پایان نامه درمورد دريا، كتاب، شعر، العصر، جاهلي، توصيف، شاعران، 3-

منازل آنها و نوع زندگي آنها سخن گفته است.
23- «الرواية الأدبية في بلاد الشام في العصر الأموي»: كتاب حاضر به بررسي روايت ادبي در سرزمين شام در عصر اموي مي‌پردازد؛ زيرا اين موضوع داراي ارزش علمي تاريخي بسياري است؛ و آن يكي از اصول فرهنگ عربي و اسلامي به شمار مي‌رود. اين كتاب شامل سه فصل است: فصل اول: اثر شاميان در روايت ادبي؛ فصل دوم و فصل سوم به تاثير امويان و سفيانيان و مروانيان در روايت ادبي اختصاص يافت؛ كه عطوان پس از بيان اخبار هريك به تحليل و بيان مي‌پردازد.
24- «الشعر والشعراء في بلاد الشام في العصر الأموي».
25- «الشوي في العصر الأموي».
26- «الفقهاء والخلافة في العصر الأموي».
27- «ملامح من الشوري في العصر الأموي».
28- «نظام ولاية العهد وراثة الخلافة في العصر الأموي».
29-«بيئات الشعر الجاهلي».
30- «الدراسات الدينية بخراسان في العصر الأموي».
31- «المرجئة والجهمية بخراسان في العصر الأموي».
32- «دراسات أدبية».
33- «دراسات إسلامية».
3-2. پژوهش‌ها1- گرد آوري و تحقيق «شعر الحسين بن مطير الأسدي».
2- گرد آوري و تحقيق و بررسي «شعر إبراهيم بن هرمة القرشي» با همكاري محمد نفاع.
3- گرد آوري و تحقيق و بررسي «شعر عمرو بن أحمد الباهلي».
4- گرد آوري و تحقيق و بررسي «شعر مروان بن أبي حفصة».
5- گرد آوري و تحقيق و بررسي «شعر علي بن جبلة (العكوك) ».
6- گرد آوري و تحقيق «شعر الوليد بن زيد».
4- معرفي كتاب «وصف البحر والنّهر في الشعر العربي من العصر الجاهلي حتّي العصر العباسي الثاني»از آنجا كه بررسي هر كتاب غالباً همراه معرفي آن صورت مي‌گيرد، ما نيز در آغاز به معرفي اجمالي كتاب پرداخته، و سپس به بررسي آن مي‌پردازيم. در اين بخش، در بارة كتاب شناسي، موضوع كتاب، معرفي بخش‌هاي آن، روش كار نويسنده و جايگاه علمي كتاب در ميان تأليفات ديگر سخن مي‌گوييم.
4-1. كتاب شناسينام اين اثر همان‌طور كه بارها گفته شد «وصف البحر والنهر فى الشعر العربي من العصر الجاهلي إلي نهاية العصر العباسي الثاني» مي‌باشد، آن حاوي مجموعة مطالبي ارزشمند در بارة توصيف دريا و مظاهر آن در شعر عربي از آغاز عصر جاهلي تا پايان عصر عباسي دوم است؛ كه نويسنده آن را به زبان عربي نگاشته؛ اين كتاب داراي يك مقدّمه و چهار فصل و يك خاتمة مختصر است كه از 105 صفحه تشكيل يافته. اين كتاب اولين بار در ادارة فرهنگ و هنر در عمان پايتخت اردن در سال 1975م چاپ گرديد، و سپس در سال 1982 در «دار الجيل» بيروت براي بار دوم به زير چاپ رفت.
4-2. موضوع كتاب كتاب «وصف البحر و النهر في الشعر العربي» يكي از موضوعات مهّم و فراموش شدة شعر عربي را كشف مي‌كند كه مورد توّجه محققان قديم قرار نگرفته؛ و پژوهشگران جديد نيز آنچنان بدان نپرداخته؛ و حتّي برخي از آنها وجودش را در شعر عربي انكار نموده‌اند. لذا اين كتاب موضوع وصف دريا و رود را در شعر عربي از نشأت آن تا پايان عصر اموي مورد بررسي قرار مي‌دهد؛ و اين اثر مجموعه‌اي مهّم در اين موضوع ادبي به شمار مي‌رود.
