پایان نامه درباره دریا، کتاب، شعر، العصر، جاهلی، توصیف، شاعران، 3-

منازل آنها و نوع زندگی آنها سخن گفته است.
23- «الروایه الأدبیه فی بلاد الشام فی العصر الأموی»: کتاب حاضر به بررسی روایت ادبی در سرزمین شام در عصر اموی می‌پردازد؛ زیرا این موضوع دارای ارزش علمی تاریخی بسیاری است؛ و آن یکی از اصول فرهنگ عربی و اسلامی به شمار می‌رود. این کتاب شامل سه فصل است: فصل اول: اثر شامیان در روایت ادبی؛ فصل دوم و فصل سوم به تاثیر امویان و سفیانیان و مروانیان در روایت ادبی اختصاص یافت؛ که عطوان پس از بیان اخبار هریک به تحلیل و بیان می‌پردازد.
24- «الشعر والشعراء فی بلاد الشام فی العصر الأموی».
25- «الشوی فی العصر الأموی».
26- «الفقهاء والخلافه فی العصر الأموی».
27- «ملامح من الشوری فی العصر الأموی».
28- «نظام ولایه العهد وراثه الخلافه فی العصر الأموی».
29-«بیئات الشعر الجاهلی».
30- «الدراسات الدینیه بخراسان فی العصر الأموی».
31- «المرجئه والجهمیه بخراسان فی العصر الأموی».
32- «دراسات أدبیه».
33- «دراسات إسلامیه».
3-2. پژوهش‌ها1- گرد آوری و تحقیق «شعر الحسین بن مطیر الأسدی».
2- گرد آوری و تحقیق و بررسی «شعر إبراهیم بن هرمه القرشی» با همکاری محمد نفاع.
3- گرد آوری و تحقیق و بررسی «شعر عمرو بن أحمد الباهلی».
4- گرد آوری و تحقیق و بررسی «شعر مروان بن أبی حفصه».
5- گرد آوری و تحقیق و بررسی «شعر علی بن جبله (العکوک) ».
6- گرد آوری و تحقیق «شعر الولید بن زید».
4- معرفی کتاب «وصف البحر والنّهر فی الشعر العربی من العصر الجاهلی حتّی العصر العباسی الثانی»از آنجا که بررسی هر کتاب غالباً همراه معرفی آن صورت می‌گیرد، ما نیز در آغاز به معرفی اجمالی کتاب پرداخته، و سپس به بررسی آن می‌پردازیم. در این بخش، در باره کتاب شناسی، موضوع کتاب، معرفی بخش‌های آن، روش کار نویسنده و جایگاه علمی کتاب در میان تألیفات دیگر سخن می‌گوییم.
4-1. کتاب شناسینام این اثر همان‌طور که بارها گفته شد «وصف البحر والنهر فى الشعر العربی من العصر الجاهلی إلی نهایه العصر العباسی الثانی» می‌باشد، آن حاوی مجموعه مطالبی ارزشمند در باره توصیف دریا و مظاهر آن در شعر عربی از آغاز عصر جاهلی تا پایان عصر عباسی دوم است؛ که نویسنده آن را به زبان عربی نگاشته؛ این کتاب دارای یک مقدّمه و چهار فصل و یک خاتمه مختصر است که از 105 صفحه تشکیل یافته. این کتاب اولین بار در اداره فرهنگ و هنر در عمان پایتخت اردن در سال 1975م چاپ گردید، و سپس در سال 1982 در «دار الجیل» بیروت برای بار دوم به زیر چاپ رفت.
4-2. موضوع کتاب کتاب «وصف البحر و النهر فی الشعر العربی» یکی از موضوعات مهّم و فراموش شده شعر عربی را کشف می‌کند که مورد توّجه محققان قدیم قرار نگرفته؛ و پژوهشگران جدید نیز آنچنان بدان نپرداخته؛ و حتّی برخی از آنها وجودش را در شعر عربی انکار نموده‌اند. لذا این کتاب موضوع وصف دریا و رود را در شعر عربی از نشأت آن تا پایان عصر اموی مورد بررسی قرار می‌دهد؛ و این اثر مجموعه‌ای مهّم در این موضوع ادبی به شمار می‌رود.
