— (357)

2438400-450215
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد بین الملل قشم

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد M.A
گرایش جزا و جرم شناسی
عنوان :
بررسی تاثیر سبک زندگی بر نگرش شهروندان به جرم در شهر بندر عباس
استاد راهنما :
دکتراحمد رمضانی
نگارش :
لیلا خازنی پور
تابستان 1393
-157480196850
سپاسگزاری
بزرگترین معجزه همین است که وجود داریم .
حمد و سپاس خداوند منان را به خاطر تمام آنچه که در طول عمر بر ما عطا فرمود و آنچه که با حکمت خود از ما دور داشت و بر مامنت نهاد تا فراگیریم و بیاموزیم . شایسته هست که از تمام بزرگوارانی که در تکمیل این پژوهش به شیوه های مختلف مرا یاری رسانده اند قدردانی کنم بالاخص اساتید راهنما جناب آقای دکتر احمد رمضانی واستاد ارجمندم جناب آقای دکتر منصور اخلاقی پور در بحث جامعه شناسی بسیار سپاسگذارم چرا که بدون راهنماییهای ایشان تامین این پایان نامه بسیار مشکل می نمود و دیگر عزیزان از جمله خانواده عزیزم به ویژه همسر وفرزندم که صبورانه در تمامی مراحل سخت همراه و یاور من بودندوبسیاری از سختی ها را برایم آسان نمودند. امید است توانسته باشم رسالت خود را به عنوان شاگرد کوچکی در عرصه حقوق در تکمیل و ارائه پژوهش به پایان رسانده باشم.
ماحصل آموخته هایم را تقدیم می کنم به دستان مهربان پدر ومادرم
و
نگاه آرام بخش همسرم و نفس های پرامید پسرم که هردو جرات زندگی کردن و توان محکم ایستادن را به من هدیه کردند.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده1
مقدمه2
بخش اول:کلیات پژوهش،چارچوب مفهومی ومبانی نظری تحقیق………………………………..
فصل اول کلیات پژوهش3
1-بیان مساله پژوهش4
2ضرورت مساله5
3-پیشینه پژوهش6
1-3 پژوهش های داخلی6
2-3 پژوهش های خارجی7
4- اهداف پژوهش8
1-4اهداف کلی8
2-4اهداف جزیی9
5-پرسش های پژوهش9
6-روش پژوهش10
7- مشکلات وموانع پژوهش10
عنوان صفحه
فصل دوم:چارچوب مفهومی ومبانی نظری تحقیق12
مبحث اول :مفهوم جرم12
گفتار اول: تعریف لغوی ومفهومی جرم:13
گفتار دوم: جایگاه جامعه شناسی جنایی در حقوق جزا13
گفتار سوم: عوامل خطردر بروز جرم…..14
1-در سطح خانواده14
1-1سکونت در محلات جرم خیز .15
2-1خانواده های نابسامان..15
2-در سطح رفتارها16
1-2شکاف طبقاتی ونابرابری اجتماعی….16
2-2فقر اقتصادی16
3-درمحیط تحصیلی 16
1-3محیط فرهنگی16
4-در سطح دوستان……………………………………………………………………………………………………………………………………………….17
مبحث دوم تعریف مفاهیم :18
گفتاراول:تعریف مفهومی نگرش……………………………………………………………………………………………………………..18
گفتار دوم:ابعاد نگرش…………………………………………………………………………………………………………………………….20
گفتار سوم شکل گیری نگرش ها…………………………………………………………………………………………………………….20
گفتار چهارم :تغییر نگرش ها21
1-1تغییر ناموافق یا معکوس21
2-1تغییر موافق یا هم جهت………………..21
عنوان صفحه
مبحث سوم:مفهوم سبک زندگی 23
گفتار اول: مولفه های سبک زندگی 27
گفتار دوم: سبک زندگی اسلامی 28
گفتار سوم :مولفه های سبک زندگی اسلامی28
مبحث چهارم مبانی نظری تحقیق :30
گفتار اول زیست شناختی وجرم30
گفتار دوم دیدگاه روانشناختی(جرم وشخصیت روان رنجور)………………………………………………………………………31
گفتار سوم: نظریه های جامعه شناسی33
1-1جامعه وجرم 33
2-1نظریه ادوین اچ . ساترلند…………..39
3-1نظریه جامعه شناختی دورکیم 33
4-1نظریه رابرت ک.برتون35
مبحث پنجم منابع نظری استخراج فرضیه ها36
1-1نظریه انحراف فرهنگی 36
2-1نظریه تغییر محیط فرهنگی 36
3-1نظریه پیوند (معاشرت)افتراقی (ترجیحی) 38
4-1نظریه وجدان جمعی38
5-1نظریه انتخاب عقلانی39
6-1نظریه برچسب زنی39
مبحث ششم :فرضیه های تحقیق………………………………………………………………………………..40
عنوان صفحه
1-فرضیه اصلی…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..40.
2-فرضیه های فرعی……………………………………………………………………………………………………………………………………………..40
مبحث سوم :مدل مفهومی41
1-بررسی منابع نظری استخراج فرضیه ها………………………………………………………………………………………………………………..42
2-بررسی مولفه های سبک زندگی………………………………………………………………………………………………………………………..42
3-مدل تحلیلی بررسی تاثیر سبک زندگی بر نگرش شهروندان به جرم………………………………………………………………………..43
4-مدل تحلیلی بررسی عوامل خطر در بروز جرم……………………………………………………………………………………………………..44.
بخش دوم روش تحقیق،توصیف وتجزیه وتحلیل نتایج پژوهش ،نتیجه گیری وپیشنهادها…………….
فصل سوم روش تحقیق45
مبحث اول:تعریف عملیاتی46
گفتار اول :تعریف عملیاتی متغیر ها ومعرف46
گفتار دوم :روش تحقیق….47
گفتار سوم :روش نمونه گیری..47
گفتار چهارم :تعیین حجم نمونه…………………………………………………………………………………50
مبحث دوم :متغیر های تابع ومتغیر های مستقل51
گفتار اول:متغیر تابع یا وایسته…51
1-متغیر وابسته نگرش به جرم51
1-1بعد احساسی 52
2-1بعد شناخت ورفتاری………..53
گفتار دوم :متغیر های مستقل…..54
عنوان صفحه
1-متغیر سبک زندگی: 54
1-1نمادهای منزلتی55
2-1نمادهای فرهنگی57
3-1 نمادهای اجتماعی58
4-1 آداب وسنن وارزشهای اجتماعی59
مبحث سوم کد گذاری واستخراج داده ها……………………………………………………….60
گفتار اول :ارزیابی ابزار سنجش.60
1-گفتار دوم :پایایی60
2-محاسبه میزان قابلیت اعتماد (پایایی )ابزار پژوهش 61
فصل چهارم توصیف و تجزیه وتحلیل نتایج پژوهش
مبحث اول :یافته های توصیفی63
گفتار اول :متغیر های زمینه ای 63
1-1توصیف نمونه مورد بررسی به تفکیک گروههای سنی…………………………………………………………63
2-1توصیف نمونه مورد بررسی بر حسب جنسیت………………………………………………………………….63
3-1توصیف نمونه مورد بررسی بر حسب میزان تحصیلات………………………………………………………..67
4-1- توصیف نمونهمورد بررسی بر حسب گروههای سنی…………………………………………………………69
5-1- توصیف نمونه مورد بررسی به تفکیک وضعیت تاهل………………………………………………………..71
6-1- توصیف نمونه مورد بررسی بر حسب میزان هزینه ………………………………………………………….73
7-1- توصیف نمونه مورد بررسی بر حسب میزان در آمد………………………………………………………….75
8-1- توصیف نمونه مورد بررسی بر حسب بومی وغیر بومی………………………………………………………77
9-1توصیف نمونه مورد بررسی بر حسب مدت سکونت…………………………………………………………….79
10-1- توصیف نمونه مورد بررسی بر حسب مناطق شهری………………………………………………………..81
عنوان صفحه
مبحث دوم :متغیرهای تحقیق………………………………………………………………………….83
گفتار اول1—متغیر وابسته نگرش به جرم……………………………………………………………….83
گفتار دوم 2-متغیرهای مستقل87
1-1 نمادهای فرهنگی87
2-1نمادهای منزلتی91
3-1 نمادهای اجتماعی………94
4-1آداب وسنن وارزشهای اجتماعی96
گفتار سوم :تجزیه وتحلیل داده های پژوهش……………………………………………………………………………………………….100
فصل پنجم نتیجه گیری و پیشنهادات: 100
گفتار اول : نتیجه گیری………………………………………………………………………………………………………………………107
گفتار دوم پیشنهادها:…………………………………………………………………………………………………………………………109
منابع و ماخذ……………………………………………………………………………………………………………………………………..110
چکیده انگلیسی………………………………………………………………………………………………………………………………….114
ضمایم و پیوست ها115
پرسشنامه…………………………………………………………………………………………………………………………………………116
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول شماره (1) توزیع فراوانی جمعیت (55-20) سال ساکن در شهر بندرعباس ………………………………………….63
جدول شماره( 2)-توزیع پاسخگویان برحسب جنسیت…………………………………………………………………………………65
