— (255)

256159073660
دانشگاه‌ صنعتی ارومیه
پردیس دانشگاهی
گروه مهندسی صنایع
عنوان:‌
برنامه ریزی استراتژیک پژوهش و فناوری در نظام آموزش عالی ایران مطالعه موردی دانشگاه ارومیه
پژوهشگر:
اکبر حاذقی راد
اساتید راهنما:
دکترمقصود سلیمانپور دکتر رحیم تقی زاده
اساتید داور:
دکترسید جعفر زنوزی دکترمصطفی جهانگشای
پایان نامه کارشناسی‌ ارشد رشته مهندسی صنایع گرایش سیستم های اقتصادی واجتماعی
بهمن ماه 1393
64325599060تقدیم به
رساترین ندای عدالت، اسوه بندگی واخلاص وامام صالحان روی زمین علی علیه السلام
00تقدیم به
رساترین ندای عدالت، اسوه بندگی واخلاص وامام صالحان روی زمین علی علیه السلام

سپاسگزاری
من لم یشکر المخلوق، لم یشکر الخالق
حمد و سپاس یکتای بی همتا را که لطفش بر ما عیان است، ادای شکرش را هیچ زبان و دریای فضلش را هیچ کران نیست و اگر در این وادی هستیم، همه محبت اوست.
الهی ای مهربانتر از ما به ما، از تو می خواهم همه کسانی را که حتی ذره ای در انجام این امر مرا یاری نموده اند، در سایه لطف و محبت بی کرانت، سلامت، شادکام و موفق بداری.
چکیده
دانشگاهها به عنوان سازمانهای غیرانتفاعی همچون سازمانهای انتفاعی، با محیطی پیچیده ومتلاطم روبرو هستند محیطی که منابع اثرات وانتظارات آن دائماً در حال تغییروتحول است. هدایت صحیح دانشگاه ازمیان این ناآرامیها جهت نیل به دورنمای خود نیازمند شناخت ودرک صحیح ازمحیط وتحولاتآن، ارزیابی واقعگرایانه از قابلیتها و ضعفهای داخلی سازمان واتخاذ تصمیمهای راهبردی هوشمندانه می باشد. در این مطالعه ابتد ا به ضرورت و اهمیت برنامهریزی استراتژیک در اثربخشی سازمانهای امروزی پرداخته شده و سپس با بیان تعریف و ویژگیهای برنامهریزی استراتژیک، به فرهنگ سازی این موضوع در دانشگاه تاکید شده است. مقصود از انجام این پژوهش طراحی وتدوین برنامه استراتژیک حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه بوده واز نظر هدف، تحقیقی کاربردی و از نظرگردآوری و پردازش اطلاعات، استنباطی و تولید داده با استفاده از ابزارپرسشنامه و شناسایی نقاط قوت، ضعف وشناخت فرصت ها، تهدیدات و تجزیه وتحلیل آن در مدلSWOT با روش خبرگان بوده ودر نهایت نمره نهایی ماتریس ارزیابی عوامل داخلی468/2 و نمره نهایی ماتریس ارزیابی عوامل خارجی667/2 استخراج شد که نشان از جایگاه راهبردی درمنطقه WO برای حوزه پژوهش وفناوری داشته و این موقعیت حکایت از اتخاذ استراتژی های حفظ ونگه داری وضع موجود در ماتریس نه خانه ای مدل دیوید را دارد. شناسایی عوامل موفقیت در برنامه ریزی استراتژیک در حوزه پژوهش وفناوری به میزان اثربخشی عوامل سازمانی در این فرایند بستگی دارد. همچنین استفاده از برنامه ریزی استراتژیک به عنوان یک ضرورت دردانشگاه مطرح شده و به کمک این برنامه ریزی، مدیریت قادر می شود جهت گیری های خود را در آینده معین ساخته و دانشگاه را در مقابل تغییرات وتحولات فردا مجهز سازد. در راستای حرکت سریع دانشگاه ارومیه به سوی چشم انداز آینده خود، مطالعه وبررسی اسناد بالادستی وسند چشم انداز در افق 1404، نقشه جامع علمی کشور، سیاست هایکلی برنامه پنجم توسعه در زمینه پژوهش وفناوری، جهتگیریهای وزارت علوم تحقیقات وفناوری دراین زمینه، مطالعه وبررسی وضعیت موجود و مشخص شدن موقعیت وجایگاه سازمان، 4 راهبرد ذیل برای حوزه پژوهش وفناوری پیشنهاد گردید:
هدایت منابع، امکانات و فعالیتهای پژوهشی به سمت تحقیقات کاربردی و رفع نیازهای استان و منطقه.
توسعه فعالیتهای فناورانه و حمایت ازکار آفرینی.
حمایت از تحقیقات بنیادی به منظورارتقای سهم و جایگاه دانشگاه در تولید و مرجعیت علمی در کشور.
ارتقای وجهه و رتبه ملی دانشگاه.
واژگان کلیدی : برنامه ریزی استراتژیک، حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه، مدلSWOT.
فصل اول: کلیات تحقیق
1-1) مقدمه ………………………………………………………………………………………………….. 2
(2-1 بیان مساله ………………………………………………………………………………………………. 3
(3-1 اهمیت وضرورت پژوهش …………………………………………………………………………….. 4
(4-1 اهداف پژوهش ………………………………………………………………………………………… 4
(1-4-1 هدف کلی ……………………………………………………………………………………… 4
(2-4-1 اهداف اختصاصی ……………………………………………………………………………… 5
(5-1 سوالات پژوهش ………………………………………………………………………………………. 5
(6-1 مبانی نظری تحقیق (برنامهریزی استراتژیک) ………………………………………………………… 5
(1-6-1 استراتژی ……………………………………………………………………………………….. 5
(2-6-1 برنامه ریزی …………………………………………………………………………………….. 6
(3-6-1 فرایند برنامه ریزی …………………………………………………………………………….. 6
(4-6-1 مدت برنامه‌ریزی ……………………………………………………………………………….. 7
(5-6-1 درک مفاهیم استراتژی ……………………………………………………………………….. 7
(6-6-1 برنامه ریزی استراتژیک ……………………………………………………………………….. 7
(7-6-1 فرایند برنامه ریزی استراتژیک ……………………………………………………………….. 9
(8-6-1مراحل برنامه ریزی استراتژیک ……………………………………………………………….. 10
(9-6-1تفاوت برنامه ریزی استراتژیک و برنامه ریزی عملیاتی ……………………………………… 10
(10-6-1اجزای برنامه ریزی استراتژیک ……………………………………………………………… 10
(1-10-6-1رسالت سازمان …………………………………………………………………………….10
(2-10-6-1 دورنمایاچشم انداز ……………………………………………………………………….. 11
(3-10-6-1 ارزش های محوری ………………………………………………………………………. 12
(4-10-6-1 اهداف …………………………………………………………………………………….. 12
(11-6-1ویژگی های برنامه ریزی استراتژیک ……………………………………………………….. 13
(12-6-1 تفکر استراتژیک …………………………………………………………………………….. 14
(13-6-1مدیریت استراتژیک ………………………………………………………………………….. 15
(14-6-1موانع پیاده سازی استراتژی در سازمانها ……………………………………………………… 16
(15-6-1مکتب طراحی………..……………………………………………… 17
(7-1 چهار چوب فصول آتی ……………………………………………………………………………….. 19
فصل دوم: مروی بر پیشینه تحقیق
(1-2 مقدمه …………………………………………………………………………………………………… 21
(2-2 ظهور استراتژی در دانشگاه ها …………………………………………………………………………. 21
(3-2 تاریخچه آموزش عالی، تحقیقات و فناوری در ایران ……………………………………………….. 22
(4-2آموزش عالی وماهیت آن ……………………………………………………………………………… 23
(5-2 اهداف آموزش عالی …………………………………………………………………………………… 23
(6-2 مطالعات تطبیقی …………………………………………………………………………………………. 24
2-6-1) پیشینه استراتژی در آموزش عالی ……………………………………………………………… 24
(2-6-2محیط در حال تغییر آموزش عالی ……………………………………………………………… 24
(3-6-2 مفهوم و نقش برنامه ریزی استراتژیک در آموزش عالی ……………………………………. 25
(4-6-2برنامه ریزی استراتژیک پژوهشی در آموزش عالی …………………………………………… 26
(7-2 مروری برپیشینه تحقیق …………………………………………………………………………………. 26
(8-2 بررسی دانش در برنامه چهارم و سندچشم انداز …………………………………………………….. 28
(1-8-2 ماده 45………………………………………………………………………………………….. 29
(2-8-2 ماده 57 …………………………………………………………………………………………. 29
(3-8-2 ماده43 …………………………………………………………………………………………. 30
(4-8-2 ماده46 ………………………………………………………………………………………….. 30
(9-2 سیاست های برنامه پنجم توسعه ………………………………………………………………………. 31
(1-9-2 امور علمى و فناورى ………………………………………………………………………….. 31
(2-9-2نگاهی به برنامه پنجم توسعه در حوزه آموزشی و پژوهشی دانشگاه ها …………………… 31
(1-2-9-2 ماده19 ………………………………………………………………………………………. 31
(2-2-9-2ماده20 ……………………………………………………………………………………… 32
(3-2-9-2ماده24 ……………………………………………………………………………………… 32
(10-2وضعیت شاخص های تحقیقاتی کشور ……………………………………………………………. 32
(1-10-2 شاخص اعتبارات پژوهشی ………………………………………………………………… 32
(2-10-2 شاخص منابع انسانی ………………………………………………………………………… 33
(3-10-2شاخص تولیدات علمی …………………………………………………………………….. 34
(4-10-2 نسبت تولید علمی به تولید ناخالص ملی …………………………………………………. 35
(5-10-2نسبت تولید علمی به بودجه تحقیق و توسعه …………………………………………….. 36
(11-2بررسی جایگاه فعلی و عملکرد حوزه پژوهش و فناوری در رتبهبندی دانشگاهها ………………. 37
(12-2 عملکرد پژوهش در سطح کشور ………………………………………………………………….. 38
(1-12-2 رده بندی دانشگاههای ایران درجهان توسط موسسه سایماگو درسال2010 ……………. 38
(13-2 معیارهای رتبه بندی جهان اسلام و اهمیت پژوهش ………………………………………………. 40
(14-2 خلاصه نتایج مطالعات انجام شده ………………………………………………………………….. 41
فصل سوم: روش شناسی تحقیق
3-1) مقدمه …………………………………………………………………………………………………. 43
3-2) روش انجام پژوهش …………………………………………………………………………………. 43
3-3) عوامل داخلی …………………………………………………………………………………………. 44
3-4) عوامل خارجی ………………………………………………………………………………………… 44
3-5 (فرایند طراحی و تدوین برنامه ی استراتژیک ………………………………………………………… 45
3-6( مدل سازی استراتژی وتجزیه وتحلیل محیط ……………………………………………………….. 46
3-6-1)ماتریس ارزیابی عوامل خارجی ………………………………………………………………. 46
3-6-2)ماتریس ارزیابی عوامل داخلی ……………………………………………………………….. 46
3-6-3( ماتریس قوت ضعف فرصت تهدید …………………………………………………………. 46
3-6-4( ماتریس داخلی و خارجی …………………………………………………………………… 48
3 -7( جامعه و نمونه آماری تحقیق ……………………………………………………………………….. 48
3-8) قلمرو پژوهش ……………………………………………………………………………………….. 48
3-8-1)قلمرو موضوعی ……………………………………………………………………………… 48
3-8-2 (قلمرو مکانی ………………………………………………………………………………… 48
3-8-3) قلمرو زمانی …………………………………………………………………………………. 48
3-9( روش گرد آوری اطلاعات وداده ها ………………………………………………………………. 49
3-10) ابزار پژوهش ……………………………………………………………………………………….. 49
3-11( الگو و روش تجزیه و تحلیل داده ها ………………………………………………………………. 50
3-12) خلاصه فصل ………………………………………………………………………………………… 50
فصل چهارم:یافته های تحقیق
4-1) مقدمه ………………………………………………………………………………………………….. 52
4-2) تجزیه و تحلیل داده های پژوهش …………………………………………………………………… 52
4-3)یافته های توصیفی …………………………………………………………………………………….. 52
4-3-1)معرفی حوزه پژوهش و فناوری دانشگاه ……………………………………………………… 52
4-3-11-) اهم فعالیتهای حوزه پژوهش و فناوری ………………………………………………… 53
4-3-12-) اهم وظایف مدیریت امور پژوهش ……………………………………………………… 53
4-3-13-) اهم وظایف مدیریت ارتباط با صنعت وکار آفرینی ……………………………………. 54
4-3-14-) اهم وظایف مدیریت خدمات علمی وفناوری ………………………………………….. 54
4-3-2) عملکرد کمی جامعه تحت بررسی …………………………………………………………. 55
4-4)یافته های پژوهش ……………………………………………………………………………………. 59
4-4-1)بیانیه ارزش ……………………………………………………………………………………. 60
4-4-2) بیانیه رسالت ………………………………………………………………………………….. 61
4-4-3)بیانیه چشم انداز ………………………………………………………………………………. 62
4-4-4) ماتریس ارزیابی عوامل داخلیIFE ……………………………………………………. 63
4-4-4-1) نحوه تهیه ماتریس ارزیابی عوامل داخلیIFE …………………………………………… 64
4-4-5)ماتریس ارزیابی عوامل خارجی EFE ………………………………………………………. 64
4-4-5-1) نحوه تهیه ماتریس ارزیابی عوامل خارجی ……………………………………………… 66
4-4-6)ماتریس مدل نه خانه ای مدل دیوید …………………………………………………………. 68
4-5)راهبردها و اقدامات عملیاتی حوزه پژوهش و فناوری دانشگاه ارومیه ……………………………… 70
فصل پنجم: نتایج تحقیق
5-1) مقدمه ………………………………………………………………………………………………….. 73
5-2) خلاصه تحقیق …………………………………………………………………………………………. 73
5-3) نتایج ویافته های تحقیق ……………………………………………………………………………….. 74
5-3-1) بیانیه ماموریت حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ……………………………………… 74
5-3-2) بیانیه چشم انداز حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ……………………………………. 74
5-3-3) نقاط قوت حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ………………………………………….. 74
5-3-4) نقاط ضعف حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ………………………………………… 74
5-3-5) فرصت های حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ………………………………………… 75
5-3-6) تهدید های حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه …………………………………………. 75
5-3-7) ارزش های محوری حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ……………………………….. 75
5-3-8) اهداف بلند مدت حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ………………………………….. 76
5-3-9) استراتژی های حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ……………………………………… 76
5-3-9-1) استراتژی های تهاجمی SO ………………………………………………………….. 76
5-3-9-2) استراتژی های رقابتی ST ……………………………………………………………. 76
5-3-9-3) استراتژی های محافظه کارانه WO ………………………………………………………. 77
5-3-9-4) استراتژی های تدافعی WT ………………………………………………………….. 77
5-3-10) برنامه های عملیاتی حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ……………………………… 77
5-3-11) شاخص های کلیدی عملکرد حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ………………….. 78
5-4) محدودیت های پژوهش …………………………………………………………………………….. 79
5-5) بحث ونتیجه گیری …………………………………………………………………………………… 79
5-6) پیشنهادات برخاسته از پژوهش ………………………………………………………………………. 79
5-7) پیشنهادات برای پژوهش های آتی …………………………………………………………………… 80
فهرست منابع و مآخذ
فهرست فارسی …………………………………………………………………………………………… 82
فهرست انگلیسی …………………………………………………………………………………………. 86
پیوستها و محاسبات
پیوست 1 ………………………………………………………………………………………………… 88
پیوست 2 ………………………………………………………………………………………………… 90
پیوست 3 ……………………………………………………………………………………………….. 91
پیوست 4 ………………………………………………………………………………………………… 92
محاسبات …………………………………………………………………………………………. 93
چکیده انگلیسی …………………………………………………………………………………………. 98
عنوانصفحه
شکل1-1: الگوی تفکر استراتژیک …………………………………………………………………………………….15
شکل1-2:موانع اساسی پیاده سازی استراتژی در سازمانها …………………………………………………….. 16
شکل 1-3: مدل مکتب طراحی ………………………………………………………………………………………….. 19
شکل2-1:سهم اعتبارات پژوهشی کشورازتولیدناخالص داخلی دربخش دولتی ……………………..33
شکل 2-2: تعدادمحققین به ازای یک میلیون نفرجمعیت ……………………………………………………..34
شکل2-3:نسبتتولیداتعلمیبهتولیدناخالصملیدربرخیازکشورهایدرحالتوسعه…….. 36
شکل2-4:تعدادتولیدبهازایصدنفرنیرویتحقیقوتوسعهدربرخیازکشورهایدرحالتوسعه ..36
شکل2-5: نمای کلی شاخص ها و وزن ها در رتبه بندی جهان اسلام ……………………………………….. 40
شکل 3-1:مدل تدوین برنامه استراتژیک حوزه پژوهش و فناوری دانشگاه ارومیه ……………………….. 45
شکل3-2:تحلیل ماتریسSWOT…………………………………………………………………………….. 47
شکل 3-3:الگویتجزیهوتحلیلاطلاعات………………………………………………………………………. 50
شکل4-1:مقالات (کامل و چکیده) ارائه شده در کنفرانسها …………………………………………………. 56
شکل 4-2:تعداد مقالات ISI دانشگاه ارومیه ……………………………………………………………………… 56
شکل4-3: تعداد مقالات چاپ شده در مجلات علمیپژوهشی دانشگاه ارومیه …………………………. 57
شکل 4-4: مجلات متقاضی اخذ مجوز علمی پژوهشی، به تفکیک دانشکده ……………………………… 57
شکل 4-5:آمار کتب تالیفی دانشگاه ارومیه ………………………………………………………………………. 58
شکل4-6:آمار اختراعات ثبت شده ازسال 87 در دانشگاه ارومیه …………………………………………… 58
شکل4-7: توزیع اعضای هیات علمی در دانشکده ها ومراکز ………………………………………………..59
شکل 4-8:وضعیت رتبه علمی کارکنان هیات علمی دانشگاه ارومیه ………………………………………. 59
شکل 4-9: بیانیه ارزش حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ……………………………………………… 60
شکل 4-10:بیانیه رسالت حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه …………………………………………….. 61
شکل 4-11:بیانیه چشم انداز حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ……………………………………….. 62
شکل 4-12:نمره نهایی ماتریس عوامل داخلی وخارجی حوزه پژوهش و فناوری دانشگاه ارومیه …… 68
شکل4-13: نمره نهایی ماتریس وتعیین نوع راهبرد سازمانیدر ماتریس نه خانه ای دیوید ……………. 69
centercenterفصل اول:
کلیات تحقیق
100000100000فصل اول:
کلیات تحقیق

-11 مقدمه
اساساً انسان موجودی برنامهدار است. او خودآگاه یا ناخودآگاه برای فعالیتها و تعاملات فردی و اجتماعی خود پیشنگری میکند. شاید بهتوان گفت قسمت قابل توجهی از این رفتارها به طور ناخودآگاه برنامهریزی میشود. لکن وقتیکه درتعاملات و مناسبات با دیگران اعم از خانواده، مدرسه، سازمان، دانشگاه گام مینهیم؛ برای برقراری یک ارتباط مؤثر به افکار و پیش نگریهای خود نظم و انسجام میبخشیم، این ساده ترین و ابتداییترین نمود برنامهریزی در زندگی است.
وقوع تغییرات مداوم و اغلب غیر قابل پیش بینی در سازمانها، و محدودیت امکانات و منابع، امکان اقدام و فعالیت در عرصههای مختلف زندگی را بسیار مشکل نموده ونیاز به برنامهریزیهای دقیق و کارشناسانه را تا سطح یک نیاز حیاتی بالا برده است. این امر مستلزم شناخت وضعیت فعلی ، نگاهی جامع و در عین حال کاربردی از اهداف بلندمدت و کوتاه مدت است. به دلیل ماهیت متغیر و پویایی حرکت های طبیعی و اجتماعی، بدون آشنائی به گذشته افراد، سازمانها، جوامع و ترسیم روند تغییرات را،غیرممکنمینماید. فرمایش گهربار امام علی)ع(، لزوم و اهمیت شناخت مبداء حرکت، در کنار وضعیت فعلی و مقصد نهائی به خوبی تبیین شده است، آنجا که می فرماید: خدا رحمت کندآن کس را که می داند از کجاست، در کجاست و به کجا می رود.
در قرآن مجید نیز تغییر وضعیت موجود و رهائی از نواقص، موانع و انواع تاریکیها، و ارتقاء انسان و ورود او به عوالم نورانی و در یک کلام، هدایت انسان، بهعنوان رسالت عظیم انبیاء عظام، تحت برنامهای مدون و در قالب کتاب مطرح شده است: کتاب انزلناه الیک لتخرج الناس من الظلمات الی النور باذن ربهم الی صراط العزیز الحمید.
زمانی که با پدیدهای به نام سازمان(دانشگاه) با رسالت و اهداف خاصی روبرو هستیم،برنامهریزی نمودی عینیتر، با ارزشتر و حساستر پیدا می کند، تحقق اهداف سازمانی مستلزم به کارگیری منابع لازم اعم از مادی،مالی، انسانی و اجتماعی است.انجام بهینه به کارگیریاین منابع و در نتیجه حصول اهداف سازمان در سایه برنامه ریزی امکان پذیر میگردد. با گسترش و پیچیدگی سازمانهای بشری، برنامهریزی نیز به تدریج شکل های مختلفی به خود گرفت، به عبارت دیگردر توسعه مناسبات اجتماعی و بروز نیازهای متعدد بشر،سازمانها خود را در پیش بینی آینده اجتناب ناپذیر دیدند. لذا به تدریج شکلی از برنامه ریزی به نام برنامه ریزی استراتژیک یا جامع بوجود آمد. از دلائل روی آوردن به برنامه ریزی استراتژیک،تحولات ،دگرگونیها و تغییرات پرشتاب محیط سازمانهاست و در گذشته تغییرات و تحولات به گستردگی الان نبوده و مدیران می توانستند هدفهای آینده را بر اساس گذشته تنظیم نمایند. اما اکنون، تجربه گذشته لزوماً راه مطمئنی برای آینده نیست و مدیران باید با مدد گرفتن از برنامهریزی استراتژیک، استراتژیهای آینده سازمان را طوری طراحی کنند که متناسب با موقعیت و شرایط آینده باشد. توجه به این مهم به مدیران کمک میکند تا در مقابل تغییرات و تحولات فردا مجهز باشند و تصویری روشن از سازمان و هدفهای آن داشته باشند و فعالیتهای سازمان را در لوای استراتژی واحدی هماهنگ نمایند.
بدون تردید آینده متعلق به کسانی است که بر روی چالشها و مسائل جاری وآتی مجموعه سازمانی خود با همه توان، همت و تلاش خستگی‌ناپذیر کار می‌کنند و کلیه منابع و امکانات بالقوه و بالفعل را برای رویارویی با چالشهای جدید به خدمت می‌گیرند. اقدام برای تدوین برنامه‌ریزی راهبردی شرایطی را فراهم می‌سازد که سازمان می‌تواند در جهت افزایش اعتبار، امکان بقاء، رشد و بالندگی دراز‌مدت خود از یک سوء و کاهش مخاطرات و تهدیدات محیطی از سوی دیگر، اهتمام ورزد.
در این راستا پژوهش پیش رو درصدد است با بهرهگیری از روشها و مدلهای علمی، طراحی برنامهریزی استراتژیک با استفاده از تحلیل نقاط قوت، ضعف، فرصتها و تهدیدات، حوزه پژوهش و فناوری دانشگاه ارومیه را با انتخاب استراتژی مناسب در جهت رشد و بالندگی در عرصههای داخلی و بین المللی یاری نماید.
در این تحقیق، بطور ویژه اسناد بالا دستی(سند چشمانداز، نقشه جامع علمی، سند تحول راهبردی علم وفناوری)، مطالعات تطبیقی و بهرهمندی ازنظرات نخبگان وخبرگان دانشگاه مد نظر قرار گرفته است. رسالت اصلی دانشگاه تربیت نیروی انسانی متخصص مورد نیاز جامعه، ترویج و ارتقاء دانش، گسترش تحقیق و فراهم نمودن زمینه مساعد برای توسعه کشور است. یکی ازعلل بسیار مهم رشد، تعالیو پیشرفت جوامع بشری، فراگیری علوم کاربردی است. از این رو حرکتهای عملی در کشور ما باید در جهت ایجاد هماهنگی هرچه بیشتر خطمشی مراکز آموزش عالی با نیاز و تقاضای جامعه باشد.
امید است، این تحقیق بتواند توجه مدیران حوزه پژوهش و فناوری را به طور اخص و سایران مدیران آموزش عالی را به طور اعم به تشخیص صحیح، تصمیم درست و اقدام به جا در سایه تفکر و برنامه ریزی، جلب نماید.
-12 بیان مساله
بقا ودوام سازمانها وتوسعه آنها نیازمند درک بههنگام فرصتهای محیطی تغییرات در بازار و برنامه ریزی استراتژیک وانتخاب استراتژی مناسب واثر بخش است(کوولی،2000). استراتژی مدل یا برنامهای است که اهداف، سیاستها و اقدامات سازمانها را یکپارچه می سازد(دیوید فردآر، 1386).
بسیاری از صاحب نظرانی که معتقدند مدیریت با نگرشهای سنتی در جهان امروزی امکان پذیر نیست، نیز با تایید این دیدگاه تاکید دارند که افزایش رقابت ونیاز بیشتر به پاسخگویی بودن لازمهاش،
تعریفی جدید از ساختارهای سازمانی سیستمها، فرهنگها، نقشها و روابط است و نمیتوان با شیوههای قدیمی به فعالیت ادامه داد، بلکه باید به دنبال یافتن فرصتهایی بود که مزیت رقابتی برای دانشگاهها ایجاد نماید (رابیرسون، 1991).
یکی از راههای رسیدن به این مزیت شناخت محیط است زیرا که عامل بقا موسسات آموزشی در محیط دائم و در حال تغییر امروزی برنامه ریزی جامع وواکنش به موقع میباشد. همچنین موسساتی که برای آینده برنامهای ندارند مسلما ازدیگرانی که پیشاپیش با برنامهریزی خود را آماده نمودهاند عقب خواهند افتاد(گرمون،2001).
با توجه به اینکه دانشگاه ارومیه فاقد هر گونه استراتژی یا برنا مهریزی استراتژیک برای توسعه خود میباشد محقق با مطالعه این موضوع درصدد است با بررسی اسناد موجود این مسأله را در حوزه پژوهش وفناوری بررسی و راهبرد مناسبی با استفاده از تکنیک تحلیل SWOT ارایه دهد.
مدل SWOT معرف قوتها، ضعفها، فرصتها وتهدیدات سازمان است. این روش امکان بررسی عوامل ومقایسه تنگناها، تهدیدها و جنبه های آسیب زننده به سازمان، فرصت ها، تقاضا ها و موقعیت بیرونی را با ضعفها و قوتهای سازمان بهوجود می آورد (حمیدی زاده، 1382).
-13 اهمیت و ضرورت پژوهش
برنامهریزی استراتژیک برای سازمانهای خصوصی ودولتی امری ضروری محسوب می شود. توسعه رقابت ودستیابی به اهداف برای دانشگاهها وموسسات آموزش عالی بدون برنامهریزی استراتژیک غیرممکن است. برنامه ریزی استراتژیک ابزار مهمی است که دانشگاه ارومیه می تواند با استفاده از آن نیازهای ناشی از تغییرات سریع و پویایی محیط خارجی را برآورده ساخته وعکس العمل مناسب نشان داده و در راستای چشم انداز و ماموریت حرکت کرده ونیل به اثر بخشی را ممکن سازد.
با توجه به استقلال دانشگاه ها در چارچوب ماده 49 قانون برنامه چهارم توسعه، تدوین استراتژی مناسب در حوزه پژوهش وفناوری برای دانشگاه ارومیه بسیار مفید و راهگشا میباشد. بنابر این انجام این پژوهش از جهات زیر حائز اهمیت است:
نقاط قوت، ضعف، فرصت وتهدید ها شناخته میشود.
استراتژی مناسب روشن شده وافق اهداف بلند مدت، میان مدت و کوتاه مدت مشخص خواهد گردید.
سیاستگذاران وبرنامهریزان توسعه استان به ظرفیتها وتوانمندیهای دانشگاه ارومیه و نقشی که باید در آینده برای توسعه استان ایفا نماید پی خواهند برد.
ترسیم برنامه ها وتخصیص اعتبارات مورد نیاز برای توسعه دانشگاه ارومیه عملی خواهد شد.
ادبیات پژوهش های مرتبط با دانشگاه ارومیه غنی وافق هایی برای انجام پژوهشهای آتی در دانشگاه بهوجود خواهد آمد.
-14 اهداف پژوهش
1-4-1)هدف کلی
هدفکلیاز این پژوهش شناخت وضعیت فعلی پژوهش وفناوری در دانشگاه ونیز مطالعه و شناخت روندهای اجتماعی، فنی، آموزشی و پژوهشی تأثیرگذار بر فعالیتهای حوزه پژوهش وفناوری میباشد تا براساس یافته های به دست آمده، برنامه استراتژیک را دنبال کند.
1-4-2) اهدف اختصاصی
الف- شناسایی نقاط قوت، ضعف، فرصت وتهدیدها در حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه.
شناسایی و تحلیل محیط داخلی وخارجی در حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه.
ج – ارائه استراتژی متناسب باشرایط حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه و بر اساس تقابل نقاط قوت، ضعف، فرصتها و تهدیدهادر مدل SWOT.
-15 سوالات پژوهش
سوالات اصلی این پژوهش به شرح زیر قابل ذکر است:
نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصت ها، و تهدیدهاکدام است؟
استراتژی مبتنی بر فرصت ها و نقاط قوت (SO)کدام است؟
استراتژی مبتنی بر فرصت ها و ضعف ها (WO)کدام است؟
استراتژی مبتنی بر تهدیدها ونقاط قوت( ST) کدام است؟
استراتژی مبتنی بر تهدید ها و ضعف ها (WT) کدام است؟
استراتژی های حاصل از تحلیل مدل SWOTکدام است؟
-16 مبانی نظری تحقیق (برنامه ریزی استراتژیک)
(1-6-1 استراتژی
واژه‌ استراتژی‌ از کلمه‌ یونانی‌STRATEGO مرکب‌ ازSTRATOS به‌ معنای‌ ارتش‌ وEGO به‌معنای‌ رهبر گرفته‌ شده‌ است. استراتژی طرح یا برنامهای است که اهداف عمده و سیاستهای سازمان و مراحل عمل آنها را در یک کل به هم پیوسته هماهنگ می کند (کوئین،1980 ).
اندروز استراتژی را یک الگو می داند او معتقد است که استراتژی یک نوع یکپارچگی، انسجام و ثبات داخلی است که موقعیت شرکت را در محیط تعیین می کند، به آن هویت می دهد و شرکت را قادر می سازد از نقاط قوت خود استفاده کند و در امر بازار و محصول به موفقیت دست یابد) رحمان سرشت،(1389.
استراتژیها بهتدریج شکل میگیرند، تغییر مییابندودر طی زمان به طور نسبی تعدیل میشوند و توسعه مییابند و سپس گام به گام اجرا میشوند)رضاییان،(1390 تدریجیگرایی منطقی بدین معنی است که استراتژی ها به صورت تدریجی تکمیل میشوند و نمیتوان تدوین استراتژی را به یک نقطه
زمانی معین نسبت داد. مینتز برگ برای استراتژی 5 تعریف را پیشنهاد می کند وسپس پیوندها وهمبستگیهای آنها را مورد بررسی قرار می دهد(مینتزبرگ 1390). این 5تعریف عبارتند از:
استراتژی به عنوان طرح و نقش
استراتژی به عنوان صف آرایی
استراتژی به عنوان الگو
استراتژی به عنوان موضع
استراتژی به عنوان دیدگاه
از نظردسلر استراتژی نوعی برنامه است که مقصود یا منظور اصلی سازمان را بر حسب خدمتی که به جامعه عرضه خواهد کرد بیان می دارد.
(2-6-1 برنامه ریزی
در متون مدیریتی گاهی دو واژه planning و programming را به جای یکدیگر به کار می برند؛ در حالی که programming به نوعی برنامهریزی جزئیتر دلالت دارد. برای برنامهریزی تعاریف متعددی ارائه شده است؛ بهطوریکه هر یک از نظریه پردازان سعی کردهاند با توجه به زمینه تخصصی خود آنرا تعریف کنند. در ذیل چند مورد از این تعاریف ارائه شده است:
برنامه ریزی عبارت است از تصمیم گیری در مورد اینکه چه کارهایی باید انجام گیرد. 
برنامه ریزی عبارتاست از تعیین هدف و یافتن یا پیش بینی کردن راه تحقق آن.
برنامه ریزی یعنی تصور و طراحی وضعیت مطلوب درآینده، یافتن وپیش بینی راههایی برای رسیدن به آن را فراهم کند.‌
سیریل هودسن در تعریف نسبتاً جامعی میگوید: برنامه ریزی یعنی ارائه طریق بر عملیات آینده که متضمن نتایج معین با هزینه مشخص و دوره زمانی معلوم است.
(3-6-1فرایند برنامه ریزی
از زمانی که بشر به فردای خود اندیشید، برای آینده هدف تعیین کرد و بدین ترتیب فرایند برنامهریزی آغاز شد. برنامهریزی گذر از یک گام به گام بعدی نیست بلکه فرایندی خلاق است و میتواند پیش از تصمیم نهایی چندین مرتبه تغییر و بازبینی گردد. برنامه ریزی یعنی انتخاب اهداف درست و انتخاب مسیر، راه، وسیله و روش درست برای تامین هدف. به عبارتی در برنامه ریزی، اهداف واقدامات لازم برای مواجهه با تغییرات و عوامل نامطمئن پیش بینی میشود .برنامه ریزی فرایندی است که همه تلاشها و فعالیتها را در راستای هدف، راه رسیدن به آن و چگونگی طی مسیر، ترکیب وادغام میکند. برنامه ریزی ترسیم شمایی از گذشته برای تصمیمگیری در زمان حال برای انجام اقدامی در آینده میباشد.
(4-6-1 مدت برنامه‌ریزی
یکی از سوالات مهمی که در برنامه‌ریزی مطرح می‌شود این است که آیا برنامه باید کوتاه مدت، میان مدت یا بلند مدت تنظیم شوند؟ چگونه می‌توان برنامه‌های کوتاه مدت را با برنامه‌های میان مدت و بلند مدت هماهنگ کرد؟ در بعضی موارد ممکن است برنامه‌ریزی ها هفتگی یا چندماهه و یا چند ساله باشند. این پرسشها افقهای چند گانه برنامهریزی را روشن می‌کنند.
1-6-5) درک مفاهیم استراتژی
اگر مفاهیم بهدرستی مورد شناسایی قرارنگرفته و به خوبی اعمال نگردد مدیران در تلاشهای خود در زمینه رهبری استراتژیک با دشواری مواجه میشوند. این مفاهیم به مدیران کمک می کند تا به این پرسشها پاسخ گویند: چرا ماکاری راکه انجام می دهیم باید انجام دهیم؟ چه چیزهایی برای ما مهم است (به چه چیزهایی معتقدیم)؟ در آینده کجا میخواهیم باشیم(چگونه میخواهیم از موقعیت فعلی به مقصد مورد نظر برسیم؟ برتریها در چه چیزی است؟ (چه کارهایی لازم است که انجام دهیم)چه کارهایی راتا چه هنگام باید انجام دهیم. این مفاهیم به طور خلاصه عبارتند از:
رسالت(چرا)، ارزشهای محوری(چه چیزی)، چشم انداز(کجا)، استراتژی(چگونه)، برنامههای استراتژیک (چه کارهایی) و اهداف و مقاصد یا اهداف (چه کار وچه وقت).
1-6-6)برنامه ریزی استراتژیک
همانند سایر مفاهیم مدیریت، تعاریف گوناگونی از برنامهریزی استراتژیک توسط صاحب نظران ارائه شده است که برای جلوگیری از اطاله کلام بـــه چند مورد مهم از آنها اشاره می شود. پس از جنگ جهانی دوم عدم اطمینان، عدم ثبات و محیط های متحول بیش از پیش خود را نشان داد و آنچه به عنوان راه حل ارائه شد برنامهریزی استراتژیک بود. برنامهریزی استراتژیک تعیین کننده مقصود سازمان و هماهنگ کننده همه فعالیتهای سازمان در راستای آن است (اعرابی،1384 ). برنامهریزی استراتژیک بستر و چارچوبی برای عملی کردن تفکر استراتژیک و هدایت عملیات برای رسیدن به هدف و نتایج مشخص میباشد. برنامه‌ریزی‌ استراتژیک‌ در بخش‌ دولتی‌ تاریخی‌ طولانی‌ دارد. با وجود این، برنامه‌ریزی‌ استراتژیک‌ اساساً در بخش‌ خصوصی‌ توسعه‌یافته‌ است هرچند که‌ رویکردهای‌ برنامه‌ریزی‌ استراتژیک‌ در بخش‌ خصوصی‌ تدوین‌ شده‌اند ولی‌ می‌توانند به‌ سازماندهی‌ دولتی‌ و غیرانتفاعی‌ و همچنین‌ جوامع‌ و دیگر نهادها کمک‌ کنند(برایسون، 2005).
برنامهریزی استراتژیک اهداف، خطوط کلی و رسالت سازمان در بلند مدت را تعیین میکند، جامعیت دارد، در سطح عالی سازمان میباشد، از نظر زمانی بلند مدت است و چارچوبی برای برنامهریزی تاکتیکی و عملیاتی است. برنامه‌ریزی‌ استراتژیک‌ را می‌توان‌ تلاشی‌ منظم‌ و سازمان‌یافته‌ درجهت‌ اتخاذ تصمیم‌ و مبادرت‌ به‌ اقدامات‌ بنیادین‌ تعریف‌ کرد که‌ به‌ موجب‌ آنها، اینکه‌ یک‌ سازمان‌ چیست، چه‌ می‌کند، و چه‌ اموری‌ را انجام‌ می‌دهد، مشخص‌ خواهد شد.
‌ در دنیای رقابتی امروز برنامهریزی استراتژیک برای هر سازمانی از اهمیت فوق العادهای برخوردار بوده، دارای ویژگیهای منحصر به فردی است و نیز مدلهای مختلفی از سوی نظریهپردازان مختلف ارائه شده است که از آن جمله می توان به مدلهای برنامهریزی استراتژیک برمبنای نتیجه (هدف)، مدل همسویی، برنامهریزی سناریو، مدل برنامه ریزی ارگانیک (خود سازمانی)، مدل اصلی مکتب طراحی، مدل رابیسون و مدل استینر اشاره کرد (آقازاده، 1381).
‌در تعریف‌ دیگری‌ برنامه‌ریزی‌ استراتژیک‌ فرایندی‌ است‌ درجهت‌ تجهیز منابع‌ سازمان‌ و وحدت‌ بخشیدن‌ به‌ تلاشهای‌ آن‌ برای‌ نیل‌ به‌ اهداف‌ ورسالت‌ بلندمدت‌ باتوجه‌ به‌ امکانات‌ و محدودیتهای‌ درونی‌ و بیرونی. در تعریفی‌ دیگر برنامه‌ریزی‌ استراتژیک‌ به‌ معنای‌ فرایند بررسی‌ موقعیت‌ فعلی‌ و مسیر آینده‌ سازمان‌ یا جامعه، تنظیم‌ اهداف، تدوین‌ یک‌ استراتژی‌ برای‌ تحقق‌ آن‌ اهداف‌ و اندازه‌گیری‌ نتایج‌ است (هیوز، 2005).
برنامه ریزی استراتژیک، ابـزار مدیریتی توانمندی است که برای کمک به شرکتهای کوچک طراحی میشود تا آنها بهصورت رقابتی خود را با تغییرات پیشبینی شده محیط تطبیق دهند. خصوصاً، فرایند برنامه ریزی استراتژیک یک نگرش و تجزیه و تحلیلی از شرکت و محیط مربوط به آن ارائه می کند شرایط فعلی شرکت را توضیح می دهد و عوامل کلیدی موثر بر موفقیت آن را شناسایی می کند (فری واستونر،1995).
برنامه ریزی استراتژیک نگاه به آینده دارد و تمرکز بر آینده پیش بینی شده به این مسئله توجه دارد که جهان بعد از 5 الی 10 سال چه تفاوتهایی بااکنون خواهدداشت. درصددخلق آینده سازمان برمبنای آن چیزی است که احتمال می رود در آینده ایجاد شود؛ بر مبنای تجزیه و تحلیل روندها و سناریوهای پیش بینی شده برای گزینههای ممکن درآینده است ونیزبرمبنای تجزیه وتحلیل دادههای داخلی و خارجی است؛ منعطف و متمایل به ایجاد تصویری بزرگ از آینده سازمان است.
برنامهریزی استراتژیک سازمان را با محیطش تطبیق می دهد، زمینهای برای دسترسی به اهداف ایجاد میکند، چارچوب وجهتی برای سازمان فراهم میکند تا به آینده دلخواه خود برسد؛ برنامهریزی استراتژیک، داده های نرم مانند: تجارب، نیات و ایدههای موجود در گفتگوهای روزانه سازمان را ترکیب میکند ودرصدد ارائه یک بینش وهدف سازمانی روشن است؛ به سازمان اجازه تمرکز میدهد، زیرا فرایندی پویا و مستمر از فعالیتهای خود تحلیلی است؛ فرایند یادگیری مستمر، در جریان و گفتگوی سازمانی است که به فراتر از دسترسی به یکسری اهداف از پیش تعیین شده توسعه مییابد.
برنامه ریزی استراتژیک درصدد است روشی که یک سازمان فکر و عمل می کند را تغییر داده یک سازمان یادگیرنده به وجود آورد؛ وقتی موفقیت آمیز باشد، تمام نواحی عملیاتی را تحت تاثیر قرار داده و به عنوان قسمتی از فلسفه و فرهنگ سازمان در میآید (الکساندرا،2002).
بین برنامه ریزی بلندمدت که به صورت واکنشی است و برنامهریزی استراتژیک که سازمان را مجاز به خلق آینده اش میکند، تفاوت قائل می شود. برنامهریزی استراتژیک فرایندی برای بازسازی و انتقال سازمانی است. به نظر وی در برنامهریزی بلندمدت اهداف و پیشبینیها براساس فرض ثبات سازمانی است، درحالی که در برنامه ریزی استراتژیک، نقش سازمان در محیط آن بررسی میشود. برنامهریزی استراتژیک باعث می شود تا سازمان فعالیتها و خدماتش را برای برآوردن نیازهای درحال تغییر محیط تطبیق دهد. این برنامه ریزی نه تنها چارچوبی برای بهبود برنامه ها ارائه می کند بلکه چــارچوبی برای ساختاردهی مجدد برنامهها، مدیریت و همکاریها و نیز برای ارزیابی پیشرفت سازمان در این زمینهها ارائه میکند (مککون،2002).
برنامه ریزی راهبردی در بر دارنده تصمیمگیری‌هایی است که راجع به اهداف راهبردی بلند مدت سازمان می باشند. دراین نوع از برنامه ریزی مقاصد (مأموریتها) و هدف‌های سازمان مشخص و اهداف بلند مدت به هدفهای کمی و کوتاه که آن را هدفگذاری می‌نامند، تجزیه می گردد. همچنین سیاستهای کلی (تدوین و تنظیم خطمشیها) و برنامههای عملیاتی طرح‌ریزی میگردد. برنامهریزی راهبردی، آینده را پیش‌گویی نمی‌کند ولی توان یاری یک مدیر در موارد ذیل را دارد:
فائق آمدن بر مسائل ناشی از مقتضیات آتی؛
ایجاد فرصت کافی برای تصحیح خطاهای اجتناب ناپذیر؛
اتخاذ تصمیم های صحیح در زمان مناسب؛
تمرکز بر انجام فعالیت های ضروری برای رسیدن به آینده مطلوب؛
-6-1 7) فرایند برنامه ریزی استراتژیک
مراحل پیش برنامه ریزی
برنامه ریزی
اجرا
ارزیابی
مرحله پیش برنامه ریزی شامل ارزشیابی سازمان است که در ارزشیابی سازمانی به رسالت، دورنما، اصول، اهداف اختصاصی واستراتژی سازمان توجه می شود. پس از توجه به تمامی این موارد، تدوین برنامه آغاز می شود و با تکمیل برنامه به تخصیص منابع و مرحله اجرا شده و پس از اجرا، پیشرفت کار پایش می شود تا مشخص شود سازمان به چه میزان به اهداف نائل شده است.
-6-18) مراحل برنامه ریزی استراتژیک:
ارزیابی محیط داخلی و خارجی
تدوین رسالت، دورنما
تعیین اهداف کلی و اهداف اختصاصی
شناسایی مشکلات استراتژیک
تهیه و تدوین برنامه عملیاتی
تدوین استراتژی
تعیین شاخصها
1-6-9) تفاوت برنامه ریزی استراتژیک و برنامه ریزی عملیاتی
• برنامه ریزی استراتژیک: این نوع برنامه، در سطوح عالی سازمان طرح ریزی می شود و تاکید آن روی اثربخشی ومنافع آتی سازمان است، ساختار منعطف و متناسب با تغییرات را در نظر می گیرد، تابع ارزش ها، ایدئولوژی ها، سیاست ها و استراتژی های حاکم بر جامعه است و اغلب بر عهده سیاستمداران و مقامات عالی کشوری می باشد، در پی حل مسائل اساسی جامعه و رشد و توسعه کلی جامعه است، مبتنی بر پیش بینی بوده و بر حسب کلیت و وسعت اهداف، با اتکائ به آینده، امکانات و طرز تفکر و نگرشی گسترده و جهت دار دارد.
• برنامه ریزی عملیاتی: برنامه ریزی عملیاتی در سطوح میانی و پایه سازمان مطرح است، تاکید روی کارایی و بازدهی دارد، تاکید بر منافع فعلی سازمان دارد، ساختار سازمان و محیط با ثبات نسبی را در نظر می گیرد، روشهای کار قبلاً تجربه شده ودستاوردهای گذشته موجود خواهد بود، مخاطره کمتری دارد، شامل اقدامات تفصیلیتر برای رسیدن به اهداف است، در سطح مدیریت های اجرایی مطرح است، با اهداف مشخص، محدود، معین، عینی و دست یافتنی سروکار دارد و بازه زمانی کوتاه مدت را در بر میگیرد، مبتنی بر تجربیات قبلی است و با اطمینان بیشتری همراه است.
1-6-10) اجزای برنامه ریزی استراتژیک
1-6-10-1) رسالت سازمان
رسالت همان فلسفه وجودی سازمان و نقطه آغازین برنامه استراتژیک است. بیانگر ماهیت و مفهوم فعالیتهای سازمان است، قصد سازمان و تعهدات فلسفی سازمان را بیان می دارد و در آن به موضوعات زیر اشاره میشود:
اصول، ارزشها و فلسفه وجودی سازمان، هویت کار، هویت سازمان، وجه تمایز سازمان با سایر سازمانها، مشتری سازمان، محصول یا خدمت ارائه شده از سوی سازمان رسالت در برگیرنده مقصود یا فلسفه وجودی سازمان، مخاطبین و مشتریان، چگونگی رقابت و مزیتهای سازمان است و میتواند شامل عرصه فعالیت، نوع محصولات یاخدمات، تکنولوژی های مورد استفاده، تعهدات و مسئولیتهای سازمان به جامعه وذی نفعان آن باشد. شناسایی مشتریان، نیازهای آنها و چگونگی پاسخگویی به این نیازها بخشی از رسالت سازمان است. به منظور تبیین هر چه بهتر این مفهوم، نمونههایی درزیر ارائه شده است:
رسالت شرکت ول پوینت تامین کننده امنیت بهداشتی- پزشکی از طریق انتخاب و عرضه انواع خدمات مالی و بیمه درمانی است که می تواند به انتظارات درحال تغییر افراد، خانوادهها وسازمانهای مربوطه در تمام طول عمر آنها پاسخ دهد .
رسالت شرکت فدرال اکسپرس بازگشت مالی قابل توجه برای ذی نفعان شرکت، ارائه خدمات مطلوب حمل ونقل بار به مشتریان، عملیات لجستیکی و تجارت الکترونیکی.
1-6-10-2) دورنمایاچشم انداز
چشم انداز عبارتی است فلسفی که نشان میدهد چگونه مایلید مشتری، کارکنان و ذی نفعان به شما بنگرند. چشم انداز عاملی انگیزشی است برای تلاش جهت توسعه در آینده.
چشم انداز ادامه روند فعالیتهای سازمان در آینده است و نشان میدهد که آینده سازمان چگونه خواهد بود. دورنما چشم اندازی است به آینده، نهایتی است برای سازمان، آرمانی است برای سازمان، جنبه الهامی و چالشی دارد.
ابتدا بایستی رسالت تدوین شود و سپس دورنما زیراکه اول باید فلسفه وجودی سازمان و وظایف ذکر شود و سپس به آینده اندیشید. رسالت با تعهد همراه است و حالت استمرار دارد و برای مدتی طولانی بدون تغییر باقی می ماند درحالی که دورنما جنبه وعده و آرزو دارد نه تعهد.
نقطه آغازین تعیین هدف در سازمان ها ترسیم چشم انداز است که اغلب به صورت اهدافی آرمان گرایانه و بلند مدت تدوین می شود. چشم انداز شامل جملات اساسی ومهمی است که درآن ارزشها، آمال و اهداف آتی سازمان به چشم می خورد. برای تبیین بهتر مفهوم چشم انداز نمونه هایی در زیر ارائه شده است.
چشم انداز دانشگاه پنسیلوانیا شناخته شدن به عنوان جامع ترین دانشگاه دولتی در آمریکا.
چشم انداز شر کت مایکروسافت توانمند سازی افراد و سازمانها از طریق ارائه مستمر نرم افزارهای قوی در هر زمان، هرکجا و برای هر دستگاهی که در آینده ساخته خواهد شد و راه اندازی هر کامپیوتری با نرم افزارهای مایکروسافت.
چشم انداز گروه رستورانهای زنجیرهای مکدونالدز ارائه سریعترین خدمات رستورانی به مشتریان در سرتاسر جهان .
چشم انداز دانشگاه منچستر در انگلستا ن تبدیل دانشگاه منچستر به یکی ازبهترین دانشگاههای جهان در سال 2015 به گونهای که از نظر آموزشی وتحقیقاتی و پاسخگویی به نیاز منطقه، کشور و جهان در بین 25 دانشگاه برترجهان قرار داشته باشد.
چشم اندازدپارتمان بهداشت امریکا متعهد به انجام تلاش در جهت تامین پیشرفتی که سلامت مردم را در محیطی آرام فراهم کند(ناظمی، 1384).
1-6-10-3) ارزش های محوری
اعتقادات و باورهای عمیق سازمان که بر مبنای آن اهداف عمومی و استراتژیک سازمان شکل میگیرد مثل پایبندی به ارزشهای اخلاقی، محوریت تحقیقات برای پاسخگویی به نیاز جامعه، اصالت بخشی به آزادی بیان و…
1-6-10-4) اهداف
اولین سطح از سلسله مراتب اهداف هدف نهایی است که همه سازمان با امکاناتش برای نیل به آن بسیج میشود. این اهداف جهت گیری سازمان را مشخص می کند و حلقه اتصال رسالت و دورنمای سازمان به مرحله اجرا است.
اهداف عمومی یا کلان
اهداف عمومی یا کلان درسلسله مراتب اهداف سازمانی بعد ازچشم انداز ورسا لت تعیین میشود و بیانگر علائق و خواسته های کلی سازمان نظیر رضایت مشتریان، کسب سود، توسعه فعالیتها و نظایر آن است. سازمانها ممکن است اهداف عمومی خود را به صورت کسب رهبری در جامعه یا بازار، رشد و توسعه فعالیت، رهبری در تکنولوژی، افزایش نوآوریهای صنعتی و بقا تعریف کنند.
اهداف استراتژیک
اهداف استراتژیک یا آماج برای عملیاتی کردن بیانیه رسالت تدوین شده و نشان میدهد چگونه سازمان قادر به تحقق اهداف کلان خود میباشد. به عنوان مثال، کاهش هزینه های بالا سری کارخانه به میزان سالانه 10 در صد تا سال1389 ، تداوم سرمایه گذاری 5 درصدی در سال در تجارت الکترونیکی و اینترنتی، تولید وعرضه کارت هوشمند به منظور کنترل سوخت خودروها وسهمیه بندی آن در سال 1385و….. به طور کلی پاسخگویی به نیازمندیهای در حال تغییر محیط رقابتی، باعث شده است که دانشگاهها نیز همانند سازمانهای تولیدی و تجاری، مشتری محوری را در سرلوحه برنامههای کاری خود قرار داده و از این رو هر نوع حرکتی را بر مبنای برنامه ریزی های منسجم و جامع و با ترسیم افق زمانی مشخص انجام دهند. بنابراین به جرأت می توان ادعا کرد که اکثریت قریب به اتفاق دانشگاه های جهان به ویژه دانشگاه هایی که در ر تبه بندی منطقه ای، ملی یا جهانی در ردیف دانشگاه های متوسط و بالاتر قرار دارند، حرکت های آتی خود را در قالب پروژه ها و اقدامات عملی که ازفرآیند برنامهریزی استراتژیک آنها حاصل شده است، انجام میدهند این موضوع رامیتوان از وجود چشم انداز، رسالت، اهداف کلان و استراتژیک دانشگاه ها ، به سهولت دریافت.
1-6-11) ویژگی های برنامه ریزی استراتژیک
در یک گفتار ساده، یک برنامه استراتژیک می تواند عملکرد را بهبود بخشد. اعضای یک سازمان در لابلای کارهای وظیفه ای ثابت و چالش های روزانه سردرگم می شود و ممکن است که جهت اهداف
سازمان را گم کنند و بینش خود را نسبت به آن از دست بدهند. یک برنامه استراتژیک می تواند، نه تنها درک اعضا از اهــداف را بیشتر کند بلکه تفکر آینده گرا را برمبنای درک مشترکی از رسالت سازمان تحریک و ایجاد کند. همکاری بین اعضای یک سازمان وقتی با مفروضات مشترکی نسبت به اهداف مشترک فعالیت کنند، بسیار موثر و اثـــربخش می شود. و درنهایت اینکه، یک برنامه ریزی استراتژیک موفقیت آمیز، برنامهای است که:
– به عمل ختم شود؛
– بینش مشترکی برمبنای ارزشها ایجاد کند؛
– فرایندی همگانی و مشارکتی که کارکنان و مدیران احساس مالکیت مشترک نسبت به آن دارند؛
– مسئولیت در قبال جامعه را می پذیرد؛
– نسبت به محیط خارجی سازمان حساس بوده و بر آن تمرکز دارد؛
– برمبنای داده های با کیفیت بالا طرح ریزی می شود؛
– بخش کلیدی مدیریت اثربخش است (کلمبیا ، 2002).
1-6-12) تفکر استراتژیک
تفکر استراتژیک رویکردی که نگرشی ارزشمند را آفریده ومفاهیم اثربخشی را عرضه می کند البته باید توجه داشت که منظور از این مفاهیم باز آفرینی در نگرش مدیران است نه توسعه دانش آنها. حاصل تفکر استراتژیک ساختاری ازمعانی است پنج فرمان برای این تفکرسازمان را در چرخه ای از بصیرت وقدرت پاسخگویی به نیازهای مشتری قرار می دهد) غفاریان و کیانی،1384 (این 5 فرمان در
کنار هم الگویی برای کشف فرصت های ارزش آفرین واستفاده از آنها فراهم ساخته وسازمان را به سوی موفقیت پیش می برد،این پنج فرمان عبارتست از:
بیش از اطلاع گیری به دنبال یاد گیری از محیط باشند.
بیش از پاسخگویی به نیازهای کشف شده به دنبال کشف نیازهای پاسخگویی نشده باشند.
بیش ازاهداف میانی چشم به اهداف نهایی داشته باشند.
بیش از قابلیتسازی برای تولید به دنبال قابلیتسازی برای رقابت باشند.
در حرکت به سوی هدف بیش از سرعت به فکرراه میانبر باشند(یمنی دوزی سرخابی،1382(.
از دیدگاه ماهوی تفکر استرتژیک یک بصیرت وفهم است که کمک می کند با تحلیل صحیح ومطابق با واقعیت محیط، جهشها، تغییرات وشتاب تغییرات شناخته شده وبرای آنها راه کاری بدیع وارزش آفرین ارائه گردد (دیوید،1388).
موقعیت استراتژیک: عبارتست از تاثیر محیط بیرونی، منابع و صلاحیتهای درونی و انتظارات و نفوذ ذینفعان.
گزینه های استراتژیک: شامل درک پایه های اساسی برای استراتژی آینده در سطح واحدهای سازمانی و ارائه گزینههایی برای جهتگیری سازمان و روشهای دستیابی به استراتژی های تعیین شده می باشد.
تبدیل استراتژی به عمل: ایجاد اطمینان از اینکه گزینه های استراتژیک میتوانند در عمل به اجرا درآیند به همین منظور باید برای حمایت از استراتژی مورد نظر ساختار لازم را بوجودآورد (مقیمی و رمضان، 1390).
221361022860موقعیت استراتژیک
00موقعیت استراتژیک

3561715565150018903951333500
916305149225گزینه های استراتژیک
00گزینه های استراتژیک
3561715154940تبدیل استراتژی به عمل
00تبدیل استراتژی به عمل

253809521272500
شکل(1-1): الگوی تفکر استراتژیک(دیوید،1388)
1-6-13) مدیریت استراتژیک
مدیریت راهبردی، هنر و علم تدوین، اجرا و ارزیابی تصمیم های چند وظیفهای است که سازمان را قادر به دستیابی به اهداف بلندمدت خود می کند(دیوید،2001). در واقع، مدیریت راهبردی، فرایندی است که باترکیبی از رویکردهای عقلایی وشهودی، سازمان را دراتخاذ تصمیمهای مهم خود یاری میکند ( برین، بروز، پیورهیت و همکاران 2007). مدیریت راهبردی در جستجوی توسعه مزیت های رقابتی و کمک به ساخت آینده مورد نظر با استفاده از اداره کردن همه منابع موجود است (ویلن و هانگ،1994). راهبرد، ابزاری مهم برای دستیابی به، مزایای رقابتی است )پورتر،1985) البته یکی از نکات بسیار مهم در فرایند تدوین راهبرد، نگرش افرادی که راهبردی عمل می کنند، درباره کمی یا کیفی بودن رویکرد آنهاست. این اختلاف نظر از طیف کمی عینی تا کیفی شهودی تغییر میکند.
مینتزبرگ از جمله افرادی است که بر هنر تدوین راهبرد تأکید می کند و بیشتر به سمت نگرش کیفی- شهودی متمایل است (مینتزبرگ،1987 (.با این حال، هدف این است که هر دو جنبه این فرایند، مورد توجه قرار گیرد و از نتایج روشهای کمی به صورت راهنمایی مناسب در تصمیمگیریها و قضاوتهای شهودی استفاده شود.
1-6-14) موانع پیاده سازی استراتژی در سازمان ها
محققین دلایل ناکامی سازمانها در اجرای استراتژیهایشان را به چهار نوع محدودیت یا مانع نسبت داده اند که در شکل(1-2) موارد مذکور نشان داده شده است (کاپلان و نورتون، 1386).
142748078105موانع اساسی پیاده سازی استراتژی
00موانع اساسی پیاده سازی استراتژی

3443605129540003109595180975002036445180975007124701720850016833851171575موانع مربوط به عدم همسویی کارکنان
فقط 25% مدیران منافع خود را پیوند با اجرای استراتژی می یابند.
00موانع مربوط به عدم همسویی کارکنان
فقط 25% مدیران منافع خود را پیوند با اجرای استراتژی می یابند.
29298901162685موانع مربوط به عدم تعهد مدیریت ارشد
85% مدیران ارشد کمتر از یک ساعت وقت خود را در ماه به بحث پیرامون استراتژی اختصاص می دهند.
00موانع مربوط به عدم تعهد مدیریت ارشد
85% مدیران ارشد کمتر از یک ساعت وقت خود را در ماه به بحث پیرامون استراتژی اختصاص می دهند.
41890951171575موانع مربوط به عدم تخصیص منابع
فقط 40% سازمان ها بودجه ی خود را به استراتژی اتصال می دهند.
00موانع مربوط به عدم تخصیص منابع
فقط 40% سازمان ها بودجه ی خود را به استراتژی اتصال می دهند.

501015128270موانع مربوط به عدم انتقال استراتژی
فقط 5% کارکنان استراتژی را درک می کنند
00موانع مربوط به عدم انتقال استراتژی
فقط 5% کارکنان استراتژی را درک می کنند

1683385793750050101579375004189095793750029298907937500
شکل(1-2): موانع اساسی پیاده سازی استراتژی در سازمان ها (کاپلان و نورترون، 2004)
روش برطرف کردن مانع عدم انتقال استراتژی
ترجمهی چشم انداز و استراتژی به اصطلاحات عملیاتی مدیریت ارشد را وا می دارد تا منظور خود را از جملات کلی و زیبایی که در بیانیه چشم انداز نوشته شده است به وضوح و در قالب اصطلاحاتی که برای همه افراد سازمان قابل فهم باشد، بیان دارد. جملاتی مانند خدمات برتر، مشتریان هدف، فرصت رقابتی، جهانی شدن و نظایر آن اگر درست برای کارکنان سازمان ترجمه نشوند هم چنان در کاغذ باقی مانده و هرگز پیاده نخواهند شد (کاپلان و نورتون، 1386).
روش برطرف کردن عدم هم سویی کارکنان
با ساری و جاری ساختن استراتژی به همه سطوح سازمانی، کارکنان سازمان این فرصت را خواهند یافت تا نشان دهند که چگونه فعالیتهای روزمره آنها به تحقق استراتژی سازمان کمک می کند. معیارهای ارزیابی متوازن نه تنها درسطوح کلی سازمان بلکه درسطوح واحدهای دیگر تعیین میشوند وبا اتصال این معیارهای ارزیابی به یکدیگر نوعی همسویی و همدلی درتحقق اهداف به وجود می آید.
روش برطرف کردن عدم تخصیص منابع
اگر روش ارزیابی متوازن اجرا شود فرصت خوبی جهت اتصال فرآیندهای برنامه ریزی استراتژیک و بودجه بندی فراهم خواهد شد و مدیریت ارشد سازمان این امکان را خواهد یافت و یا وادارخواهد شد تا بین برنامهها وابتکارات استراتژیک با توجه به منابع محدود خود نوعی اولویتبندی و مصالحه برقرار کند و برنامه هایی را انتخاب کند که بیشترین تاثیر را در تحقق استراتژی سازمان داشته و کمترین منابع را مصرف کند (کاپلان و نورتون، 1386).
روش برطرف کردن عدم تعهد مدیریت ارشد
بسیاری از جلسات مدیران ارشد سازمانها صرف مقایسه ارقام بودجه با نتایج عملکرد شده و به تجزیه و تحلیل انحرافات بودجه واحدها اختصاص می یابد. روش ارزیابی توازن این امکان را می دهد تا توجه مدیریت ارشد به عناصر موثر در تحقق استراتژی سازمان جلب شود. ارزیابی توازن، چشم انداز و استراتژی سازمان را در چهار منظر متوازن ترجمه می کند. بلافاصله مدیریت ارشد بیش از یک سری ارقام مالی جهت بررسی در اختیار خواهد داشت و از طریق مطالعه روابط علت و معلولی عوامل موفقیتساز مدیریت سازمان در جریان پیشرفت به سوی تحقق استراتژی خود قرار خواهد گرفت. این آگاهی و فراگیری، علاقه مندی و تعهد مدیریت نسبت به حمایت از برنامه های استراتژیک را تقویت خواهد کرد (کاپلان و نورتون، 1386).
1-6-15)مکتب طراحی
بطور کلی سه خط فکری در زمینه استراتژی و نحوه شکل‌گیری آن وجود دارد. گروهی از متفکران مانند مینتزبرگ و استیسی معتقدند که استراتژی امری شهودی است و فرایند شکل‌گیری آن یک هنر است.گروهی از دانشمندان مانند پورتر، آنسوف و اندروز معتقدند که فرایند ایجاد و شکل‌گیری استراتژی فرایندی منطقی و عقلایی است که می‌توان از قبل آنرا طرح‏ریزی نمود. رویکرد تجویزی به استراتژی سه مکتب طراحی، برنامه‌ریزی و موقعیت‌یابی است. این مکتب اعتقاد به طراحی رسمی و پیش‌بینی تدابیر تحلیلی برای تحقق هدف‌های بلندمدت دارند.
مکتب طراحی عبارت است از کشف یک طرح کلی و پیاده کردن این طرح در بازار. نظریه پردازان این مکتب معتقدند تنها یک راهبرد با اهداف سازمان بیشترین سازگاری را خواهد داشت و قادر خواهد بود سازمان را هدایت کند.
شعار اصلی این مکتب تلاقی کفایتها و فرصتهای یک سازمان در راهبرد اقتصادی آن سازمان است که موقعیت سازمان را  در محیط کسب و کارش مشخص می‌کند.این تلاقی با تکنیک SWOT ممکن بوده وتجزیه تحلیل نیازها، مشکلات و مسایل بالقوه را شناسایی میکند و نقش مهمی را در برنامهریزی استراتژیک ایفا میکند (جانسون،2005). آنالیز SWOTیکی از ابزارهای استراتژیک تطابق قوت وضعف درون سازمانی با فرصتها و تهدیدات برون سازمانی است.
نقاط قوت: جنبه های مثبت یا ویژگی های متمایز یا صلاحیت هایی که مزیت مهمی در بازار را برای سازمان فراهم میسازد که بر اساس بهسازی استوار میگردد(مولینز، 1999).
نقاط ضعف: جنبههای منفی یا نقایص در صلاحیتهاو منافع فعلی یا تصویر وشهرت سازمان استکه اثربخشی را محدود ساخته و باید مورد اصلاح قرار گیرد و نیازمند اقدام عملی برای حداقل سازی اثرات است (مولینز،1999).
فرصتها: یک فرصت یک حالت خارجی است که می تواند بهصورت مثبت بر پارامترهای عملکردی سازمان تاثیر گذاشته و مزیت رقابتی که ایجاد کننده اقدامات مثبت در زمان مناسب است را بهبود دهد.
تهدیدها: یک تهدید یک حالت خارجی است که می تواند بصورت منفی بر پارامترهای عملکردی سازمان تاثیر گذاشته ومزیت رقابتی که ایجاد کننده اقدامات مثبت درزمان مناسب است را کاهش دهد.
پیش فرض های مکتب طراحی
تشکیل استراتژی باید فرایند سنجیده تفکر آگاهانه باشد.
مسئولیت کنترل و آگاهی باید بر عهده مدیریت ارشد سازمان باشد
مدل تشکیل استراتژی باید سا ده و غیر رسمی نگه داشته شود.
استراتژی ها علی رغم داشتن فرایند تدوین مشابه باید متمایز وویژه باشند.
مکتب طراحیزمانیکاملاست که استراتژی ها به عنوان چشم انداز تدوین شده باشند.
پس از تدوین کامل این استراتژی ها می توان آنها را اجرا کرد(دهقانی پوده،1378).

مدل مکتب طراحی
ارزیابی و انتخاب استراتژی
مسئولیت اجتماعی
ارزش های مدیر
شایستگی های متمایز
قوت ها و ضعف های سازمان
ارزیابی داخلی
ایجاد استراتژی
ارزیابی خارجی
فرصت ها و تهدیدات محیطی
عوامل کلیدی موفقیت
اجرای استراتژی
ارزیابی و انتخاب استراتژی
مسئولیت اجتماعی
ارزش های مدیر
شایستگی های متمایز
قوت ها و ضعف های سازمان
ارزیابی داخلی
ایجاد استراتژی
ارزیابی خارجی
فرصت ها و تهدیدات محیطی
عوامل کلیدی موفقیت
اجرای استراتژی

شکل (1-3): مدل مکتب طراحی
1-7 )چار چوب فصول آتی
در این فصل کلیاتی از تحقیق مورد نظر ارایه گردید. در فصول بعدی با ارایه مبانی نظری تحقیق، روش انجام تحقیق، یافتههای پژوهش بررسی شده و نتایج تحقیق ذکر وبه بحث گذاشته خواهد شد. امید است این پژوهش در پیشبرد اهداف حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه موثر و منجر به رشد، شکوفایی و نهادینه شدن موضوع پژوهش در میان آحاد دانشگاهیان گردد.
centercenterفصل دوم :
مروی بر پیشینه تحقیق
100000100000فصل دوم :
مروی بر پیشینه تحقیق

2-1) مقدمه
برنامهریزی استراتژیک نقشی کلیدی در موفقیت سازمانها در میدان رقابت دارد. این نوع برنامهریزی اگر بهدرستی تدوین و طراحی شود، منجر به انتخاب استراتژیهایی میشود که در صورت اجرای صحیح و به موقع، تعالی و پیشتازی سازمان را به ارمغان می آورد. تا زمانی که برای یک سیستم (سازمان) هدفی مشخص نشود، آن سیستم نمیداند که کجا میخواهد برود و اگر هدف مشخص شود ولی برنامهریزی نشود در این صورت سیستم نمی داند چگونه به آن هدف خواهد رسید. بنابراین، هر سیستمی که خواهان موفقیت است باید اهدافی مشخص داشته باشد و نحوه و زمان برنامه رسیدن به آن اهداف را نیز تعیین نماید تا براساس برنامه تهیه شده به سوی اهداف مورد نظر به پیش رود و همواره ناظر بر حرکت خود باشد تا انحرافات احتمالی را شناسائی و تعدیل کند.
در این فصل به ظهور استراتژی در دانشگاه ها، تاریخچه آموزش عالی، تحقیقات و فناوری در ایران وآموزش عالی وماهیت واهداف آن اشاره شده سپس، با بیان پیشینه استراتژی در آموزش عالی، محیط در حال تغییر آموزش عالی، مفهوم و برنامه ریزی استراتژیک پژوهشی در آموزش عالی به پیشینه تحقیق، مبانی نظری موضوع پرداخته وبا تحلیل وضعیت پژوهش در کشور و مقایسه ایران با کشورهایی مثل چین و کره جنوبی سهم مقالات علمی ثبت شده در پایگاه های معتبر به فاصله معنا دار آن توجه شده ودر پایان با مرور برنامه های چهارم وپنجم و چشم انداز بیست ساله برخی مواد مرتبط با دانش وپژوهش، جهت ملموس گشتن موضوع: نسبت تولید علمی به بودجه تحقیق و توسعه، نسبت تولید علمی به تولید ناخالص ملی در قالب نمودارآورده شده است. و به برخی از دیدگاههای صاحب نظران اشاره شده است.
2-2) ظهور استراتژی در دانشگاهها
در دهه 1960 به دلیل شرایط اقتصادی بعد از جنگ، دانشگاه ها به میزان قابل توجهی به سمت دورههای سیاست بازرگانی گرایش یافتند. این دوره ها ابتدا توسط دانشگاه هاروارد ارائه شده و تا پایان دهه، به اغلب دانشگاههای بازرگانی مهم آمریکا راه یافت.
در سال 1962 آلفرد چندلر، استاد دانشگاه هاروارد، نتیجه مطالعات خود بر روی شرکت های بزرگ آمریکایی را منتشر ساخت و در آن فرایند تصمیمگیریهای استراتژیک مدیران ارشد را تشریح کرد. چندلر در این مقاله نشان داد که چگونه تصمیمگیریهای استراتژیک میتواند به برتری در محیط رقابتی منجر شود.
در سال 1965 کنت آندروز استاد دیگر دانشگاه هاروارد، بر مبنای ایده چندلر رساله ای را منتشر ساخت و طی آن ضرورت توجه سازمان به نقاط قوت و ضعف خود را برای دستیابی به یک استراتژی موفقیت ساز، مطرح کرد. آندروز در این رساله فرایندی را برای ایجاد شایستگی های متمایزکننده و به کارگیری آن برای پیروزی در محیط رقابتی پیشنهاد کرد. در این فرایند، تحلیل محیط خارجی، برای تشخیص فرصت های کسب و کار تجویز شده بود.
در همان سال ایگورانسوف مدیر شرکت لاک هید الکترونیکز ایدههای چندلر را برای برنامهریزی استراتژیک شرکت به کار گرفت و برای این کار پنج محور اساسی را به عنوان سیاستهای اصلی شرکت مورد تأکید قرار داد:
1. دورنمای بازار (محصول و یا خدمات)؛
2. جهت و سرعت تغییرات بازار (ارائه محصولات و یا خدمات جدید)؛
3. مزیت های رقابتی سازمان در محیط بازار؛
4. هم افزایی حاصل از تلفیق شایستگی های یک سازمان؛
5. تقویت و توسعه شایستگی ها از راه تصمیم گیری های ساخت یا خرید؛
2-3) تاریخچه آموزش عالی، تحقیقات و فناوری در ایران
مدرسه دارالفنون را می توان نخستین نهاد جدید آموزشی دولتی در ایران دانست. این مدرسه در سال1231 با بهره گرفتن از تجربه های نوین آموزشی در روسیه و عثمانی تأسیس شد، گرچه از دو دهه پیش از تأسیس دارالفنون، مدارس جدید غیردولتی پسرانه و دخترانه متعددی را اقلیت های مذهبی ایران با کمک کشیشان و مبلّغان مذهبی وانجمن های آمریکایی و فرانسوی در شهرهای ارومیه، تبریز، اصفهان و جلفا تأسیس کرده بودند که در کنار تعلیمات مذهبی، به آموزش تاریخ، جغرافیا، هندسه، حساب، قالی بافی و آهنگری هم اشتغال داشتند.
نخستین اقدام عملی دولت برای اداره آموزش و پرورش، تأسیس وزارت علوم در سال 1234 بود. با تأسیس این وزارتخانه، بر مسئولیت دولت در امر آموزش و پرورش عمومی افزوده شد و این امر به تقویت دارالفنون، اعزام محصل به خارج و تأسیس مدارس جدید انجامید. با این همه، وزارت علوم در آغاز کار در تنظیم برنامه، تدوین کتاب و روش تدریس در مدارس دخالتی نداشت و معلمان و مؤسسان مدارس، آزاد بودند تا برنامه کار خود را به نحو مقتضی، تنظیم و کتاب های درسی را تدوین کنند. نخستین مؤسسه آموزش عالی ایران، مدرسه علوم سیاسی بود که وزارت خارجه در سال 1277 تأسیس کرد و ریاست آن را وزیر خارجه بر عهده داشت و برنامه آن را تنظیم می کرد.
به این ترتیب، پیدایش مؤسسات آموزش عالی ایران، حسب نیاز دستگاه های اجرایی و خارج از نظارت وزارت علوم صورت گرفت و تشکیلات اداری حاکم بر آن نیزجزئی از تشکیلات اداری دستگاه اجرایی مربوط به شمار می رفت. در سالهای بعد، به تدریج مدرسه حقوق زیر نظروزارت عدلیه 1299 مدرسه عالی فلاحت و صنایع روستایی زیر نظر وزارت فوائد عامه 1301 و مدرسه عالی تجارت زیر نظر وزارت مالیه 1305 تأسیس شد.
مدرسه فلاحت مظفری1279 ، مدرسه صنعتی 1286 ، آموزشگاه عالی 1297 ، مدرسه طب 1297 پرستاری میسیون آمریکایی در تبریز1295، دارالمعلمین مرکزی و دارالمعلمین عالی 1307 و مدرسه دامپزشکی 1311را باید از دیگر مراکز آموزش عالی ایران، پیش از تأسیس دانشگاه تهران دانست.
2-4)آموزش عالی و ماهیت آن
ماهیت آموزش عالی که هدفهای آن در مؤسساتی سازمان یافته و متشکل از گروهی طالب علم به نام دانشگاه به ثمر می رسد، چیزی جز جستجوی حقیقت و دانش نو و همچنین کشف روابط این دو با کل زندگی واقعی نیست. این جستجو و اکتشاف،کنش و واکنشهایی را میان دانشجویان، مربیان و تجارب ضبط شده بشر سبب میشود که برای انجام درست این عمل به محیطی که از ویژگیهایی مانند آزادی، مسئولیت، خلاقیت و نوآوری و انسانیت برخوردار باشد، نیاز است. فیلسوف مشهور وایت هد معتقد است که موسسات آموزش عالی صرفاً مکتب هایی برای آموزش و انجام تحقیق و پژوهش نیست او میگوید :چه بسا این گونه فعالیتها را بتوان در مکانهایی غیر از دانشگاه ها ارزان تر انجام داد وباصراحت اضافه میکند تنها دلیلی که وجود دانشگاهها وموسسات آموزش عالی راتوجیه میکند همان کشف و حفظ ارتباط میاندانش و حقیقت با فضایکلیزندگی است)نادری وسیف نراقی،1391). بنابراین جدایی فعالیتها و هدفهای دانشگاه از هدفها و واقعیتهای اجتماعی سبب نقصان اعتبار دانشگاه هاست.
2-5)اهداف آموزش عالی
اگر با دیدی وسیع و کلی به آموزش عالی بنگریم میتوان هدفهای کلی زیررا برای آن ذکر کرد :
آموزش و انتقال فرهنگ و یافته ها به طالبان آن
پژوهش و اکتشاف دانش نو
دو هدف ذکرشده به علت کلی بودن و پیچیدگی، به آسانی قابل آزمودن وسنجش نیست. بنابراین هدفهای کلی به6 هدف ویژه که اندازه گیری وسنجشآنها آسانتر است تقسیم می شود)نادری و سیف نراقی،1391).
پرورش هر چه بیشتر شهروندانی بالغ از نظر فکری و جسمی
فراهم کردن زمینه مساعد و مناسب چه از نظر تجربی و چه از نظر علمی برای آن گروهی که رهبران فردا خواهند شد
تربیت نیروی انسانی ماهر و نیمه ماهر برای تأمین نیاز های بازار کار یک جامعه صنعتی و پیشرفته
انتقال ارزش ها در جامعه در واقع عمل انتقال ارزش ها یکی از راه های ارتباط میان آموزش عالی و جامعه است و ازطریق توجه به این هدف، می توان ازگسیختگی میان جامعه و آموزش عالی کاست و هر دو را در رسیدن به هدفی مشترک همگام و هماهنگ ساخت.
نگهداری و حفاظت مواد علمی، ادبی و هنری با ایجاد کتابخانه ها، موزه ها و مانند آن.
اکتشاف و خلاقیت در دانش و پژوهش جهت یافتن حقایق سازمان علمی آموزشی و فرهنگی ملل متحد) یونسکو) نیز وظایف زیر را برای آموزش عالی بر شمرده است.
2-6) مطالعات تطبیقی
2-6-1) پیشینه استراتژی در آموزش عالی
به کارگیری مفهوم استراتژی در آموزش عالی از اواخر دهه 1970 آغاز شده است. در آمریکا انتشار کتاب کلر با نام “استراتژی آموزشی: انقلاب مدیریت در آموزش عالی آمریکا” باعث ایجاد محبوبیت این مفهوم شد. بعد از سال 1983 تمایل به مفهوم استراتژی، رو به فزونی گذارد. این توجه به صورت افزایش مطالب انتشار یافته درباره موضوع ظاهر شد. اما برای به کارگیرندگان این مفهوم، دسترسی به منابع قابل توجه درباره چگونگی توصیف مفهوم استراتژی و راههای استفاده از آن در آموزش عالی میسر نشد .
علاوهبرکلر، پیترسون و کُپ از نخستین نویسندگان با نفوذی بودند که درباره برنامهریزی استراتژیک در آموزش عالی مطالبی را منتشر کردند. آنان مفهوم استراتژی را با فعالیتهای برنامهریزی نهادی دهه 1960 به بعد ارتباط دادند. به نظر آنان برنامهریزی نهادی باید منجر به تنظیم استراتژی نهادی شود تا منعکس کننده اهداف آینده سازمان باشد. پس از تعیین اهداف، فرآیند برنامهریزی استراتژیک شامل مراحل مورد نیاز برای نیل به این اهداف است)کلارک،1376(.
2-6-2) محیط در حال تغییر آموزش عالی
محیط آموزش عالی به نحو شگرفی در حال تحول است. افزایش و تنوع تقاضا برای آموزش در پاسخ به افزایش شمار جمعیت و دگرگونی های مربوط به خواسته ها ی اجتماعی، تنوع بسیار در نظام عرضه آموزش با رشد تکنولوژی های ارتباطات و سهولت دسترسی به اطلاعات جدید، بحران مالی و دشواری تامین هزینه ها ، کاهش کیفیت آموزشی، سست شدن رابطه آموزش و اشتغال، بالارفتن انتظارات از دانشگاه و مهمتر از همه تغییر نگرش ذی نفعان خارجی به دانشگاه، نمونه هایی از تحولات
در نظامهای آموزش عالی هستند. در گذشته ذی نفعان خارجی به دانشگاه ها اجازه میدادند امور خود را بدون دخالت ایشان به انجام رسانند. چرا که باور عام این بود که دانشگاه مکانی ویژه است که در آن یک هیات علمی دانشمند، پژوهشهای کیفی و موردنیاز را تولید میکند وبهترین سطوح آموزشی را برای دانشجویان خود تدارک می بیند. با چنین نگرشی هیچ کس به طور جدی فعالیت دانشگاهها ومؤسسات آموزش عالی را زیر سؤال نمیبرد. نتیجه این باور عام، در درون دانشگاه افزایش استقلال، قطع ارتباط با جامعه مخدوم خود و عدم توجه جدی به نیازهای جامعه بود. اما این وضعیت تغییر کرده است. امروزه دولتها، دانشجویان، دانش آموختگان،کمک کنندگان مالی و عامه مردم به خود حقّ زیرسؤال بردن فعالیتهای دانشگاه ها را می دهند.خود محوری دانشگاه ها و عدم تعریف نیازهایی که دانشگاه قرار است به آنها پاسخ گوید حمایتهای بیرونی را از دانشگاه کاهش داده است. این موضوع دردانشگاه های دولتی، کاهش اعتماد مردم و کاهش بودجه های دولتی و در دانشگاههای خصوصی، تضعیف هویت، رسالت و کمکهای مردمی را در پی خواهد داشت )راولی، لوهان و دولنس،1382).
این دگرگونیها در بطن تغییرات گستردهتری در محیط بیرونی آموزش عالی رخ نموده اند. تغییرات مزبور عبارتند از: دگرگونی درنظم سیاسی، دگرگونی درقلمرو اجتماعی، دگرگونی درنظام اقتصادی، و دگرگونیهای فناورانه )سانیال،1387 ).
2-6-3) مفهوم و نقش برنامه ریزی استراتژیک در آموزش عالی
از سال 1983 بسیاری از نویسندگان مطالب آموزش عالی تلاش کردهاند تا برنامه ریزی استراتژیک در آموزش عالی را تعریف کنند .در نتیجه، این اصطلاح تعاریف متعددی دارد :
پیترسون چهار جزء اصلی برنامه ریزی استراتژیک در موسسات آموزش عالی را ارزیابی محیطی، ارزیابی سازمانی، ارزیابی ارزشها، وتکوین برنامه اصلی میداند.کلر اشاره میکند که دو بخش حیاتی در برنامه ریزی استراتژیک عبارتند از سازمان و محیط. او جزئیات اصلی بخش سازمان را چنین تعیین میکند:
سنتها، ارزش ها و آرمانها
نقاط ضعف و قوت آموزشی و مالی
رهبری استعداد ها و اولویتها
روند های محیطی ،خطرات و فرصتها
ترجیحات بازار، ادراکات و خط مشی ها
شرایط رقابتی ، خطرات و فرصتها
مهمترین وظیفه برنامه ریزی استراتژیک این است که تعامل خوبی میان سازمان با محیط در حال تغییر برقرارکند. وجه فعال این تعامل استفاده از فرصتهای محیطی و وجه انفعالی آن دفع تهدیدها است. برایسون معتقد است موفقیت سازمانهای دولتی وغیرانتفاعی در گروی رضایت ذی نفعان کلیدی خارجی است. همین دلیل باعث شده که امروزه دانشگاه ها نسبت به نیازها و انتظارات جامعه حساس تر شوند، برای آنها مشروعیت قائل شوند و درپی برآورده ساختن آنها برآیند و در این راستا با استفاده از الگوهای برنامه ریزی استراتژیک در بازرگانی، به کسب مزیت رقابتی و اتخاذ استراتژیهای رقابتی بیاندیشند، شیوه های مدیریت استراتژیک منابع انسانی مورد استفاده در سازمانهای صنعتی و بازرگانی را به خدمت گیرند، با اصول مدیریت تغییر آشنا شوند و به تجدیدساختار تیم های مدیریتی بپردازند. توجه به انتظارات بیرونی، البته نتیجه دیگری نیز برای دانشگاه ها در پی داشته است و آن، به چالش افتادن استقلال دانشگاه ها و نفی نگرش سنتی ذی نفعان داخلی دانشگاه مبنی بر این است که فقط آنها حق دارند درباره دانشگاه تصمیم بگیرند)رابرتسون،1993).
2-6-4) برنامهریزی استراتژیک پژوهشی در آموزش عالی
بنا به تعریف، استراتژی پژوهشی دانشگاه یک استراتژی بسیار مهم در ارتباط با کلیه فعالیت های پژوهشی در دانشگاه است که هدف آن تسهیل پژوهش و مدیریت آن در دانشگاه است. استراتژی پژوهشی در چارچوب برنامه کلان دانشگاه قرار گرفته و باید درمتن فعالیتهای آموزشی و یادگیری آن و در راستای استراتژی دانشگاه باشد. برنامه ریزی استراتژیک پژوهشی به دانشگاه ها این امکان را میدهد که بتوانند با ارزیابی صحیحی از نقاط قوت و ضعف درونی و فرصتها و تهدیدهای بیرونی، انتظارات ذینفعان کلیدی را از دانشگاه برآورده نموده و بدین وسیله به حضور خود در محیط مشروعیت بخشند. یکی از انتظارات جوامع از مجموعه های دانشگاهی، تلاش جهت ارائه راه حل هایی برای مشکلات جامعه است. برنامه ریزی استراتژیک پژوهشی به دانشگاه ها کمک می کند که فعالانه این مشکلات راشناسایی وبرای حل آنها اقدام نمایند. برنامهریزی استراتژیک پژوهشی جهتگیریهای اصلی پژوهشی دانشگاه ها را مشخص و آنها را از همه کاره و هیچ کاره بودن نجات می دهد .
یکی از اهداف اصلی و قطعی استراتژی پژوهشی در دانشگاه ها شناسایی مزیتهای رقابتی دانشگاه در زمینه پژوهش است. در حوزه پژوهش تنها برابر یا کمی بهتر بودن از سایر دانشگاه ها به معنی داشتن مزیت رقابتی نیست. زمانی می توان یک دانشگاه را دارای مزیت رقابتی در حوزه پژوهش دانست که در مقایسه با رقبا برخی از ویژگیهای زیر را دارا باشد.
تعداد نسبتاً زیادی پژوهشگر برجسته با شهرت بین المللی داشته باشد.
دارای در حوزه پژوهشی، بر دیگران غلبه داشته باشد .
افرادی که بر سیاست های پژوهشی در علوم خود تأثیر گذارند، باشد .
توانایی جذب و حفظ پژوهشگران برتر و دانشجویان و کارکنان زبده را داشته باشد.
دارای زیرساخت ها، تسهیلات و امکانات پژوهشی مناسبی باشد .
توانایی عقد قراردادهای پژوهشی مناسب را داشته باشد .
توانایی جذب مقادیر قابل توجه منابع مالی راداشته باشد .
از دست دادن هیچ یک از اعضاء به تحلیل رفتن و فروپاشی آن نیانجامد .
نسبت به ظهور فرصت های پژوهشی، آگاه و در بهره برداری از آنها، توانا باشد .
انعطاف بالایی در تطابق با شرایط متغیر محیط را داشته باشد.
2-7) مروری برپیشینه تحقیق
آفرین اخوان، (1381) پژوهشی تحت عنوان برنامه ریزی استراتژیک برای مجتمع فنی مهندسی دانشگاه یزد انجام داده است. در این تحقیق به تناسب ماهیت خدماتی سازمان از مدل ECMS استفاده شده است. در این مدل استراتژی کلان مجتمع تهاجمی تشخیص وبااستفاده از روش QSPM استراتژیها اولویت بندی شده است.
سید جوادین، (1388) پژوهشی تحت عنوان الگوی پیشنهادی تجزیه تحلیل محیطی SWOT مراکز آموزش عالی ایران در راستای برنامه ریزی استراتژیک مطالعه موردی دانشگاه ایلام انجام داده است. در این تحقیق برای تحلیل نقاط قوت ضعف فرصت ها وتهدیدهای دانشگاه تکنیک تحلیل عاملی بارویکرد اکتشافی استفاده شده واستراتژی کلان موقعیت تهاجمی توسعه تشخیص داده شده است.
قهرمانی، (1384) در تحقیقی تحت عنوان تدوین الگوی مدیریت استراتژیک آموزش عالی ایران بیان نمود که ادبیات آموزش عالی نشانگر ضرورت روز افزون وجود نگرش جامع و بلند مدت دربرنامه ریزی و مدیریت دانشگاهی و مراکز آموزش عالی است. بر همین اساس است که درسال های اخیر علاوه بر توسعه دوره ها و رشتههای تحصیلات تکمیلی در حوزههای مختلف برنامه ریزی و مدیریت توسعه آموزش عالی در اکثر دانشگاه های معتبر



قیمت: 10000 تومان

متن کامل در سایت homatez.com
NameEmailWebsite

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *