پایان نامه درمورد كتاب، توصيف، 3-، شاعران، دريا، كشتي، عربي، عباسي

پايه‌هاي اين توصيف را براي آنان بنيان نهادند؛ امّا دگرگوني چنداني در توصيف‌ آنها از دريا پديد نياورد؛ چرا که تلاش شاعران اموي همچنان به توصيف سفر در رود يا توصيف ترس و هراس از سفر دريايي محدود مي‌شد. البّته اين سفر تجاري و تاريخي نبود، بلكه تنها تصويري از كوچ زنان کجاوه‌نشين از مكاني به مكان ديگر، در رود نيل يا رودهاي عراق بود. چنين گمان مي‌رود كه «عبيد الله بن قيس الرقيات» نخستين کسي است که اين توصيف را دگرگون ساخته؛ و آن را از مرحلة تشبيه منجمد و يکنواخت (کليشه‌اي) سنتي _که تنها به توصيف صحرا و جماد بي‌جان محدود بود_ به مرحلة جان‌بخشي يعني توصيف کوچ زنان با کشتي در رود نيل دگرگون نمود.
4- 3- 2- 2. توصيف ترس از دريانوردي و نبرد دريايي
نويسنده در اين بخش چنين مي‌گويد كه از توصيف ترس از دريانوردي و نبرد دريايي در كشتي‌هاي جنگي جز به قطعه شعري دست نيافته‌ايم؛ چنانچه روايت گرديده «هشام بن عبد الملك»، «أسود بن بلال محاربىّ» را در درياي شام (مديترانه) به خدمت گرفت، و يك أعرابي (عرب باديه نشيني) از قبيلة أسود بن بلال محاربىّ نزد وي آمد، أسود أجرت او را تعيين نمود؛ و او را مهياي جنگ دريايي كرد؛ پس آنگاه كه أعرابي دچار ترس فراوان شد، ابيات زيبايي را در ترس و هراس خود از دريا بيان مي‌كند. عطوان آنها را ذكر شرح و تحليل مي‌كند.
4- 3- 3. باب سوم: عصر عباسي اولمباحث اين باب به چهار بخش تقسيم مي‌شود.
4- 3- 3- 1. بخش اول: بسنده نمودن شاعران به توصيف سفر در رودخانه
اين بخش در بارة اكتفاي شاعران عباسي به توصيف سفر رودخانه‌اي به سوي ممدوح يا سفر تفريحي ممدوح در رودهاي عراق مي‌باشد؛ كه نويسنده توصيف اين سفر را به سه دورة تجديد و رستاخيز ادبي، دورة تطوّر و تهذيب و دورة نضج و كمال تقسيم مي‌نمايد؛ و به ترتيب در بخش‌هاي بعدي اين باب به توضيح هر يك مي‌پردازد.
4- 3- 3- 2. بخش دوم: دورة تجديد و رستاخيز ادبي
هر يك از شاعران اين دوره سفر خود به سوي ممدوح با كشتي در رودخانه يا سفر تفريحي ممدوحش را نيز با کشتي در رودخانه توصيف نموده‌اند؛ توصيفي که در آن تشبيهات و تصاوير بدوي پر رنگ‌تر بود؛ و در مواردي چون؛ توصيف كشتي به ويژگي‌هاي خاص شتران و اسب‌ها، تشبيه كشتي به ماده شتر نيرومند، مقايسة آن دو با يكديگر، تشبيه سرعت كشتي به سرعت شتر مرغ، و تشبيه خروش و غرّش امواج به تند زير نمود مي‌يافت. نويسنده ابياتي از مشهورترين شاعران اين دوره چون «بشار بن برد» و «أبو الشيص الخزاعي» و أبونواس» مي‌آورد.
4- 3- 3- 3. بخش سوم: دورة پيشرفت و تهذيب
عطوان نمايندگان اين دوره‌ را «مسلم بن الوليد» و «أبو تمام» معرفي مي‌كند؛ زيرا توصيف آن دو از سفر در رودخانه، توصيفي بسيار طولاني و مفصل است؛ و به روشني بر اكمال ويژگي‌هاي رود اهتمام ورزيده‌اند.
4- 3- 3- 4. بخش چهارم: دورة نضج و كمال
آخرين بخش از اين باب مرحلة کمال و پختگي است كه با شفاف‌ترين تصاوير و دورترين تأثير از محيط صحرايي و خيال بدوي در نزد «دعبل خزاعي» و «حسين بن ضحاک» ظهور مي‌کند. ايجاز و اختصار باعث مي‌شود كه «دعبل» در هنگام توصيف كشتي نسبت به ويژگي‌هاي شتر، اجتناب نمايد؛ ولي «حسين بن ضحاك» با اطناب به توصيف كشتي پرداخته؛ و از الهام گرفتن از تشبيهات صحرايي كاملاً دوري گزيده است.
4- 3- 4. باب چهارم: عصر عباسي دوماين باب كوچك‌ترين باب كتاب محسوب مي‌شود كه نويسنده مطالب خود را در دو بخش تنظيم نموده.
4- 3- 4- 1. بخش اول: توصيف مسافرت در رودخانه
شاعران در دورة عباسي دوم تنوّع آنچناني در موضوعات توصيف دريا و رود، ايجاد نكردند؛ بلكه آنها همانند شاعران نخستين عباسي همة توصيفات خود از رود و دريا را، در به تصوير كشيدن مسافرت در رود بسوي ممدوح، صرف کردند. البّته برخي ديگر چون ابن رومي توصيف مسافرت در رودخانه‌ بسوي ممدوح، را از مسافرت صحرايي بسوي ممدوح بطور كامل جدا نمودند؛ و در پي استقلال و كمال آن بودند؛ و اين سفر را از آغاز تا پايان پي‌گيري مي‌نمودند؛ و از شوق و اشتياق بازگشت به خانواده و وطن سخن گفتند. نويسنده ابياتي از ابن رومي و بحتري در خصوص اين موضوع بيان مي‌كند.
4- 3- 4- 2. بخش دوم: توصيف نبرد دريايي
اين بخش آخرين قسمت باب و كتاب است كه در اين بخش نويسنده ابياتي از بحتري بيان مي‌كند كه در آن بحتري توصيف جنگ كشتي‌ها (نبرد دريايي) را ابداع نموده است. او جنگ دريايي ميان دو ناوگان روم و عرب را در زمان «متوكل» به تصوير كشيده است؛ نبردي كه منجر به متلاشي شدن و از هم پاشيدن ناوگان روم، و پيروزي چشمگير ناوگان عرب به فرماندهي «أحمد بن دينار» شد. بحتري در اين توصيف از همة شاعران معاصر و قبل از خود پيشي گرفته است. همانطور كه قبلاً نيز اشاره گرديد، دكتر شوقي ضيف نيز اين قصيده را در كتاب خود «البطولة فى الشعر العربي» بيان كرده است.
4- 4. جايگاه كتاب در ميان تأليفات ديگراين كتاب از اهميّت ويژه‌اي برخوردار است، زيرا آن از محدود كتاب‌هايي است كه در زمينة توصيف دريا و رود در شعر عربي نگاشته گرديد. هر چند كتاب «حديث السندباد القديم» نوشته دكتر حسين فوزي و «ابن ماجد الملاّح» و «ادب البحر» نوشتة دكتر احمد محمّد عطيّة و كتاب ديگري از محمّد ياسين الحمدي در اين زمينه نوشته شده‌اند، يا اندك مقالاتي نيز به صورت مختصر به اين به موضوع پرداخته‌اند؛ امّا هيچ يك به صورت مستقيم تاثير دريا را در شعر عربي بررسي نكرده‌اند؛ و هنوز بسياري از ميراث ادب عربي در بارة عالم دريا چون داستان‌هاي تاجران عرب و اخبار آنها به خاطر پراكندگي در كتابخانه‌هاي مختلف اروپايي دور از دسترس پژوهشگران عرب قرار دارند. لذا مي‌توان گفت اين كتاب اولّين اثر در اين زمينه محسوب مي‌شود؛ و همچنين تاثير زيادي بر مقالات و پژوهش‌هاي بعد از خود داشته است.
5- بررسي كتاب «وصف البحر والنّهر فى الشعر العربي»پس از معرفي كتاب به بررسي آن مي‌پردازيم. «هدف اصلي بررسي كتاب آن است كه خوانندة احتمالي كتاب پيشاپيش آگاه شود كه آيا بايد كتاب مورد بحث را براي مطالعه برگزيد يا خير» در اين بخش ابتدا به مطالعة ساختار شكل كتاب و سپس به محتوا و درون ماية آن مي‌پردازيم.
5- 1. بررسي ساختار شكليدر اين قسمت به بررسي كتاب از جهت ظاهر آن مي‌پردازيم، هدف از اين بررسي آن است كه ببينيم آيا كتاب شرايط ظاهري يك اثر فنّي را رعايت كرده است؛ و آيا از ويژگي‌هاي شكلي يك نوشتة علمي برخوردار است يا خير. البّته قبل از آغاز بررسي بايد بگوييم كه اين كتاب از ويژگي‌هاي شكلي و ظاهري يك اثر علمي برخوردار است. در اين بخش از مسائلي چون عنوان كتاب، مقدمة كتاب و فصل‌بندي كتاب و مصادر و منابع و فهرست كتاب سخن مي‌گوييم.
5- 1- 1. عنوانبررسي نام كتاب اولّين گام در راه بررسي آن است، زيرا عنواني كه نويسندة يك اثر علمي براي كتاب خويش انتخاب مي‌كند بايد تصوير روشني از موضوع و محتواي كتاب ارائه كند. عنوان كتاب حاضر چنانچه بارها قبلاً بدان اشاره شده است، «وصف البحر والنّهر في الشعر العربي» نام دارد.
براي بررسي اين عنوان لازم است كمي در بارة وصف سخن گوييم؛ فن وصف يكي از قديمي‌ترين و مهّم‌ترين اغراض شعر عربي است؛ و آن پايه و اساس شعر عربي محسوب مي‌شود، زيرا



قیمت: 10000 تومان

متن کامل در سایت homatez.com