نويسندة كتاب تلاش نموده تا با روش علمي و تحليلي به موضوع بپردازد؛ لذا وي در ابتدا ديدگاه‌هاي ادباي قديم و جديد عرب را در بارة شناخت و آگاهي عرب جاهلي از دريا بيان مي‌كند، و با اسناد محكم به ردّ آنها مي‌پردازد. وي سپس از شاعران مشهور و بزرگ هر دوره نمونة‌ شعري در جهت اثبات ادعاي خويش بيان مي‌كند، و به شرح و تحليل آنها مي‌پردازد؛ و بعد از آن نتيجه‌گيري مي‌كند كه شاعران عرب از دريا و رود در شعر خود الهام گرفته؛ و به صورت گوناگون اين الهام را در اشعار خويش بيان نمودند. او همچنين موضوعات وصف دريا و رود را از اشعار استخراج، و سپس دسته بندي نمود.
4- 3. بخش‌هاي كتابنويسنده اين كتاب را در چهار باب تنظيم كرده كه در زير توضيح مختصري از هر يك ارائه مي‌دهيم.
4-3 – 1. باب اول: عصر جاهلياين باب اصلي‌ترين و مهّم‌ترين باب كتاب به شمار مي‌آيد. در اين باب مباحث ارزشمندي پيرامون هدف از تأليف كتاب، ديدگاه‌ ادباي قديم و جديد و مطالب ارزشمند ديگري بيان شده. نويسنده اين باب را به هفت بخش تقسيم نموده.
4- 3- 1- 1. بخش اول: ديدگاه محققان در بارة توصيف دريا و رود
نويسنده ديدگاه محققان قديم و جديد را در بارة توصيف دريا و مظاهر آن در شعر عربي بيان مي‌كند؛ و سپس به نقد آراء آنها مي‌پردازد. وي محمّد بن سلام الجمحي را از اين جهت كه در كتاب خود «طبقات فحول الشعراء» به اثر دريا در شعر جاهلي نپرداخته، بويژه شعر شاعراني كه در سواحل دريا مي‌زيسته؛ و جاحظ را به خاطر اينكه در كتاب «الحيوان» بخشي را به ماهي و ديگر حيوانات دريايي اختصاص نداده، مورد انتقاد قرار مي‌دهد؛ و بعد از آن به نقد آراء دكتر طه حسين مي‌پردازد.
4- 3 – 1- 2. بخش دوم: تشبيه هودج به كشتي
عطوان موضوعات وصف دريا را در شعر جاهلي به شش بخش تقسيم نموده كه در اين بخش اولين موضوع از آنها را بيان؛ و سپس در بخش‌هاي بعدي ديگر موضوعات وصف دريا را ذكر مي‌كند. در اين بخش تشبيه هودج به كشتي آمده، او اشعاري از امرؤ القيس، عبيد بن أبرص، بشر بن أبي خازم أسدي، مرقش أكبر، نابغة ذبياني، زهير، طرفة بن عبد و مثقب عبدي را بيان، و به شرح و تحليل آنها مي‌پردازد.
4- 3- 1- 3. بخش سوم: تشبيه محبوب به مرواريد و توصيف غوّاصي و غوّاصان
در اين قسمت يكي از رايج‌ترين موضوعات توصيف دريا بيان شده كه تنها شاعران قبايلي كه در يمامه فرود آمده، بدان نپرداخته بلكه شاعران قبايلي كه در سرزمين‌هاي نجد و حجاز فرود آمده، از جمله امرؤ القيس، نابغة ذبياني، قيس بن خطيم و مخبّل سعدي نيز به بيان اين تشبيه پرداخته؛ عطوان بر اين باور است كه اين تشبيه به واسطة أعشي و مخبّل سعدي تطّور يافته است.
4- 3- 1- 4. بخش چهارم: سفر دريايي بازرگاني و تاريخي
اين موضوع يكي از نادر‌ترين موضوعات وصف دريا در شعر جاهلي به شمار مي‌رود؛ كه نويسنده به بيان اشعاري از بشر بن أبي خازم أسدي در بارة سفر دريايي تجاري به هند پرداخته، و سپس به تحليل آنها مي‌پردازد؛ اينكه از ارزش تاريخي زيادي برخوردار است؛ و بعد از آن اشعاري از أميّځ بن أبي صلت در توصيف كشتي نوح آورده است.
4- 3- 1- 5. بخش پنجم: تشبيه مهارت هنري خود به مهارت ماهي در شنا کردن
چهارمين موضوعات توصيف دريا تشبيه توانايي و مهارت استادانة خود در نظم و نثر به مهارت ماهي در شنا کردن است. اين تشبيه از شگفت‌ترين، دشوارترين، و کمياب‌ترين موضوعات دريا در شعر جاهلي به شمار مي‌رود. عطوان در اين زمينه اشعاري از عبيد بن أبرص بيان مي‌كند. بايد گفت كه شاعران گذشته عادت داشته‌اند كه اشعار خويش را به مرواريدهاي گرانبها يا نيزه‌هاي بلند و مستقيم؛ و زبان خود را به شمشير برّان تشبيه نمايند؛ امّا عبيد بن أبرص هنگامي كه به فصاحت و مهارت خود در فنون شعري افتخار مي‌كند، با اينكه پرورش يافتة صحرا است، امّا او مهارت خويش را به مهارت شناي ماهي در دريايي ژرف تشبيه مي‌كند؛ و اين تصوير، تصوير نادر و جهشي در مضمون شعر جاهلي محسوب مي‌گردد؛ با اينكه او در ساحل دريا نزيسته بود.
4- 3- 1- 6. بخش ششم: موضوعات گوناگون
بهره‌گيري شاعر جاهلي از محيط دريا و به کارگيري آن در اشعارش تنها به موضوعات پيشين محدود نمي‌شود؛ بلكه او در شعر خود سواحل دريا و ستيزة قبايل براي دستيابي به سواحل، و راه‌هاي کشيده شده در راستاي آن را بيان نموده است. شاعر فراواني افراد لشکر را به موج‌هاي انباشته، و سوار بر هم دريا، تشبيه کرده است. وي همچنين از مالياتي كه دريانوردان هنگام گذر از برخي بنادر (اسكله‌ها) ‌پرداخته، و كالا‌هاي خود را در آنها مي‌فروختند، سخن گفته است. در اين قسمت عطوان براي هر يك از موضوعات ذكر شده اشعاري بدون تحليل و شرح ارائه مي‌دهد.
4- 3- 1 – 7. بخش هفتم: تشبيه كرم و بخشش ممدوح به رود پر آب
موضوع هفتم از توصيف دريا در شعر جاهلي تشبيه دهش و بخشش بسيار ممدوح به رود خروشان و پر آب است. بسياري از شاعران جاهلي به اين نوع تشبيه اهتمام ورزيده؛ و به تفصيل و شرح، و ويرايش و بررسي آن، پرداخته‌اند. نويسنده اظهار مي‌دارد كه ممکن است آن دسته از شاعراني که به دربارهاي «غساسنه» در شام و «مناذره» در عراق رفت و آمد بسيار داشتند، اين نوع تشبيه را ابداع نموده باشند؛ و آنگاه ديگر شاعران از آنان تقليد كرده، و آن را وارد شبه جزيره عربستان کرده باشند. طبق معمول نويسنده در اين زمينه اشعاري بيان و به شرح و تحليل آنها مي‌پردازد.
4- 3- 2. باب دوم: عصر امويمطالب اين باب به دو بخش تقسيم شده است.
4- 3- 2- 1. بخش اول: توصيف مسافرت در رودخانه
چنين تصور مي‌شد كه شاعران دورة اموي اشعار بيشتري در توصيف دريا بسرايند، و موضوعات قديمي وصف دريا را دگرگون ساخته، و موضوعات جديدي به آنها بيافزايند؛ زيرا شاعران جاهلي با پرداختن به برخي توصيفات دريا – كه در معرفي باب اول توضيح آنها گذشت –

متن کامل در سایت homatez.com

About: admin