نویسنده کتاب تلاش نموده تا با روش علمی و تحلیلی به موضوع بپردازد؛ لذا وی در ابتدا دیدگاه‌های ادبای قدیم و جدید عرب را در باره شناخت و آگاهی عرب جاهلی از دریا بیان می‌کند، و با اسناد محکم به ردّ آنها می‌پردازد. وی سپس از شاعران مشهور و بزرگ هر دوره نمونه‌ شعری در جهت اثبات ادعای خویش بیان می‌کند، و به شرح و تحلیل آنها می‌پردازد؛ و بعد از آن نتیجه‌گیری می‌کند که شاعران عرب از دریا و رود در شعر خود الهام گرفته؛ و به صورت گوناگون این الهام را در اشعار خویش بیان نمودند. او همچنین موضوعات وصف دریا و رود را از اشعار استخراج، و سپس دسته بندی نمود.
4- 3. بخش‌های کتابنویسنده این کتاب را در چهار باب تنظیم کرده که در زیر توضیح مختصری از هر یک ارائه می‌دهیم.
4-3 – 1. باب اول: عصر جاهلیاین باب اصلی‌ترین و مهّم‌ترین باب کتاب به شمار می‌آید. در این باب مباحث ارزشمندی پیرامون هدف از تألیف کتاب، دیدگاه‌ ادبای قدیم و جدید و مطالب ارزشمند دیگری بیان شده. نویسنده این باب را به هفت بخش تقسیم نموده.
4- 3- 1- 1. بخش اول: دیدگاه محققان در باره توصیف دریا و رود
نویسنده دیدگاه محققان قدیم و جدید را در باره توصیف دریا و مظاهر آن در شعر عربی بیان می‌کند؛ و سپس به نقد آراء آنها می‌پردازد. وی محمّد بن سلام الجمحی را از این جهت که در کتاب خود «طبقات فحول الشعراء» به اثر دریا در شعر جاهلی نپرداخته، بویژه شعر شاعرانی که در سواحل دریا می‌زیسته؛ و جاحظ را به خاطر اینکه در کتاب «الحیوان» بخشی را به ماهی و دیگر حیوانات دریایی اختصاص نداده، مورد انتقاد قرار می‌دهد؛ و بعد از آن به نقد آراء دکتر طه حسین می‌پردازد.
4- 3 – 1- 2. بخش دوم: تشبیه هودج به کشتی
عطوان موضوعات وصف دریا را در شعر جاهلی به شش بخش تقسیم نموده که در این بخش اولین موضوع از آنها را بیان؛ و سپس در بخش‌های بعدی دیگر موضوعات وصف دریا را ذکر می‌کند. در این بخش تشبیه هودج به کشتی آمده، او اشعاری از امرؤ القیس، عبید بن أبرص، بشر بن أبی خازم أسدی، مرقش أکبر، نابغه ذبیانی، زهیر، طرفه بن عبد و مثقب عبدی را بیان، و به شرح و تحلیل آنها می‌پردازد.
4- 3- 1- 3. بخش سوم: تشبیه محبوب به مروارید و توصیف غوّاصی و غوّاصان
در این قسمت یکی از رایج‌ترین موضوعات توصیف دریا بیان شده که تنها شاعران قبایلی که در یمامه فرود آمده، بدان نپرداخته بلکه شاعران قبایلی که در سرزمین‌های نجد و حجاز فرود آمده، از جمله امرؤ القیس، نابغه ذبیانی، قیس بن خطیم و مخبّل سعدی نیز به بیان این تشبیه پرداخته؛ عطوان بر این باور است که این تشبیه به واسطه أعشی و مخبّل سعدی تطّور یافته است.
4- 3- 1- 4. بخش چهارم: سفر دریایی بازرگانی و تاریخی
این موضوع یکی از نادر‌ترین موضوعات وصف دریا در شعر جاهلی به شمار می‌رود؛ که نویسنده به بیان اشعاری از بشر بن أبی خازم أسدی در باره سفر دریایی تجاری به هند پرداخته، و سپس به تحلیل آنها می‌پردازد؛ اینکه از ارزش تاریخی زیادی برخوردار است؛ و بعد از آن اشعاری از أمیّځ بن أبی صلت در توصیف کشتی نوح آورده است.
4- 3- 1- 5. بخش پنجم: تشبیه مهارت هنری خود به مهارت ماهی در شنا کردن
چهارمین موضوعات توصیف دریا تشبیه توانایی و مهارت استادانه خود در نظم و نثر به مهارت ماهی در شنا کردن است. این تشبیه از شگفت‌ترین، دشوارترین، و کمیاب‌ترین موضوعات دریا در شعر جاهلی به شمار می‌رود. عطوان در این زمینه اشعاری از عبید بن أبرص بیان می‌کند. باید گفت که شاعران گذشته عادت داشته‌اند که اشعار خویش را به مرواریدهای گرانبها یا نیزه‌های بلند و مستقیم؛ و زبان خود را به شمشیر برّان تشبیه نمایند؛ امّا عبید بن أبرص هنگامی که به فصاحت و مهارت خود در فنون شعری افتخار می‌کند، با اینکه پرورش یافته صحرا است، امّا او مهارت خویش را به مهارت شنای ماهی در دریایی ژرف تشبیه می‌کند؛ و این تصویر، تصویر نادر و جهشی در مضمون شعر جاهلی محسوب می‌گردد؛ با اینکه او در ساحل دریا نزیسته بود.
4- 3- 1- 6. بخش ششم: موضوعات گوناگون
بهره‌گیری شاعر جاهلی از محیط دریا و به کارگیری آن در اشعارش تنها به موضوعات پیشین محدود نمی‌شود؛ بلکه او در شعر خود سواحل دریا و ستیزه قبایل برای دستیابی به سواحل، و راه‌های کشیده شده در راستای آن را بیان نموده است. شاعر فراوانی افراد لشکر را به موج‌های انباشته، و سوار بر هم دریا، تشبیه کرده است. وی همچنین از مالیاتی که دریانوردان هنگام گذر از برخی بنادر (اسکله‌ها) ‌پرداخته، و کالا‌های خود را در آنها می‌فروختند، سخن گفته است. در این قسمت عطوان برای هر یک از موضوعات ذکر شده اشعاری بدون تحلیل و شرح ارائه می‌دهد.
4- 3- 1 – 7. بخش هفتم: تشبیه کرم و بخشش ممدوح به رود پر آب
موضوع هفتم از توصیف دریا در شعر جاهلی تشبیه دهش و بخشش بسیار ممدوح به رود خروشان و پر آب است. بسیاری از شاعران جاهلی به این نوع تشبیه اهتمام ورزیده؛ و به تفصیل و شرح، و ویرایش و بررسی آن، پرداخته‌اند. نویسنده اظهار می‌دارد که ممکن است آن دسته از شاعرانی که به دربارهای «غساسنه» در شام و «مناذره» در عراق رفت و آمد بسیار داشتند، این نوع تشبیه را ابداع نموده باشند؛ و آنگاه دیگر شاعران از آنان تقلید کرده، و آن را وارد شبه جزیره عربستان کرده باشند. طبق معمول نویسنده در این زمینه اشعاری بیان و به شرح و تحلیل آنها می‌پردازد.
4- 3- 2. باب دوم: عصر امویمطالب این باب به دو بخش تقسیم شده است.
4- 3- 2- 1. بخش اول: توصیف مسافرت در رودخانه
چنین تصور می‌شد که شاعران دوره اموی اشعار بیشتری در توصیف دریا بسرایند، و موضوعات قدیمی وصف دریا را دگرگون ساخته، و موضوعات جدیدی به آنها بیافزایند؛ زیرا شاعران جاهلی با پرداختن به برخی توصیفات دریا – که در معرفی باب اول توضیح آنها گذشت –

متن کامل در سایت homatez.com