— (255)

256159073660
دانشگاه‌ صنعتي اروميه
پردیس دانشگاهی
گروه مهندسی صنایع
عنوان:‌
برنامه ریزی استراتژیک پژوهش و فناوری در نظام آموزش عالی ایران مطالعه موردی دانشگاه ارومیه
پژوهشگر:
اکبر حاذقی راد
اساتید راهنما:
دكترمقصود سلیمانپور دکتر رحیم تقی زاده
اساتید داور:
دكترسید جعفر زنوزی دکترمصطفی جهانگشای
پایان نامه كارشناسي‌ ارشد رشته مهندسی صنایع گرايش سیستم های اقتصادی واجتماعی
بهمن ماه 1393
64325599060تقدیم به
رساترین ندای عدالت، اسوه بندگی واخلاص وامام صالحان روی زمین علی علیه السلام
00تقدیم به
رساترین ندای عدالت، اسوه بندگی واخلاص وامام صالحان روی زمین علی علیه السلام

سپاسگزاری
من لم یشکر المخلوق، لم یشکر الخالق
حمد و سپاس یکتای بی همتا را که لطفش بر ما عیان است، ادای شکرش را هیچ زبان و دریای فضلش را هیچ کران نیست و اگر در این وادی هستیم، همه محبت اوست.
الهی ای مهربانتر از ما به ما، از تو می خواهم همه کسانی را که حتی ذره ای در انجام این امر مرا یاری نموده اند، در سایه لطف و محبت بی کرانت، سلامت، شادکام و موفق بداری.
چکیده
دانشگاهها به عنوان سازمانهای غیرانتفاعی همچون سازمانهای انتفاعی، با محیطی پیچیده ومتلاطم روبرو هستند محیطی که منابع اثرات وانتظارات آن دائماً در حال تغییروتحول است. هدایت صحیح دانشگاه ازمیان این ناآرامیها جهت نیل به دورنمای خود نیازمند شناخت ودرک صحیح ازمحیط وتحولاتآن، ارزیابی واقعگرایانه از قابلیتها و ضعفهای داخلی سازمان واتخاذ تصمیمهای راهبردی هوشمندانه می باشد. در این مطالعه ابتد ا به ضرورت و اهمیت برنامهریزی استراتژیک در اثربخشی سازمانهای امروزی پرداخته شده و سپس با بیان تعریف و ویژگیهای برنامهریزی استراتژیک، به فرهنگ سازی این موضوع در دانشگاه تاکید شده است. مقصود از انجام این پژوهش طراحی وتدوین برنامه استراتژیک حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه بوده واز نظر هدف، تحقيقی كاربردي و از نظرگردآوري و پردازش اطلاعات، استنباطی و توليد داده با استفاده از ابزارپرسشنامه و شناسایی نقاط قوت، ضعف وشناخت فرصت ها، تهدیدات و تجزیه وتحلیل آن در مدلSWOT با روش خبرگان بوده ودر نهایت نمره نهایی ماتریس ارزیابی عوامل داخلی468/2 و نمره نهایی ماتریس ارزیابی عوامل خارجی667/2 استخراج شد که نشان از جایگاه راهبردی درمنطقه WO برای حوزه پژوهش وفناوری داشته و این موقعیت حکایت از اتخاذ استراتژی های حفظ ونگه داری وضع موجود در ماتریس نه خانه ای مدل دیوید را دارد. شناسايي عوامل موفقيت در برنامه ريزي استراتژيك در حوزه پژوهش وفناوری به میزان اثربخشي عوامل سازماني در اين فرايند بستگی دارد. همچنین استفاده از برنامه ریزی استراتژیک به عنوان یک ضرورت دردانشگاه مطرح شده و به کمک این برنامه ریزی، مدیریت قادر می شود جهت گیری های خود را در آینده معین ساخته و دانشگاه را در مقابل تغییرات وتحولات فردا مجهز سازد. در راستای حرکت سریع دانشگاه ارومیه به سوی چشم انداز آینده خود، مطالعه وبررسی اسناد بالادستی وسند چشم انداز در افق 1404، نقشه جامع علمی کشور، سیاست هایکلی برنامه پنجم توسعه در زمینه پژوهش وفناوری، جهتگیریهای وزارت علوم تحقیقات وفناوری دراین زمینه، مطالعه وبررسی وضعیت موجود و مشخص شدن موقعیت وجایگاه سازمان، 4 راهبرد ذیل برای حوزه پژوهش وفناوری پیشنهاد گردید:
هدايت منابع، امكانات و فعالیتهای پژوهشی به سمت تحقیقات کاربردی و رفع نیازهای استان و منطقه.
توسعه فعالیتهای فناورانه و حمایت ازکار آفرینی.
حمايت از تحقيقات بنيادي به منظورارتقاي سهم و جايگاه دانشگاه در توليد و مرجعيت علمي در كشور.
ارتقاي وجهه و رتبه ملي دانشگاه.
واژگان کلیدی : برنامه ریزی استراتژیک، حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه، مدلSWOT.
فصل اول: کلیات تحقیق
1-1) مقدمه ………………………………………………………………………………………………….. 2
(2-1 بیان مساله ………………………………………………………………………………………………. 3
(3-1 اهمیت وضرورت پژوهش …………………………………………………………………………….. 4
(4-1 اهداف پژوهش ………………………………………………………………………………………… 4
(1-4-1 هدف کلی ……………………………………………………………………………………… 4
(2-4-1 اهداف اختصاصی ……………………………………………………………………………… 5
(5-1 سوالات پژوهش ………………………………………………………………………………………. 5
(6-1 مبانی نظری تحقیق (برنامهریزی استراتژیک) ………………………………………………………… 5
(1-6-1 استراتژی ……………………………………………………………………………………….. 5
(2-6-1 برنامه ریزی …………………………………………………………………………………….. 6
(3-6-1 فرایند برنامه ریزي …………………………………………………………………………….. 6
(4-6-1 مدت برنامه‌ریزی ……………………………………………………………………………….. 7
(5-6-1 درک مفاهیم استراتژی ……………………………………………………………………….. 7
(6-6-1 برنامه ریزي استراتژیک ……………………………………………………………………….. 7
(7-6-1 فرایند برنامه ریزي استراتژیک ……………………………………………………………….. 9
(8-6-1مراحل برنامه ریزي استراتژیک ……………………………………………………………….. 10
(9-6-1تفاوت برنامه ریزي استراتژیک و برنامه ریزي عملیاتی ……………………………………… 10
(10-6-1اجزاي برنامه ریزي استراتژیک ……………………………………………………………… 10
(1-10-6-1رسالت سازمان …………………………………………………………………………….10
(2-10-6-1 دورنمایاچشم انداز ……………………………………………………………………….. 11
(3-10-6-1 ارزش هاي محوري ………………………………………………………………………. 12
(4-10-6-1 اهداف …………………………………………………………………………………….. 12
(11-6-1ویژگی های برنامه ریزی استراتژیک ……………………………………………………….. 13
(12-6-1 تفکر استراتژیک …………………………………………………………………………….. 14
(13-6-1مدیریت استراتژیک ………………………………………………………………………….. 15
(14-6-1موانع پیاده سازی استراتژی در سازمانها ……………………………………………………… 16
(15-6-1مکتب طراحی………..……………………………………………… 17
(7-1 چهار چوب فصول آتی ……………………………………………………………………………….. 19
فصل دوم: مروی بر پیشینه تحقیق
(1-2 مقدمه …………………………………………………………………………………………………… 21
(2-2 ظهور استراتژی در دانشگاه ها …………………………………………………………………………. 21
(3-2 تاريخچة آموزش عالي، تحقيقات و فناوري در ايران ……………………………………………….. 22
(4-2آموزش عالي وماهیت آن ……………………………………………………………………………… 23
(5-2 اهداف آموزش عالي …………………………………………………………………………………… 23
(6-2 مطالعات تطبیقی …………………………………………………………………………………………. 24
2-6-1) پیشینه استراتژي در آموزش عالي ……………………………………………………………… 24
(2-6-2محیط در حال تغییر آموزش عالي ……………………………………………………………… 24
(3-6-2 مفهوم و نقش برنامه ريزي استراتژيك در آموزش عالی ……………………………………. 25
(4-6-2برنامه ريزي استراتژيك پژوهشي در آموزش عالي …………………………………………… 26
(7-2 مروری برپیشینه تحقیق …………………………………………………………………………………. 26
(8-2 بررسی دانش در برنامه چهارم و سندچشم انداز …………………………………………………….. 28
(1-8-2 ماده 45………………………………………………………………………………………….. 29
(2-8-2 ماده 57 …………………………………………………………………………………………. 29
(3-8-2 ماده43 …………………………………………………………………………………………. 30
(4-8-2 ماده46 ………………………………………………………………………………………….. 30
(9-2 سياست هاي برنامه پنجم توسعه ………………………………………………………………………. 31
(1-9-2 امور علمى و فناورى ………………………………………………………………………….. 31
(2-9-2نگاهي به برنامه پنجم توسعه در حوزه آموزشي و پژوهشي دانشگاه ها …………………… 31
(1-2-9-2 ماده19 ………………………………………………………………………………………. 31
(2-2-9-2ماده20 ……………………………………………………………………………………… 32
(3-2-9-2ماده24 ……………………………………………………………………………………… 32
(10-2وضعيت شاخص های تحقيقاتی كشور ……………………………………………………………. 32
(1-10-2 شاخص اعتبارات پژوهشی ………………………………………………………………… 32
(2-10-2 شاخص منابع انسانی ………………………………………………………………………… 33
(3-10-2شاخص توليدات علمي …………………………………………………………………….. 34
(4-10-2 نسبت توليد علمي به توليد ناخالص ملي …………………………………………………. 35
(5-10-2نسبت توليد علمي به بودجه تحقيق و توسعه …………………………………………….. 36
(11-2بررسي جايگاه فعلي و عملكرد حوزه پژوهش و فناوري در رتبهبندي دانشگاهها ………………. 37
(12-2 عملكرد پژوهش در سطح كشور ………………………………………………………………….. 38
(1-12-2 رده بندي دانشگاههاي ايران درجهان توسط موسسه سايماگو درسال2010 ……………. 38
(13-2 معيارهاي رتبه بندي جهان اسلام و اهميت پژوهش ………………………………………………. 40
(14-2 خلاصه نتایج مطالعات انجام شده ………………………………………………………………….. 41
فصل سوم: روش شناسی تحقیق
3-1) مقدمه …………………………………………………………………………………………………. 43
3-2) روش انجام پژوهش …………………………………………………………………………………. 43
3-3) عوامل داخلي …………………………………………………………………………………………. 44
3-4) عوامل خارجي ………………………………………………………………………………………… 44
3-5 (فرايند طراحي و تدوين برنامه ي استراتژيك ………………………………………………………… 45
3-6( مدل سازی استراتژی وتجزيه وتحلیل محیط ……………………………………………………….. 46
3-6-1)ماتريس ارزيابي عوامل خارجی ………………………………………………………………. 46
3-6-2)ماتريس ارزيابي عوامل داخلي ……………………………………………………………….. 46
3-6-3( ماتريس قوت ضعف فرصت تهديد …………………………………………………………. 46
3-6-4( ماتريس داخلي و خارجي …………………………………………………………………… 48
3 -7( جامعه و نمونه آماری تحقیق ……………………………………………………………………….. 48
3-8) قلمرو پژوهش ……………………………………………………………………………………….. 48
3-8-1)قلمرو موضوعي ……………………………………………………………………………… 48
3-8-2 (قلمرو مكاني ………………………………………………………………………………… 48
3-8-3) قلمرو زماني …………………………………………………………………………………. 48
3-9( روش گرد آوری اطلاعات وداده ها ………………………………………………………………. 49
3-10) ابزار پژوهش ……………………………………………………………………………………….. 49
3-11( الگو و روش تجزیه و تحلیل داده ها ………………………………………………………………. 50
3-12) خلاصه فصل ………………………………………………………………………………………… 50
فصل چهارم:یافته های تحقیق
4-1) مقدمه ………………………………………………………………………………………………….. 52
4-2) تجزیه و تحلیل داده هاي پژوهش …………………………………………………………………… 52
4-3)يافته هاي توصیفی …………………………………………………………………………………….. 52
4-3-1)معرفی حوزه پژوهش و فناوری دانشگاه ……………………………………………………… 52
4-3-11-) اهم فعالیتهای حوزه پژوهش و فناوری ………………………………………………… 53
4-3-12-) اهم وظايف مدیریت امور پژوهش ……………………………………………………… 53
4-3-13-) اهم وظايف مدیریت ارتباط با صنعت وکار آفرینی ……………………………………. 54
4-3-14-) اهم وظايف مدیریت خدمات علمی وفناوری ………………………………………….. 54
4-3-2) عملکرد کمی جامعه تحت بررسی …………………………………………………………. 55
4-4)يافته هاي پژوهش ……………………………………………………………………………………. 59
4-4-1)بیانیه ارزش ……………………………………………………………………………………. 60
4-4-2) بیانیه رسالت ………………………………………………………………………………….. 61
4-4-3)بیانیه چشم انداز ………………………………………………………………………………. 62
4-4-4) ماتريس ارزيابي عوامل داخلیIFE ……………………………………………………. 63
4-4-4-1) نحوه تهیه ماتريس ارزيابي عوامل داخلیIFE …………………………………………… 64
4-4-5)ماتريس ارزيابي عوامل خارجي EFE ………………………………………………………. 64
4-4-5-1) نحوه تهیه ماتريس ارزيابي عوامل خارجي ……………………………………………… 66
4-4-6)ماتریس مدل نه خانه ای مدل دیوید …………………………………………………………. 68
4-5)راهبردها و اقدامات عملیاتی حوزه پژوهش و فناوري دانشگاه اروميه ……………………………… 70
فصل پنجم: نتایج تحقیق
5-1) مقدمه ………………………………………………………………………………………………….. 73
5-2) خلاصه تحقیق …………………………………………………………………………………………. 73
5-3) نتایج ویافته های تحقیق ……………………………………………………………………………….. 74
5-3-1) بیانیه ماموریت حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ……………………………………… 74
5-3-2) بیانیه چشم انداز حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ……………………………………. 74
5-3-3) نقاط قوت حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ………………………………………….. 74
5-3-4) نقاط ضعف حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ………………………………………… 74
5-3-5) فرصت های حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ………………………………………… 75
5-3-6) تهدید های حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه …………………………………………. 75
5-3-7) ارزش های محوری حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ……………………………….. 75
5-3-8) اهداف بلند مدت حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ………………………………….. 76
5-3-9) استراتژی های حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ……………………………………… 76
5-3-9-1) استراتژی های تهاجمی SO ………………………………………………………….. 76
5-3-9-2) استراتژی های رقابتی ST ……………………………………………………………. 76
5-3-9-3) استراتژی های محافظه کارانه WO ………………………………………………………. 77
5-3-9-4) استراتژی های تدافعی WT ………………………………………………………….. 77
5-3-10) برنامه های عملیاتی حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ……………………………… 77
5-3-11) شاخص های کلیدی عملکرد حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ………………….. 78
5-4) محدودیت هاي پژوهش …………………………………………………………………………….. 79
5-5) بحث ونتیجه گیری …………………………………………………………………………………… 79
5-6) پیشنهادات برخاسته از پژوهش ………………………………………………………………………. 79
5-7) پیشنهادات براي پژوهش های آتی …………………………………………………………………… 80
فهرست منابع و مآخذ
فهرست فارسی …………………………………………………………………………………………… 82
فهرست انگلیسی …………………………………………………………………………………………. 86
پیوستها و محاسبات
پیوست 1 ………………………………………………………………………………………………… 88
پیوست 2 ………………………………………………………………………………………………… 90
پیوست 3 ……………………………………………………………………………………………….. 91
پیوست 4 ………………………………………………………………………………………………… 92
محاسبات …………………………………………………………………………………………. 93
چکیده انگلیسی …………………………………………………………………………………………. 98
عنوانصفحه
شكل1-1: الگوي تفكر استراتژيك …………………………………………………………………………………….15
شكل1-2:موانع اساسي پياده سازي استراتژي در سازمانها …………………………………………………….. 16
شکل 1-3: مدل مکتب طراحی ………………………………………………………………………………………….. 19
شکل2-1:سهم اعتبارات پژوهشي كشورازتوليدناخالص داخلي دربخش دولتي ……………………..33
شکل 2-2: تعدادمحققين به ازاي يك ميليون نفرجمعيت ……………………………………………………..34
شکل2-3:نسبتتوليداتعلميبهتوليدناخالصمليدربرخيازكشورهايدرحالتوسعه…….. 36
شکل2-4:تعدادتوليدبهازايصدنفرنيرويتحقيقوتوسعهدربرخيازكشورهايدرحالتوسعه ..36
شکل2-5: نماي كلي شاخص ها و وزن ها در رتبه بندي جهان اسلام ……………………………………….. 40
شکل 3-1:مدل تدوين برنامه استراتژيك حوزه پژوهش و فناوري دانشگاه اروميه ……………………….. 45
شکل3-2:تحلیل ماتريسSWOT…………………………………………………………………………….. 47
شکل 3-3:الگويتجزیهوتحلیلاطلاعات………………………………………………………………………. 50
شکل4-1:مقالات (کامل و چکیده) ارائه شده در کنفرانسها …………………………………………………. 56
شکل 4-2:تعداد مقالات ISI دانشگاه ارومیه ……………………………………………………………………… 56
شکل4-3: تعداد مقالات چاپ شده در مجلات علمیپژوهشی دانشگاه ارومیه …………………………. 57
شکل 4-4: مجلات متقاضی اخذ مجوز علمی پژوهشی، به تفکیک دانشکده ……………………………… 57
شکل 4-5:آمار کتب تالیفی دانشگاه ارومیه ………………………………………………………………………. 58
شکل4-6:آمار اختراعات ثبت شده ازسال 87 در دانشگاه ارومیه …………………………………………… 58
شکل4-7: توزیع اعضای هیات علمی در دانشکده ها ومراکز ………………………………………………..59
شکل 4-8:وضعیت رتبه علمی کارکنان هیات علمی دانشگاه ارومیه ………………………………………. 59
شکل 4-9: بیانیه ارزش حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ……………………………………………… 60
شکل 4-10:بیانیه رسالت حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه …………………………………………….. 61
شکل 4-11:بیانیه چشم انداز حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه ……………………………………….. 62
شکل 4-12:نمره نهایی ماتريس عوامل داخلی وخارجي حوزه پژوهش و فناوري دانشگاه اروميه …… 68
شکل4-13: نمره نهایی ماتريس وتعیین نوع راهبرد سازمانیدر ماتریس نه خانه ای دیوید ……………. 69
centercenterفصل اول:
کلیات تحقیق
100000100000فصل اول:
کلیات تحقیق

-11 مقدمه
اساساً انسان موجودی برنامهدار است. او خودآگاه یا ناخودآگاه برای فعالیتها و تعاملات فردی و اجتماعی خود پیشنگری میکند. شاید بهتوان گفت قسمت قابل توجهی از این رفتارها به طور ناخودآگاه برنامهریزی میشود. لکن وقتیکه درتعاملات و مناسبات با دیگران اعم از خانواده، مدرسه، سازمان، دانشگاه گام مینهیم؛ برای برقراری یک ارتباط مؤثر به افکار و پیش نگریهای خود نظم و انسجام میبخشیم، این ساده ترین و ابتداییترین نمود برنامهریزی در زندگی است.
وقوع تغييرات مداوم و اغلب غير قابل پيش بيني در سازمانها، و محدوديت امكانات و منابع، امكان اقدام و فعاليت در عرصههاي مختلف زندگي را بسيار مشكل نموده ونياز به برنامهريزيهاي دقيق و كارشناسانه را تا سطح يك نياز حياتي بالا برده است. اين امر مستلزم شناخت وضعيت فعلي ، نگاهي جامع و در عين حال كاربردي از اهداف بلندمدت و كوتاه مدت است. به دليل ماهيت متغير و پويايی حركت هاي طبيعي و اجتماعي، بدون آشنائي به گذشته افراد، سازمانها، جوامع و ترسيم روند تغييرات را،غيرممكنمينمايد. فرمايش گهربار امام علي)ع(، لزوم و اهميت شناخت مبداء حركت، در كنار وضعيت فعلي و مقصد نهائي به خوبي تبيين شده است، آنجا كه مي فرمايد: خدا رحمت كندآن كس را كه مي داند از كجاست، در كجاست و به کجا مي رود.
در قرآن مجيد نيز تغيير وضعيت موجود و رهائي از نواقص، موانع و انواع تاريكيها، و ارتقاء انسان و ورود او به عوالم نوراني و در يك كلام، هدايت انسان، بهعنوان رسالت عظيم انبياء عظام، تحت برنامهاي مدون و در قالب كتاب مطرح شده است: كتاب انزلناه اليك لتخرج الناس من الظلمات الي النور باذن ربهم الي صراط العزيز الحميد.
زمانی که با پدیدهای به نام سازمان(دانشگاه) با رسالت و اهداف خاصی روبرو هستیم،برنامهریزی نمودی عینیتر، با ارزشتر و حساستر پیدا می کند، تحقق اهداف سازمانی مستلزم به کارگیری منابع لازم اعم از مادی،مالی، انسانی و اجتماعی است.انجام بهینه به کارگیریاین منابع و در نتیجه حصول اهداف سازمان در سایه برنامه ریزی امکان پذیر میگردد. با گسترش و پیچیدگی سازمانهای بشری، برنامهریزی نیز به تدریج شکل های مختلفی به خود گرفت، به عبارت دیگردر توسعه مناسبات اجتماعی و بروز نیازهای متعدد بشر،سازمانها خود را در پیش بینی آینده اجتناب ناپذیر دیدند. لذا به تدریج شکلی از برنامه ریزی به نام برنامه ریزی استراتژیک یا جامع بوجود آمد. از دلائل روی آوردن به برنامه ریزی استراتژیک،تحولات ،دگرگونیها و تغییرات پرشتاب محیط سازمانهاست و در گذشته تغییرات و تحولات به گستردگی الان نبوده و مدیران می توانستند هدفهای آینده را بر اساس گذشته تنظیم نمایند. اما اکنون، تجربه گذشته لزوماً راه مطمئنی برای آینده نیست و مدیران باید با مدد گرفتن از برنامهریزی استراتژیک، استراتژیهای آینده سازمان را طوری طراحی کنند که متناسب با موقعیت و شرایط آینده باشد. توجه به این مهم به مدیران کمک میکند تا در مقابل تغییرات و تحولات فردا مجهز باشند و تصویری روشن از سازمان و هدفهای آن داشته باشند و فعالیتهای سازمان را در لوای استراتژی واحدی هماهنگ نمایند.
بدون ترديد آينده متعلق به کسانی است که بر روی چالشها و مسائل جاری وآتی مجموعه سازمانی خود با همه توان، همت و تلاش خستگی‌ناپذير کار می‌کنند و کليه منابع و امکانات بالقوه و بالفعل را برای رويارويی با چالشهای جديد به خدمت می‌گيرند. اقدام برای تدوين برنامه‌ريزی راهبردی شرايطی را فراهم می‌سازد که سازمان می‌تواند در جهت افزايش اعتبار، امکان بقاء، رشد و بالندگی دراز‌مدت خود از يک سوء و کاهش مخاطرات و تهديدات محيطی از سوی ديگر، اهتمام ورزد.
در این راستا پژوهش پیش رو درصدد است با بهرهگیری از روشها و مدلهای علمی، طراحی برنامهریزی استراتژیک با استفاده از تحلیل نقاط قوت، ضعف، فرصتها و تهدیدات، حوزه پژوهش و فناوری دانشگاه ارومیه را با انتخاب استراتژی مناسب در جهت رشد و بالندگی در عرصههای داخلی و بین المللی یاری نماید.
در این تحقیق، بطور ویژه اسناد بالا دستی(سند چشمانداز، نقشه جامع علمی، سند تحول راهبردی علم وفناوری)، مطالعات تطبیقی و بهرهمندی ازنظرات نخبگان وخبرگان دانشگاه مد نظر قرار گرفته است. رسالت اصلي دانشگاه تربيت نيروي انساني متخصص مورد نياز جامعه، ترويج و ارتقاء دانش، گسترش تحقيق و فراهم نمودن زمينه مساعد براي توسعه كشور است. يكي ازعلل بسيار مهم رشد، تعاليو پيشرفت جوامع بشري، فراگيري علوم كاربردي است. از اين رو حركتهاي عملي در كشور ما بايد در جهت ايجاد هماهنگي هرچه بيشتر خطمشي مراكز آموزش عالي با نياز و تقاضای جامعه باشد.
امید است، این تحقیق بتواند توجه مدیران حوزه پژوهش و فناوری را به طور اخص و سایران مدیران آموزش عالی را به طور اعم به تشخیص صحیح، تصمیم درست و اقدام به جا در سایه تفکر و برنامه ریزی، جلب نماید.
-12 بیان مساله
بقا ودوام سازمانها وتوسعه آنها نیازمند درک بههنگام فرصتهای محیطی تغییرات در بازار و برنامه ریزی استراتژیک وانتخاب استراتژی مناسب واثر بخش است(کوولی،2000). استراتژی مدل یا برنامهای است که اهداف، سیاستها و اقدامات سازمانها را یکپارچه می سازد(دیوید فردآر، 1386).
بسیاری از صاحب نظرانی که معتقدند مدیریت با نگرشهای سنتی در جهان امروزی امکان پذیر نیست، نیز با تایید این دیدگاه تاکید دارند که افزایش رقابت ونیاز بیشتر به پاسخگویی بودن لازمهاش،
تعریفی جدید از ساختارهای سازمانی سیستمها، فرهنگها، نقشها و روابط است و نمیتوان با شیوههای قدیمی به فعالیت ادامه داد، بلکه باید به دنبال یافتن فرصتهایی بود که مزیت رقابتی برای دانشگاهها ایجاد نماید (رابیرسون، 1991).
یکی از راههای رسیدن به این مزیت شناخت محیط است زیرا که عامل بقا موسسات آموزشی در محیط دائم و در حال تغییر امروزی برنامه ریزی جامع وواکنش به موقع میباشد. همچنین موسساتی که برای آینده برنامهای ندارند مسلما ازدیگرانی که پیشاپیش با برنامهریزی خود را آماده نمودهاند عقب خواهند افتاد(گرمون،2001).
با توجه به اینکه دانشگاه ارومیه فاقد هر گونه استراتژی یا برنا مهریزی استراتژیک برای توسعه خود میباشد محقق با مطالعه این موضوع درصدد است با بررسی اسناد موجود این مسأله را در حوزه پژوهش وفناوری بررسی و راهبرد مناسبی با استفاده از تکنیک تحلیل SWOT ارایه دهد.
مدل SWOT معرف قوتها، ضعفها، فرصتها وتهدیدات سازمان است. این روش امکان بررسی عوامل ومقایسه تنگناها، تهدیدها و جنبه های آسیب زننده به سازمان، فرصت ها، تقاضا ها و موقعیت بیرونی را با ضعفها و قوتهای سازمان بهوجود می آورد (حمیدی زاده، 1382).
-13 اهمیت و ضرورت پژوهش
برنامهریزی استراتژیک برای سازمانهای خصوصی ودولتی امری ضروری محسوب می شود. توسعه رقابت ودستیابی به اهداف برای دانشگاهها وموسسات آموزش عالی بدون برنامهریزی استراتژیک غیرممکن است. برنامه ریزی استراتژیک ابزار مهمی است که دانشگاه ارومیه می تواند با استفاده از آن نیازهای ناشی از تغییرات سریع و پویایی محیط خارجی را برآورده ساخته وعکس العمل مناسب نشان داده و در راستای چشم انداز و ماموریت حرکت کرده ونیل به اثر بخشی را ممکن سازد.
با توجه به استقلال دانشگاه ها در چارچوب ماده 49 قانون برنامه چهارم توسعه، تدوین استراتژی مناسب در حوزه پژوهش وفناوری برای دانشگاه ارومیه بسیار مفید و راهگشا میباشد. بنابر این انجام این پژوهش از جهات زیر حائز اهمیت است:
نقاط قوت، ضعف، فرصت وتهدید ها شناخته میشود.
استراتژی مناسب روشن شده وافق اهداف بلند مدت، میان مدت و کوتاه مدت مشخص خواهد گردید.
سیاستگذاران وبرنامهریزان توسعه استان به ظرفیتها وتوانمندیهای دانشگاه ارومیه و نقشی که باید در آینده برای توسعه استان ایفا نماید پی خواهند برد.
ترسیم برنامه ها وتخصیص اعتبارات مورد نیاز برای توسعه دانشگاه ارومیه عملی خواهد شد.
ادبیات پژوهش های مرتبط با دانشگاه ارومیه غنی وافق هایی برای انجام پژوهشهای آتی در دانشگاه بهوجود خواهد آمد.
-14 اهداف پژوهش
1-4-1)هدف کلی
هدفکلیاز این پژوهش شناخت وضعیت فعلی پژوهش وفناوری در دانشگاه ونیز مطالعه و شناخت روندهای اجتماعی، فنی، آموزشی و پژوهشی تأثیرگذار بر فعالیتهای حوزه پژوهش وفناوری میباشد تا براساس یافته های به دست آمده، برنامه استراتژیک را دنبال کند.
1-4-2) اهدف اختصاصی
الف- شناسایی نقاط قوت، ضعف، فرصت وتهدیدها در حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه.
شناسایی و تحلیل محیط داخلی وخارجی در حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه.
ج – ارائه استراتژي متناسب باشرایط حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه و بر اساس تقابل نقاط قوت، ضعف، فرصتها و تهديدهادر مدل SWOT.
-15 سوالات پژوهش
سوالات اصلی این پژوهش به شرح زیر قابل ذکر است:
نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصت ها، و تهديدهاكدام است؟
استراتژي مبتني بر فرصت ها و نقاط قوت (SO)كدام است؟
استراتژي مبتني بر فرصت ها و ضعف ها (WO)كدام است؟
استراتژي مبتني بر تهديدها ونقاط قوت( ST) كدام است؟
استراتژي مبتني بر تهديد ها و ضعف ها (WT) كدام است؟
استراتژی های حاصل از تحلیل مدل SWOTکدام است؟
-16 مبانی نظری تحقیق (برنامه ریزی استراتژیک)
(1-6-1 استراتژي
واژه‌ استراتژی‌ از کلمه‌ یونانی‌STRATEGO مرکب‌ ازSTRATOS به‌ معنای‌ ارتش‌ وEGO به‌معنای‌ رهبر گرفته‌ شده‌ است. استراتژي طرح يا برنامهاي است كه اهداف عمده و سياستهای سازمان و مراحل عمل آنها را در يك كل به هم پيوسته هماهنگ مي كند (کوئین،1980 ).
اندروز استراتژي را یك الگو می داند او معتقد است که استراتژي یك نوع یکپارچگی، انسجام و ثبات داخلی است که موقعیت شرکت را در محیط تعیین می کند، به آن هویت می دهد و شرکت را قادر می سازد از نقاط قوت خود استفاده کند و در امر بازار و محصول به موفقیت دست یابد) رحمان سرشت،(1389.
استراتژيها بهتدریج شکل میگیرند، تغییر مییابندودر طی زمان به طور نسبی تعدیل میشوند و توسعه مییابند و سپس گام به گام اجرا میشوند)رضاییان،(1390 تدریجیگرایی منطقی بدین معنی است که استراتژي ها به صورت تدریجی تکمیل میشوند و نمیتوان تدوین استراتژي را به یك نقطه
زمانی معین نسبت داد. مينتز برگ براي استراتژي 5 تعريف را پيشنهاد مي کند وسپس پيوندها وهمبستگیهای آنها را مورد بررسي قرار مي دهد(مینتزبرگ 1390). اين 5تعريف عبارتند از:
استراتژي به عنوان طرح و نقش
استراتژي به عنوان صف آرايي
استراتژي به عنوان الگو
استراتژي به عنوان موضع
استراتژي به عنوان ديدگاه
از نظردسلر استراتژي نوعي برنامه است که مقصود يا منظور اصلي سازمان را بر حسب خدمتي که به جامعه عرضه خواهد کرد بيان مي دارد.
(2-6-1 برنامه ریزی
در متون مدیریتی گاهی دو واژه planning و programming را به جای یکدیگر به کار می برند؛ در حالی که programming به نوعی برنامهریزی جزئیتر دلالت دارد. برای برنامهریزی تعاریف متعددی ارائه شده است؛ بهطوریکه هر یک از نظریه پردازان سعی کردهاند با توجه به زمینه تخصصی خود آنرا تعریف کنند. در ذیل چند مورد از این تعاریف ارائه شده است:
برنامه ریزی عبارت است از تصمیم گیری در مورد اینکه چه کارهایی باید انجام گیرد. 
برنامه ریزی عبارتاست از تعیین هدف و یافتن یا پیش بینی کردن راه تحقق آن.
برنامه ریزی یعنی تصور و طراحی وضعیت مطلوب درآینده، یافتن وپیش بینی راههایی برای رسیدن به آن را فراهم کند.‌
سیریل هودسن در تعریف نسبتاً جامعی میگوید: برنامه ریزی یعنی ارائه طریق بر عملیات آینده که متضمن نتایج معین با هزینه مشخص و دوره زمانی معلوم است.
(3-6-1فرایند برنامه ریزي
از زمانی که بشر به فرداي خود اندیشید، براي آینده هدف تعیین کرد و بدین ترتیب فرایند برنامهریزي آغاز شد. برنامهریزي گذر از یک گام به گام بعدي نیست بلکه فرایندي خلاق است و میتواند پیش از تصمیم نهایی چندین مرتبه تغییر و بازبینی گردد. برنامه ریزي یعنی انتخاب اهداف درست و انتخاب مسیر، راه، وسیله و روش درست براي تامین هدف. به عبارتی در برنامه ریزي، اهداف واقدامات لازم براي مواجهه با تغییرات و عوامل نامطمئن پیش بینی میشود .برنامه ریزي فرایندي است که همه تلاشها و فعالیتها را در راستاي هدف، راه رسیدن به آن و چگونگی طی مسیر، ترکیب وادغام میکند. برنامه ریزي ترسیم شمایی از گذشته براي تصمیمگیري در زمان حال براي انجام اقدامی در آینده میباشد.
(4-6-1 مدت برنامه‌ریزی
یکی از سوالات مهمی که در برنامه‌ریزی مطرح می‌شود این است که آیا برنامه باید کوتاه مدت، میان مدت یا بلند مدت تنظیم شوند؟ چگونه می‌توان برنامه‌های کوتاه مدت را با برنامه‌های میان مدت و بلند مدت هماهنگ کرد؟ در بعضی موارد ممکن است برنامه‌ریزی ها هفتگی یا چندماهه و یا چند ساله باشند. این پرسشها افقهای چند گانه برنامهریزی را روشن می‌کنند.
1-6-5) درک مفاهیم استراتژی
اگر مفاهیم بهدرستی مورد شناسایی قرارنگرفته و به خوبی اعمال نگردد مدیران در تلاشهای خود در زمینه رهبری استراتژیک با دشواری مواجه میشوند. این مفاهیم به مدیران کمک می کند تا به این پرسشها پاسخ گویند: چرا ماکاری راکه انجام می دهیم باید انجام دهیم؟ چه چیزهایی برای ما مهم است (به چه چیزهایی معتقدیم)؟ در آینده کجا میخواهیم باشیم(چگونه میخواهیم از موقعیت فعلی به مقصد مورد نظر برسیم؟ برتریها در چه چیزی است؟ (چه کارهایی لازم است که انجام دهیم)چه کارهایی راتا چه هنگام باید انجام دهیم. این مفاهیم به طور خلاصه عبارتند از:
رسالت(چرا)، ارزشهای محوری(چه چیزی)، چشم انداز(کجا)، استراتژی(چگونه)، برنامههای استراتژیک (چه کارهایی) و اهداف و مقاصد یا اهداف (چه کار وچه وقت).
1-6-6)برنامه ریزي استراتژیک
همانند سایر مفاهیم مدیریت، تعاریف گوناگونی از برنامهریزی استراتژیک توسط صاحب نظران ارائه شده است که برای جلوگیری از اطاله کلام بـــه چند مورد مهم از آنها اشاره می شود. پس از جنگ جهانی دوم عدم اطمینان، عدم ثبات و محیط هاي متحول بیش از پیش خود را نشان داد و آنچه به عنوان راه حل ارائه شد برنامهریزي استراتژیک بود. برنامهريزي استراتژيك تعيين كننده مقصود سازمان و هماهنگ كننده همة فعاليتهاي سازمان در راستاي آن است (اعرابي،1384 ). برنامهریزي استراتژیک بستر و چارچوبی براي عملی کردن تفکر استراتژیک و هدایت عملیات براي رسیدن به هدف و نتایج مشخص میباشد. برنامه‌ریزی‌ استراتژیک‌ در بخش‌ دولتی‌ تاریخی‌ طولانی‌ دارد. با وجود این، برنامه‌ریزی‌ استراتژیک‌ اساساً در بخش‌ خصوصی‌ توسعه‌یافته‌ است هرچند که‌ رویکردهای‌ برنامه‌ریزی‌ استراتژیک‌ در بخش‌ خصوصی‌ تدوین‌ شده‌اند ولی‌ می‌توانند به‌ سازماندهی‌ دولتی‌ و غیرانتفاعی‌ و همچنین‌ جوامع‌ و دیگر نهادها کمک‌ کنند(برایسون، 2005).
برنامهریزی استراتژیک اهداف، خطوط کلی و رسالت سازمان در بلند مدت را تعیین میکند، جامعیت دارد، در سطح عالی سازمان میباشد، از نظر زمانی بلند مدت است و چارچوبی براي برنامهریزي تاکتیکی و عملیاتی است. برنامه‌ریزی‌ استراتژیک‌ را می‌توان‌ تلاشی‌ منظم‌ و سازمان‌یافته‌ درجهت‌ اتخاذ تصمیم‌ و مبادرت‌ به‌ اقدامات‌ بنیادین‌ تعریف‌ کرد که‌ به‌ موجب‌ آنها، اینکه‌ یک‌ سازمان‌ چیست، چه‌ می‌کند، و چه‌ اموری‌ را انجام‌ می‌دهد، مشخص‌ خواهد شد.
‌ در دنیای رقابتی امروز برنامهریزی استراتژیک برای هر سازمانی از اهمیت فوق العادهای برخوردار بوده، دارای ویژگیهای منحصر به فردی است و نیز مدلهای مختلفی از سوی نظریهپردازان مختلف ارائه شده است که از آن جمله می توان به مدلهای برنامهریزی استراتژیک برمبنای نتیجه (هدف)، مدل همسویی، برنامهریزی سناریو، مدل برنامه ریزی ارگانیک (خود سازمانی)، مدل اصلی مکتب طراحی، مدل رابیسون و مدل استینر اشاره کرد (آقازاده، 1381).
‌در تعریف‌ دیگری‌ برنامه‌ریزی‌ استراتژیک‌ فرایندی‌ است‌ درجهت‌ تجهیز منابع‌ سازمان‌ و وحدت‌ بخشیدن‌ به‌ تلاشهای‌ آن‌ برای‌ نیل‌ به‌ اهداف‌ ورسالت‌ بلندمدت‌ باتوجه‌ به‌ امکانات‌ و محدودیتهای‌ درونی‌ و بیرونی. در تعریفی‌ دیگر برنامه‌ریزی‌ استراتژیک‌ به‌ معنای‌ فرایند بررسی‌ موقعیت‌ فعلی‌ و مسیر آینده‌ سازمان‌ یا جامعه، تنظیم‌ اهداف، تدوین‌ یک‌ استراتژی‌ برای‌ تحقق‌ آن‌ اهداف‌ و اندازه‌گیری‌ نتایج‌ است (هیوز، 2005).
برنامه ریزی استراتژیک، ابـزار مدیریتی توانمندی است که برای کمک به شرکتهای کوچک طراحی میشود تا آنها بهصورت رقابتی خود را با تغییرات پیشبینی شده محیط تطبیق دهند. خصوصاً، فرایند برنامه ریزی استراتژیک یک نگرش و تجزیه و تحلیلی از شرکت و محیط مربوط به آن ارائه می کند شرایط فعلی شرکت را توضیح می دهد و عوامل کلیدی موثر بر موفقیت آن را شناسایی می کند (فری واستونر،1995).
برنامه ریزی استراتژیک نگاه به آینده دارد و تمرکز بر آینده پیش بینی شده به این مسئله توجه دارد که جهان بعد از 5 الی 10 سال چه تفاوتهایی بااکنون خواهدداشت. درصددخلق آینده سازمان برمبنای آن چیزی است که احتمال می رود در آینده ایجاد شود؛ بر مبنای تجزیه و تحلیل روندها و سناریوهای پیش بینی شده برای گزینههای ممکن درآینده است ونیزبرمبنای تجزیه وتحلیل دادههای داخلی و خارجی است؛ منعطف و متمایل به ایجاد تصویری بزرگ از آینده سازمان است.
برنامهریزی استراتژیک سازمان را با محیطش تطبیق می دهد، زمینهای برای دسترسی به اهداف ایجاد میکند، چارچوب وجهتی برای سازمان فراهم میکند تا به آینده دلخواه خود برسد؛ برنامهریزی استراتژیک، داده های نرم مانند: تجارب، نیات و ایدههای موجود در گفتگوهای روزانه سازمان را ترکیب میکند ودرصدد ارائه یک بینش وهدف سازمانی روشن است؛ به سازمان اجازه تمرکز میدهد، زیرا فرایندی پویا و مستمر از فعالیتهای خود تحلیلی است؛ فرایند یادگیری مستمر، در جریان و گفتگوی سازمانی است که به فراتر از دسترسی به یکسری اهداف از پیش تعیین شده توسعه مییابد.
برنامه ریزی استراتژیک درصدد است روشی که یک سازمان فکر و عمل می کند را تغییر داده یک سازمان یادگیرنده به وجود آورد؛ وقتی موفقیت آمیز باشد، تمام نواحی عملیاتی را تحت تاثیر قرار داده و به عنوان قسمتی از فلسفه و فرهنگ سازمان در میآید (الکساندرا،2002).
بین برنامه ریزی بلندمدت که به صورت واکنشی است و برنامهریزی استراتژیک که سازمان را مجاز به خلق آینده اش میکند، تفاوت قائل می شود. برنامهریزی استراتژیک فرایندی برای بازسازی و انتقال سازمانی است. به نظر وی در برنامهریزی بلندمدت اهداف و پیشبینیها براساس فرض ثبات سازمانی است، درحالی که در برنامه ریزی استراتژیک، نقش سازمان در محیط آن بررسی میشود. برنامهریزی استراتژیک باعث می شود تا سازمان فعالیتها و خدماتش را برای برآوردن نیازهای درحال تغییر محیط تطبیق دهد. این برنامه ریزی نه تنها چارچوبی برای بهبود برنامه ها ارائه می کند بلکه چــارچوبی برای ساختاردهی مجدد برنامهها، مدیریت و همکاریها و نیز برای ارزیابی پیشرفت سازمان در این زمینهها ارائه میکند (مککون،2002).
برنامه ریزی راهبردی در بر دارنده تصمیمگیری‌هایی است که راجع به اهداف راهبردی بلند مدت سازمان می باشند. دراین نوع از برنامه ریزی مقاصد (مأموریتها) و هدف‌های سازمان مشخص و اهداف بلند مدت به هدفهای کمی و کوتاه که آن را هدفگذاری می‌نامند، تجزیه می گردد. همچنین سیاستهای کلی (تدوین و تنظیم خطمشیها) و برنامههای عملیاتی طرح‌ریزی میگردد. برنامهریزی راهبردی، آینده را پیش‌گویی نمی‌کند ولی توان یاری یک مدیر در موارد ذیل را دارد:
فائق آمدن بر مسائل ناشی از مقتضیات آتی؛
ایجاد فرصت کافی برای تصحیح خطاهای اجتناب ناپذیر؛
اتخاذ تصمیم های صحیح در زمان مناسب؛
تمرکز بر انجام فعالیت های ضروری برای رسیدن به آینده مطلوب؛
-6-1 7) فرایند برنامه ریزي استراتژیک
مراحل پیش برنامه ریزي
برنامه ریزي
اجرا
ارزیابی
مرحله پیش برنامه ریزي شامل ارزشیابی سازمان است که در ارزشیابی سازمانی به رسالت، دورنما، اصول، اهداف اختصاصی واستراتژي سازمان توجه می شود. پس از توجه به تمامی این موارد، تدوین برنامه آغاز می شود و با تکمیل برنامه به تخصیص منابع و مرحله اجرا شده و پس از اجرا، پیشرفت کار پایش می شود تا مشخص شود سازمان به چه میزان به اهداف نائل شده است.
-6-18) مراحل برنامه ریزي استراتژیک:
ارزیابی محیط داخلی و خارجی
تدوین رسالت، دورنما
تعیین اهداف کلی و اهداف اختصاصی
شناسایی مشکلات استراتژیک
تهیه و تدوین برنامه عملیاتی
تدوین استراتژي
تعیین شاخصها
1-6-9) تفاوت برنامه ریزي استراتژیک و برنامه ریزي عملیاتی
• برنامه ریزي استراتژیک: این نوع برنامه، در سطوح عالی سازمان طرح ریزي می شود و تاکید آن روي اثربخشی ومنافع آتی سازمان است، ساختار منعطف و متناسب با تغییرات را در نظر می گیرد، تابع ارزش ها، ایدئولوژي ها، سیاست ها و استراتژي هاي حاکم بر جامعه است و اغلب بر عهده سیاستمداران و مقامات عالی کشوري می باشد، در پی حل مسائل اساسی جامعه و رشد و توسعه کلی جامعه است، مبتنی بر پیش بینی بوده و بر حسب کلیت و وسعت اهداف، با اتکائ به آینده، امکانات و طرز تفکر و نگرشی گسترده و جهت دار دارد.
• برنامه ریزي عملیاتی: برنامه ریزي عملیاتی در سطوح میانی و پایه سازمان مطرح است، تاکید روي کارایی و بازدهی دارد، تاکید بر منافع فعلی سازمان دارد، ساختار سازمان و محیط با ثبات نسبی را در نظر می گیرد، روشهاي کار قبلاً تجربه شده ودستاوردهاي گذشته موجود خواهد بود، مخاطره کمتري دارد، شامل اقدامات تفصیلیتر براي رسیدن به اهداف است، در سطح مدیریت هاي اجرایی مطرح است، با اهداف مشخص، محدود، معین، عینی و دست یافتنی سروکار دارد و بازه زمانی کوتاه مدت را در بر میگیرد، مبتنی بر تجربیات قبلی است و با اطمینان بیشتري همراه است.
1-6-10) اجزاي برنامه ریزي استراتژیک
1-6-10-1) رسالت سازمان
رسالت همان فلسفه وجودي سازمان و نقطه آغازین برنامه استراتژیک است. بیانگر ماهیت و مفهوم فعالیتهاي سازمان است، قصد سازمان و تعهدات فلسفی سازمان را بیان می دارد و در آن به موضوعات زیر اشاره میشود:
اصول، ارزشها و فلسفه وجودي سازمان، هویت کار، هویت سازمان، وجه تمایز سازمان با سایر سازمانها، مشتري سازمان، محصول یا خدمت ارائه شده از سوي سازمان رسالت در برگيرنده مقصود يا فلسفه وجودي سازمان، مخاطبين و مشتريان، چگونگي رقابت و مزيتهاي سازمان است و میتواند شامل عرصه فعاليت، نوع محصولات ياخدمات، تكنولوژي هاي مورد استفاده، تعهدات و مسئوليتهاي سازمان به جامعه وذي نفعان آن باشد. شناسايي مشتريان، نيازهاي آنها و چگونگي پاسخگويي به اين نيازها بخشي از رسالت سازمان است. به منظور تبيين هر چه بهتر اين مفهوم، نمونههايي درزير ارائه شده است:
رسالت شركت ول پوينت تامين كننده امنيت بهداشتي- پزشكي از طريق انتخاب و عرضة انواع خدمات مالي و بيمه درماني است كه مي تواند به انتظارات درحال تغيير افراد، خانوادهها وسازمانهاي مربوطه در تمام طول عمر آنها پاسخ دهد .
رسالت شركت فدرال اکسپرس بازگشت مالي قابل توجه براي ذي نفعان شركت، ارائه خدمات مطلوب حمل ونقل بار به مشتريان، عمليات لجستيكي و تجارت الكترونيكي.
1-6-10-2) دورنمایاچشم انداز
چشم انداز عبارتی است فلسفی که نشان میدهد چگونه مایلید مشتري، کارکنان و ذی نفعان به شما بنگرند. چشم انداز عاملی انگیزشی است براي تلاش جهت توسعه در آینده.
چشم انداز ادامه روند فعالیتهاي سازمان در آینده است و نشان میدهد که آینده سازمان چگونه خواهد بود. دورنما چشم اندازي است به آینده، نهایتی است براي سازمان، آرمانی است براي سازمان، جنبه الهامی و چالشی دارد.
ابتدا بایستی رسالت تدوین شود و سپس دورنما زیراکه اول باید فلسفه وجودي سازمان و وظایف ذکر شود و سپس به آینده اندیشید. رسالت با تعهد همراه است و حالت استمرار دارد و براي مدتی طولانی بدون تغییر باقی می ماند درحالی که دورنما جنبه وعده و آرزو دارد نه تعهد.
نقطه آغازين تعيين هدف در سازمان ها ترسيم چشم انداز است كه اغلب به صورت اهدافي آرمان گرايانه و بلند مدت تدوين مي شود. چشم انداز شامل جملات اساسي ومهمي است كه درآن ارزشها، آمال و اهداف آتي سازمان به چشم مي خورد. براي تبيين بهتر مفهوم چشم انداز نمونه هايي در زير ارائه شده است.
چشم انداز دانشگاه پنسيلوانيا شناخته شدن به عنوان جامع ترين دانشگاه دولتي در آمريكا.
چشم انداز شر كت مايكروسافت توانمند سازي افراد و سازمانها از طريق ارائه مستمر نرم افزارهاي قوي در هر زمان، هركجا و براي هر دستگاهي كه در آينده ساخته خواهد شد و راه اندازي هر كامپيوتري با نرم افزارهاي مايكروسافت.
چشم انداز گروه رستورانهاي زنجيرهاي مكدونالدز ارائه سريعترين خدمات رستوراني به مشتريان در سرتاسر جهان .
چشم انداز دانشگاه منچستر در انگلستا ن تبديل دانشگاه منچستر به يكي ازبهترين دانشگاههاي جهان در سال 2015 به گونهاي كه از نظر آموزشي وتحقيقاتي و پاسخگويي به نياز منطقه، كشور و جهان در بين 25 دانشگاه برترجهان قرار داشته باشد.
چشم اندازدپارتمان بهداشت امریکا متعهد به انجام تلاش در جهت تامین پیشرفتی که سلامت مردم را در محیطی آرام فراهم کند(ناظمی، 1384).
1-6-10-3) ارزش هاي محوري
اعتقادات و باورهاي عميق سازمان كه بر مبناي آن اهداف عمومي و استراتژيك سازمان شكل ميگيرد مثل پايبندي به ارزشهاي اخلاقي، محوريت تحقيقات براي پاسخگويي به نياز جامعه، اصالت بخشي به آزادي بيان و…
1-6-10-4) اهداف
اولین سطح از سلسله مراتب اهداف هدف نهایی است که همه سازمان با امکاناتش براي نیل به آن بسیج میشود. این اهداف جهت گیري سازمان را مشخص می کند و حلقه اتصال رسالت و دورنماي سازمان به مرحله اجرا است.
اهداف عمومي يا كلان
اهداف عمومي يا كلان درسلسله مراتب اهداف سازماني بعد ازچشم انداز ورسا لت تعيين ميشود و بيانگر علائق و خواسته هاي كلي سازمان نظير رضايت مشتريان، كسب سود، توسعه فعاليتها و نظاير آن است. سازمانها ممكن است اهداف عمومي خود را به صورت كسب رهبري در جامعه يا بازار، رشد و توسعه فعاليت، رهبري در تكنولوژي، افزايش نوآوريهاي صنعتي و بقا تعريف كنند.
اهداف استراتژيك
اهداف استراتژيك يا آماج براي عملياتي كردن بيانيه رسالت تدوين شده و نشان ميدهد چگونه سازمان قادر به تحقق اهداف كلان خود ميباشد. به عنوان مثال، كاهش هزينه هاي بالا سري كارخانه به ميزان سالانه 10 در صد تا سال1389 ، تداوم سرمايه گذاري 5 درصدي در سال در تجارت الكترونيكي و اينترنتي، توليد وعرضة كارت هوشمند به منظور كنترل سوخت خودروها وسهميه بندي آن در سال 1385و….. به طور كلي پاسخگويي به نيازمنديهاي در حال تغيير محيط رقابتي، باعث شده است كه دانشگاهها نيز همانند سازمانهاي توليدي و تجاري، مشتري محوري را در سرلوحه برنامههاي كاري خود قرار داده و از اين رو هر نوع حركتي را بر مبناي برنامه ريزي هاي منسجم و جامع و با ترسيم افق زماني مشخص انجام دهند. بنابراين به جرأت مي توان ادعا كرد كه اكثريت قريب به اتفاق دانشگاه هاي جهان به ويژه دانشگاه هايي كه در ر تبه بندي منطقه اي، ملي يا جهاني در رديف دانشگاه هاي متوسط و بالاتر قرار دارند، حركت هاي آتي خود را در قالب پروژه ها و اقدامات عملي كه ازفرآيند برنامهريزي استراتژيك آنها حاصل شده است، انجام ميدهند اين موضوع راميتوان از وجود چشم انداز، رسالت، اهداف كلان و استراتژيك دانشگاه ها ، به سهولت دريافت.
1-6-11) ویژگی های برنامه ریزی استراتژیک
در یک گفتار ساده، یک برنامه استراتژیک می تواند عملکرد را بهبود بخشد. اعضای یک سازمان در لابلای کارهای وظیفه ای ثابت و چالش های روزانه سردرگم می شود و ممکن است که جهت اهداف
سازمان را گم کنند و بینش خود را نسبت به آن از دست بدهند. یک برنامه استراتژیک می تواند، نه تنها درک اعضا از اهــداف را بیشتر کند بلکه تفکر آینده گرا را برمبنای درک مشترکی از رسالت سازمان تحریک و ایجاد کند. همکاری بین اعضای یک سازمان وقتی با مفروضات مشترکی نسبت به اهداف مشترک فعالیت کنند، بسیار موثر و اثـــربخش می شود. و درنهایت اینکه، یک برنامه ریزی استراتژیک موفقیت آمیز، برنامهای است که:
– به عمل ختم شود؛
– بینش مشترکی برمبنای ارزشها ایجاد کند؛
– فرایندی همگانی و مشارکتی که کارکنان و مدیران احساس مالکیت مشترک نسبت به آن دارند؛
– مسئولیت در قبال جامعه را می پذیرد؛
– نسبت به محیط خارجی سازمان حساس بوده و بر آن تمرکز دارد؛
– برمبنای داده های با کیفیت بالا طرح ریزی می شود؛
– بخش کلیدی مدیریت اثربخش است (کلمبیا ، 2002).
1-6-12) تفکر استراتژیک
تفکر استراتژیک رویکردی که نگرشی ارزشمند را آفریده ومفاهیم اثربخشی را عرضه می کند البته باید توجه داشت که منظور از این مفاهیم باز آفرینی در نگرش مدیران است نه توسعه دانش آنها. حاصل تفکر استراتژیک ساختاری ازمعانی است پنج فرمان برای این تفکرسازمان را در چرخه ای از بصیرت وقدرت پاسخگویی به نیازهای مشتری قرار می دهد) غفاریان و کیانی،1384 (این 5 فرمان در
کنار هم الگویی برای کشف فرصت های ارزش آفرین واستفاده از آنها فراهم ساخته وسازمان را به سوی موفقیت پیش می برد،این پنج فرمان عبارتست از:
بیش از اطلاع گیری به دنبال یاد گیری از محیط باشند.
بیش از پاسخگویی به نیازهای کشف شده به دنبال کشف نیازهای پاسخگویی نشده باشند.
بیش ازاهداف میانی چشم به اهداف نهایی داشته باشند.
بیش از قابلیتسازی برای تولید به دنبال قابلیتسازی برای رقابت باشند.
در حرکت به سوی هدف بیش از سرعت به فکرراه میانبر باشند(یمنی دوزی سرخابی،1382(.
از دیدگاه ماهوی تفکر استرتژیک یک بصیرت وفهم است که کمک می کند با تحلیل صحیح ومطابق با واقعیت محیط، جهشها، تغییرات وشتاب تغییرات شناخته شده وبرای آنها راه کاری بدیع وارزش آفرین ارائه گردد (دیوید،1388).
موقعيت استراتژيك: عبارتست از تاثير محيط بيروني، منابع و صلاحيتهاي دروني و انتظارات و نفوذ ذينفعان.
گزينه هاي استراتژيك: شامل درك پايه هاي اساسي براي استراتژي آينده در سطح واحدهاي سازماني و ارائه گزينههايي براي جهتگيري سازمان و روشهاي دستيابي به استراتژي هاي تعيين شده مي باشد.
تبديل استراتژي به عمل: ايجاد اطمينان از اينكه گزينه هاي استراتژيك ميتوانند در عمل به اجرا درآيند به همين منظور بايد برای حمايت از استراتژي مورد نظر ساختار لازم را بوجودآورد (مقيمي و رمضان، 1390).
221361022860موقعیت استراتژیک
00موقعیت استراتژیک

3561715565150018903951333500
916305149225گزينه هاي استراتژيک
00گزينه هاي استراتژيک
3561715154940تبديل استراتژي به عمل
00تبديل استراتژي به عمل

253809521272500
شكل(1-1): الگوي تفكر استراتژيك(دیوید،1388)
1-6-13) مدیریت استراتژیک
مديريت راهبردي، هنر و علم تدوين، اجرا و ارزيابي تصميم هاي چند وظيفهاي است كه سازمان را قادر به دستيابي به اهداف بلندمدت خود مي كند(دیوید،2001). در واقع، مديريت راهبردي، فرايندي است كه باتركيبي از رويكردهاي عقلايي وشهودي، سازمان را دراتخاذ تصميمهاي مهم خود ياري ميكند ( برین، بروز، پيورهيت و همكاران 2007). مديريت راهبردي در جستجوي توسعه مزيت هاي رقابتي و كمك به ساخت آينده مورد نظر با استفاده از اداره كردن همه منابع موجود است (ويلن و هانگ،1994). راهبرد، ابزاري مهم براي دستيابي به، مزاياي رقابتي است )پورتر،1985) البته يكي از نكات بسيار مهم در فرايند تدوين راهبرد، نگرش افرادي كه راهبردي عمل مي كنند، درباره كمي يا كيفي بودن رويكرد آنهاست. اين اختلاف نظر از طيف كمی عينی تا كيفي شهودي تغيير ميكند.
مينتزبرگ از جمله افرادي است كه بر هنر تدوين راهبرد تأكيد مي كند و بيشتر به سمت نگرش كيفي- شهودي متمايل است (مينتزبرگ،1987 (.با این حال، هدف اين است كه هر دو جنبه اين فرايند، مورد توجه قرار گيرد و از نتايج روشهاي كمي به صورت راهنمايي مناسب در تصميمگيريها و قضاوتهاي شهودي استفاده شود.
1-6-14) موانع پیاده سازی استراتژی در سازمان ها
محققين دلايل ناكامي سازمانها در اجراي استراتژيهايشان را به چهار نوع محدوديت يا مانع نسبت داده اند كه در شكل(1-2) موارد مذكور نشان داده شده است (كاپلان و نورتون، 1386).
142748078105موانع اساسي پياده سازي استراتژي
00موانع اساسي پياده سازي استراتژي

3443605129540003109595180975002036445180975007124701720850016833851171575موانع مربوط به عدم همسويي كاركنان
فقط 25% مديران منافع خود را پيوند با اجراي استراتژي مي يابند.
00موانع مربوط به عدم همسويي كاركنان
فقط 25% مديران منافع خود را پيوند با اجراي استراتژي مي يابند.
29298901162685موانع مربوط به عدم تعهد مديريت ارشد
85% مديران ارشد كمتر از يك ساعت وقت خود را در ماه به بحث پيرامون استراتژي اختصاص مي دهند.
00موانع مربوط به عدم تعهد مديريت ارشد
85% مديران ارشد كمتر از يك ساعت وقت خود را در ماه به بحث پيرامون استراتژي اختصاص مي دهند.
41890951171575موانع مربوط به عدم تخصيص منابع
فقط 40% سازمان ها بودجه ي خود را به استراتژي اتصال مي دهند.
00موانع مربوط به عدم تخصيص منابع
فقط 40% سازمان ها بودجه ي خود را به استراتژي اتصال مي دهند.

501015128270موانع مربوط به عدم انتقال استراتژي
فقط 5% كاركنان استراتژي را درك مي كنند
00موانع مربوط به عدم انتقال استراتژي
فقط 5% كاركنان استراتژي را درك مي كنند

1683385793750050101579375004189095793750029298907937500
شكل(1-2): موانع اساسي پياده سازي استراتژي در سازمان ها (كاپلان و نورترون، 2004)
روش برطرف كردن مانع عدم انتقال استراتژي
ترجمهي چشم انداز و استراتژي به اصطلاحات عملياتي مديريت ارشد را وا مي دارد تا منظور خود را از جملات كلي و زيبايي كه در بيانيه چشم انداز نوشته شده است به وضوح و در قالب اصطلاحاتي كه براي همه افراد سازمان قابل فهم باشد، بيان دارد. جملاتي مانند خدمات برتر، مشتريان هدف، فرصت رقابتي، جهاني شدن و نظاير آن اگر درست براي كاركنان سازمان ترجمه نشوند هم چنان در كاغذ باقي مانده و هرگز پياده نخواهند شد (كاپلان و نورتون، 1386).
روش برطرف كردن عدم هم سويي كاركنان
با ساري و جاري ساختن استراتژي به همه سطوح سازماني، كاركنان سازمان اين فرصت را خواهند يافت تا نشان دهند كه چگونه فعاليتهاي روزمره آنها به تحقق استراتژي سازمان كمك مي كند. معيارهاي ارزيابي متوازن نه تنها درسطوح كلي سازمان بلكه درسطوح واحدهاي ديگر تعيين ميشوند وبا اتصال اين معيارهاي ارزيابي به يكديگر نوعي همسويي و همدلي درتحقق اهداف به وجود مي آيد.
روش برطرف كردن عدم تخصيص منابع
اگر روش ارزيابي متوازن اجرا شود فرصت خوبي جهت اتصال فرآيندهاي برنامه ريزي استراتژيك و بودجه بندي فراهم خواهد شد و مديريت ارشد سازمان اين امكان را خواهد يافت و يا وادارخواهد شد تا بين برنامهها وابتكارات استراتژيك با توجه به منابع محدود خود نوعي اولويتبندي و مصالحه برقرار كند و برنامه هايي را انتخاب كند كه بيشترين تاثير را در تحقق استراتژي سازمان داشته و كمترين منابع را مصرف كند (كاپلان و نورتون، 1386).
روش برطرف كردن عدم تعهد مديريت ارشد
بسياري از جلسات مديران ارشد سازمانها صرف مقايسه ارقام بودجه با نتايج عملكرد شده و به تجزيه و تحليل انحرافات بودجه واحدها اختصاص مي يابد. روش ارزيابي توازن اين امكان را مي دهد تا توجه مديريت ارشد به عناصر موثر در تحقق استراتژي سازمان جلب شود. ارزيابي توازن، چشم انداز و استراتژي سازمان را در چهار منظر متوازن ترجمه مي كند. بلافاصله مديريت ارشد بيش از يك سري ارقام مالي جهت بررسي در اختيار خواهد داشت و از طريق مطالعه روابط علت و معلولي عوامل موفقيتساز مديريت سازمان در جريان پيشرفت به سوي تحقق استراتژي خود قرار خواهد گرفت. اين آگاهي و فراگيري، علاقه مندي و تعهد مديريت نسبت به حمايت از برنامه هاي استراتژيك را تقويت خواهد كرد (كاپلان و نورتون، 1386).
1-6-15)مکتب طراحی
بطور کلي سه خط فکري در زمينه استراتژي و نحوه شکل‌گيري آن وجود دارد. گروهي از متفکران مانند مينتزبرگ و استيسي معتقدند که استراتژي امري شهودي است و فرايند شکل‌گيري آن يک هنر است.گروهي از دانشمندان مانند پورتر، آنسوف و اندروز معتقدند که فرايند ايجاد و شکل‌گيري استراتژي فرايندي منطقي و عقلايي است که مي‌توان از قبل آنرا طرح‏ريزي نمود. رویکرد تجویزی به استراتژی سه مکتب طراحي، برنامه‌ريزي و موقعيت‌يابي است. اين مکتب اعتقاد به طراحي رسمي و پيش‌بيني تدابير تحليلي براي تحقق هدف‌هاي بلندمدت دارند.
مکتب طراحی عبارت است از کشف يک طرح کلي و پياده کردن اين طرح در بازار. نظريه پردازان اين مكتب معتقدند تنها يك راهبرد با اهداف سازمان بيشترين سازگاري را خواهد داشت و قادر خواهد بود سازمان را هدايت كند.
شعار اصلي این مکتب تلاقي كفايتها و فرصتهاي يك سازمان در راهبرد اقتصادي آن سازمان است كه موقعيت سازمان را  در محيط كسب و كارش مشخص مي‌كند.این تلاقی با تکنیک SWOT ممکن بوده وتجزیه تحلیل نیازها، مشکلات و مسایل بالقوه را شناسایی میکند و نقش مهمی را در برنامهریزی استراتژیک ایفا میکند (جانسون،2005). آنالیز SWOTیکی از ابزارهای استراتژیک تطابق قوت وضعف درون سازمانی با فرصتها و تهدیدات برون سازمانی است.
نقاط قوت: جنبه های مثبت یا ویژگی های متمایز یا صلاحیت هایی که مزیت مهمی در بازار را برای سازمان فراهم میسازد که بر اساس بهسازی استوار میگردد(مولینز، 1999).
نقاط ضعف: جنبههای منفی یا نقایص در صلاحیتهاو منافع فعلی یا تصویر وشهرت سازمان استکه اثربخشی را محدود ساخته و باید مورد اصلاح قرار گیرد و نیازمند اقدام عملی برای حداقل سازی اثرات است (مولینز،1999).
فرصتها: یک فرصت یک حالت خارجی است که می تواند بهصورت مثبت بر پارامترهای عملکردی سازمان تاثیر گذاشته و مزیت رقابتی که ایجاد کننده اقدامات مثبت در زمان مناسب است را بهبود دهد.
تهدیدها: یک تهدید یک حالت خارجی است که می تواند بصورت منفی بر پارامترهای عملکردی سازمان تاثیر گذاشته ومزیت رقابتی که ایجاد کننده اقدامات مثبت درزمان مناسب است را کاهش دهد.
پیش فرض های مكتب طراحي
تشكيل استراتژي بايد فرايند سنجيده تفكر آگاهانه باشد.
مسئوليت كنترل و آگاهي بايد بر عهده مديریت ارشد سازمان باشد
مدل تشكيل استراتژي بايد سا ده و غير رسمي نگه داشته شود.
استراتژي ها علی رغم داشتن فرايند تدوین مشابه باید متمایز وویژه باشند.
مکتب طراحيزمانیكاملاست كه استراتژي ها به عنوان چشم انداز تدوين شده باشند.
پس از تدوين كامل اين استراتژي ها مي توان آنها را اجرا كرد(دهقانی پوده،1378).

مدل مكتب طراحي
ارزيابي و انتخاب استراتژي
مسئوليت اجتماعي
ارزش هاي مدير
شايستگي هاي متمايز
قوت ها و ضعف هاي سازمان
ارزيابي داخلي
ايجاد استراتژي
ارزيابي خارجي
فرصت ها و تهديدات محيطي
عوامل كليدي موفقيت
اجراي استراتژي
ارزيابي و انتخاب استراتژي
مسئوليت اجتماعي
ارزش هاي مدير
شايستگي هاي متمايز
قوت ها و ضعف هاي سازمان
ارزيابي داخلي
ايجاد استراتژي
ارزيابي خارجي
فرصت ها و تهديدات محيطي
عوامل كليدي موفقيت
اجراي استراتژي

شکل (1-3): مدل مکتب طراحی
1-7 )چار چوب فصول آتی
در این فصل کلیاتی از تحقیق مورد نظر ارایه گردید. در فصول بعدی با ارایه مبانی نظری تحقیق، روش انجام تحقیق، یافتههای پژوهش بررسی شده و نتایج تحقیق ذکر وبه بحث گذاشته خواهد شد. امید است این پژوهش در پیشبرد اهداف حوزه پژوهش وفناوری دانشگاه ارومیه موثر و منجر به رشد، شکوفایی و نهادینه شدن موضوع پژوهش در میان آحاد دانشگاهیان گردد.
centercenterفصل دوم :
مروی بر پیشینه تحقیق
100000100000فصل دوم :
مروی بر پیشینه تحقیق

2-1) مقدمه
برنامهریزي استراتژیک نقشی کلیدي در موفقیت سازمانها در میدان رقابت دارد. این نوع برنامهریزي اگر بهدرستی تدوین و طراحی شود، منجر به انتخاب استراتژيهایی میشود که در صورت اجراي صحیح و به موقع، تعالی و پیشتازي سازمان را به ارمغان می آورد. تا زمانی که براي یک سیستم (سازمان) هدفی مشخص نشود، آن سیستم نمیداند که کجا میخواهد برود و اگر هدف مشخص شود ولی برنامهریزي نشود در این صورت سیستم نمی داند چگونه به آن هدف خواهد رسید. بنابراین، هر سیستمی که خواهان موفقیت است باید اهدافی مشخص داشته باشد و نحوه و زمان برنامه رسیدن به آن اهداف را نیز تعیین نماید تا براساس برنامه تهیه شده به سوي اهداف مورد نظر به پیش رود و همواره ناظر بر حرکت خود باشد تا انحرافات احتمالی را شناسائی و تعدیل کند.
در این فصل به ظهور استراتژی در دانشگاه ها، تاريخچة آموزش عالي، تحقيقات و فناوري در ايران وآموزش عالي وماهیت واهداف آن اشاره شده سپس، با بیان پیشینه استراتژي در آموزش عالي، محیط در حال تغییر آموزش عالي، مفهوم و برنامه ريزي استراتژيك پژوهشي در آموزش عالی به پیشینه تحقیق، مباني نظري موضوع پرداخته وبا تحليل وضعيت پژوهش در كشور و مقايسه ایران با كشورهايي مثل چين و كره جنوبي سهم مقالات علمي ثبت شده در پايگاه های معتبر به فاصله معنا دار آن توجه شده ودر پایان با مرور برنامه های چهارم وپنجم و چشم انداز بيست ساله برخی مواد مرتبط با دانش وپژوهش، جهت ملموس گشتن موضوع: نسبت توليد علمي به بودجه تحقيق و توسعه، نسبت توليد علمي به توليد ناخالص ملي در قالب نمودارآورده شده است. و به برخی از دیدگاههای صاحب نظران اشاره شده است.
2-2) ظهور استراتژی در دانشگاهها
در دهه 1960 به دليل شرايط اقتصادي بعد از جنگ، دانشگاه ها به ميزان قابل توجهي به سمت دورههاي سياست بازرگاني گرايش يافتند. اين دوره ها ابتدا توسط دانشگاه هاروارد ارائه شده و تا پايان دهه، به اغلب دانشگاههاي بازرگاني مهم آمريكا راه يافت.
در سال 1962 آلفرد چندلر، استاد دانشگاه هاروارد، نتيجه مطالعات خود بر روي شركت هاي بزرگ آمريكايي را منتشر ساخت و در آن فرايند تصميمگيريهاي استراتژيك مديران ارشد را تشريح كرد. چندلر در اين مقاله نشان داد كه چگونه تصميمگيريهاي استراتژيك ميتواند به برتري در محيط رقابتي منجر شود.
در سال 1965 كنت آندروز استاد ديگر دانشگاه هاروارد، بر مبناي ايده چندلر رساله اي را منتشر ساخت و طي آن ضرورت توجه سازمان به نقاط قوت و ضعف خود را براي دستيابي به يك استراتژي موفقيت ساز، مطرح كرد. آندروز در اين رساله فرايندي را براي ايجاد شايستگي هاي متمايزكننده و به كارگيري آن براي پيروزي در محيط رقابتي پيشنهاد كرد. در اين فرايند، تحليل محيط خارجي، براي تشخيص فرصت هاي كسب و كار تجويز شده بود.
در همان سال ايگورانسوف مدير شركت لاك هيد الكترونيكز ايدههاي چندلر را براي برنامهريزي استراتژيك شركت به كار گرفت و براي اين كار پنج محور اساسي را به عنوان سياستهاي اصلي شركت مورد تأكيد قرار داد:
1. دورنماي بازار (محصول و يا خدمات)؛
2. جهت و سرعت تغييرات بازار (ارائه محصولات و يا خدمات جديد)؛
3. مزيت هاي رقابتي سازمان در محيط بازار؛
4. هم افزايي حاصل از تلفيق شايستگي هاي يك سازمان؛
5. تقويت و توسعة شايستگي ها از راه تصميم گيري هاي ساخت يا خريد؛
2-3) تاريخچة آموزش عالي، تحقيقات و فناوري در ايران
مدرسة دارالفنون را مي توان نخستين نهاد جديد آموزشي دولتي در ايران دانست. اين مدرسه در سال1231 با بهره گرفتن از تجربه هاي نوين آموزشي در روسيه و عثماني تأسيس شد، گرچه از دو دهة پيش از تأسيس دارالفنون، مدارس جديد غيردولتي پسرانه و دخترانة متعددي را اقليت هاي مذهبي ايران با كمك كشيشان و مبلّغان مذهبي وانجمن هاي آمريكايي و فرانسوي در شهرهاي اروميه، تبريز، اصفهان و جلفا تأسيس كرده بودند كه در كنار تعليمات مذهبي، به آموزش تاريخ، جغرافيا، هندسه، حساب، قالي بافي و آهنگري هم اشتغال داشتند.
نخستين اقدام عملي دولت براي ادارة آموزش و پرورش، تأسيس وزارت علوم در سال 1234 بود. با تأسيس اين وزارتخانه، بر مسئوليت دولت در امر آموزش و پرورش عمومي افزوده شد و اين امر به تقويت دارالفنون، اعزام محصل به خارج و تأسيس مدارس جديد انجاميد. با اين همه، وزارت علوم در آغاز كار در تنظيم برنامه، تدوين كتاب و روش تدريس در مدارس دخالتي نداشت و معلمان و مؤسسان مدارس، آزاد بودند تا برنامة كار خود را به نحو مقتضي، تنظيم و كتاب هاي درسي را تدوين كنند. نخستين مؤسسة آموزش عالي ايران، مدرسة علوم سياسي بود كه وزارت خارجه در سال 1277 تأسيس كرد و رياست آن را وزير خارجه بر عهده داشت و برنامة آن را تنظيم مي كرد.
به اين ترتيب، پيدايش مؤسسات آموزش عالي ايران، حسب نياز دستگاه هاي اجرايي و خارج از نظارت وزارت علوم صورت گرفت و تشكيلات اداري حاكم بر آن نيزجزئي از تشكيلات اداري دستگاه اجرايي مربوط به شمار مي رفت. در سالهاي بعد، به تدريج مدرسة حقوق زير نظروزارت عدليه 1299 مدرسة عالي فلاحت و صنايع روستايي زير نظر وزارت فوائد عامه 1301 و مدرسة عالي تجارت زير نظر وزارت ماليه 1305 تأسيس شد.
مدرسة فلاحت مظفري1279 ، مدرسة صنعتي 1286 ، آموزشگاه عالي 1297 ، مدرسة طب 1297 پرستاري ميسيون آمريكايي در تبريز1295، دارالمعلمين مركزي و دارالمعلمين عالي 1307 و مدرسة دامپزشكي 1311را بايد از ديگر مراكز آموزش عالي ايران، پيش از تأسيس دانشگاه تهران دانست.
2-4)آموزش عالي و ماهیت آن
ماهیت آموزش عالی که هدفهاي آن در مؤسساتی سازمان یافته و متشکل از گروهی طالب علم به نام دانشگاه به ثمر می رسد، چیزي جز جستجوي حقیقت و دانش نو و همچنین کشف روابط این دو با کل زندگی واقعی نیست. این جستجو و اکتشاف،کنش و واکنشهایی را میان دانشجویان، مربیان و تجارب ضبط شده بشر سبب میشود که براي انجام درست این عمل به محیطی که از ویژگیهایی مانند آزادي، مسئولیت، خلاقیت و نوآوري و انسانیت برخوردار باشد، نیاز است. فیلسوف مشهور وایت هد معتقد است که موسسات آموزش عالی صرفاً مکتب هایی براي آموزش و انجام تحقیق و پژوهش نیست او میگوید :چه بسا این گونه فعالیتها را بتوان در مکانهایی غیر از دانشگاه ها ارزان تر انجام داد وباصراحت اضافه میکند تنها دلیلی که وجود دانشگاهها وموسسات آموزش عالی راتوجیه میکند همان کشف و حفظ ارتباط میاندانش و حقیقت با فضايکلیزندگی است)نادری وسیف نراقی،1391). بنابراین جدایی فعالیتها و هدفهاي دانشگاه از هدفها و واقعیتهاي اجتماعی سبب نقصان اعتبار دانشگاه هاست.
2-5)اهداف آموزش عالي
اگر با دیدي وسیع و کلی به آموزش عالی بنگریم میتوان هدفهاي کلی زیررا براي آن ذکر کرد :
آموزش و انتقال فرهنگ و یافته ها به طالبان آن
پژوهش و اکتشاف دانش نو
دو هدف ذکرشده به علت کلی بودن و پیچیدگی، به آسانی قابل آزمودن وسنجش نیست. بنابراین هدفهاي کلی به6 هدف ویژه که اندازه گیري وسنجشآنها آسانتر است تقسیم می شود)نادري و سیف نراقی،1391).
پرورش هر چه بیشتر شهروندانی بالغ از نظر فکري و جسمی
فراهم کردن زمینه مساعد و مناسب چه از نظر تجربی و چه از نظر علمی براي آن گروهی که رهبران فردا خواهند شد
تربیت نیروي انسانی ماهر و نیمه ماهر براي تأمین نیاز هاي بازار کار یك جامعه صنعتی و پیشرفته
انتقال ارزش ها در جامعه در واقع عمل انتقال ارزش ها یکی از راه هاي ارتباط میان آموزش عالی و جامعه است و ازطریق توجه به این هدف، می توان ازگسیختگی میان جامعه و آموزش عالی کاست و هر دو را در رسیدن به هدفی مشترك همگام و هماهنگ ساخت.
نگهداري و حفاظت مواد علمی، ادبی و هنري با ایجاد کتابخانه ها، موزه ها و مانند آن.
اکتشاف و خلاقیت در دانش و پژوهش جهت یافتن حقایق سازمان علمی آموزشی و فرهنگی ملل متحد) یونسکو) نیز وظایف زیر را براي آموزش عالی بر شمرده است.
2-6) مطالعات تطبیقی
2-6-1) پیشینه استراتژي در آموزش عالي
به کارگیري مفهوم استراتژي در آموزش عالی از اواخر دهه 1970 آغاز شده است. در آمریکا انتشار کتاب کلر با نام “استراتژي آموزشی: انقلاب مدیریت در آموزش عالی آمریکا” باعث ایجاد محبوبیت این مفهوم شد. بعد از سال 1983 تمایل به مفهوم استراتژي، رو به فزونی گذارد. این توجه به صورت افزایش مطالب انتشار یافته درباره موضوع ظاهر شد. اما براي به کارگیرندگان این مفهوم، دسترسی به منابع قابل توجه درباره چگونگی توصیف مفهوم استراتژي و راههاي استفاده از آن در آموزش عالی میسر نشد .
علاوهبرکلر، پیترسون و کُپ از نخستین نویسندگان با نفوذي بودند که درباره برنامهریزي استراتژیك در آموزش عالی مطالبی را منتشر کردند. آنان مفهوم استراتژي را با فعالیتهاي برنامهریزي نهادي دهه 1960 به بعد ارتباط دادند. به نظر آنان برنامهریزي نهادي باید منجر به تنظیم استراتژي نهادي شود تا منعکس کننده اهداف آینده سازمان باشد. پس از تعیین اهداف، فرآیند برنامهریزي استراتژیك شامل مراحل مورد نیاز براي نیل به این اهداف است)کلارك،1376(.
2-6-2) محیط در حال تغییر آموزش عالي
محیط آموزش عالی به نحو شگرفی در حال تحول است. افزایش و تنوع تقاضا براي آموزش در پاسخ به افزایش شمار جمعیت و دگرگونی هاي مربوط به خواسته ها ي اجتماعی، تنوع بسیار در نظام عرضه آموزش با رشد تکنولوژي هاي ارتباطات و سهولت دسترسی به اطلاعات جدید، بحران مالی و دشواري تامین هزینه ها ، کاهش کیفیت آموزشی، سست شدن رابطه آموزش و اشتغال، بالارفتن انتظارات از دانشگاه و مهمتر از همه تغییر نگرش ذي نفعان خارجی به دانشگاه، نمونه هایی از تحولات
در نظامهاي آموزش عالی هستند. در گذشته ذي نفعان خارجی به دانشگاه ها اجازه میدادند امور خود را بدون دخالت ایشان به انجام رسانند. چرا که باور عام این بود که دانشگاه مکانی ویژه است که در آن یك هیات علمی دانشمند، پژوهشهاي کیفی و موردنیاز را تولید میکند وبهترین سطوح آموزشی را براي دانشجویان خود تدارك می بیند. با چنین نگرشی هیچ کس به طور جدي فعالیت دانشگاهها ومؤسسات آموزش عالی را زیر سؤال نمیبرد. نتیجه این باور عام، در درون دانشگاه افزایش استقلال، قطع ارتباط با جامعه مخدوم خود و عدم توجه جدي به نیازهاي جامعه بود. اما این وضعیت تغییر کرده است. امروزه دولتها، دانشجویان، دانش آموختگان،کمك کنندگان مالی و عامه مردم به خود حقّ زیرسؤال بردن فعالیتهاي دانشگاه ها را می دهند.خود محوري دانشگاه ها و عدم تعریف نیازهایی که دانشگاه قرار است به آنها پاسخ گوید حمایتهاي بیرونی را از دانشگاه کاهش داده است. این موضوع دردانشگاه هاي دولتی، کاهش اعتماد مردم و کاهش بودجه هاي دولتی و در دانشگاههاي خصوصی، تضعیف هویت، رسالت و کمكهاي مردمی را در پی خواهد داشت )راولی، لوهان و دولنس،1382).
این دگرگونیها در بطن تغییرات گستردهتري در محیط بیرونی آموزش عالی رخ نموده اند. تغییرات مزبور عبارتند از: دگرگونی درنظم سیاسی، دگرگونی درقلمرو اجتماعی، دگرگونی درنظام اقتصادي، و دگرگونیهاي فناورانه )سانیال،1387 ).
2-6-3) مفهوم و نقش برنامه ريزي استراتژيك در آموزش عالي
از سال 1983 بسیاري از نویسندگان مطالب آموزش عالی تلاش کردهاند تا برنامه ریزي استراتژیك در آموزش عالی را تعریف کنند .در نتیجه، این اصطلاح تعاریف متعددي دارد :
پیترسون چهار جزء اصلی برنامه ریزي استراتژیك در موسسات آموزش عالی را ارزیابی محیطی، ارزیابی سازمانی، ارزیابی ارزشها، وتکوین برنامه اصلی میداند.کلر اشاره میکند که دو بخش حیاتی در برنامه ریزي استراتژیك عبارتند از سازمان و محیط. او جزئیات اصلی بخش سازمان را چنین تعیین میکند:
سنتها، ارزش ها و آرمانها
نقاط ضعف و قوت آموزشی و مالی
رهبري استعداد ها و اولویتها
روند هاي محیطی ،خطرات و فرصتها
ترجیحات بازار، ادراکات و خط مشی ها
شرایط رقابتی ، خطرات و فرصتها
مهمترین وظیفه برنامه ریزي استراتژیك این است که تعامل خوبی میان سازمان با محیط در حال تغییر برقرارکند. وجه فعال این تعامل استفاده از فرصتهاي محیطی و وجه انفعالی آن دفع تهدیدها است. برایسون معتقد است موفقیت سازمانهاي دولتی وغیرانتفاعی در گروي رضایت ذي نفعان کلیدي خارجی است. همین دلیل باعث شده که امروزه دانشگاه ها نسبت به نیازها و انتظارات جامعه حساس تر شوند، براي آنها مشروعیت قائل شوند و درپی برآورده ساختن آنها برآیند و در این راستا با استفاده از الگوهاي برنامه ریزي استراتژیك در بازرگانی، به کسب مزیت رقابتی و اتخاذ استراتژيهاي رقابتی بیاندیشند، شیوه هاي مدیریت استراتژیك منابع انسانی مورد استفاده در سازمانهاي صنعتی و بازرگانی را به خدمت گیرند، با اصول مدیریت تغییر آشنا شوند و به تجدیدساختار تیم هاي مدیریتی بپردازند. توجه به انتظارات بیرونی، البته نتیجه دیگري نیز براي دانشگاه ها در پی داشته است و آن، به چالش افتادن استقلال دانشگاه ها و نفی نگرش سنتی ذی نفعان داخلی دانشگاه مبنی بر این است که فقط آنها حق دارند درباره دانشگاه تصمیم بگیرند)رابرتسون،1993).
2-6-4) برنامهريزي استراتژيك پژوهشي در آموزش عالي
بنا به تعریف، استراتژي پژوهشی دانشگاه یك استراتژي بسیار مهم در ارتباط با کلیه فعالیت هاي پژوهشی در دانشگاه است که هدف آن تسهیل پژوهش و مدیریت آن در دانشگاه است. استراتژي پژوهشی در چارچوب برنامه کلان دانشگاه قرار گرفته و باید درمتن فعالیتهاي آموزشی و یادگیري آن و در راستاي استراتژي دانشگاه باشد. برنامه ریزي استراتژیك پژوهشی به دانشگاه ها این امکان را میدهد که بتوانند با ارزیابی صحیحی از نقاط قوت و ضعف درونی و فرصتها و تهدیدهاي بیرونی، انتظارات ذينفعان کلیدي را از دانشگاه برآورده نموده و بدین وسیله به حضور خود در محیط مشروعیت بخشند. یکی از انتظارات جوامع از مجموعه هاي دانشگاهی، تلاش جهت ارائه راه حل هایی براي مشکلات جامعه است. برنامه ریزي استراتژیك پژوهشی به دانشگاه ها کمك می کند که فعالانه این مشکلات راشناسایی وبراي حل آنها اقدام نمایند. برنامهریزي استراتژیك پژوهشی جهتگیريهاي اصلی پژوهشی دانشگاه ها را مشخص و آنها را از همه کاره و هیچ کاره بودن نجات می دهد .
یکی از اهداف اصلی و قطعی استراتژي پژوهشی در دانشگاه ها شناسایی مزیتهاي رقابتی دانشگاه در زمینه پژوهش است. در حوزه پژوهش تنها برابر یا کمی بهتر بودن از سایر دانشگاه ها به معنی داشتن مزیت رقابتی نیست. زمانی می توان یك دانشگاه را داراي مزیت رقابتی در حوزه پژوهش دانست که در مقایسه با رقبا برخی از ویژگیهاي زیر را دارا باشد.
تعداد نسبتاً زیادي پژوهشگر برجسته با شهرت بین المللی داشته باشد.
دارای در حوزه پژوهشی، بر دیگران غلبه داشته باشد .
افرادي که بر سیاست هاي پژوهشی در علوم خود تأثیر گذارند، باشد .
توانایی جذب و حفظ پژوهشگران برتر و دانشجویان و کارکنان زبده را داشته باشد.
داراي زیرساخت ها، تسهیلات و امکانات پژوهشی مناسبی باشد .
توانایی عقد قراردادهاي پژوهشی مناسب را داشته باشد .
توانایی جذب مقادیر قابل توجه منابع مالی راداشته باشد .
از دست دادن هیچ یك از اعضاء به تحلیل رفتن و فروپاشی آن نیانجامد .
نسبت به ظهور فرصت هاي پژوهشی، آگاه و در بهره برداري از آنها، توانا باشد .
انعطاف بالایی در تطابق با شرایط متغیر محیط را داشته باشد.
2-7) مروری برپیشینه تحقیق
آفرین اخوان، (1381) پژوهشی تحت عنوان برنامه ریزي استراتژیك برای مجتمع فنی مهندسی دانشگاه یزد انجام داده است. در این تحقیق به تناسب ماهیت خدماتی سازمان از مدل ECMS استفاده شده است. در این مدل استراتژی کلان مجتمع تهاجمی تشخیص وبااستفاده از روش QSPM استراتژیها اولویت بندی شده است.
سید جوادین، (1388) پژوهشی تحت عنوان الگوی پیشنهادی تجزیه تحلیل محیطی SWOT مراکز آموزش عالی ایران در راستای برنامه ریزي استراتژیك مطالعه موردی دانشگاه ایلام انجام داده است. در این تحقیق برای تحلیل نقاط قوت ضعف فرصت ها وتهدیدهای دانشگاه تکنیک تحلیل عاملی بارویکرد اکتشافی استفاده شده واستراتژی کلان موقعیت تهاجمی توسعه تشخیص داده شده است.
قهرماني، (1384) در تحقيقي تحت عنوان تدوين الگوي مديريت استراتژيك آموزش عالي ايران بيان نمود كه ادبيات آموزش عالي نشانگر ضرورت روز افزون وجود نگرش جامع و بلند مدت دربرنامه ريزي و مديريت دانشگاهي و مراكز آموزش عالي است. بر همين اساس است كه درسال هاي اخير علاوه بر توسعه دوره ها و رشتههاي تحصيلات تكميلي در حوزههاي مختلف برنامه ريزي و مديريت توسعه آموزش عالي در اكثر دانشگاه هاي معتبر



قیمت: 10000 تومان

متن کامل در سایت homatez.com

About: admin


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *