— (256)

2111202-320114
وزارت علوم و تحقیقات و فناوری
دانشگاه علوم و فنون مازندران
پایان نامه
مقطع کارشناسی ارشد
رشته: مهندسی صنایع ـ صنایع
موضوع:
برنامه ریزی تولید برای زنجیره تامین محصولات لبنی در شرکت پرتودانه خزر
استاد راهنما:
دکتر نیکبخش جوادیان
استاد مشاور:
دکتر حسین عموزاد خلیلی
نگارش:
نسیم اسدیان ولموزویی
تابستان 92
2432052168525

تقدیم به همسر عزیز و فداکارم،بخاطر همه خوبی ها، تشویق ها و راهنمایی هایش.
تقدیم به پدر مهربان و مادر دلسوزم، آنان که که به من درس عشق و ایثار آموختند و با صبر و بردباری چراغ راهم گشتند.
تقدیر وتشکر
منت خدای را عزوجل که طاعتش موجب قربت است وبه شکراندرش مزید نعمت …
تقدیر و تشکر از یگانه معبودم به خاطر ارزانی داشتن تمام نعمتهایش و عطا فرمودن قدرت اندیشیدن و توان نوشتن.حال که با عنایت حضرت حق جلاله، تهیه و تبیین این پایان نامه به اتمام رسید، وظیفه خود می دانم که با قلم و زبانی قاصر سپاس و تشکر خود را نسبت به کسانی که مرا در امر تدوین این پایان نامه کمک رساندند بیان نمایم،بر حسب وظیفه از پدر و مادر بزرگوار و همسر صبورم که پشتوانه زندگیم می باشند، نهایت تشکر را دارم. همچنین از استاد گرامی و ارجمند جناب آقای دکتر نیکبخش جوادیان،استاد محترم به خاطر راهنمایی ها و حمایت هایی که در جریان این پژوهش مبذول فرمودند تشکر فراوان می نمایم و نیز از ارشادات و کمک های بی دریغ جناب آقای دکتر عموزاد خلیلی، استاد مشاور کمال تشکر را دارم.
سپاسگذارم از هر آن کس که منت دار او در این راهم.
چکیده
در رقابت های جهانی موجود در عصر حاضر باید محصولات متنوع را با توجه به درخواست مشتری در دسترس وی قرار داد. درخواست مشتری بر کیفیت بالا و خدمت رسانی سریع موجب افزایش فشارهایی شده است که قبلا وجود نداشته است، درنتیجه شرکت ها بیش از این نمی توانند به تنهایی از عهده تمامی کارها برآیند.در بازار رقابتی موجود، بنگاههای اقتصادی و تولیدی علاوه بر پرداختن به سازمان و منابع داخلی، خود را به مدیریت و نظارت بر منابع و ارگان مرتبط خارج از سازمان نیازمند یافته اند. مساله کلیدی در یک زنجیره تامین، مدیریت و کنترل هماهنگ تمامی این فعالیت هاست. مدیریت زنجیره تامین پدیده ای است که این کار را به طریقی انجام می دهد که مشتریان بتوانند خدمت قابل اطمینان و سریع را با محصولات با کیفیت در حداقل هزینه دریافت کنند.از سوی دیگر مدیریت زنجیره تامین بر رویکرد مشتری محور استوار است.بر این اساس، ارتباط بموقع و کامل بین همه عناصر زنجیره تامین برای اطلاع از نیازهای مشتری و میزان تامین نیازها از ضروریات زنجیره است.از آنجایی که مواد لبنی دارای حساسیت زمانی جهت مصرف می باشند یعنی باید در بازه زمانی مشخص مصرف شود،لذا توزیع و پخش این محصول از زمان تولید تا زمانی که بدست مصرف کننده می رسد از اهمیت بالایی برخوردار می باشد، بهمین جهت با درنظرگرفتن پنجره زمانی درصدد رفع این مشکل برآمده ایم.
کلید واژه ها:زنجیره تامین مواد لبنی، پنجره زمانی، برنامه ریزی تولید محصولات لبنی
فهرست مطالب
عنوانصفحه
فصل اول: کلیات تحقیق
1-1- مقدمه 2
1-2 بیان مساله 2
1-3- سؤال تحقیق3
1-4- اهداف تحقیق3
فصل دوم: ادبیات و پیشینه تحقیق
2-1- مقدمه 6
2-2 مفهوم زنجیره تامین و پیدایش آن 6
2-2-1 پیدایش مفهوم زنجیره تامین 7
2-2-2 تعریف زنجیره تامین8
2-2-3 دلایل علاقه و توجه به مفهوم مدیریت زنجیره تامین9
2-2-4 مشکلات زنجیره تامین و منابع آنها10
2-3 انواع شبکه های زنجیره تامین10
2-3-1 شبکه سری11
2-3-2 شبکه واگرا12
2-3-3 شبکهی همگرا12
2-3-4 شبکه مختلط13
2-4 مدیریت زنجیره تامین13
2-4-1 ضرورت مدیریت زنجیره تامین15
2-4-2 وظایف مدیریت زنجیره تامین16
2-4-3 مولفه ها و اجزای مدیریت زنجیره تامین17
2-5 برنامه ریزی در زنجیرهی تامین19
2-6 مدلسازی مدیریت زنجیره تامین20
2-6-1 مدل های برنامه ریزی خطی21
2-6-2 مدل برنامه ریزی عدد صحیح21
2-6-3 مدل های شبیه سازی21
2-6-4 مدلهای بهینه سازی- شبیه سازی22
2-7 مسئله طراحی شبکه زنجیره تامین22
2-8 مدل های طراحی شبکه طراحی زنجیره تامین قطعی23
2-9 برنامه ریزی تولید23
2-9-1 کاربردهای اصلی 25
کاربردهای جنبی25
2-10 کالای فاسد پذیر25
2-10-1 اقلام فاسد شدنی27
2-11 انبارداری صحیح و کاهش نرخ ضایعات و موجودی فاسد28
2-11-1 اهمیت انبار 28
2-11-2 انواع انبار ها28
2-11-3 تخریب کالا 29
2-11-4 هزینه‏های ناشی از نگهداری نامناسب مواد اولیه29
2-11-4-1- بسته بندی مناسب30
2-12 پنجره زمانی31
2-12-1 مقدمه31
2-12-2- تقسیم بندی پنجره زمانی31
2-13- مسیریابی با پنجره زمانی33
2-14- مساله VRPTW33
2-14-1- اقسام مسائل مسیریابی وسیله نقلیه با پنجره زمانی 34
2-14-1-1-محدودیت ریاضی مدل TW سخت:35
2-14-1-2-محدودیت های ریاضی مدل TW نرم35
فصل سوم : روش تحقیق
3-1- مقدمه37
3-2- فرضیات مدل37
3-3- نمادهای مدل37
3-4- متغیرهای تصمیم38
3-5- پارامترهای مدل38
3-6- فرمول بندی مساله39
فصل چهارم : نتایج محاسباتی و یافتههای تحقیق
4-1- مقدمه43
4-2-تحلیل حساسیت43
4-3- مساله مطالعه موردی 44
4-3-1- فعالیت های شرکت پرتودانه خزر45
4-3-1-1 تاریخچه شرکت45
4-3-2- بیان مساله موردی47
4-4- تجزیه و تحلیل مسئله موردی 54
4-4-1-تغییرات در میزان تقاضا:55
4-4-2- تغییرات در میزان موجودی اول دوره:56
4-5- جمع بندی57
فصل پنجم نتیجه گیری و پیشنهادات
5-1- جمعبندی و نتیجهگیری 59
5-2- پیشنهادها60
منابع و مراجع 61
پیوست
کد برنامه Lingo
چکیده انگلیسی
فهرست جدولها
جدول صفحه
جدول 4-1: مقدار مصرف مواد افزودنی و موجودی اول دوره 48
جدول 4-2: مشخصات تامین کنندگان مواد اولیه49
جدول 4-3:هزینه عملیاتی مواد اولیه54
جدول 4-4: آنالیز حساسیت به تغییرات تقاضا55
جدول 4-5: آنالیز حساسیت به تغییرات موجودی اول دوره56
فهرست نمودارها
شکل صفحه
نمودار4-1:مقدار تابع هدف با تغییرات تقاضا56
نمودار4-2-مقدار تابع هدف با تغییرات موجودی اول دوره57
فهرست شکلها
شکل صفحه
شکل 2-1 : انواع کانال های ارتباطی در زنجیره ی تامین 11
شکل 2-2 : شبکه ی زنجیره ی تامین سری12
شکل 2-3 : شکل زنجیره ی تامین واگرا12
شکل 2-4: شبکه ی زنجیره ی تامین همگرا12
شکل 2-5: شبکه ی زنجیره تامین مختلط13
شکل2-6 : نمایش شماتیک زنجیره ی تامین به صورت شبکه19
فصل اول
کلیات تحقیق
202882551181000
1-1- مقدمهمدیریت زنجیره تامین، یکی از رایج ترین عناوین مورد بحث در ادبیات کسب و کار می باشد. این یک اصل اساسی برای سازمان هاست که یک مزیت رقابتی پایدار برای پیشرو ماندن در بازار ایجاد نمایند. نیاز به انسجام و یکپارچگی عناصر مختلف در مدیریت زنجیره تامین، برای بیشتر شرکت ها به عنوان یک عامل مهم جهت رقابتی ماندن شناخته شده است. همانطور که شرکت های بیشتر و بیشتری از عملکرد زنجیره تامین خود آگاه می شوند، هماهنگی و انسجام عوامل مختلف در مدیریت زنجیره تامین در کسب مزیت رقابتی حیاتی می شود.امروزه با پیشرفت صنایع تولیدی و وجود رقابت شدید جهانی بین شرکتها و کمپانیها، کوتاهتر شدن چرخه عمر کالا، زمان مورد نیاز برای بازاریابی و نیازهای متفاوت مشتریان در نقاط مختلف و فواصل مختلف از محل تولید، شرکت های توزیع کالاها و مواد اولیه و حمل و نقل بر آن شدهاند که کارایی و بهرهوری سیستمهای خود را بهبود بخشند. سیستمهای توزیع و حمل و نقل باید قادر به توزیع محصول با کمترین هزینه و در کمترین مدت ممکن باشند تا محصولات به موقع به مشتریان تحویل داده شوند.در سیستمهای تولیدی و جریانهای کارگاهی ودر خطوط تولید و مونتاژ کالاها و محصولات لزوم برنامهریزی صحیح و اقتصادی با کمترین هزینه و زمان سیکل تولیدی برای حداکثر شدن مقدار تولید و توانایی پاسخگویی به موقع به نیاز مشتریان در بازارهای رقابتی امروز به چشم می خورد.
به طور کلی، لزوم کاهش هزینههای تولیدی شرکتها و کمپانیها در سیستم های تولیدی کارشناسان و برنامهریزان سیستمهای تولیدی را بر آن داشته است تا در جهت هر چه کمتر کردن هزینههای مواد و افزایش سطح تولید و بهرهوری از بهترین زمانبندی و توالی عملیات ممکن استفاده نمایند.
1-2- بیان مسألهکسب و کار کامل تولید، از استخراج مواد خام به سمت تولید در مراحل مختلف در زنجیره تامین تا مشتریان نهایی،گواه بر نیاز رو به افزایش به رفتار کارا به خاطر رقابت افزایش یافته و حاشیه سود کاهش یافته است. کل زنجیره تحت تاثیر واقع شده و بنابراین از فقط چند دهه قبل، هم عاملان تولید و هم تامین کنندگان خدمات در صنعت حمل و نقل در حال روبرویی با موقعیتی چالش برانگیز می باشند. در این موقعیت شرکتهای زیادی مجبور شده اند تمرکزشان را از بهینه سازی تجارت شخصی خود به برنامه ریزی برای سود کل زنجیره، تغییر دهند.بنابراین رقابت امروزی به جای عاملان مستقل، بین زنجیره های تامین می باشد که این منجر به تشریک مساعی رو به افزایش بین عاملان در یک زنجیره تامین شده است.
بیشتر فعالیت ها در زنجیره تامین دارای وابستگی درونی اند دریک بخش مدیریت زنجیره تامین بر عملکرد سایر فرایندها تاثرگذار است. مدیریت موجودی و حمل و نقل دو محرک کلیدی زنجیره تامین هستند. تشریک مساعی این دو محرک که اغلب به عنوان مسائل مسیریابی موجودی شناخته می شود در بهبود زنجیره تامین موثر است.در این تحقیق زنجیره تامین شامل تعدادی تامین کننده، تعدادی کارخانه و مراکز توزیع می باشد و مدل برنامه ریزی خطی برای ماکزیمم کردن سود مورد انتظار کارخانجات تولیدکننده محصولات لبنی(محصولات با عمر کوتاه یا فاسد شدنی) با محدودیت پنجره زمانی ارائه شده است.در ادامه بعنوان مطالعه موردی مدل تدوین شده در کارخانه پرتودانه خزر( تولید کننده انواغ روغن و مارگارین) واقع در شهرک صنعتی بهشهر پیاده سازی شده است.
1-3- سؤال تحقیقتصمیمات شامل مقدار مواد خام و مواد افزودنی و شیمیایی خریداری شده و مقدار فروش محصول تولید شده می باشد تا سود ماکزیمم گردد.پس در واقع سوال مساله این است که چه مقدار مواد و به چه میزان از منابع خریداری گردد و نیز چه هزینه هایی را تا چه حد می توان کاهش داد تا سود حاصل از فروش محصول نهایی ماکزیمم گردد؟
1-4- اهداف تحقیقهدف اصلی تحقیق، با توجه به محدودیتهایی مانند مقدار مواد خامی که از تامین کننده خریداری می شود، مقدار محصول تولید شده، مقدار فروش محصول، مقدار مواد خام مورد نیاز، مقدار موجودی اول دوره از محصول نهایی و مواد خام با محدودیت پنجره زمانی:
ارائه یک مدل جهت ماکزیمم کردن سود
حل مسأله با استفاده از برنامه لینگو11
بررسی و پیاده سازی مدل در شرکت پرتودانه خزر
فصل دوم
ادبیات و پیشینه تحقیق
2-1- مقدمهدر این فصل مفاهیم نظری، اصطلاحات و نمادهای مسائل زمان بندی تشریح شده و به بررسی ادبیات و پیشینه ی موضوع پرداخته می شود. مدیریت جریان مواد، اطلاعات نیروی انسانی، سرمایه و تجهیزات از مفاهیم اصلی موفقیت در واحدهای صنعتی می باشد. مرتبط نمودن این پنج جریان، باعث تغییراتی بنیادی در یک سیستم می شود که بر تصمیم گیری ها، سیاست گذاری ها، تشکیلات سازمانی و فرصت سرمایه گذاری موثر است.در قرن 21، سازمانها، با افزایش پیچیدگی در فرآیند تولید و تجارت مواجه شده اند. هم اکنون با توسعه رقابت جهانی می بایست محصولات متنوع در زمان و مکان مناسب در دسترس مشتری قرار گیرد. در راستای مطالعات گسترده، مفهوم زنجیره تامین که به معنای:”کل مجموعه فعالیت های درگیر برای رسیدن کالا و خدمات به دست مصرف کننده” بوده، ظاهر گشت.در مدیریت زنجیره تامین شرکت ها قصد دارند با همکاری یکدیگر و ایجاد هم افزایی لازم بتوانند تصمیمات استراتژیک کارایی بگیرند.
2-2 مفهوم زنجیره تامین و پیدایش آن[5]
زنجیره تامین یک سیستم یکپارچه از فرایندهای مرتبط به هم می باشد که این فرایندها به منظور: 1) دستیابی به مواد و قطعات مورد نیاز، 2) تبدیل مواد اولیه به محصول، 3) ارزش گذاری محصولات، 4) توزیع محصولات به مشتریان و 5) تسهیل انتقال اطلاعات بین اجزا زنجیره تامین، اعم از تامین کنندگان، توزیع کنندگان، واسطه ها، خرده فروشان و مشتریان، ایجاد شده اند. هدف اصلی این زنجیره، کاهش هزینه، افزایش اثربخشی و کارایی و بطور کلی افزایش سود برای تمام ذینفعان خود است. این زنجیره شامل دو جریان مخالف است: حرکت مستقیم (رفت) محصولات از تامین کننده مواد اولیه تا مشتری و حرکت برگشت (عکس) اطلاعات و مواد از مشتری تا تامین کنندگان.
این زنجیره از دو قسمت لجستیک داخلی و لجستیک خارجی تشکیل شده است. لجستیک داخلی یا مدیریت مواد به فعالیت های دریافت مواد، ذخیره و کنترل مواد تا تهیه محصول مورد نیاز گفته می شود. لجستیک خارجی یا توزیع محصولات به خروج محصولات تا رسیدن به مشتری و ارائه سرویس های لازم به او گفته می شود. نکته مهم در زنجیره تامین، ارتباط اجزا می باشد که به صورت حلقه های به هم متصل هستند، اطلاعات باید به صورت دقیق و همزمان به اشتراک گذاشته شود تا بهترین تصمیمات گرفته شود.
2-2-1 پیدایش مفهوم زنجیره تامین
در دهه 50 و 60 میلادی تاکید بر تولید انبوه بود تا بدین طریق تولیدکنندگان بتوانند هزینه های خود را به حداقل ممکن کاهش دهند. بنابراین انعطاف پذیری و تغییر در فرایندهای تولید بسیار مشکل و هزینه بر بود. همچنین تولیدکنندگان دیدگاه خوبی نسبت به مشتریان و تامین کنندگان خود نداشتند، به طوری که ارتباط اطلاعاتی با آنها را دارای ریسک بالا می دانستند.
در دهه60 و 70 میلادی،بهبود فرایندهای داخلی که برای حضور در صحنه ی رقابت انجاممی گرفت، به توسعه استراتژی های بازاریابی نیاز پیدا کرد. به عبارتی تولیدکنندگان و مراکز خدماتی بسیار علاقه مند بودند که بر اساس نیازهای مشتریان برای جلب رضایتشان اقدام نمایند و استراتژی شرکت را بر این اساس پایه ریزی نمایند.
افزایش سطح زندگی، رفاه طلبی، رشد جمعیت و مهاجرت به شهرها همگی از عواملی بودند که در دهه 80 میلادی باعث افزایش تقاضا برای محصولات و خدمات شدند. افزایش تقاضا نیز نیاز به انعطاف پذیری و بهبود محصولات و فرایندهای موجود را تشدید کرد و موسسات را به توسعه و تنوع در ارائه محصولات جدید ترغیب نمود.
در دهه 90 میلادی به خاطر پیشرفت های تکنولوژی، توسعه ارتباطات و دانش فنی و فرهنگ صنعتی بالاتر، انعطاف پذیری و بهبود در تولید فراهم گردید. خدمات و محصولات نهایی، به سلیقه و نیاز مشتری نزدیک تر شد و با آمدن دستگاههای تولیدی نیمه خودکار و تمام خودکار انعطاف پذیری تولید بالاتر رفت. در واقع، شرکت ها و موسسات کم کم به سمت تولید مشتری گرا سوق پیدا کردند. در این دوره موسسات تولیدی تا حدودی از کنترل و فرآیندهای داخلی اطمینان بیشتری حاصل کرده بودند و تاثیر شگرفی که مواد و خدمات ورودی بر روی قابلیت آنها برای پاسخگویی به نیاز مشتریان داشت، نمود بیشتری پیدا کرد. این درک، باعث توجه و تمرکز بیشتر بر روی تامین و استراتژی های منبع یابی شد و تنها تولید کالای با کیفیت، کافی نبود، بلکه محصول را در چه زمانی، در چه مکانی و چگونه و به چه اندازه ای که مشتری می خواهد و اقتصادی نیز باشد، تحویل دهند، نیز مهم بود.
با پیدایش این تفکر، همه به این باور رسیدند که در جهان بهم پیوسته امروز پاسخگویی به تقاضای مشتری معمولا تنها سازنده ی کالا را درگیر نمی کند، بلکه کل زنجیره تامین و سرویس های آنها رابه خدمت می گیرد و همچنین مدیریت سازمان، ایفاکننده نقش کوچکی است و آنچه مهم است مدیریت زنجیره تامین است و در حقیقت تمامی واحدهای بالادستی و پایین دستی نقش بسزایی در موفقیت و کامیابی موسسه خواهند داشت. این نقش که به تک تک موسسات موثر بر تهیه و تولید و تحویل کالاها و خدمات به مشتری نهایی داده می شد به نام ” زنجیره تامین” منجر گردید.
2-2-2 تعریف زنجیره تامین
با شهرت یافتن مفهوم زنجیره تامین، تعاریف مختلفی برای این مفهوم ارائه گردیده است. فرهنگ لغات ایپکس زنجیره تامین را به صورت زیر تعریف می کند:
مراحل مختلف انجام کار از تهیه مواد اولیه تا تحویل محصول نهایی که به صورت ارتباط بین شرکتهای عرضه کننده مواد تا مصرف کنندگان تعریف می شود، زنجیره تامین گویند.
مجموعه عملیات داخل و خارج یک شرکت که زنجیره ارزشرا قادر به تولید محصول و ارائه خدمت به مشتری می نماید را زنجیره تامین گویند.
تعریف ارائه شده توسط شورای زنجیره تامین چنین است:
زنجیره تامین شامل فعالیت های مربوط به تولید تا تحویل محصول نهایی از تامین کنندگان عمده تا مشتریان خرده است.
دابلر و برت[16] با دید وسیع تری به زنجیره تامین می نگرند و آن را شامل تمام سرچشمه های تامین برای شرکت می دانند. با این تعریف، سازنده تجهیزات اصلی مانند شرکت فورد، زنجیره تامین خود را شامل تامین کنندگان رده اول، دوم، و … در یک شبکه تامین خواهد دید.
لالوند و مسترز[23] بیان نمودند استراتژی شراکتی در زنجیره تامین در برگیرنده ی عناصری است که عبارتند از:” توافق طولانی مدت چندین شرکت در زنجیره تامین، گسترش تعهد و صداقت در روابط، به اشتذاک گذاری داده ها تقاضا و فروش و توسعه ی فعالیت های لجستیکی،…”
استیونز[35] بیان نمود که” هدف مدیریت زنجیره تامین، همزمان سازی احتیاجات مشتری با جریان مواد به منظور افزایش سطح خدمت به مشتری، کاهش سطح موجودی و در نهایت کاهش هزینه های واحد محصول می باشد.”
2-2-3 دلایل علاقه و توجه به مفهوم مدیریت زنجیره تامین
مدیریت زنجیره تامین به دلایل متعددی به موضوع مورد توجه در دههی اخیر تبدیل شده است:
تعداد بسیار کمی از شرکتها که هنوز دارای سازمان عمودی می باشند،امروزه شرکت ها تخصصی تر شده اند و به جای آنکه خود، تامین کننده منابع خویش باشند بیشتر به دنبال تامین کنندگانی هستند که بتوانند مواد اولیه با کیفیت بالا و قیمت پایین در اختیار آنها قرار دهند.
رقابت در سطوح ملی و بین المللی بسیار شدت یافته است. مشتری برای خواسته های خود انتخاب ها و منابع متعددی دارند. به همین دلیل برای تولیدکننده قرار دادن محصول نهایی در شبکهی توزیع به ترتیبی که با کمترین قیمت و به بهترین نحو در دسترس مشتری باشد، امری حیاتی محسوب می شود. در گذشته شرکت ها برای حل این مشکل، انبارهای متعددی در نقاط مختلف زنجیره تدارک می دیدند، در حالیکه طبیعت پویای بازار امروز، این عمل را به حرکتی غیراقتصادی و با ریسک بالا مبدل می کند، زیرا که عادات خرید مشتریان دائما در حال تغییر است و رقبا در حال حذف محصولات قبلی و ارائه ی محصولات جدید هستند و تغییر سفارشات باعث خواهد شد که شرکت همواره دارای انبارهایی مملو از محصولات از رده خارج شده باشد، ضمناً هزینه ی بالای نگهداری کالا در انبار باعث می شود که قیمت نهایی محصول بالا رود.
شرکت ها دریافتند که به حداکثر رساندن عملکرد یک بخش ممکن است تاثیر چندانی بر عملکرد کل مجموعه نداشته باشد. مثلاً اگر در بخش خرید بتوان یک کالا را به قیمت کمتری تهیه ممکن است به خاطر ایجاد نواقص در سایر بخشهای تولیدی، هزینه تولید محصول نهایی را بالا ببرد. لذا ضرورت دارد در هنگام تصمیم گیری برای یک بخش، اثر آن تصمیم، در کل مجموعه زنجیره تامین مورد توجه قرار بگیرد.
به دلایل فوق، استفاده از سیستم مدیریت حرفه ای زنجیره تامین برای بیشتر شرکتها، امری حیاتی گشته است.
همانطور که گفته شد مدیران یک شرکت درون زنجیره تامین از موقعیت سایر شرکتهای مرتبط سود خواهند برد. آنها با تبادل اطلاعات صحیح بازار و هماهنگ کردن فعالیت ها باعث میشوند تا کل زنجیره در عرصه ی رقابت باقی بماند. مدیر زنجیره تامین می بایست به منظور هماهنگ سازی کل مجموعه، ارتباطات تمامی گره های درون زنجیره را تحت نظر داشته باشد.
2-2-4 مشکلات زنجیره تامین و منابع آنها
در جهان تجارت مثالهای بی شماری از شرکتهایی که قادر نیستند به سطح تقاضایشان برسند و در نتیجه، موجودیهای هزینه بر و زیادی پروژه ای را متحمل می شوند، وجود دارد. در این قسمت ما به تشریح این مشکلات و علل آنها می پردازیم.
مشکلات طی زنجیره تامین به طور کلی از دو منبع ناشی می شوند:
عدم اطمینان:
یک منبع اصلی عدم اطمینان زنجیره تامین تقاضاست. پیش بینی این چند فاکتور از قبیل رقابت شرایط فعلی، توسعه تکنولوژی یکی و سطح عمومی تعهد مشتریان تاثیر می پذیرد. دیگر عامل عدم اطمینان زنجیره تامین زمانهای تحویل است که خود به عواملی مانند نسبت خرابی ماشینها در فرایند تولید خطی، فشردگی ترافیکی که در حمل و نقل دخالت می کند و مشکلات کیفیت مواد که ممکن است تاخیرات تولید را ایجاد کند، وابسته است.
عدم هماهنگی:
این نوع مشکلات هنگامی اتفاق می افتد که یک بخش شرکت با دیگر بخشها ارتباط خوبی ندارد، وقتی پیغام برای شرکاء تجاری غیر قابل فهم باشد و وقتی بخشهای شرکت از بعضی مایل آگاهی ندارند و یا خیلی دیر از آنچه مورد نیاز است و یا آنچه باید اتفاق بیفتد آگاه می شوند.
2-3 انواع شبکه های زنجیره تامین[5]
برای تحلیل، مدلسازی زنجیره تامین و نوع شبکه های توزیع متمرکز و غیرمتمرکز، درک ابعاد ساختاری زنجیره تامین یک پیش شرط لازم می باشد. بطور عمومی در زنجیره های تامین دو بعد ساختاری تعریف می گردد:
ساختار افقی و ساختار عمودی.ساختار افقی به سطوح سرتاسر زنجیره تامین اشاره دارد و ساختار عمومی به تعداد تامین کنندگان و مشتریان در هر سطح اطلاق می گردد. زنجیره های تامین با توجه به تعداد سطوح دارای پیچیدگی های مختلفی می باشند. در صورتیکه افزایش یا کاهشی در تعداد تامین کنندگان و یا مشتریان ایجاد شود، آنگاه ابعاد زنجیره تامین تغییر پیدا می کند. هرچند که ابعاد زنجیره تامین تا حدودی اختیاری و مبهم هستند، اما برای مدل سازان جهت درک محدودیتهای کلیدی شبکهی زنجیره تامین مبهم می باشد که به واسطه آن دامنهی شبکه زنجیره تامین مشخص می گردد.

شکل 2-1 : انواع کانال های ارتباطی در زنجیره ی تامین[5]
در دیدگاه زنجیره تامین تمامی شرکت هایی که نقشی در تولید محصول دارند، مانند حلقه های یک زنجیر به هم متصل اند و سعی در ارائه خدمات بهتر به مصرف کننده ی نهایی محصول دارند. نحوه ی ارتباط این حلقه ها، شبکه زنجیره تامین را تشکیل می دهند. در این قسمت شبکه های زنجیره تامین معرفی می گردند.
2-3-1 شبکه سری
ساده ترین مورد مربوط به حالتی که در هر سطح از زنجیره، یک بنگاه وجود دارد و این بنگاه ها به صورت سری با هم در ارتباطند.

شکل 2-2 : شبکه ی زنجیره ی تامین سری[5]
2-3-2 شبکه واگرا
تعدادی از محققان سیستم های پیشرفته تری را نیز مطالعه نموده اند. در این حالت هر نگاه محصول خود را به چندین بنگاه عرضه می کند. به عنوان مثال یک انبار مرکزی، موجودی چند توزیع کننده ی منطقه ای را تامین می نماید.

شکل 2-3 : شکل زنجیره ی تامین واگرا[5]
2-3-3 شبکهی همگرا
این حالت غالباً مربوط به مونتاژ قطعات برای تولید محصول نهایی است. به عنوان چند مثال تامین کننده با یک کارخانه در ارتباطند.

شکل 2-4: شبکه ی زنجیره ی تامین همگرا[5]
2-3-4 شبکه مختلط
این شبکه حالت عمومی زنجیره تامین می باشد و ترکیبی از شبکه های فوق است که در هر سطح از زنجیرهی چندین بنگاه وجود دارد.

شکل 2-5: شبکه ی زنجیره تامین مختلط[5]
مجموعه های بنگاه هایی که از شروع تا انتهای زنجیره با هم در ارتباطند، دامنهی زنجیرهی تامین را تشکیل می دهند. در شبکه زنجیره تامین مختلط، دامنه از بنگاه مواد اولیه تا بنگاه خرده فروش می باشد.
بنگاه های مشابه زنجیره تامین را یک سطح زنجیره تامین می نامند. منظور از زنجیرهی تامین دوسطحی زنجیره تامین ای است که دامنه ی آن محدود به دو نوع بنگاه شود.
2-4 مدیریت زنجیره تامین[5]
شدیدتر شدن رقابت در بازار جهانی و افزایش تعداد رقبا، شرکت ها را برای موفقیت در این عرصه به سمتی میکشاند که کیفیت محصولات و خدمات را افزایش داده و هزینه و قیمت تمام شده محصول را پایین آورند.چنانچه در چنین وضعیتی شرکت هایی که در جهت تولید یک محصول نهایی نقش دارند، بصورت حلقه های یک زنجیر با یکدیگر هماهنگ باشند، امکان دستیابی به کیفیت بالا و هزینه ی پایین تر فراهم خواهد شد، لذا برای موفقیت در بازار رقابتی روی آوردن به چنین تفکری لازم به نظر میرسد. این تفکر فقط یک نظم تاکتیکی نیست و باید توجه داشت که رقابت در بیشتر صنایع از داخل به بیرون شرکت تغییر پیدا کرده است.
مدیریت زنجیره تامین، یکی از مباحث جدید در نظام های مدیریت است. با طرح نظریه های جدید در ارتباط با رضایت مشتریان و مسائل رقابتی در بازار از یک سو و از سوی دیگر سودآوری برای تولیدکنندگان و نیز تاًثیر و گسترش نفوذ تکنولوژی های ارتباطی و نوع همبستگیهایی که بین تاًمین کنندگان و تولیدگنندگان بزرگ را در بر می گیرد، این بحث به بحثی جامع تبدیل شده است.
هندفیلد[20]مدیریت زنجیره تامین را به صورت زیر تعریف کرده است: مدیریت زنجیره تامین به یکپارچه سازی همه ی فعالیت های مرتبط با جریان و تبدیل کالاها از مرحله ماده خام(استخراج) به حالت نهایی(برای مصرف) و نیز جریان های اطلاعاتی مرتبط با آنها، از طریق بهبود روابط درون زنجیره تامین به منظور دستیابی به یک موقعیت قابل اتکاء و مستمر گفته می شود.
تعریفی که تیلور[36] ازمدیریت زنجیره تامین نقل می کند، چنین است: فرایند طراحی اجزا و کنترل موثر و سودمند جریان و ذخیره ی مواد خام، موجودی در جریان ساخت و کالای ساخته شده از مبدا تا محل مصرف به منظور برآوردن نیاز مشتری.
تعریف دانشگاه MIT، در ارتباط با مدیریت زنجیره تامین عبارت است از: مدیریت یکپارچه زنجیره تامین یک رویکرد یکپارچه فرایندگرا، برای تامین، تولید و توزیع محصولات و خدمات به مشتریان می باشد.
مدیریت زنجیره تامین دامنه ی وسیعی دارد که شامل تامین کنندگان جز، تامین کنندگان عمده، عملیات داخلی، مشتریان عمده، مشتریان جزء و مصرف کنندگان نهایی می باشد. زنجیره تامین در کارخانه های تولیدی، شرکت های خدماتی و حتی منازل نیز وجود داشته و آن را با عباراتی نظیر تقاضا و یا زنجیره ارزش نیز معرفی می نمایند، اما نام آن هرچه که باشد، هدف آن ایجاد ارزش برای مصرف کننده ی نهایی است.
تعریف توماس و گریفتین[37] از مدیریت زنجیره تامین: مدیرت زنجیره تامین عبارت است از مدیریت جریان های مواد و اطلاعات در داخل و بین تسهیلات مختلف، مثل تامین کنندگان( فروشندگان)، کارخانه های تولید و مونتاژ و مراکز توزیع.
سیمچی لوی [33]مدیریت زنجیره تامین را به این صورت تعریف می نماید: مدیریت زنجیره تامین مجموعه اقداماتی است که طی آن سعی می شود که تامین کنندگان خدمات و کالا، تولیدکنندگان، انبارها و فروشندگان طوری ادغام شوند که کالا به مقدار بهینه در مکان های مناسب و در زمان مناسب ارسال گردد و با فعالیت های گوناگونی برای موفقیت مدیریت زنجیرهی تامین ضروری است که عبارتند از:
عملکرد یکپارچه و منسجم
به اشتراک گذاری اطلاعات
هماهنگی و همکاری
دارا بودن یک هدف مشترک و تمرکز بر خدمت رسانی به مشتری
یکپارچه سازی فرایندها
برقراری یک ارتباط طولانی مدت
2-4-1 ضرورت مدیریت زنجیره تامین
به اعتقاد هندفیلد[26] سه عامل اصلی باعث شده اند تا شرکت ها بحث مدیریت زنجیره ای تامین را به صورت جدی دنبال کنند، این عوامل عبارتند از:
انقلاب اطلاعات
تقاضای مشتریان در جهت خرید محصولات و خدمات با کیفیت بالاتر و با هزینه ی کمتر، تحویل مناسب تر، تکنولوژی مدرن تر و طول عمر بیشتر که در نهایت به افزایش رقابت در بین تولیدکنندگان و سازندگان منجر شد.
ضرورت ایجاد ساختاری جدید در روابط سازمانی
مجموعه عوامل فوق بیان کننده این مطلب است که در شرایط جدید برای تامین رضایت مشتریان و کسب سهم موثر در بازارهای جهانی و منطقه ای باید حداکثر انعطاف پذیری تولید و کیفیت و در عین حال حداقل هزینه ها و زمان انتظار با هم وجود داشته باشد.در نگاه اول جمع این عوامل با یکدیگر غیرممکن جلوه می نماید، اما شرکت های تولیدی و خدماتی چند راه برای دستیابی به قابلیت های مذکور در دستور کار خود قرار داده اند، یکی از آنها تشکیل زنجیره تامین و مدیریت آن بود. به عنوان مثال اگر یک کارخانه خودروسازی که برای تولید هر خودرو به طور متوسط به شش تا هفت هزار قطعه مختلف نیاز دارد، بخواهند تمام این قطعات را به تنهایی تولید و مونتاژ کند، علاوه بر هزینه های فراوانی که باید متحمل گردد، میزان انعطاف پذیری تولید و نیز کیفیت محصولات بر اثر حجم گسترده ی کار و عدم امکان تمرکز و تخصصی نمودن تولیدات، پایین می آید. لذا یکی از راهه ای موثر برای گریز از این وضعیت تشکیل زنجیره ای تولیدکنندگان است به گونه ای که هر یک از این تولیدکنندگان به دلیل متخصص بودن درتولید اجزاء محدود، کیفیت بالا و هزینه ی تولید پایینی دارند، از طرفی در این حالت امکان تغییر تولید با جایگزین سازی تامین کنندگان یا استفاده از قابلیت های تامین کنندگان فعلی به سادگی امکان پذیر است.
لازمه چنین کارکردی آن است که واحدهای تجاری مذکور دارای ساختاری انعطاف پذیر باشند. در گذشته بر یکپارچه سازی در چارچوب کارخانه تولیدی تاکید می شد. از جمله موارد یکپارچه سازی در چارچوب کارخانه می توان به نمونه های زیر اشاره کرد: یکپارچه سازی سیستم های برنامه ریزی و کنترل تولید، توسعه فرایندهای پیشرفته تولیدی و کنترل آنها توسط سیستم های کنترل در سطح کارگاه. امروزه نقاط تاکید و تمرکز به گونه ای تغییر یافته است که موارد دیگری همچون مدیریت زنجیره تامین را نیز در برمی گیرد و به جای رویکرد تولید ویکپارچه سازی در قالب یک واحد بحث یکپارچه سازی تولید در قالب زنجیره تامین و استفاده از واحدهای متخصص در اجزاء مختلف تولید مطرح شده است.
2-4-2 وظایف مدیریت زنجیره تامین
به طور سنتی برای مدیریت هر سازمان پنج وظیفه ی عمده برشمرده می شود. این وظایف به شرح زیر هستند:
برنامه ریزی:تعیین اهداف و چگونگی رسیدن از وضع موجود به اهداف تعیین شده
سازماندهی: تقسیم و تخصیص منابع و مسئولیت ها، مشخص کردن جا و کار هر فرد در سازمان
تامین و تجهیز منابع انسانی: انتخاب افراد مناسب در زمان مناسب و برای جای مناسب
رهبری: تاثیر و نفوذ بر روی افراد و گروه ها
کنترل: بررسی مطابقت عملکرد سازمان با برنامه ریزی انجام شده و اقدام جهت انطباق آنها با یکدیگر
اما از دیدگاه مدیریت زنجیره تامین این وظایف گسترده تر شده و موارد دیگری را نیز شامل می گردد. هنلدفیلد[20] اصلی ترین وظایف مدیریت زنجیره تامین را به صورت زیر برمی شمارد:
طراحی زنجیره تامین بر اساس سود بلندمدت
پیاده سازی روابط و همکاری ها در زنجیره تامین
شکل دهی به شرکت ها در سطح زنجیره تامین
مدیریت اطلاعات زنجیره تامین
کاهش هزینه های زنجیره تامین تا حد ممکن
2-4-3 مولفه ها و اجزای مدیریت زنجیره تامین
در حالت کلی زنجیره تامین از دو یا چند سازمان تشکیل می شود که رسماً از یکدیگر جدا هستند و بوسیله جریان های مواد، اطلاعات و جریان های مالی به یکدیگر مربوط می شوند. سازمان ها می توانند بنگاه هایی باشند که اجزای محصول نهایی و یا خدمت را تولید می کنند، حتی خود مصرف کننده ی نهایی را نیز می توان یکی از این سازمان ها درنظر گرفت.
شبکه ای که زنجیره تامین را تشکیل می دهد معمولا یک زنجیره تامین ساده نیست، زنجیره تامین معمولاً با جریان های همگرا و واگرایی از مواد، اطلاعات و پول در یک ساختار شبکه ای پیچیده سروکار دارد. این شبکه برخاسته از نیازها و سفارش های مصرف کننده است که باید به طور همزمان برآورده شوند. البته به منظور کاستن از پیچیدگی، ممکن است هنگام بررسی، تنها روی قسمتی از کل زنجیره متمرکز شد.
لازم به ذکر است که در بعضی موارد خاص عنوان زنجیره تامین به شرکت های بزرگی اطلاق می شود که از کارخانه ها و مراکز متعددی تشکیل شده اند و اغلب در کشورهای گوناگون قرار دارند. هماهنگ سازی جریان مواد، اطلاعات و پول به صورت موثر و مناسب، برای چنین شرکت های چند ملیتی، کاری بس خطیر و دشوار است که باید با دیدگاه مدیریت زنجیره تامین آن پرداخته شود. البته انجام وظایف تصمیم گیری در مورد چنین زنجیره هایی ساده تر است، چرا که همه ی این مراکز جزیی از یک سازمان فراگیر با یک مدیریت سطح بالای منفرد هستند.
از بعد فیزیکی یک زنجیره تامین شامل مراحل تدارک، تولید و توزیع است. هریک از مراحل نیز به نوبه خود شامل دسته ایی از تسهیلات و فرایندهای فیزیکی می شوند، مثل تسهیلات بخش انبار کارخانه، مراکز توزیع عمده فروشی ها، خرده فروشی ها و …. بطور جزیی هر زنجیره تامین را معمولا به مراحل زیر تقسیم می کنند:
تامین کنندگان مواد/ قطعات(در سطوح مختلف)
تولیدکنندگان/ مونتاژ کنندگان
عمده فروشان/توزیع کنندگان
خرده فروشان
مشتریان
البته هر کدام از این مراحل نیز می توانند شامل مراکز یا کارخانه های متفاوتی با پراکندگی جغرافیایی مختلفی باشند.شکل ساختار کلی یک زنجیره تامین را به صورت شبکه نمایش داده است. در این شکل جریان مواد و قطعات و کالاها از بالا به پایین مشخص می باشد. در مقابل این گردش فیزیکی، جریان اطلاعاتی نیز درست در جهت خلاف این جریان برقرار است. این جریان اطلاعاتی، اطلاعات مربوط به سفارش یا تقاضا را از سطوح پایینی این زنجیره به سطوح بالایی منتقل می کند. در این موارد پیچیدگی زنجیره های تامین و همچنین نامناسب بودن داده ها و اطلاعات مهمترین محدودیت برای فرموله کردن بخش کوچکی از زنجیره تامین می باشد.
صاحب نظران مدیریت زنجیره تامین هر زنجیره را به طور کلی تحت تاثیر سه مولفه مهم می دانند که عبارتند از : جریان مواد و محصول، جریان اطلاعات و سازمان دهی مدیریت روابط. سه مورد ذکر شده یعنی جریان مواد و محصول، جریان اطلاعات و سازماندهی و مدیریت روابط، در درون و بیرون اجزای فیزیکی زنجیره تامین در جریان هستند. این سه عامل ویژگی های استراتژیک زنجیره تامین هستند و باید بر اساس نیازهای هر زنجیره تامین خاص طراحی گردند، پس از آن این سه ویژگی باید مرتباً تحت کنترل و بازنگری باشند، چراکه در غیر اینصورت اثرات منفی بسیاری بر کارکرد زنجیره تامین بر جای خواهد ماند.

شکل2-6 : نمایش شماتیک زنجیره تامین به صورت شبکه[5]
2-5 برنامه ریزی در زنجیره تامین[5]
در یک زنجیره تامین در هر مقطع زمانی باید تصمیمات مجزای زیادی اتخاذ شده و هماهنگ شوند. این تصمیمات دارای اهمیت های یکسانی نیستند. به طور مثال آنها از این سوال بسیار ساده “کدام کار بعدی باید روی ماشین مربوطه زمان بندی شود؟”تا یک کار مهم مانند”آیا یک کارخانه باید باز بوده یا بسته شود؟”، را شامل می شود.
زنجیره های تامین بسیار پیچیده هستند، بنابراین همیشه لازم است که واقعیت را خلاصه کرد و از یک مدل کپی ساده شده ی واقعیت به نام مدل، به عنوان پایه ای برای تهیه یک برنامه استفاده کرد. کار مهم مدل سازی در این است که واقعیت را در حد امکان ساده، اما با جزئیات لازم ارائه دهد، به عبارتی از هیچ یک از محدودیت مهم دنیای واقعی صرف نظر نکند.
برنامه ها برای همیشه ایجاد نمی شوند. عبارت یک برنامه به افق برنامه ریزی از پیش تعیین شده محدود می شود. بر اساس طول افق برنامه ریزی و اهمیت تصمیمی که باید گرفته شود، وظایف برنامه ریزی معمولا در سه سطح مختلف طبقه بندی می شوند:
برنامه ریزی بلند مدت
برنامه ریزی میان مدت
برنامه ریزی کوتاه مدت
تصمیمات در سطح برنامه ریزی بلند مدت، تصمیمات استراتژیک نامیده می شوند و باید پیش نیازهای توسعه یک سازمان یا زنجیره تامین را در آینده ایجاد نمایند.آنها معمولا برای چندین سال اثرات بلندمدت و قابل توجهی دارند. در محدوده تصمیمات استراتژیک، در سطح برنامه ریزی میان مدت که تصمیمات تاکتیکی نامیده می شوند، شرح مختصری از عملیات های متداول را معین می کند. افق برنامه ریز از شش ماه تا 24 ماه می باشد و توانایی رسیدن به توسعه های فصلی تقاضا را دارا می باشد. تصمیمات در سطح برنامه ریزی کوتاه مدت که تصمیمات عملیاتی نامیده می شوند، پایین ترین سطح برنامه ریزی است که باید همه ی فعالیت ها را به صورت دستورالعمل برای اجرا و کنترل مشخص کند و به بالاترین رده از جزئیات و دقت نیاز دارد. افق برنامه ریزی در اینجا یک روز تا سه ماه می باشد.
به عنوان مثال فعالیت و نقل را در یک سیستم در نظر بگیرید. انتخاب مدل حمل و نقل، تعیین اندازه بار و توزیع امکانات وسایل نقلیه ی مختلف به ترتیب مثال هایی از تصمیمات استراتژیک، تاکتیکی و عملیاتی می باشد.
2-6 مدلسازی مدیریت زنجیره تامین[5]
سیستم زنجیره تامین شامل اجزای مختلفی از تامین کننده مواد اولیه تا مشتری نهایی می باشد، هریک از آنها اجزاء این سیستم یکپارچه، خود دارای زیرسیستم هایی با ابعاد مختلف می باشند. در برخی از زنجیره ها تمرکز عمده بر سیستم تولید بوده و در برخی دیگر توزیع یا تامین کنندگان از اهمیت استراتژیک برخوردارند.
هدف از مدلسازی زنجیره تامین، شناسایی اجزاء مختلف زنجیره و نحوه ارتباط میان آنها، به صورتی است که عملکردی مطلوب در سطح زنجیره حاصل شود. در این ارتباط نوع و سطح مدلسازی بستگی کامل به شرایط حاکم بر سیستم دارد.
مشاغل مختلف با انواع مختلفی از مسایل و مشکلات مدیریت زنجیره تامین مواجه میشوند.از دیدگاه مفهومی تمام این مسائل و مشکلات به روش حل یکسانی قابل حل می باشند. بدین ترتیب که نخست مسئله و مشکل مورد نظر مدلسازی می شود، سپس مدل مذکور تجزیه و تحلیل می شود و راه حل مناسبی بدست می آید. این روش، ساده و کارآمد به نظرمی رسد ولی این گونه نیست. مدل های بیشماری وجود دارند که هریک مزایا و معایب خاص خود را دارند.
2-6-1 مدل های برنامه ریزی خطی
در برنامه ریزی خطی یک مساله با استفاده از روابط ریاضی خطی، مدلسازی می شود، و روابط و تاثیر آنها بر عملکرد واقعی مدل، بررسی می گردد. این مدل ها جنبه ی کیفی ندارند و در آنها همه چیز کمی است. قدرت واقعی برنامه ریزی خطی در این است که اگر حداقل یک روش جایگزین مناسب وجود داشته باشد، معمولا یک راه حل بهینه پیدا خواهد شد.
تجزیه و تحلیل های تعیین ظرفیت و یا مسائل حمل و نقل مثال خوبی در این زمینه می باشد. اگر هزینه حمل و نقل هر یک از محصولات یکسان باشد، آنگاه هزینه متغیر حمل و نقل یک معادله خطی را تشکیل می دهد. این امر در مورد هزینه های تولید محصولاتی که قیمت یکسانی دارند، نیز صادق است.
2-6-2 مدل برنامه ریزی عدد صحیح
یک مدل برنامه ریزی عدد صحیح، مشابه رویکرد برنامه ریزی خطی است، با این تفاوت که در برنامه ریزی عدد صحیح همه متغیرهای تصمیم به شکل عدد صحیح می باشند. این برنامه ریزی نشان می دهد که نمی توان فقط نیمی از امکانات کارخانه را استفاده کرد و یا فقط بخشی از یک انبار را ساخت. در این روش مسائل و مشکلات با استفاده از معادله های ریاضیات خطی، همرا با محدودیت اضافه شده ی متغیرهای مستقل تصمیم مدلسازی می شود. ممکن است تصور شود که حل مشکلات و مسائل با این روش آسان تر است، اما مسائل برنامه ریزی عدد صحیح دشوارتر می باشد. مدل های برنامه ریزی عدد صحیح، پیرامونی و تقاطع ندارند تا بتوان آنها را بررسی کرد، لذا در این روش برای یافتن راه حل از یک رویکرد غیرمستقیم مبتنی بر قواعد استفاده می شود.
2-6-3 مدل های شبیه سازی
رویکرد مدل های شبیه سازی با رویکرد مدلسازی ریاضی متفاوت است. مدلهای شبیه سازی، به جای استفاده از مدلهای ریاضی برای تخمین فعل و انفعالات سیستم مورد نظر، برای نمایش موضوعات جهان واقعی، از موضوعات انتزاعی استفاده می کنند تا کنش هر موضوع و واکنش آن با موضوعات پیرامونی را بازسازی کنند. این نوع تطابق موضوعی، اغلب در مدل هایی نتیجه می دهد که دقیقاً همانند سیستمی هستند که از روی آن بازسازی شده اند. مدل های شبیه سازی می توانند بی نهایت دقیق باشند، اما برای این دقت، بهای زیادی پرداخته می شود. روش های ریاضی(بدون توجه نرم افزار استفاده شده) مشابه یکدیگر می باشند، اما مدل های شبیه سازی به ابزار نرم افزاری ویژه خود، بسیار وابسته هستند.
2-6-4 مدلهای بهینه سازی- شبیه سازی
این روش یکی از جدیدترین رویکردهای حل مشکلات می باشد. روش های بهینه سازی- شبیه سازی سعی دارند تا قدرت پیش بینی مدل های شبیه سازی را با توان کاربردی های ریاضی ترکیب نمایند. این روش ،بهترین برنامه استفاده از مدل های دقیق برای بدست آوردن نتایج بهینه، ارائه می دهند. نواقص و کاستی هایی نیز دارند، بزرگترین نقص این روش ها سرعت کم محاسبه آن می باشد.
2-7 مسئله طراحی شبکه زنجیره تامین[5]
بطور خلاصه مسئله طراحی شبکه زنجیره تامین، مهندسی مجدد این شبکه ها برای افزایش ایجاد ارزش در شرکت های درگیر است.
بطور کلی شبکه های زنجیره تامین از پنج جزء اصلی تشکیل شده اند:
عرضه کنندگان خارجی
کارخانه های تولیدکننده و محصولات میانی و نهایی
مراکز توزیع و فروش
مناطق تقاضا
اموال حمل و نقل
توجه کنید که تسهیلات تولید و توزیع می توانند مقاطعه کاران فرعی با انبارهای عمومی باشند و اینکه می توان از وسایل حمل و نقل کرایه ای استفاده کرد. به منظور مهندسی مجدد یک شبکه زنجیره تامین موجود باید یک شبکه بالقوه دیگر شامل تمام گزینه های عرضه، محل، ظرفیت، بازاریابی و حمل و نقل ایجاد کرد.
2-8 مدل های طراحی شبکه طراحی زنجیره تامین قطعی[5]
میتوان مدلهای محل تسهیلات و بخصوص مدل های مربوط محل تسهیلات مجزا را بعنوان زیر بنای مدلهای طراحی شبکه زنجیره تامین به حساب آورد. این مدلها مربوط به محل تسهیلات دریک منطقه ی جغرافیایی معین هستند. مشکلات اساسی در محل تسهیلات مربوط به یک محصول تکی و یک رده از تولید و توزیع با تسهیلات دارای ظرفیت و بدون ظرفیت است. در مورد دوم تقاضا را می توان بیش از یک منبع عرضه کرد. وقتی لازم است هر تقاضا از یک منبع عرضه شود حل مسئله دشوارتر می شود.
مدل های ایستای مشکلات اساسی در محل تسهیلات که در بند قبل مرور کردیم بر اساس فرضیات زیر هستند:
ظرفیت تسهیلات از پیش مشخص شده اند.
حداکثر یک مرحله ی تولید در نظر گرفته شده است.
گره ها و قوس های شبکه درون یک کشور هستند.
رابطه های جایگزینی اساسی بین تسهیلات، هزینه های عملیات و سرمایه، تولید خطی متغیر، هزینه های انبار کردن و حمل و نقل، را ثابت کرده اند.
در برخی مدل ها، ظرفیت تسهیلات مجزا یا پیکربندی های دیگری برای تسهیلات در نظر گرفته می شود. فرمول های گسترش یافته برای مدلسازی شبکه های تولید و توزیع چند مرحله ای براساس کاربرد ساختارهای کلی فهرست مواد هستند.
2-9 برنامه ریزی تولید
مولا[8]در سال 2006 مدلی برای برنامه ریزی تولید در شرایط غیرقطعی ارائه نمود.در سال 2005 برنامه ریزی خطی امکان پذیر برای برنامه ریزی تولید توسط ری-چن وانگ[9]بیان شد.در سال 2010 جوسفا مولا[64] تاثیر برنامه ریزی فازی را برای زنجیره تامین تولید ارائه کرد.تعیین برنامه زمانبندی و توالی عملیات در مسائل برنامه ریزی تولید به عنوان یکی از عوامل کلیدی موفقیت در هر سازمان تولیدی نقش مهم و موثری دارد، زیرا زمانبندی تولید باعث جلوگیری از انباشت سرمایه، تقلیل ضایعات، کاهش و یا حذف بیکاری ماشین آلات و تلاش برای استفاده بهتر از آن ها، پاسخگویی به موقع به سفارشهای مشتریان و تامین مواد اولیه و قطعات مورد نیاز در موقع مناسب می شود. مسائل زمانبندی تولید بسیار متنوع هستند.
هدف زمانبندی تولید تخصیص منابع محدود در طول زمان برای انجام گروهی از فعالیت ها است. داشتن یک برنامه زمانبندی تولید مناسب، تاثیر زیادی بر افزایش کارائی و دسترسی به اهداف سازمان دراد. مدل زمانبندی تولید در هر یک از سازمان های تولیدی با توجه به اهداف و الویت های دسترسی به هر یک از آن ها متفاوت است. بنابراین برای تعیین مدل زمانبندی مناسب در سازمان ابتدا باید اهداف، الویت و محدودیت منابع مورد بررسی قرار گیرد.
برنامه ریزی تولید در واقع زمان بندی و تعیین ترتیب اولویت های انجام کارها به صورت بهینه می باشد . واضح است که برای یک واحد تولیدی حداقل نمودن هزینه و افزایش بهره وری ضرورت دارد .
امروزه اغلب کارخانجات کشور ، بدون استفاده از روش های علمی برنامه ریزی تولید مشغول به کار هستند و لذا با مسائلی مانند وقفه های مختلف در تولید ، عدم وجود پیش بینی در خصوص مواد اولیه مورد نیاز ، مدت زمان لازم برای تولید ، عدم توانایی تصمیم گیری در خصوص ترکیب تولید و … مواجه هستند .
مدل سازی این امکان را فراهم می کند که مدیر بتواند فرایند تولید را از ابعاد مختلف زمانی و هزینه ای بهینه کرده و بهره وری تولید را افزایش دهد . روش های حل مسئله تولید از طریق مدل های کمی ، نه تنها راه حل بهینه را برای وضعیت فعلی تولید نشان خواهد داد بلکه به برنامه ریزان کمک خواهد نمود که به سوالاتی از قبیل ” چه خواهد شد اگر …” نیز پاسخ گویند و حال آنکه پاسخ این گونه سوالات از طریق تجربی و عملی ممکن است هزینه زا و در بسیاری از موارد غیر ممکن باشد .
ضرورت برنامه ریزی بر کسی پوشیده نیست و بطور خاص موضوع برنامه ریزی در فرایند تولید گاه دارای چنان مزایایی است که در صورت عدم وجود ، سازمان های تولیدی را از مسیر سالم رشد و ادامه حیات در محیط رقابتی منحرف می سازد .
در صورت پیاده سازی موفق یک سیستم مدیریت تولید جامع ، شرکت ها می توانند از مزایای زیر برخوردار گردند .
2-9-1 کاربردهای اصلی
کمک به مسئولین خط تولید در برنامه ریزی بهینه تولید
کاهش حجم موجودی در انبار
افزایش قدرت پیش بینی وضعیت تولید و در نتیجه کمک به تصمیم گیری در پذیرش سفارشات
کاهش برون سپاری و استفاده حداکثری از توان داخلی شرکت
استفاده بهینه از توان ماشین آلات و پرسنل
مدیریت بهتر محصولات ، قطعات و ضایعات
افزایش سود و کاهش هزینه ها به واسطه نتیجه بهینه سازی
افزایش خوش قولی به واسطه تحویل به موقع محصول به مشتری
تعیین برنامه بهینه تولید هر ماشین
کاهش زمان بیکاری ماشین الات بواسطه انتظار برای دریافت قطعه نیم ساخته
کاربردهای جنبی
به کمک به تصمیم گیری در زمینه بکارگیری ماشین الات جدید
تحلیل حساسیت عملیات تولید نسبت به تغییر شرایط مختلف
کمک به شناسایی تنگناها و گلوگاه ها
2-10 کالای فاسد پذیر
هوانگ و شان [40] تاثیر پارامتر تورم بر متغیر های تصمیم گیری یک سیستم موجودی را که در آن کالاها به صورت نمایی فاسد می شوند، مورد بحث قرار دادند. سو و دیگران[41]ضمن در نظر گرفتن فساد به صورت نمایی نرخ مصرف کالا را تابعی ازمقدار سفارش فرض نمودند. وی و لاو[42] تورم و ارزش زمانی پول را در مدل موجودی اقلام فاسد شدنی که در آن تقاضا وابسته به قیمت بوده و کمبود مجاز باشد در نظر گرفتند. ساکر و دیگران [43] مقدار بهینه سفارش اقلام فاسد شدنی را در یک سیستم زنجیره عرضه تعیین نمودند که در آن تاخیر در پرداخت و کمبود مجاز فرض شده است. چانگ[44] مساله تاخیر مجاز را با محدودیت حداقل سفارش برای بهره گیری از تاخیر بررسی نمودند. یانگ[45]مساله موجودی با دو انبار را برای اقلام فاسد شدنی با نرخ ثابت تقاضا و کمبود مورد بحث قرار دادند. بلخی[46]فرض نمود نرخ تولید در هر لحظه به تقاضا و سطح موجودی در دسترس وابسته است. نرخ تقاضا و نرخ فساد کالا توابعی کلی و پیوسته از زمان در نظر گرفته می شود. کمبود مجاز بوده اما تنها بخشی از آن جبران شده و مابقی به عنوان فروش از دست رفته تلقی می گردد. بلخی [47] مدل دیگری را مطرح نمود که در آن نرخ های تولید، تقاضا و فساد توابعی شناخته شده، پیوسته و تفکیک پذیر از زمان هستند. کمبود مجاز بوده و بخشی از آن جبران می شود.
هائو و لین[48] مدلی تورمی جهت اقلام فاسد شدنی با نرخ فروش وابسته به میزان ذخیره کالا ارائه نمودند که در آن فرض می شود مقدار فروش تابعی است از سطح موجودی در دسترس و نرخ فساد کالا ثابت است. هدف تعیین تعداد بهینه سفارشات و طول زمانی سیکل سفارش دهی برای حداکثر رساندن ارزش فعلی درآمدها طی افق زمانی است. مون، گیری و کو[49] به بررسی اقلامی پرداختند که مرور زمان منجر به بهبود ارزش، کارکرد و یا حتی کمیت می شود. تقاضا تابعی از زمان بوده و سیاست بهینه سفارش دهی با در نظر گرفتن ارزش زمانی پول تعیین می شود.
گیری و اویال [50]مروری بر مقالات مختلفی که توابع گوناگون فاسد شدن کالا را بررسی نموده اند داشته اند. برای اولین بار بحث فاسد شدن کالا را وگنر و ویتین[51] مطرح نمودند. مسیرا[52] اولین مدل اندازه انباشته تولید اقتصادی را با حالت نرخ ثابت و متغیر زوال ارایه کرد. شه و جایسوال [53] به فرضیات آن ها حالت کمبود را اضافه کردند. ادریجیت [54] مدل موجودی را برای حالتی که تقاضا روند خطی دارد بدست آورد. در مدل او کمبود مجاز و زوال کالا با نرخ ثابت Ө در نظر گرفته شده بود.
حالات دیگری نیز از مدل های اقلام فاسد پذیر با نرخ زوال ثابت در نظر گرفته شده است. از جمله آن ها حالتی است که تقاضا وابسته به سطح موجودی فرض می شود چانگ شه[55] و جایسوال [56]مدل اقلام فاسد پذیر در حالت مرور دوره ایی و تقاضای احتمالی را بررسی نمودند که تقاضا از توزیع یکنواخت پیروی کرده و کمبود مجاز نمی باشد. همچنین تابع هزینه برابر با جمع مقدار مورد انتظار هزینه سفارش دهی و نگهداری و فاسد شدن می باشد و تغییرات سطح موجودی در انبار خطی در نظر گرفته شده است. شه و جایسوال در مقاله دیگری[57] حالت کمبود را به مدل قبلی اضافه کردند. مدل موجودی در حالت تقاضای احتمالی برای اقلام فاسد پذیر با فرض وجود دو انبار توسط پاکالا و آچاری [58]بررسی شده است. نرخ تولید در تحقیق آن ها محدود و کمبود نیز مجاز می باشد.
2-10-1 اقلام فاسد شدنی
اهمیت نگهداری موجودی در سیستم های تولید و فروش و بالا بودن هزینه های ناشی از نگهداری موجودی ها، اعم از مواد اولیه، قطعات نیمه ساخته و یا محصول نهایی باعث گردیده تعداد زیادی از محققان به بررسی و آنالیز مدل های گوناگون کنترل موجودی و تولید بپردازند. معمولا در این بررسی ها سیستم موجودی بدون در نظر گیری اثرات فاسد شدن کالا تحلیل می شود، اما چنانچه نرخ فاسد شدن قابل توجه باشد نمی توان از اثرات آن بر مدل چشم پوشی کرد.
مواد زیستی که بیشتر مواد غذایی از آن مشتق می شوند در صورت وجود فرصت کافی، بویژه وقتی که در شرایط نا مطلوب قرار گیرند، فاسد می شوند. فساد در اصل ناشی از تخریب میکروبی و یا واکنش های شیمیایی است که موجب تغییراتی در محصول می شود و ممکن است کیفیت آن را کاهش داده و خطر بالقوه ای برای سلامتی گردد و سرانجام به زیان اقتصادی قابل توجهی منتهی شود. ماندن مواد در انبار به مرور زمان موجب کاهش خاصیت و اثربخشی آن شده و از ارزش آن کاسته می شود. گاها نیاز به اصلاحاتی داشته و یا در وزن و ابعاد آن تغییری ایجاد می شود که در نهایت به فاسد شدن آن می انجامد و کلیه آن فرایند ها منجر به هزینه می شود. آنچه یک مجموعه را آزار می دهد هزینه های دوباره کاری و ضایعات و فساد اموال است که مدیریت باید بهترین تصمیم را در بکارگیری درست آن ها و کاهش هزینه ها اتخاذ نماید. از دلایل ورشکسته شدن برخی بنگاه ها نیز می تواند فاسد شدن مواد در یک شرایط خاص و یا غیر قابل پیش بینی رخ دهد و نیز سهل انگاری در نگهداری و انبارداری از دلایل آن است که گاها به چشم می خورد.
مواد غذایی از نظر فسادپذیری و سرعت فاسد شدن متفاوت هستند. بطور کلی مواد غذایی بر اساس سرعت فاسد پذیری به سه دسته تقسیم می شوند:
مواد غذایی که زود فاسد می شوند مثل شیر،گوشت،مرغ،ماهی،تخم مرغ وسایر مواد غذایی حیوانی که به دلیل فساد سریع باید آن ها را مدتی کوتاه و آن هم در یخچال نگهداری کرد.
مواد غذایی نیمه فسادپذیر مانند سبزی ها و میوه ها که می توان آن ها را در هوای خنک و خارج از یخچال برای مدتی کوتاه نگهداری کرد و در هوای گرم باید در یخچال قرار داده شوند.
مواد غذایی دیر فسادپذیر مانند حبوبات و دانه های غلات خشک(گندم و برنج)که می توان آن ها را در شرایط مناسب برای مدت طولانی نگهداری کرد. بطور کلی مواد غذایی کم آب و خشک دیرتر فاسد می شوند.
کالاها به دو دسته معمولی و فسادپذیر قابل تقسیم هستند. کالای معمولی کالایی است که کیفیت و کمیت آن در طول زمان تغییر نمی کند. کالای فسادپذیر به کالایی اطلاق می شود که آسیب پذیر، فاسد شونده و تبخیر شونده می باشند. محصولاتی نظیر مواد غذایی، سبزیجات، خون انسان، فیلم عکاسی، الکل، گازوئیل و رادیواکتیو از این دسته بشمار می روند.
موضوع با اهمیتی که دولتمردان هر کشوری باید درنظر بگیرند تعیین خط مشی کلان در رابطه با کاهش ضایعات می باشد و بعد از تعیین خط مشی و سیاست کلان بایستی مسئولیت ها و وظایف، سازمان های خصوصی و دولتی مشخص و تعیین شود. در این راستا باید دو راه حل در نظر گرفته شود. راه حل اول مربوط به بالا بردن سطح آگاهی عمومی در کاهش ضایعات از طریق روش های جلوگیری از ضایعات می باشد. البته این راه حل در روند درازمدت ثمردهی خواهد داشت. راه حل دوم مربوط به تدوین سیاست ها از طرف دولت ها می باشد. اجرای این سیاست های بعد از تدوین اثرگذاری سریعتری در کاهش ضایعات خواهد داشت.
2-11 انبارداری صحیح و کاهش نرخ ضایعات و موجودی فاسد
2-11-1 اهمیت انبار
نظر به این که قسمت عمده ایی از منابع نقدی شرکت های تولیدی، به مصرف سرمایه گذاری برای موجودی های مواد می رسد، اگر از روش های انبارداری مطمئن و منظمی استفاده نشود، زیان های جبران ناپذیری به بار خواهد آمد. بعنوان مثال، نداشتن موجودی مواد به حد کافی، موجب وقفه های زیان آوری در تولید می شود و با خریدهای فوری برای جلوگیری از این وقفه ها نیز هزینه های تولید افزایش می یابد. اگر مواد با بیش از حد مطلوب خریداری شده باشد، باعث رکود سرمایه و افزایش هزینه های انبارداری و نایابی مواد می شود.[54] روش انبارداری باید طوری طراحی گردد که از حیف و میل، فاسد شدن و افت نامناسب مواد جلوگیری شود و نقل و انتقال، جابه جایی، حفظ و حراست موجودی مواد، بطور مطلوب صورت گیرد.
2-11-2 انواع انبار ها
از نظر نوع کالایی که در آن نگهداری می شود:
الف : انبار کالاهای معمولی
ب : انبار مواد قابل انفجار
ج : انبار کالاهای فاسد شونده
د: انبار مواد فله ای
ه: انبار مواد شیمیایی
2-11-3 تخریب کالا
تخریب کالا بسته به نوع کالا و شرایط نگهداری آن متفاوت می باشد و شرکت های تولید کننده به مرور زمان و با کسب تجربه راهکارهای گوناگون برای جلوگیری از خرابی کالا و یا جنس تولید شده خود در انبار ها و یا موقع بارگیری و حمل و نقل آن پیدا کرده اند.[57]
عوامل تخریب کالا عبارتند از:
1- عوامل فیزیکی 2- عوامل شیمیایی 3- عوامل بیولوژیکی 4- عوامل مکانیکی
عوامل فیزیکی مانند:
1- زلزله: باید ساختمان انبار قدرت و مقاومت زلزله را داشته باشد بنابراین در موقع ساختن بنای انبار باید پیش بینی لازم شود.
2- سیل: برای جلوگیری از آن نباید انبار را در مسیر سیل ساخت.
3- دزدی: جهت کاهش این خطر باید از ورود افراد متفرقه به داخل انبار جلوگیری کرده و پنجره ها و درب ها را نرده کشی و مجهز به دزدگیر نمائیم حتی الامکان انبار در محل های عبور و مرور و در کنار خیابان ساخته نشود. و بطور کلی در ساخت انبار امنیت آن در نظر گرفته شود.
4- آتش سوزی: باید به پرسنل انبار آموزش های لازم را درباره اطفای حریق بدهیم و در موقع بروز آن هرچه سریعتر به آتش نشانی اطلاع داده و در محوطه انبار کپسول های آتش نشانی، آب و تابلوهای هشدار دهنده مهیا باشد.
2-11-4 هزینه‏های ناشی از نگهداری نامناسب مواد اولیه
هزینه‏های ناشی از مناسب نبودن نحوه انبارش که به صدمه دیدن اقلام مصرفی منجر می‏شود، در این گروه قرار می‏گیرند. مثال‏هایی از این دست عبارتند از:
فاسد شدن لاستیک در زیر نور آفتاب
فاسد شدن رنگ و مواد شیمیایی به دلیل گرمای محل نگهداری
زنگ زدگی فولاد در مجاورت رطوبت و یا ریزش باران
افت کیفی روغن‏ها به دلیل نفوذ آب و یا اتمام تاریخ مصرف
از بین رفتن محصولات کشاورزی در کارخانه‏های مواد غذایی
2-11-4-1- بسته بندی مناسب
یکی از راهکارهای مهم در به حداقل رساندن فساد مواد غذایی، استفاده از بسته بندی صحیح و متناسب با محصول در تمامی مراحل تولید ماده غذایی است. در حقیقت بسته بندی نظام بهم پیوستهایی از آماده سازی کالا برای حمل و نقل، توزیع، نگهداری، فروش و مصرف نهایی آن می باشد. در جایی که روش های بسته بندی ضعیف باشد یا وجود نداشته باشد، مقادیر زیادی از غذا و کالاهای دیگر از بین خواهد رفت. اگر سطح بسته بندی چه کمی و چه کیفی افزایش یابد، اتلاف غذا کمتر خواهد بود. علاوه بر این، هر بسته بندی اصولی، جذاب و قابل رقابت در بازار، ارزش افزوده قابل توجهی در پی خواهد داشت. چرا که بسته بندی قابل رقابت با دیگر کشورها، باعث حضور موفق در بازار جهانی خواهد بود و به تامین منافع ملی کشور کمک خواهد کرد و حضور نداشتن در بازارهای جهانی و انزوا طلبی تهدیدی برای امنیت کشور و نوسازی اقتصادی خواهد بود.
محصولات کشاورزی و دامپروری که خسارت دیده، فاسد شده و یا کیفیت غیر قابل قبولی از نظر هر یک از خصوصیات حسی داشته باشند مورد پذیرش مصرف کنندگان قرار نمی گیرند و ضایعات محسوب می شوند. دلایل این گونه ضایعات را می توان به عوامل زیر نسبت داد:
1) آلودگی میکربی و تجزیه مواد توسط آن ها 2) فرآیندهای زیست سوزی و زیست سازی (متابولیکی) 3) تنش های فیزیکی. فساد معمولا به وسیله کپک ها، مخمرها، باکتری ها و ویروس ها انجام می گیرد. منشاء این آلودگی ها ممکن است از مزرعه و باغ باشد که محصول در حال رشد یا دام را مورد تهاجم قرار دهد. سپس علایم قابل رویت فساد طی حمل و نقل، انبار کردن و یا مصرف محصول به چشم آید. تغییرات متابولیکی غیر معمول که به دلیل گرمازدگی، سرمازدگی، کمبود اکسیژن یا تنش دی اکسید کربن روی می دهد ممکن است به لک افتادن، گود افتادگی، نرم شدگی بیش از حد، تغییر رنگ و تغییر بافت منجر شود. تنش های فیزیکی طی برداشت مکانیکی، حمل و جابجایی وارد می شود و سبب ضربه دیدگی، سایش و تغییر فیزیکی محصول می گردد.
ضایعات را می توان با اعمال فرآیندهایی مثل کنسرو کردن، انجماد، خشک کردن و بسته بندی مرتفع ساخت. در اثر اعمال این روش ها، تغییرات مهمی ممکن است در صفات کیفی محصول ایجاد شود. بسته بندی یکی از ترفندهای موثری است که با توسل به آن چه در حد بسته بندی حجیم، چه بسته بندی جزیی و در سطح مصرف کننده، چه در محل تولید و چه در محل فرآیند، چه به صورت بسته بندی اولیه و چه ثانویه و ثالثیه می توان میزان ضایعات و هدر رفت مواد غذایی را به حداقل رساند. در حال حاضر در دسترس بودن انواع پوشش های بسته بندی با دامنه وسیعی از خصوصیات فیزیکی و وسایل بسته بندی قابل تغییر، توانسته است توجه فروشگاه های کوچک، خرده فروشی یا عمده فروشی را به سوی بسته بندی شیک و جذاب جلب کند.
2-12 پنجره زمانی
2-12-1 مقدمه
چوو [66] در سال 2007 در رابطه با VRP با پنجره زمانی برای مواد فسادپذیر مدلی ارائه کرد.علی قریشی[67] در سال 2010 راه حلی برای VRP با



قیمت: 10000 تومان

متن کامل در سایت homatez.com
NameEmailWebsite

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *