پایان نامه درمورد کتاب، توصیف، 3-، شاعران، دریا، کشتی، عربی، عباسی

پایه‌های این توصیف را برای آنان بنیان نهادند؛ امّا دگرگونی چندانی در توصیف‌ آنها از دریا پدید نیاورد؛ چرا که تلاش شاعران اموی همچنان به توصیف سفر در رود یا توصیف ترس و هراس از سفر دریایی محدود می‌شد. البّته این سفر تجاری و تاریخی نبود، بلکه تنها تصویری از کوچ زنان کجاوه‌نشین از مکانی به مکان دیگر، در رود نیل یا رودهای عراق بود. چنین گمان می‌رود که «عبید الله بن قیس الرقیات» نخستین کسی است که این توصیف را دگرگون ساخته؛ و آن را از مرحله تشبیه منجمد و یکنواخت (کلیشه‌ای) سنتی _که تنها به توصیف صحرا و جماد بی‌جان محدود بود_ به مرحله جان‌بخشی یعنی توصیف کوچ زنان با کشتی در رود نیل دگرگون نمود.
4- 3- 2- 2. توصیف ترس از دریانوردی و نبرد دریایی
نویسنده در این بخش چنین می‌گوید که از توصیف ترس از دریانوردی و نبرد دریایی در کشتی‌های جنگی جز به قطعه شعری دست نیافته‌ایم؛ چنانچه روایت گردیده «هشام بن عبد الملک»، «أسود بن بلال محاربىّ» را در دریای شام (مدیترانه) به خدمت گرفت، و یک أعرابی (عرب بادیه نشینی) از قبیله أسود بن بلال محاربىّ نزد وی آمد، أسود أجرت او را تعیین نمود؛ و او را مهیای جنگ دریایی کرد؛ پس آنگاه که أعرابی دچار ترس فراوان شد، ابیات زیبایی را در ترس و هراس خود از دریا بیان می‌کند. عطوان آنها را ذکر شرح و تحلیل می‌کند.
4- 3- 3. باب سوم: عصر عباسی اولمباحث این باب به چهار بخش تقسیم می‌شود.
4- 3- 3- 1. بخش اول: بسنده نمودن شاعران به توصیف سفر در رودخانه
این بخش در باره اکتفای شاعران عباسی به توصیف سفر رودخانه‌ای به سوی ممدوح یا سفر تفریحی ممدوح در رودهای عراق می‌باشد؛ که نویسنده توصیف این سفر را به سه دوره تجدید و رستاخیز ادبی، دوره تطوّر و تهذیب و دوره نضج و کمال تقسیم می‌نماید؛ و به ترتیب در بخش‌های بعدی این باب به توضیح هر یک می‌پردازد.
4- 3- 3- 2. بخش دوم: دوره تجدید و رستاخیز ادبی
هر یک از شاعران این دوره سفر خود به سوی ممدوح با کشتی در رودخانه یا سفر تفریحی ممدوحش را نیز با کشتی در رودخانه توصیف نموده‌اند؛ توصیفی که در آن تشبیهات و تصاویر بدوی پر رنگ‌تر بود؛ و در مواردی چون؛ توصیف کشتی به ویژگی‌های خاص شتران و اسب‌ها، تشبیه کشتی به ماده شتر نیرومند، مقایسه آن دو با یکدیگر، تشبیه سرعت کشتی به سرعت شتر مرغ، و تشبیه خروش و غرّش امواج به تند زیر نمود می‌یافت. نویسنده ابیاتی از مشهورترین شاعران این دوره چون «بشار بن برد» و «أبو الشیص الخزاعی» و أبونواس» می‌آورد.
4- 3- 3- 3. بخش سوم: دوره پیشرفت و تهذیب
عطوان نمایندگان این دوره‌ را «مسلم بن الولید» و «أبو تمام» معرفی می‌کند؛ زیرا توصیف آن دو از سفر در رودخانه، توصیفی بسیار طولانی و مفصل است؛ و به روشنی بر اکمال ویژگی‌های رود اهتمام ورزیده‌اند.
4- 3- 3- 4. بخش چهارم: دوره نضج و کمال
آخرین بخش از این باب مرحله کمال و پختگی است که با شفاف‌ترین تصاویر و دورترین تأثیر از محیط صحرایی و خیال بدوی در نزد «دعبل خزاعی» و «حسین بن ضحاک» ظهور می‌کند. ایجاز و اختصار باعث می‌شود که «دعبل» در هنگام توصیف کشتی نسبت به ویژگی‌های شتر، اجتناب نماید؛ ولی «حسین بن ضحاک» با اطناب به توصیف کشتی پرداخته؛ و از الهام گرفتن از تشبیهات صحرایی کاملاً دوری گزیده است.
4- 3- 4. باب چهارم: عصر عباسی دوماین باب کوچک‌ترین باب کتاب محسوب می‌شود که نویسنده مطالب خود را در دو بخش تنظیم نموده.
4- 3- 4- 1. بخش اول: توصیف مسافرت در رودخانه
شاعران در دوره عباسی دوم تنوّع آنچنانی در موضوعات توصیف دریا و رود، ایجاد نکردند؛ بلکه آنها همانند شاعران نخستین عباسی همه توصیفات خود از رود و دریا را، در به تصویر کشیدن مسافرت در رود بسوی ممدوح، صرف کردند. البّته برخی دیگر چون ابن رومی توصیف مسافرت در رودخانه‌ بسوی ممدوح، را از مسافرت صحرایی بسوی ممدوح بطور کامل جدا نمودند؛ و در پی استقلال و کمال آن بودند؛ و این سفر را از آغاز تا پایان پی‌گیری می‌نمودند؛ و از شوق و اشتیاق بازگشت به خانواده و وطن سخن گفتند. نویسنده ابیاتی از ابن رومی و بحتری در خصوص این موضوع بیان می‌کند.
4- 3- 4- 2. بخش دوم: توصیف نبرد دریایی
این بخش آخرین قسمت باب و کتاب است که در این بخش نویسنده ابیاتی از بحتری بیان می‌کند که در آن بحتری توصیف جنگ کشتی‌ها (نبرد دریایی) را ابداع نموده است. او جنگ دریایی میان دو ناوگان روم و عرب را در زمان «متوکل» به تصویر کشیده است؛ نبردی که منجر به متلاشی شدن و از هم پاشیدن ناوگان روم، و پیروزی چشمگیر ناوگان عرب به فرماندهی «أحمد بن دینار» شد. بحتری در این توصیف از همه شاعران معاصر و قبل از خود پیشی گرفته است. همانطور که قبلاً نیز اشاره گردید، دکتر شوقی ضیف نیز این قصیده را در کتاب خود «البطوله فى الشعر العربی» بیان کرده است.
4- 4. جایگاه کتاب در میان تألیفات دیگراین کتاب از اهمیّت ویژه‌ای برخوردار است، زیرا آن از محدود کتاب‌هایی است که در زمینه توصیف دریا و رود در شعر عربی نگاشته گردید. هر چند کتاب «حدیث السندباد القدیم» نوشته دکتر حسین فوزی و «ابن ماجد الملاّح» و «ادب البحر» نوشته دکتر احمد محمّد عطیّه و کتاب دیگری از محمّد یاسین الحمدی در این زمینه نوشته شده‌اند، یا اندک مقالاتی نیز به صورت مختصر به این به موضوع پرداخته‌اند؛ امّا هیچ یک به صورت مستقیم تاثیر دریا را در شعر عربی بررسی نکرده‌اند؛ و هنوز بسیاری از میراث ادب عربی در باره عالم دریا چون داستان‌های تاجران عرب و اخبار آنها به خاطر پراکندگی در کتابخانه‌های مختلف اروپایی دور از دسترس پژوهشگران عرب قرار دارند. لذا می‌توان گفت این کتاب اولّین اثر در این زمینه محسوب می‌شود؛ و همچنین تاثیر زیادی بر مقالات و پژوهش‌های بعد از خود داشته است.
5- بررسی کتاب «وصف البحر والنّهر فى الشعر العربی»پس از معرفی کتاب به بررسی آن می‌پردازیم. «هدف اصلی بررسی کتاب آن است که خواننده احتمالی کتاب پیشاپیش آگاه شود که آیا باید کتاب مورد بحث را برای مطالعه برگزید یا خیر» در این بخش ابتدا به مطالعه ساختار شکل کتاب و سپس به محتوا و درون مایه آن می‌پردازیم.
5- 1. بررسی ساختار شکلیدر این قسمت به بررسی کتاب از جهت ظاهر آن می‌پردازیم، هدف از این بررسی آن است که ببینیم آیا کتاب شرایط ظاهری یک اثر فنّی را رعایت کرده است؛ و آیا از ویژگی‌های شکلی یک نوشته علمی برخوردار است یا خیر. البّته قبل از آغاز بررسی باید بگوییم که این کتاب از ویژگی‌های شکلی و ظاهری یک اثر علمی برخوردار است. در این بخش از مسائلی چون عنوان کتاب، مقدمه کتاب و فصل‌بندی کتاب و مصادر و منابع و فهرست کتاب سخن می‌گوییم.
5- 1- 1. عنوانبررسی نام کتاب اولّین گام در راه بررسی آن است، زیرا عنوانی که نویسنده یک اثر علمی برای کتاب خویش انتخاب می‌کند باید تصویر روشنی از موضوع و محتوای کتاب ارائه کند. عنوان کتاب حاضر چنانچه بارها قبلاً بدان اشاره شده است، «وصف البحر والنّهر فی الشعر العربی» نام دارد.
برای بررسی این عنوان لازم است کمی در باره وصف سخن گوییم؛ فن وصف یکی از قدیمی‌ترین و مهّم‌ترین اغراض شعر عربی است؛ و آن پایه و اساس شعر عربی محسوب می‌شود، زیرا



قیمت: 10000 تومان

متن کامل در سایت homatez.com