جدول شماره( 3 )-توزیع پاسخگویان برحسب میزان تحصیلات………………………………………………………………….. 67
جدول شماره ( 4):توزیع فراوانی نمونه مورد بررسی برحسب گروههای سنی…………………………………………………..69
جدول شماره( 5)-توزیع پاسخگویان برحسب وضعیت تاهل…………………………………………………………………………71
جدول شماره( 6)-توزیع پاسخگویان برحسب میزان هزینه ماهیانه………………………………………………………………….73
جدول شماره( 7)-توزیع پاسخگویان برحسب میزان درآمد ماهیانه………………………………………………………………….75
جدول شماره ( 8)-توزیع پاسخگویان برحسب بومی وغیر بومی بودن ……………………………………………………………77
جدول شماره(9): توزیع پاسخگویان برحسب مدت سکونت: ………………………………………………………………………79
جدول شماره (10): توزیع پاسخگویان برحسب مناطق شهری : ……………………………………………………………………..81
جدول شماره( 11)-توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب بیان عوامل موثر بر نگرش به جرم…………………………………83
جدول شماره(12)-توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب بیان عوامل موثر برگرایش به جرم…………………………………84
جدول شماره(13) توزیع فراوانی پاسخگویان در خصوص تاثیر نصب دوربین در کاهش جرم در اماکن شهری…..85
جدول شماره(14) توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب پاسخ به گویه های مربوط به نگرش به جرم………………….86
جدول شماره(15)-توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب میزان تاثیر نمادهای فرهنگی در نگرش به جرم…………….87
جدول شماره(16)-توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب بیان چگونگی گذران اوقات فراغت………………………………..88
عنوان صفحه
جدول شماره(17)-توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب بیان اهمیت پوشش وآرایش زنان……………………………89
جدول شماره(18)-توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب بیان اهمیت پوشش وآرایش مردان………………………….90
جدول شماره(19)-توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب میزان تاثیر نمادهای منزلتی در نگرش به جرم……….91
جدول شماره (20) توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب بیان اهمیت مصرف امکانات زندگی ……………………..92
جدول شماره (21)توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب نحوه مصرف امکانات زندگی ………………………………..93
جدول شماره(22)توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب میزان تاثیر نمادهای اجتماعی در نگرش به جرم………..94
جدول شماره(23)توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب نوع ونحوه روابط بین افراد……………………………………95
جدول شماره(24)-توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب میزان تاثیر آداب ورسوم وارزشهای اجتماعی…………….96
جدول شماره(25)-توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب بیان تاثیر آداب ورسوم وارزشهای اجتماعی……………….97
جدول شماره (26) میانگین متغیر های تحقیق …………………………………………………………………………………….98
جدول شماره (27) همبستگی بین متغیرهای مستقل ومتغیر وابسته (نگرش به جرم )………………………………….99
جدول شماره ( 28 ) آزمون پیرسون برای نمادهای فرهنگی…………………………………………………………………..101
جدول شماره(29) آزمون پیرسون برای نمادهای منزلتی ………………………………………………………………………..102
جدول شماره (30) آزمون پیرسون برای نمادهای اجتماعی……………………………………………………………………..103
فهرست نمودار ها
TOC \f \h \z \t “عنوان نمودارها;1” نمودارشماره ١ :توزیع پاسخگویان بر حسب گروههای سنی 64نمودار شماره٢ : توزیع پاسخگویان بر حسب جنسیت65نمودارشماره٣ : توزیع پاسخگویان بر حسب تحصیلات67نمودار شماره۴: توزیع پاسخگویان بر حسب گروههای سنی69نمودار شماره۵ : توزیع پاسخگویان بر حسب وضعیت تاهل71نمودارشماره ۶ : توزیع پاسخگویان بر حسب هزینه ماهیانه73نموارشماره ٧ : توزیع پاسخگویان بر حسب در آمدماهیانه75نمودار شماره٨ : توزیع پاسخگویان بر حسب بومی وغیر بودن افراد77نمودارشماره ٩ : توزیع پاسخگویان بر حسب مدت سکونت79نمودارشماره١٠ : توزیع پاسخگویان بر حسب مناطق شهری81

چکیده :
پژوهش حاضر تحت عنوان بررسی تاثیر سبک زندگی بر نگرش شهروندان به جرم در شهر بندر عباس می باشد که در دو بخش گنجانده شده است ، بخش اول شامل کلیات ، چارچوب مفهومی و نظری پژوهش ،که در دو فصل مجزا به آن پرداخته شده است. بخش دوم شامل روش تحقیق ، توصیف و تجزیه و تحلیل نتایج پژوهش ، نتیجه گیری و پیشنهادات می باشد که در سه فصل آورده شده است هدف از انجام تحقیق حاضر “بررسی تاثیر سبک زندگی بر نگرش شهروندان به جرم در شهر بندرعباس” می باشد؛ بدین منظور مولفه های سبک زندگی شامل «نمادهای منزلتی، نمادهای اجتماعی ، نمادهای فرهنگی، آداب و رسوم و ارزشهای اجتماعی» و سنجش شاخص های مربوط به هر کدام از این مولفه ها در نظر گرفته شدند، قلمرو این تحقیق از پائیز 92 با حجم نمونه 384 نفر از میان افراد محدوده سنی 60-18 ساله در شهر بندرعباس انجام شد به منظور جمع آوری اطلاعات، پرسشنامه هایی در جهت بررسی مولفه ها و شاخص های انتخابی در بین افراد توزیع و تکمیل شدو نمونه های آماری تحقیق به طور تصادفی انتخاب و با روش نمونه گیری خوشه ای انجام شد. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از روش آمار توصیفی از نرم افزار SPSS استفاده گردید و برای آزمون فرضیه ها از آزمون همبستگی پیرسون استفاده شد.یافته های تحقیق بیانگر این است که از بین مولفه های سبک زندگی مورد بررسی، تنها دو متغییر نمادهای فرهنگی و متغییر آداب و رسوم و ارزش های اجتماعی سبک زندگی در تبیین متغییر نگرش به جرم مورد تایید قرار گرفت.
کلمات کلیدی: سبک زندگی، نگرش به جرم ، شهروندان ، نماد های فرهنگی ، آداب و رسوم و ارزشهای اجتماعی

مقدمه :
نگرش به جرم یکی از از مفاهیم کلیدی است که در علم روانشناسی مورد بحث قرار می گیرد چرا که نگرش شامل سه عنصر شناختی،احساسی وتمایل به انجام عمل است، که در عنصر شناختی اعتقادات و باورهای شخصی درباره یک اندیشه یا شی مطرح می باشد ، در عنصر احساسی یا عاطفی معمولا نوع احساس عاطفی که با باورهای فرد پیوند داردودر عنصر سوم ، تمایل به عمل جهت آمادگی پاسخگویان به انجام عمل به شیوه ای خاص اطلاق می گردد.
بنابر این در نگرش شخص به جرم ، ابتدا مرحله شناخت ،سپس احساس تمایل به انجام عمل است که در در قالب عمل بروز می کند ، از طرفی وقتی دنیای اجتماعی متحول می شود ، به مفاهیمی نو برای درک کردن آن نیازمندیم ، سبک زندگی از جمله مفاهیمی است که در دنیای امروز زیاد ازآن استفاده می شود مطالعه سبک زندگی قابلیت بیشتری برای شناخت دقیق رفتارها وپیش بینی آنها را دارا می باشد زیرا بررسی رفتارهای واقعی با رویکرد کشف انسجام والگومند یا به عبارتی مطالعه سبک زندگی می تواند جایگزین مناسبی برای بررسی نگرش ها و ارزشها باشد.
مسایلی که می تواند ارتباط سبک زندگی ونگرش به جرم را مورد بررسی قرار دهد نیاز به آسیب شناسی دقیق در حوزه جامعه شناسی جنایی دارد چرا که که در جامعه شناسی به تمامی ابعاد زندگی از جمله محیط ، خانواده ، دوستان ، اجتماع و…پرداخته خواهد شد واین مسایل گاها به صورتی پیچیده در زندگی افراد مطرح می گردد وآنچه که به این پیچیدگی می افزاید تعارض وتضادهایی است که افراد بر سر انتخاب اهداف با آن مواجه اند ، در این پژوهش نیز با توجه به تعاریف عنوان شده سعی شد مفصلا به این مسائل پرداخته شود.
فصل اول
کلیات
بیان مساله تحقیق
ابتدا لازم است در مبحث کلیات تحقیق،اشاره مختصری پیرامون مساله تحقیق نموده سپس وارد مباحث اصلی شد، در این تحقیق سعی شد اول متغیرهای مستقل سبک زندگی و مولفه های آن و دیگری متغیر وابسته نگرش به جرم، که از سه بعد احساسی،‌ادراکی و رفتاری حاصل می شودرا با طراحی سوالاتی که در قالب پرسشنامه می باشد آنها را مورد بررسی قرار داده و ارتباط این دو مقوله را مورد تحلیل قرار دهیم،شایان ذکر است در بخش نگرش به جرم سعی گردید به نوعی دیدگاههای مخاطبان را در خصوص مسائلی که روزانه با آن مواجه اند وبه نوعی با سبک زندگی مدرن گره خورده را مورد بررسی قرار داده و با عنایت به اینکه طبق قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 هر («رفتاری» اعم از فعل یا ترک که در قانون برای آن مجازات تعیین شده جرم محسوب می شود) سعی شد به بررسی اینکه رفتار چگونه وتحت چه عواملی نشأت می گیرد و اصلاً نگرش مردم در خصوص جرم با توجه به مولفه های سبک زندگی به چه صورت است پیشنهادتی نیز مطرح شود از طرفی دیگر سبک زندگی یکی از مفاهیمی است که در متون مختلف اجتماعی _اقتصادی وفرهنگی کاربرد فراوانی داردبه طوری که با مطالعه سبک زندگی می توان از هنجارهای پنهان که در باورها ورفتارهای مردم یک جامعه وجود دارد اطلاع یافت ، این مفهوم قدمتی کمتر از یک قرن دارد و آن را محصول مدرنیته می دانند بنابراین مفهوم سبک زندگی در جامعه سنتی جایگاهی ندارد ، زیرا در این دوره تجانس و هم شکلی در شیوه زندگی کردن امکان بروز تمایز را نمی دهد ، در جامعه مدرن که تنوع وتکثر کالا و آزادی فردی در مصرف از ویژگی های آن است ، سبک زندگی متنوع امکان بروز پیدا می کند.1
همچنین از آنجایی که سبک زندگی از مفاهیم مطرح شده در علم جامعه شناسی می باشد ، بزهکاری هم به عنوان یک پدیده اجتماعی با سایر پدیده های اجتماعی نظیر شهرنشینی ، صنعتی شدن ، ‌مهاجرت و حاشیه نشینی ،‌ خانواده ، ‌فقر و بیکاری و … که در علم جامعه شناسی نیز مورد بحث می باشد در ارتباط است.2
در جرم شناسی محیط فرهنگی به کلیه جنبه های فرهنگی هر اجتماع اعم از آداب ، رسوم ، ‌اخلاقیات ، ‌اعتقادات و کلیه امور مربوط به آنهاست که به نحوی شخصیت افراد را تحت تاثیر قرار داده و عامل موثری در میزان بزهکاری آنان محسوب می شود .1
هدف اصلی نگارنده در این پژوهش هم برداشتن قدمی در کاهش جرم است که با بررسی جامعه آماری 18 سال به بالا (شهربندرعباس) این کار صورت گرفت که به صورت تصادفی افراد انتخاب گردیدو نگرش آنان مورد ارزیابی قرار گرفت.
ضرورت مسأله
با توجه به اینکه شهر بندرعباس به خاطر دارا بودن شرایط خاصی از جمله مهاجر پذیر بودن و وجود بخش عظیمی از غیر بومیان با فرهنگ های متفاوت در این شهر ، ایجاب می نماید که محیطی با نگرش های متفاوت را دارا باشد،‌از مسائلی که می توان به این بحث تعمیم داد تنوع جرایم در این شهر می باشد به طوری که خرده فرهنگهای موجود و مهاجر پذیر بودن شهر و قرار داشتن شهر در نقطه مرزی می تواند نقش مهمی در نگرش افراد به جرم در این شهررا ایفا نماید به طوری که این امر خود در تشدید یا تکرار جرایم بی تأثیر نمی باشد باید اذعان داشت شاید تحقیقات گسترده ای جهت ریشه یابی چنین مسائلی صورت نگرفته است اما پر واضح است که پرداختن به چنین مباحثی هم در بحث پیشگیری از جرم وهم در کاهش از جرم می تواند نقش به سزایی را ایفا نماید. به طوری که اگر در یک دسته بندی کلی بخواهیم مسائلی که در نگرش شهروندان به جرم وجود دارد را بیان کنیم باید گفت:
مهاجر پذیر بودن شهر که خود تعدد فرهنگ ها با نگرش های متفاوت را به همراه دارد
مشخص بودن نقاط و محله های جرم خیز به صورت محسوس در شهر بندرعباس که در اذهان عمومی شناخته شده اند.
وجود بازارها ،‌هایپر مارکت ها و پاسا‍ژها در شهر با مشتری های زیاد که این خود نگرش خاصی را در افراد ایجاد نموده که چنین مکانهایی ویژ افراد خاصی است نه هر کسی که این خود بر سطح کیفیت زندگی شهروندان تأثیر گذار است و محلات پایین شهر هم سبک های خاصی را برای زندگی برگزیده اند که به نوعی عادت محسوب می گردد.
پیشینه پژوهش :
3-1 پژوهش های داخلی
بحث پرداختن به مساله جرم ونوع برخورد با این پدیده قدمتی به درازی عمر بشر دارد که در خصوص نوع برخورد با این پدیده در قرآن کریم ودر همه ادیان مورد توجه جدی بوده است ودر مجموعه قوانین ما هم از جمله قانون مجازات اسلامی ماده (2) به صراحت به آن پرداخته است ، در قوانین دیگر هم به صورت پراکنده به تناسب به آن توجه شده است ، با بررسی های به عمل آمده در مجموعه مقالات حقوقی ، اجتماعی ،اینترنت ومطالعاتی که صورت گرفت باید بگویم به صراحت در بحث سبک زندگی ، نگرش وارتباط آن با جرم ،تحقیقی صورت نگرفته ویا اگر بوده محقق علی رغم تلاش امکان دستیابی نداشته است ، حتی در فصلنامه های علوم اجتماعی نیز به مساله خاص سبک زندگی از دیدگاه صرف جامعه شناسی پرداخته شده است ، البته مقالاتی از جمله :
مقاله ای با موضوع “نگرش فقهی- اصولی به جرم ومجازات1 که در سال 1380″توسط سید علی اصغر موسوی رکنی از اساتید گروه فقه ومبانی حقوق اسلامی دانشگاه قم انجام شده است که در فصلنامه مدرس شماره 4 نیز چاپ گردیده است ،
همچنین مقاله ای با عنوان” مبانی پیشگیری از جرم ” اثر دکتر علی صفاری عضو هیات علمی دانشکده شهید بهشتی که در مجله تحقیقات حقوقی شماره 34 در سال 88 چاپ شده است.
– مقاله ی” پیشگیری از وقوع جرم “از جناب آقای دکتر حسین میر محمد صادقی در فصلنامه مطالعات امنیت اجتماعی ناجا سال82 چاپ گردید .. .
نکته حایز اهمیت این است که در خصوص موضوع مورد بحث تا کنون مقالات و کتب ارزشمندی از اساتیدی چون دکتر کی نیا ،دکتر نجفی ابرند آبادی و…به چاپ رسیده یا در دسترس می باشد که همگی در جهت پیشگیری از جرم بوده که شاید بی ارتباط با موضوع نباشند اما اینکه به صورت تخصصی بادخیل نمودن مساله سبک زندگی و مطالعه خاص بر روی جامعه ی آماری شهر بندر عباس صورت گرفته باشدتا کنون موجود نمی باشد.
3-2پژوهش های خارجی:
کیم یونگ چان در پژوهشی با عنوان تبلیغات ،‌فرهنگ مصرف،‌فرهنگ های جوانی و تکنولوژی رسانه ای رویکرد فرهنگی تاریخی به مؤسسه mtv را مورد بررسی قرار داده است چان در این تحقیق،‌ضمن ایجاد ارتباط بین نظریه های رقابتی درون و میان رشته ای فرهنگ ، ‌به بحث پیرامون مخاطبان ،‌ مؤسسات فرهنگی و پس زمینه تاریخی مؤسسه mtv پرداخته است. وی به طور خاص برتکامل mtv به عنوان یک رسانه تبلیغاتی که بر سبک زندگی نسل جوان تأثیر گذاشته متمرکز شده است (Yongchan ,2001:249)
یونیک ریش یان و باچ پایی در پژوهش گسترده ای تأثیر برنامه های تلویزیونی هند ، ‌به ویژه آگهی های تبلیغاتی تجاری را بر الگوی رفتاری ، نگرش ها و سبک زندگی کودکان هندی مورد بررسی و مطالعه قرار داده اند. آنها با مطالعه 730 کودک در مدارس یا محل زندگی شان و گفت و گو با خانواده ها و معلمان آنان به نتایج جالب توجهی دست یافتند . به اعتقاد آنها « در کشور هند تلویزیون به عنوان یکی از مهمترین لوازم زندگی خانواده هاست. به طوری که داشتن یک دستگاه تلویزیون نسبت به تحصیلات ،‌ آب سالم ،‌ غذای کافی ،‌ و سایر ضروریات زندگی اولویت دارد.»1 درهندوستان کودکان از محصولات و کالاهایی که در فروشگاهها وجود دارد ،‌بیش تر از قبل آگاهی دارند و برای همگام شدن با تغییرات اقتصادی محیط مرتباً‌ در اولویت های خود تجدید نظر می کنند و در مقایسه با سالیان گذشته،‌ لباس – پوشش – برای آنها اهمیت بیشتری پیدا کرده است .
سبک زندگی در بریتانیا عنوان تحقیق دیگری است که سازمان mintel در سال 1988 به منظور مطالعه روندهای هزینه ی خانوارهای انگلیسی در طی ده سال انجام داده است . این تحقیق جنبه های مختلفی را از زندگی جوانان و زنان و نقش تصمیم گیری آنان را در چگونگی گذران اوقات فراغت مورد توجه خود قرار داده است . نتایج به دست آمده روی هزینه های انجام شده در خانوارهای انگلیسی این بررسی نشان می دهد که هزینه های خانه و وسایل،‌ محصولات خوراکی، نوشیدنی ها و دخانیات ،‌هزینه های مربوط به سرگرمی و تعطیلات ،‌هزینه های شخصی ،‌تحرک و ارتقای سلامتی و آموزش ،‌تهویه ها و بیمه ،‌پس انداز و مالیات مهمترین اقلام هزینه ای هستند.
در مورد جنبه های اجتماعی و فرهنگی ،‌این تحقیق نشان داد که بینندگان منتخب،‌در انتخاب قالب های مورد نظر با یکدیگر از نظر احساس جوانی هماهنگ بوده اند . همچنین حس جوانی یا حس آزادی دارای ارتباط معنی داری بود که با خود دلیلی بر دورنمای فرهنگی مبتنی بر حس جوانی است و نکته دیگر این که نتایج بررسی نشان می دهد که زیبایی و جوان بودن از دیدگاه منتخبان به صورت وسیعی با استفاده از لوازم آرایشی و بهداشتی که یکی از جذبه های سیصد آگهی مورد بررسی بود دارای ارتباط است (Dziurzynski , 1977:26)
اهداف تحقیق :
مهمترین انگیزه محقق در انتخاب این موضوع ، جنبه کاربردی وعلمی بودن آن بود :
اهداف کلی :
بررسی” تاثیرسبک زندگی بر نگرش شهروندان به جرم “در شهر بندر عباس
اهداف جزیی:
بررسی رابطه بین” نمادهای منزلتی سبک زندگی” با “نگرش شهروندان به جرم” در شهر بندر عباس
بررسی رابطه” نمادهای اجتماعی سبک زندگی” با” نگرش شهروندان به جرم” در شهر بندر عباس
بررسی ارتباط “نمادهای فرهنگی سبک زندگی” با” نگرش شهروندان به جرم “در شهر بندر عباس
بررسی “رابطه بین آداب وارزشهای اجتماعی” سبک زندگی با” نگرش شهروندان به جرم” در شهر بندر عباس
پرسش های تحقیق:
سوال اصلی :
1 – سبک زندگی چه تاثیری بر نگرش شهروندان به جرم در شهر بندر عباس دارد؟
سوالات فرعی:
2 – جه ارتباطی بین نمادهای منزلتی ونگرش شهروندان به جرم وجود دارد ؟
3-نمادهای فرهنگی چه تاثیری برنوع نگرش شهروندان به جرم دارند ؟
4-نمادهای اجتماعی به چه میزان بر نوع نگرش شهروندان به جرم تاثیر دارند ؟
5- چه ارتباطی بین نگرش به ارزشهای اجتماعی ونگرش شهروندان به جرم در شهر بندر عباس وجوددارد؟
روش پژوهش :
در این پژوهش ، ابزار اصلی اندازه گیری پرسشنامه بود که به روش نمونه گیری خوشه ای ابتدا شهر بندرعباس به پنج منطقه (شمال ، ‌جنوب ،‌ شرق ،‌ غرب و مرکز) تقسیم گردید و به تناسب تراکم جمعیت ، ‌پرسشنامه بین محلات تقسیم گردید ودر مرحله نهایی به صورت تصادفی افراد نمونه جهت مصاحبه انتخاب گردیدند که محقق با توجه به موضوع تحقیق پس از جمع آوری اطلاعات لازم و تبدیل آنها به کمیت های عددی با استفاده از نرم افزار spss وجداول آماری که در بر دارنده فراوانی ، درصد و نوع پاسخ می باشد اقدام به تجزیه وتحلیل داد ه های به دست آمده از طریق آمار توصیفی واستنباطی نمود .
مشکلات وموانع پژوهش:
آنچه بدیهی است این است که هرکس موفقیت بیشتر و نتیجه مطلوبتر بطلبد ناگزیر باید تلاش بیشتر و مشکلات عدیده ای را بر جان بخرد این تحقیق مانند هر پژوهش دیگری نیاز به تلاش و پشتکار بسیار داشته و با عنایت به اینکه تحقیق، حاصل کار میدانی بوده نگارنده در تدوین و جمع آوری مطالب و تنظیم پایان نامه علاوه بر صرف زمان و هزینه مالی بسیار با کمبود منابع و مشکلات خاص دیگری نیز مواجه بوده، بی شک انجام هرکاری با مشکلات و موانعی مواجه است ، و گذر از این مشکلات می تواند تلاش های محقق را چند برابر نموده و جدیت در کار را به تصویر کشیده همچنین باعث ایجاد تجربه ای نو و مفید در محقق گردد. محقق در این پژوهش با توکل برخدا وهمکاری خانواده و ارشاد اساتید بزرگوار تا حدودی بر مشکلات و موانع فائق آمده و نتیجه کار حاصل گردیدو به لطف پروردگار توانستم وظیفه خود را در این عرصه به پایان برسانم.
اشاره اجمالی به برخی از مشکلات:
کمبود منابع تحقیق متناسب با موضوع در شهر بندرعباس
عدم همکاری بعضی از پاسخ دهندگان در تکمیل پرسشنامه که با محافظه کاری سعی در عدم پاسخگویی به سئوالاتی از جمله وضعیت حقوق و در آمد و شغل و ….را داشتند.
عدم اعتماد در تکمیل پرسشنامه با توجه به میدانی بودن تحقیق و همزمانی آن با بحث یارانه ها و ثبت نام آن، که محقق مجبور به صرف وقت جهت توجیه پاسخگویان گردید .
بالا بودن حجم نمونه وطاقت فرسا بودن جمع آوری نمونه در شهر بندرعباس
عدم همکاری پاسخگویان در اعلام دقیق سن- میزان تحصیلات ، جنسیت و..
فصل دوم
چارچوب مفهومیومبانی نظری تحقیق
مبحث اول: مفهوم جرم :
گفتار اول – تعاریف
از نظر لغوی جرم ،گناه خطا ،ذنب ، تعدی و ناشایست معنا شده است ، از مجموعه قوانین جزایی وقانون اساسی چنین استنباط می شود که جرم ،عملی است که قانون آن را منع کرده است ودر مقابل آن مجازاتی معین شده ،هر گاه مرتکب به قصد ، آن را انجام داده باشد مجرم است .
تعریف مفهومی: درتعریف مفهومی جرم از سوی محققان هر چند به ظاهر تفاوت هایی دیده می شود ، اما درکلیات امر اتفاق نظر وجود دارد ،برخی جرم را عملی می دانند که قانون آن را از طریق تعیین کیفر منع کرده باشد (جعفری لنگرودی 191،1372)و گروهی از محققان نیزدر تعریف جرم اظهار داشته اند ،جرم عبارت است از فعل یا ترک فعلی که موجب اخلال درنظم اجتماعی شده وبه وسیله قانون جزا برای آن مجازات تعیین شده باشد .
قانون مجازات اسلامی (مصوب سال 1370مجلس شورای اسلامی)بدون اینکه جرم را تعریف کرده باشد در ماده 2این قانون می گوید:((هر فعل یا ترک فعلی که در قانون برای آن مجازات تعیین شده باشد جرم محسوب می شود .))با این تعریف به طور کلی جرم در محدوده معینی قرارمی گیرد ودیگر اعمال ضد اجتماعی وضد اخلاقی را که قانون برای آنها مجازات تعیین نکرده باشد نمی توان جرم محسوب کرد .اصل قانونی بودن جرایم و مجازات ها موید این مطلب است.1
اما قانون جدید مجازات اسلامی جرم را اینگونه تعریف میکند (( هررفتاری اعم از فعل یا ترک فعلی که در قانون برای آن مجازات تعیین شده است جرم محسوب می شود.))
پس ذکر این نکته خالی از لطف نیست که در تعریف جرم (رفتار) شاخصه ی اصلی قرار داده شده است لازم است در خصوص جایگاه جامعه شناسی جنایی نیزدر حقوق جزا بپردازیم چرا که رفتار شخص در اجتماعی که زندگی می کند در علوم جامعه شناسی مورد بحث قرار می گیرد ، همچنین درجامعه شناسی(رفتار) شخص ، یکی از ابعاد تشکیل دهنده ی ((نگرش)) دانسته شده است .
گفتار دوم : جایگاه جامعه شناسی جنایی در حقوق جزا :
جامعه شناسی جنایی ، علمی است که در باره ی عوامل و شرایط اجتماعی جرم زا و صور گوناگون بزه و جنبه های کمی وکیفی آن و پیدایش فرد یا گروههای جامعه ستیز در میان جوامع انسانی با روش عینی و علمی یا مشاهده و مقایسه با کمک آمار جنایی به بررسی وتحقیق می پردازد تا رابطه بزه وبزهکاری را با جامعه در یابد ، مشکلات و آسیب های اجتماعی یعنی جرایم ناشی از سوء تاثیر عوامل اجتماعی را تشخیص دهد وبا همکاری گروهی وهمه جانبه ی متخصصان رشته های مختلف علوم اجتماعی بر طرق پیشگیری از حدوث جرایم در یک جامعه ، وروش های درمان واصلاح وتربیت کسانی که به کجروی وتبهکاری افتاده اند ، با هدف سازگار ساختن آنان با نظام اجتماعی دست یابند1
حقوق جزا برای رسیدن به هدف اصلی خود ،‌یعنی پیشگیری از وقوع و اصلاح و درمان مجرمان از علوم مختلفی مثل جامعه شناسی جنایی ، روانشناسی جنایی و زیست شناسی جنایی استفاده می کند به طوری که “انریکوفری” که از معروفترین بنیانگذاران مکتب تحققی حقوق جزا است به اعتقاد وی جرم یک امر بیوفیزکو – سوسیال (زیستی ، روانی و اجتماعی )است . ایشان منکر تأثیر مطلق بازدارندگی کیفر بوده به جای کیفر،‌ قائم مقام های کیفری را مطرح می کند .2
همچنین پیشگیری از جرم را می توان عبارت از مجموعه ای از اقدامات غیر کیفری دانست که منحصراً ‌و یا جزئاً‌ هدف آنها محدود کردن امکان وقوع جرم یا مجموعه ای از جرایم باشد .
مطالعات متعدد پیشگیری رشد مدار حاکی از آن است که موقعیت ضعیف اجتماعی،‌ اقتصادی ،‌ خانواده ، ‌الگوهای تربیت نادرست والدین وقرار گرفتن در جمع همسالان نا بهنجار به شدت کودک را در معرض بزهکاران و گرایش به جرم در آینده قرار می دهد . به همین دلیل مداخله مناسب در مسیر و مراحل رشد راهبرد اصلی پیشگیری رشد مداراست . و هدف از آن از بین بردن یا بهبود عوامل خطر بزهکاری و نیز ایجاد عوامل حمایتی برای تقویت مقاومت گرایش بزهکاری در آینده است .
اقدام پیشگیرانه که هدف اصلی ما در این پژوهش می باشد معطوف به اوضاع و احوالی که جرم ممکن است در آن به وقوع بپیوندد وشامل اقدام های غیر کیفری است برای جلوگیری از به فعل در آمدن اندیشه مجرمانه با تغییر دادن اوضاع واحوال خاص که یک سلسله جرایم مشابه در آن به وقوع پیوسته یا ممکن است به وقوع بپیوندد.
گفتار سوم :عوامل خطر در بروز جرم:
در دهه گذشته ،‌ طبق نتایج حاصل از مطالعات وپژوهش های انجام شده ،‌عوامل متعددی که در رشد بزهکاری مؤثربود،‌ شناسایی گردید . این عوامل را به طور کلی ،‌به دو دسته “عوامل خطر”و “عوامل حمایتی” ،‌ تقسیم نموده اند . به عبارت دیگر ، ‌انسان در دوران طفولیت از عوامل حمایتی مانند کانون حمایت خانواده ،‌عشق والدین ،‌آموزش مدرسه ،‌ کودکستان ، ‌آمادگی رابطه تعاملی سازنده با مربیان ، ‌آموزگاران ،‌ دوستان و خانواده برخوردار است . اگر این عوامل حمایتی کارکرد خود را درست انجام ندهند ،‌ تبدیل به عوامل خطر می شوند ، یعنی مجموعه ای از خصوصیات فردی و پیرامونی که از طریق آن می توان در صدد ارتکاب جرم یا انجام رفتارهای ضد اجتماعی شخص را در آینده پیش بینی کرد، با توجه به توضیحات فوق ، ‌عوامل خطر درگرایش به بزهکاری را می توان در چهار سطح بررسی کرد. سطح خانواده ،‌ سطح رفتارها،‌ سطح رشد قدرت شناختی و محیط تحصیلی ودر سطح دوستان .
در سطح خانواده
منشاء عوامل خطر می تواند مهمترین مکان ها ونهادهای جامعه پذیری مانند محیط خانواده باشد . عوامل در سطح خانواده عبارتند از:‌
فقر عاطفی ،‌ تربیتی و اقتصادی والدین
اعتیاد ،‌خشونت وفروپاشی بنیان خانواده
روابط ناموزون و قهرآمیز بین اطفال و والدین
اقدامات تنبیهی و تشویقی ،‌ بی ضابطه و بی قاعده که گاه شدید و گاه بی اغماض صورت می گیرد . مهمترین عواملی که می تواند بیشترین نقش را سطح خانواده داشته باشد نیز عبارتند از:
1-1سکونت در محلات جرم خیز :
مسکن خانوادگی نمودار سطح اجتماعی و اقتصادی والدین است که در حد وسیعی به محیط اکولوژیک اجتناب ناپذیر مربوط است. والدین با انتخاب محل جغرافیایی مسکن خویش،‌ اطرافیان اجتماعی کانون خانواده خود را در حیات اجتماع نیز تعیین می کنند و موقعیت کانون خانوادگی به نوبه خود ،‌در حد وسیعی به برخورد کودک با انواع الگوها وسرمشقهای رفتار دامن زده واز این رهگذر اثرات خوب یا بد در تکوین شخصیت این موجودات نقش پذیر از خود به یادگار می گذارد
محله های فقیر نشین و حلبی آبادهای اطراف شهرها که افراد مختلفی از نظر بزهکاری در آن مکان ها ممکن است شرایط را برای گرایش ساکنان به بزهکاری مهیا کند این گونه افراد اکثراً‌ از نظر فرهنگی ،‌فقر مادی ،‌گرایش دینی و غیره ضعیف هستند .
1-2خانواده های نابسامان : وضع نامناسب خانواده که بر اثر جدایی و طلاق یا ناسازگاری پدر و یا غیبت ممتد وی یا نقص تربیتی مادر وعدم توجه آنان به تربیت فرزندانشان پیش می آید ،‌می تواند در تربیت آنها اثر گذاشته و آنها را به سوی بزهکاری سوق دهد.آنچه که کودک یا نوجوان در خانواده به عنوان یک جامعه کوچک می آموزد ساختار رفتاری او را شکل داده و ثبات پیدا می کند و بعدها همین رفتار را در جامعه بزرگ تر از خانواده یا اجتماع به مرحله اجرا می گذارد ، در خانواده هایی که از مهر و محبت خبری نباشد بلکه به جای آن درگیری و نزاع وجود داشته باشد زمینه برای گرایش کودکان و نوجوانان به کارهای خلاف فراهم می شود.
2-در سطح رفتارها :‌
عوامل خطر در سطح رفتارها عبارتند از :‌
استمرار حالت پرخاشگری
وجود رفتارهای مخالفت آمیز و منفی
تکانشی بودن ، ‌شلوغ بودن ،‌ آرام نداشتن ،‌ فزون کاری
فقدان یا کمبود رفتار مثبت و سازنده با دیگران و همسالان
مهمترین عواملی که می تواند بیشترین نقش را سطح رفتارها داشته باشد عبارتند از :
1-2-شکاف طبقاتی و نابرابری اجتماعی :‌ عدم توزیع ثروت و منابع مالی به طرز صحیح در جامعه تحت هر شرایطی که باشد ، ‌زمینه را آن چنان آماده می سازد که افراد از رفتارهای ضد اجتماعی برای بقا و دوام خود استفاده کنند و رفتارهای خلاف رابرای خود هنجار توجیه نماید .
2-2-فقر اقتصادی : تهیدستی و فقر به خصوص در افرادی که از نظر اقتصادی سست هستند ،‌می تواند از جمله عوامل ارتکاب آنها بزهکاری باشد حضرت علی (ع)‌می فرماید: ((فقر دین انسان را ناقص ،‌اندیشه را مشوش و مردم را نسبت به یکدیگر بدبین می سازد.)) معمولاً‌ کسانی که در تأمین نیازهای زندگیشان ناتوان هستند و از فقر مالی رنج می برند ، به خصوص اگر شغل نداشته باشند ،‌به بزهکاری روی می آورند .
3- محیط تحصیلی :
شکست تحصیلی
رفتار توأم با اخلال گری و آشوب
ضریب هوشی پایین
عقب ماندگی تحصیل
مشکل داشتن در تمرکز
فقدان آینده بینی و برنامه ریزی
1-3- محیط فرهنگی : در جرم شناسی ، محیط فرهنگی به کلیه جنبه های فرهنگی هر اجتماع اعم از آداب ،‌رسوم ، اخلاقیات ،‌اعتقادات ونیز مؤسسه های مربوط به تعلیم و تربیت و کلیه امور مربوط به آنهاست که به نحوی از انحاء شخصیت اطفال و نوجوانان را تحت تأثیر قرار داده و عامل مؤثری در میزبان بزهکاری آنان محسوب می گردد.
در ارتباط با خرده فرهنگ ها نیز ساترلند می گوید : « در تبیین علل جرم به عوامل قومی ،‌ مهاجرت ، سازگاری های برخی از گروهها و عدم رشد خرده فرهنگ ها باید توجه کرد . لذا تبهکاری مسئله ای است که از تعارض فرهنگی نشأت می گیرد .
در سطح دوستان
عوامل خطر در میان دوستان اطفال عبارتند از :‌
آمیزش با همسالان ضد اجتماع
ترجیح خوشگذرانی و عیاشی بدون کنترل در اماکن غیر معمولی
طرد فرد از سوی همسالان اجتماعی ، بهنجار و معقول
این عوامل خطر ،‌تأثیرمتقابل بر یکدیگر و همدیگر را کامل می کنند . در پیشگیری باید نسبت به چهار سطح ذکر شده :‌ خانواده ،‌رفتار ،‌شناخت و کیفیت دوستان ،‌مدیریت و اقدام لازم صورت گیرد. حال باید دید رفع این عوامل تا چه اندازه در عمل و برنامه های پیشگیری ،‌مورد توجه قرار گرفته و چه نتایجی از اجرای آن به دست آمده است. 1

مبحث دوم: تعریف مفاهیم
گفتار اول : تعریف مفهومی واژه نگرش Attitudes
از آ نجا که اصطلاح نگرش از نظر روانشناسان معانی مختلفی دارد جای تعجب نیست که درحوزه ی علوم انسانی به تعریف های گوناگون از این مفهوم مواجه می شویم لذا در این پژوهش سعی می شود فقط به چند تعریف از نگرش اکتفا شود :
آلپورت این مفهوم را چنین تعریف می کند ” وضع رفتار ، وضع نفسانی و عصبییی است که سازمان آن از تجربه است ودر واکنش های فرد نسبت به همه ی اشیاء وهمه اوضاع اثر هدایت کننده ودینامیک دارد” ، به عبارت دیگر ، وضع رفتار ،”آمادگی عصبی وروانی برای فعالیت نفسانی و جسمانی”است ؛ در واقع رفتار فرد را برای واکنش معینی آماده می کند .
“نیوکمب” نیز وضع رفتاری را آمادگی برای بر انگیختن انگیزه ها می داند .وضع رفتار کسی نسبت به چیزی ، آمادگی او برای عمل و ادارک و تفکر و احساس نسبت به آن چیز است.
کراچ ،دیوید،وکراچفیلد ریچارد ترکیب شناخت ها، احساسها و آمادگی برای عمل نسبت به یک چیز معین را نگرش شخص نسبت به آن چیز می گویند ، نگرش یک حالت روانی وعصبی آمادگی است که از طریق تجربه ی سازمان یافته وتاثیری هدایتی یا پویا بر پاسخ های فرد ،در برابر کلیه اشیا یا موقعیت هایی که به آن مربوط می شود .
“نگرش”،نظامی بادوام است که شامل 3 عنصر است یک عنصر شناختی( cognitive)یک عنصر احساسی(feeling) ، و یک عنصر تمایل به عمل ( action tendency) است (فرید من و همکاران ،1970) روی آن اتفاق نظر دارند .
روی هم رفته تعریف سه عنصری نگرش تعریفی است که بیشتر روانشناسان اجتماعی روی آن اتفاق نظر دارند،عنصر شناختی شامل اعتقادات و باورهای شخص در باره یک شی یا اندیشه است ، عنصر احساسی یا عاطفی آن است که معمولا نوعی احساس عاطفی با باورهای ما پیوند دارد ، در عنصر سوم و تمایل به عمل جهت آمادگی برای پاسخگویی به شیوه ای خاص اطلاق می شود به عنوان مثال ، نگرش یک شخص نسبت به یک شخصیت سیاسی ممکن است حاوی این شناخت باشد که او یک شخصیت سیاسی است ، مرد است ، شخص شیفته طریق سخنرانی آن شخصیت سیاسی است که بسیار جذاب سخن می گوید و شنوندگان خود را مسحور می کند . بخش رفتاری این نگرش آن است که شخص همواره آماده ملاقات و مشتاق حضور در جلسات سخنرانی آن شخصیت سیاسی است. از میان عناصر تشکیل دهنده ، “عنصر عاطفی” را مهمترین مولفه نگرش باید دانست1.
بنابر این نگرش حالت کلی فرد است ،در واقع درک فرد از زندگی ، مردم و وقایع از نقطه نظر فردی نگرش نحوه دید افراد به چیز هاست به صورت ذهنی واین مقوله تماما از ذهن آغاز می شود ، نگرش افراد از روی گفتار وکردار آنان برای دیگران مشخص می شود ، نگرش های قوی تر،پایدار ترند وبیشتر احتمال دارد رفتارها را پیش بینی کنند ونگرش هایی که مشخصا،مربوط به خود یا دسترسی به آنها زمان بر است پایدار تر هستند ، وبیشتر احتمال دارد که به رفتار منجر گردند تا نگرش های دیگر2
گفتاردوم- ابعاد نگرش :
هر یک از عناصر نگرش (عناصر شناختی ، عنصر عاطفی و عنصر رفتاری)خود دارای دو بعد هستند یکی نیرومندی یا شدت ودیگری در جه پیچیدگی ، چنانچه می دانیم یک نگرش می تواند به صورت مخالف با مطالبی باشد یا به صورت موافق با آن ؛‌ اما این فقط جهت نگرش را نشان می دهد و غالباً‌ ضروری است که ما درجه ی موافقت یا مخالفت با یک موضوع را نیز بدانیم ، بنا براین ،‌نیرومندی یا شدت ،‌ترکیب جهت و نیرومندی نگرش نسبت به هر یک از عناصر ذکر شده است؛‌مثلاً‌در مورد عنصر شناختی ،‌ممکن است شخص با موضوعی کاملاً‌موافق باشد و آن را خوب صرف بداند یا با آن کاملاً‌مخالف بوده و آن را بد مطلق بپندارد . در مورد عنصر عاطفی نیز شخص ممکن است عاطفه ای کاملا ً‌مثبت یا کاملاً‌ منفی نسبت به موضوع نگرش داشته باشد و بنابرین ،‌ نسبت به آن محبت نامشروط یا نفرت بدون قید و شرط بورزد . در مورد عنصر آمادگی برای رفتار نیز به همین ترتیب است. ممکن است کسی آماده ی حمایت بی قید و شرط از موضوع نگرش باشد یا اینکه آماده ی هرگونه حمله به آن تا حد نابودی آن باشد .
گفتار سوم- شکل گیری نگرشها
برخی از محققان همچون (کرچ ،کراچفیلد ، و بالاچی)عوامل تکوین نگرش هار ا چهار عامل دانسته اندکه عبارتند از1- آنچه که نیازهای شخص ر برآورده می کند 2- کسب اطلاعات در باره موضوع یا شی یا فرد خاص 3- تعلق گروهی 4- عامل شخصیت فرد
در روانشناسی اجتماعی هر چند تا کید اصلی بر فرایند تغییر نگرش ها پس از شکل گیری آنها بوده است‌با وجود این ،‌لزوم مطالعه ی چگونگی شکل گیری آنها نیز امری انکار ناپذیر است. در اینجا ما عواملی را که در شکل گیری نگرشها مؤثرند به اختصار مورد بررسی قرار می دهیم .
‌می توان گفت که شکل گیری نگرش مقدمتاً به صورت یک فرایند یادگیری آغاز می شود ، شخص در معرض اطلاعات و تجربه های مربوط به یک شی ء یا موضوع خاص قرار می گیرد و براثر فرایندهای تقویت و تقلید نگرشی نسبت به آن شیء یا موضوع پیدا می کند. اما وقتی که نگرش شکل گرفت ، ‌اصل ثبات شناختی اهمیتی افزایشی پیدا می کند؛ یعنی فرد دیگر حالتی منفعل نخواهد داشت ، او اطلاعات تازه رسیده را برحسب آنچه که قبلاً‌ آموخته است ، ‌تفسیر و تعبیر می کند. در این راستا ،‌ او اطلاعات ناهمساز را رد یا تحریف می کند و اطلاعات همساز را به آسانی می پذیرد . ظاهراً این یک فرایند مداوم و دائمی است و نگرشها حتی آنهایی که زمانی طولانی از شکل گرفتن آنها گذشته است همواره در معرض اطلاعاتی برای تغییر قرار دارند ، ‌اگر چه برخی از نگرشها را می توان به آسانی تغییر داد ،‌اما در عمل بعضی از انواع نگرشها که خوب مستقر شده باشند در مقابل تغییر به شدت مقاوم اند.1
گفتار چهارم: تغییر نگرش ها:
در رابطه با تغییر نگرشها و افکار دو دیدگاه عمده وجود دارد ، تغییر ناموفق (معکوس)
و تغییر موافق با هم جهت .
1-1تغییر ناموافق یا معکوس :
زمانی که تغییر نگرشها از مثبت به منفی و یا از منفی به مثبت باشد تغییر نگرش معکوس رخ می دهد ، که در این شیوه سعی وتلاش این است که بازخوردها و نگرشها را درجهت مخالف تغییر دهند.
2-1 : تغییر موافق یا هم جهت :
زمانی که جهت تغییر با جهت بازخوردها و نگرشها همسو باشد تغییر موافق رخ می دهد ، بدین صورت که نگرش منفی را نسبت به کسی یا چیزی در جهت منفی افزایش دهیم و یا نگرش مثبت را در جهت مثبت آن تقویت کنیم.به طور کلی تغییر پذیری نگرشها تابع برخی از متغیرها و مشخصه هائی است که آنها را از یکدیگر متمایز می سازد کرچ و کراچفیلد در کتابشان به عواملی اشاره می کنند که در تغییر پذیری نگرشها مؤثرند ، از جمله این موارد :‌ میزان افراطی بودن نگرشها ، تکثر یا سادگی ساختار و تجانس درونی میان اجزای سازنده ی نگرشها ،‌که در این قسمت به طور مختصر و موجز به هریک از این عوامل می پردازیم.
میزان افراطی بودن نگرشها به این امر اشاره دارد که هرچه نگرشها از شدت و درجه افراطی تری برخوردار باشند کمتر در معرض دگرگونی و تغییر قرار می گیرند. زیرا نگرشهای افراطی با اعتماد و شدت بیشتری مورد قبول شخص می باشند.
تکثر(plural) یا سادگی نیز از دیگر مواردی است که در تغییر نگرشها سهم عمده ای دارد ،‌ به طوری که طبق نظر کرچ و کراچفیلد نگرش ساده بیشتر در معرض تغییر ناموافق است تا نگرشی که دارای ساخت متکثر و چند وجهی می باشد.
تجانس (homogeneity) نیز از دیگر مولفه هایی است که در امر تغییر نگرشها مد نظر روانشناسان اجتماعی بوده ، منظور از تجانس این است که میان اجزاء سه گانه نگرشها (احساسی ،‌ شناختی ورفتاری ) تمایل به همشکلی و همگونی وجود داشته باشد،‌این اجزاء یکدیگر را تأیید نمایند و برعکس این قضیه عدم تجانس است که اجزاء با هم ناهماهنگ بوده ، بنابراین به راحتی ممکن است در جهت تجانس بیشتر حرکت کنند،‌این امر بخصوص در رابطه با تغییر موافق صدق می کند. این مؤلفه در قالب نظریه ناهمسازی شناختی”ابیلسون” و “روزنبرگ” نیز قابل تبیین می باشد ، ‌این دو معتقدند که نگرشها و اعتقادات از منطقی روانی تبعیت می کنند ، که برمبنای این منطق ، باورها و نگرشها به گونه ای تغییر می یابد که از نظر روانشناختی هماهنگ باشند ،‌ به عنوان مثال اگر ما بدانیم که سیگار کشیدن مضر بوده و موجب ایجاد سرطان ریه می شود،‌اما باز به کشیدن سیگار ادامه دهیم باور و نگرش ما با رفتارمان ناهماهنگ است ، ‌لذا به طور کلی فرد هماهنگی را زمانی تجربه می کند که درگیر رفتارهایی مغایر با نظراتش نشود .1
مبحث سوم :مفهوم سبک زندگی :
سبک زندگی یکی از مفاهیمی است که در متون مختلف اجتماعی – اقتصادی و فرهنگی کاربرد فراوانی دارد این مفهوم قدمتی کمتر از یک قرن دارد و آن را محصول مدرنیته می دانند بنابراین مفهوم سبک زندگی در جامعه سنتی جایگاهی ندارد، زیرا در این دوره تجانس و هم شکلی در شیوه زندگی کردن امکان بروز تمایز را نمی دهد. در جامعه مدرن که تنوع و تکثر کالا و آزادی فردی در مصرف از ویژگی های آن است سبک زندگی متنوع امکان بروز پیدا می کند
شیوه ی زندگی قشر ها ،طبقات و گروههای اجتماعی مختلف را در جامعه سبک زندگی می نامند.هر یک از قشرها ی اجتماعی سبک زندگی ویژه با رویکرد ها و باورداشت ها ی خاص خود را دارند . سبک زندگی ، کارهای روزمره ، عادات لباس پوشیدن ، خوردن ، شیوه روبرو شدن با دیگران ،گذران اوقات فراغت وبه طور کلی چگونگی انتخاب های افراد را در بر می گیرد.
سبک زندگی با انتخابی شدن زندگی روزمره معنا پیدا می کند در جوامع معاصر چون قدرت انتخاب بیشتر شده است. از اجزای سازنده تحولات مدرنیته تلقی می گردد. و در واقع سبکهای زندگی باز نمودی از جستجوی هویت و انتخاب فردی است و در دنیای امروز مفهوم سبک زندگی راهی برای تعریف ارزشها و همچنین نشانگر ثروت و موقعیت اجتماعی افراد است. مطالعات سبک زندگی از این جهت اهمیت دارد که شیوه های ارتباط و پیوندهای اجتماعی فرهنگی و اقتصادی مدرن را آشکار می سازد.
در این پژوهش تعریف فاضلی (1382 ،57) را مبنا قرار می دهیم « سبک زندگی مجموعه رفتاری در حوزه مصرف فرهنگی و مادی زندگی اجتماعی است که در عرصه عمل محقق شده و قابل مشاهده است.)) در تعریف یاد شده سه نکته قابل توجه است :
گرچه ارزشها و نگرشها در به وجود آمدن سبک زندگی مؤثرند اما جرئی از آن محسوب نمی شوند. بلکه سبک زندگی همان بخش از زندگی است که عملاً‌تحقق می یابد. در واقع طیف کامل فعالیتهایی است که افراد در زندگی روزمره انجام می دهند.
همچنین سبک زندگی باید زاییده ی انتخاب گری افراد باشد زیرا سبک زندگی آن دسته از رفتارهایی که مردم حق انتخاب ندارد ،را شامل‌نمی شود.
سبک زندگی نسبت مستقیمی با مصرف دارد زیرا مصرف در خدمت تعریف کردن کیستی کنش گران (پاسخ به سوال من کیستم) ،‌ باز کردن راهی برای عضویت افراد در گروههای اجتماعی ،‌تثبیت مقولات فرهنگی ، ‌ایجاد خودبیگانگی یا نفی آن ، ‌ایجاد یا باز تولید انواع نابرابری های اجتماعی ،‌ ایجادگروه بندی های مدرن متمایز از گروه بندی های سنتی مبتنی بر جنسیت و غیره بازتولید اقتصادی سرمایه داری است.1
اینکه مردم چقدر به چه نحوی و چگونه مصرف می کنند در شکل دهی سبک زندگی آنها بسیار تعیین کننده است در تبیین چرایی این موضوع باید در نظر داشت که نحوه مصرف تا حد زیادی انتخاب های افراد و دلایل آن را آشکار می سازد. مطالعه کیفیت مصرف ، ‌این امکان را فراهم می آورد که حتی به ارزشها و نگرش های افراد نیز را یابیم به عبارت دیگر مصرف نمود خارجی نگره های درونی است که در شکل دهی به سایر رفتارها تأثیر دارد .
در واقع با کاربرد مفهوم سبک زندگی و تعمیق آن می توان از هنجارهای پنهان که در اذهان ،‌باورها و رفتارهای مردم یک جامعه قابل مشاهده است ، ‌سردر آورد می توان گفت که دغدغه مستمر مسئولان کشور در حوزه مسائل و تحولات فرهنگی در ایران را می توان با بررسی سبک زندگی آن پاسخ داد. بررسی سبک زندگی در واقع بررسی فرهنگ جامعه است. از آنجا که در یک جامعه خرده فرهنگ های منحرف و ناسازگار و گاهی معارض با فرهنگ حاکم بر جامعه وجود دارند که ممکن است تهدیدی جدی برای ادامه حیات فرهنگی جامعه است به حساب آیند. شناخت سبک زندگی می تواند وجود و میزان نفوذ خرده فرهنگ های منحرف را نشان دهد. بنابراین برای حفظ حیات فرهنگی جامعه ،‌شناخت سبک زندگی ضرورت دارد.2
مسأله ی حائز اهمیت این است که چون هر سبک زندگی مبانی فلسفی و اعتقادی خاص خود را دارد و نمی تواند با هر اعتقادی راه سازگاری در پیش گیرد،‌ عادت به شیوه ی زندگی غربی به تدریج سبب تغییر دیدگاههای فکری و اعتقادی افراد می شود و پایه های عقیدتی آنان را لرزان می سازد و به مرحله ای می رسد که فرد به سبک زندگی عادت کرده و نمی خواهد از آن دست بردارد و لذا اندیشه ها و اعتقادات متضاد با زندگی غربی را هم بدون تأمل وتعمق رد کرده و کنار می گذارد. اما آنچه از سبک زندگی غربی به جامعه ی ما منتقل می شود،‌ پیامی غیر از این دارد. در زندگی غربی چیزی به نام احکام الهی ومنبعی برای به دست آوردن آن مطرح نیست لذا هرکس مطابق تمایلات خود زندگی می کند و به هر چیزی که خود می پسندد عمل می کند .1
جهت بررسی سبک زندگی از این پس بهتر است سراغ اقشار بالا و پایین جامعه برویم. قشر بالا به دلیل توانایی مالی و میل به متمایز نمودن خود از سایر اقشار ،‌سبک زندگی خاصی را بر می گزینند و در مقابل قشر پایین به دلیل عدم توان مالی قادر به رقابت با قشر بالا نیست ودر نتیجه از مدها و الگوهای رفتاری آنان پیروی نخواهند کرد. ولذا سبک زندگی خاص خود را خواهند داشت .
وجود یک سبک زندگی که شاخص های متناقضی با هم دارند نیز قابل توجه است. کسانی که هم به مناسک دینی پایبندند (اهل شرکت در نماز جماعت و نماز جمعه ودعاهای مختلف هستند) و هم از ارتکاب انحرافات اخلاقی که به آن مواجه می شوند رویگردان نیستند البته این سبک ریشه در برخی باورهای عامیانه دارد مثل اینکه بعضی از افراد می گویند « ما قبل از انقلاب، مشروب می خوردیم، دهان خود در آب می کشیدیم و نماز می خواندیم » . یا فردی که رباخوار است و از طریق نامشروع کسب درآمد می کند اما در ماه محرم مراسم عزاداری برگزارمی کند و غذا رایگان به مردم می دهد. یعنی کسی که با خدا وارد جنگ شده است برای امام حسین (ع) مجلس عزا برگزار می کند . افزایش پیروان این سبک برای جامعه خطرناک است و موجب رشد نفاق و بی اعتمادی مردم در روابط شخصی خواهد شد .
جوانان آینده سازان جامعه هستند و تهاجم برنامه ریزی شده فرهنگی دشمن نیز این گروه را هدف گرفته است و لذا توجه جدی تر به نحوه زندگی آنان (سبک زندگی) شامل رفتارها ،‌ترجیحات و نگرش ها و انگیزه های رفتار یک ضرورت و نیاز انکار ناپذیر است وجود رفتارهای انحرافی مثل مصرف سیگار،‌ قلیان و مشروبات الکلی در بین جوانان که خود ریشه بسیاری از انحرافات خطرناک است نیز بایستی مورد توجه جدی قرار گیرد.1
گفتار اول:مولفه های سبک زندگی
در سبک زندگی مدرن ،‌مؤلفه هایی دال بر حضور عناصر مدرن و نو زندگی امروزی وجود دارد که نشانه ی آینده نگری و رو به جلو داشتن هستند . استفاده از ابزار و دستگاههای نوین و استفاده از اشکال هنری وفراغت مدرن و توجه به ارزشهایی چون قدرت فن آوری برابر زن و مرد ، رفاه و شاخص هایی از این نوع ، الگوی زندگی مدرن را شکل می دهند .
در سبک زندگی سنتی ، مؤلفه های مربوط به گذشته ی تاریخی و نمادهای فرهنگی وجود دارد و سبک وسیاق آن نوع زندگی به تصویر کشیده می شود که مصرف الگوها ، ابزار ، امکانات و رفتار ، بیانگر روشهای زندگی سنتی است و در عین حال کارایی خاص خود را دارد سبک زندگی گروههای مرفه و بالای جامعه ،‌ مبتنی برالگوهای منزلتی وطبقاتی است که نمادها آثار، اشکال و رفتار ویژه این طبقات را در بر دارد و واضح ترین مشخصه ی آن ، محور قرار گرفتن پول ، دارایی ، ثروت و قدرت اقتصادی از طریق نمایش نمادهای منزلتی است .
سبک های زندگی گروههای پایین جامعه مبتنی بر به تصویر کشاندن ارزشها و نقش های اجتماعی غیر شخصی با تأکید بر روابط حرفه ای است که منزلت اقتصادی چندان بالایی در جامعه ندارد . سبک زندگی گروههای اجتماعی و قشرهای متوسط ،‌حد وسط میان دو سبک مرفه و پایین جامعه است . نقشها و ارزشهای اجتماعی بیشتر مبتنی بر گروههایی از جامعه هستند که در آن بیش از آن که به ثروت و دارایی اهمیت داده شود، به کسب علم ،‌تحصیلات ،‌فرهنگ و ارزشهای مربوط به آن اهمیت داده می شود نمادهای زندگی در این سبک مبتنی بر مصرف گرایی ، ‌رفاه زندگی و خوشبختی آرمان گرایانه نیست . سبک زندگی مبتنی بر مؤلفه های فرهنگی به گونه ای است که با توجه به طرز گذران فراغت و نمایش نمادهای فرهنگی و الگوهای رفتاری ، محور اصلی آن را مصرف کالاهای فرهنگی و هنری یا پرداختن به اموری از این قبیل معین می کند و به سرمایه ی فرهنگی به مشابه یک ارزش در زندگی نگاه می شود. لذا این سبک مبتنی بر الگوهای دانش ، فرهنگ و مصرف رسانه ای است . در حالی که در سبک زندگی مبتنی بر مؤلفه های اقتصادی ،‌ ارزش قوام دهنده ی این سیاق زندگی ، ‌تعلقات مادی ، ‌مصرف گرایی ،‌توجه به موقعیت های شغلی و حرفه ای صرفاً اقتصادی است . این جریان از طریق نمایش نماد های منزلتی ، نقش های اجتماعی و الگوهای رفتاری و ارزشهای مربوط به آن به مشابه سرمایه ی اقتصادی تکوین پیدا می کند .در این بخش از پژوهش به سبک زندگی اسلامی ومولفه های آن که به نوعی با زندگی جامعه ایرانی مرتبط است پردا خته خواهد شد.
گفتار دوم :سبک زندگی اسلامی
پیامبر گرامی اسلام که منادی توحید ویکتا پرستی بود،‌سبک و نوع زندگی خاصی را به مردم عرضه کرد که می توان آن را سبک زندگی توحیدی نامید. این سبک زندگی،‌سازگار با زندگی جاهلی نبود و مشکل اصلی مردم هم این بود که به آن نوع از زندگی خو کرده بودند و به آسانی نمی توانستند از آن دست بردارند در این کلام کوتاه به آیه شریفه از قرآن کریم به عنوان شاهد تمسک می جوییم که به مردم هشدار می دهد و می



قیمت: 10000 تومان

متن کامل در سایت homatez.com
NameEmailWebsite

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *