— (357)

2438400-450215
دانشگاه آزاد اسلامي
واحد بين الملل قشم

پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد M.A
گرايش جزا و جرم شناسي
عنوان :
بررسي تاثير سبک زندگي بر نگرش شهروندان به جرم در شهر بندر عباس
استاد راهنما :
دکتراحمد رمضاني
نگارش :
ليلا خازني پور
تابستان 1393
-157480196850
سپاسگزاري
بزرگترين معجزه همين است که وجود داريم .
حمد و سپاس خداوند منان را به خاطر تمام آنچه که در طول عمر بر ما عطا فرمود و آنچه که با حکمت خود از ما دور داشت و بر مامنت نهاد تا فراگيريم و بياموزيم . شايسته هست که از تمام بزرگواراني که در تکميل اين پژوهش به شيوه هاي مختلف مرا ياري رسانده اند قدرداني کنم بالاخص اساتيد راهنما جناب آقاي دکتر احمد رمضاني واستاد ارجمندم جناب آقاي دکتر منصور اخلاقي پور در بحث جامعه شناسي بسيار سپاسگذارم چرا که بدون راهنماييهاي ايشان تامين اين پايان نامه بسيار مشکل مي نمود و ديگر عزيزان از جمله خانواده عزيزم به ويژه همسر وفرزندم که صبورانه در تمامي مراحل سخت همراه و ياور من بودندوبسياري از سختي ها را برايم آسان نمودند. اميد است توانسته باشم رسالت خود را به عنوان شاگرد کوچکي در عرصه حقوق در تکميل و ارائه پژوهش به پايان رسانده باشم.
ماحصل آموخته هايم را تقديم مي کنم به دستان مهربان پدر ومادرم
و
نگاه آرام بخش همسرم و نفس هاي پراميد پسرم که هردو جرات زندگي کردن و توان محکم ايستادن را به من هديه کردند.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکيده1
مقدمه2
بخش اول:کليات پژوهش،چارچوب مفهومي ومباني نظري تحقيق………………………………..
فصل اول کليات پژوهش3
1-بيان مساله پژوهش4
2ضرورت مساله5
3-پيشينه پژوهش6
1-3 پژوهش هاي داخلي6
2-3 پژوهش هاي خارجي7
4- اهداف پژوهش8
1-4اهداف کلي8
2-4اهداف جزيي9
5-پرسش هاي پژوهش9
6-روش پژوهش10
7- مشکلات وموانع پژوهش10
عنوان صفحه
فصل دوم:چارچوب مفهومي ومباني نظري تحقيق12
مبحث اول :مفهوم جرم12
گفتار اول: تعريف لغوي ومفهومي جرم:13
گفتار دوم: جايگاه جامعه شناسي جنايي در حقوق جزا13
گفتار سوم: عوامل خطردر بروز جرم…..14
1-در سطح خانواده14
1-1سکونت در محلات جرم خيز .15
2-1خانواده هاي نابسامان..15
2-در سطح رفتارها16
1-2شکاف طبقاتي ونابرابري اجتماعي….16
2-2فقر اقتصادي16
3-درمحيط تحصيلي 16
1-3محيط فرهنگي16
4-در سطح دوستان……………………………………………………………………………………………………………………………………………….17
مبحث دوم تعريف مفاهيم :18
گفتاراول:تعريف مفهومي نگرش……………………………………………………………………………………………………………..18
گفتار دوم:ابعاد نگرش…………………………………………………………………………………………………………………………….20
گفتار سوم شکل گیری نگرش ها…………………………………………………………………………………………………………….20
گفتار چهارم :تغيير نگرش ها21
1-1تغيير ناموافق يا معکوس21
2-1تغيير موافق يا هم جهت………………..21
عنوان صفحه
مبحث سوم:مفهوم سبک زندگي 23
گفتار اول: مولفه هاي سبک زندگي 27
گفتار دوم: سبک زندگي اسلامي 28
گفتار سوم :مولفه هاي سبک زندگي اسلامي28
مبحث چهارم مباني نظري تحقيق :30
گفتار اول زيست شناختي وجرم30
گفتار دوم ديدگاه روانشناختي(جرم وشخصيت روان رنجور)………………………………………………………………………31
گفتار سوم: نظريه هاي جامعه شناسي33
1-1جامعه وجرم 33
2-1نظريه ادوين اچ . ساترلند…………..39
3-1نظريه جامعه شناختي دورکيم 33
4-1نظريه رابرت ک.برتون35
مبحث پنجم منابع نظري استخراج فرضيه ها36
1-1نظريه انحراف فرهنگي 36
2-1نظريه تغيير محيط فرهنگي 36
3-1نظريه پيوند (معاشرت)افتراقي (ترجيحي) 38
4-1نظريه وجدان جمعي38
5-1نظريه انتخاب عقلاني39
6-1نظريه برچسب زني39
مبحث ششم :فرضيه هاي تحقيق………………………………………………………………………………..40
عنوان صفحه
1-فرضيه اصلي…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..40.
2-فرضيه هاي فرعي……………………………………………………………………………………………………………………………………………..40
مبحث سوم :مدل مفهومي41
1-بررسي منابع نظري استخراج فرضيه ها………………………………………………………………………………………………………………..42
2-بررسي مولفه هاي سبک زندگي………………………………………………………………………………………………………………………..42
3-مدل تحليلي بررسي تاثير سبک زندگي بر نگرش شهروندان به جرم………………………………………………………………………..43
4-مدل تحليلي بررسي عوامل خطر در بروز جرم……………………………………………………………………………………………………..44.
بخش دوم روش تحقيق،توصيف وتجزيه وتحليل نتايج پژوهش ،نتيجه گيري وپيشنهادها…………….
فصل سوم روش تحقيق45
مبحث اول:تعريف عملياتي46
گفتار اول :تعريف عملياتي متغير ها ومعرف46
گفتار دوم :روش تحقيق….47
گفتار سوم :روش نمونه گيري..47
گفتار چهارم :تعيين حجم نمونه…………………………………………………………………………………50
مبحث دوم :متغير هاي تابع ومتغير هاي مستقل51
گفتار اول:متغير تابع يا وايسته…51
1-متغير وابسته نگرش به جرم51
1-1بعد احساسي 52
2-1بعد شناخت ورفتاری………..53
گفتار دوم :متغير هاي مستقل…..54
عنوان صفحه
1-متغير سبک زندگي: 54
1-1نمادهاي منزلتي55
2-1نمادهاي فرهنگي57
3-1 نمادهاي اجتماعي58
4-1 آداب وسنن وارزشهاي اجتماعي59
مبحث سوم کد گذاري واستخراج داده ها……………………………………………………….60
گفتار اول :ارزيابي ابزار سنجش.60
1-گفتار دوم :پايايي60
2-محاسبه ميزان قابليت اعتماد (پايايي )ابزار پژوهش 61
فصل چهارم توصيف و تجزيه وتحليل نتايج پژوهش
مبحث اول :يافته هاي توصيفي63
گفتار اول :متغير هاي زمينه اي 63
1-1توصيف نمونه مورد بررسي به تفکيک گروههاي سني…………………………………………………………63
2-1توصيف نمونه مورد بررسي بر حسب جنسيت………………………………………………………………….63
3-1توصيف نمونه مورد بررسي بر حسب ميزان تحصيلات………………………………………………………..67
4-1- توصيف نمونهمورد بررسي بر حسب گروههاي سني…………………………………………………………69
5-1- توصيف نمونه مورد بررسي به تفکيک وضعيت تاهل………………………………………………………..71
6-1- توصيف نمونه مورد بررسي بر حسب ميزان هزينه ………………………………………………………….73
7-1- توصيف نمونه مورد بررسي بر حسب ميزان در آمد………………………………………………………….75
8-1- توصيف نمونه مورد بررسي بر حسب بومي وغير بومي………………………………………………………77
9-1توصيف نمونه مورد بررسي بر حسب مدت سکونت…………………………………………………………….79
10-1- توصيف نمونه مورد بررسي بر حسب مناطق شهري………………………………………………………..81
عنوان صفحه
مبحث دوم :متغيرهاي تحقيق………………………………………………………………………….83
گفتار اول1—متغير وابسته نگرش به جرم……………………………………………………………….83
گفتار دوم 2-متغيرهاي مستقل87
1-1 نمادهاي فرهنگي87
2-1نمادهاي منزلتي91
3-1 نمادهاي اجتماعي………94
4-1آداب وسنن وارزشهاي اجتماعي96
گفتار سوم :تجزيه وتحليل داده هاي پژوهش……………………………………………………………………………………………….100
فصل پنجم نتيجه گيري و پيشنهادات: 100
گفتار اول : نتيجه گيري………………………………………………………………………………………………………………………107
گفتار دوم پيشنهادها:…………………………………………………………………………………………………………………………109
منابع و ماخذ……………………………………………………………………………………………………………………………………..110
چکيده انگليسی………………………………………………………………………………………………………………………………….114
ضمايم و پيوست ها115
پرسشنامه…………………………………………………………………………………………………………………………………………116
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول شماره (1) توزيع فراواني جمعيت (55-20) سال ساکن در شهر بندرعباس ………………………………………….63
جدول شماره( 2)-توزيع پاسخگويان برحسب جنسيت…………………………………………………………………………………65
جدول شماره( 3 )-توزيع پاسخگويان برحسب ميزان تحصيلات………………………………………………………………….. 67
جدول شماره ( 4):توزيع فراواني نمونه مورد بررسي برحسب گروههاي سني…………………………………………………..69
جدول شماره( 5)-توزيع پاسخگويان برحسب وضعيت تاهل…………………………………………………………………………71
جدول شماره( 6)-توزيع پاسخگويان برحسب ميزان هزينه ماهيانه………………………………………………………………….73
جدول شماره( 7)-توزيع پاسخگويان برحسب ميزان درآمد ماهيانه………………………………………………………………….75
جدول شماره ( 8)-توزيع پاسخگويان برحسب بومي وغير بومي بودن ……………………………………………………………77
جدول شماره(9): توزيع پاسخگويان برحسب مدت سکونت: ………………………………………………………………………79
جدول شماره (10): توزيع پاسخگويان برحسب مناطق شهري : ……………………………………………………………………..81
جدول شماره( 11)-توزيع فراواني پاسخگويان برحسب بيان عوامل موثر بر نگرش به جرم…………………………………83
جدول شماره(12)-توزيع فراواني پاسخگويان برحسب بيان عوامل موثر برگرايش به جرم…………………………………84
جدول شماره(13) توزيع فراواني پاسخگويان در خصوص تاثير نصب دوربين در کاهش جرم در اماکن شهري…..85
جدول شماره(14) توزيع فراواني پاسخگويان برحسب پاسخ به گويه هاي مربوط به نگرش به جرم………………….86
جدول شماره(15)-توزيع فراواني پاسخگويان برحسب ميزان تاثير نمادهاي فرهنگي در نگرش به جرم…………….87
جدول شماره(16)-توزيع فراواني پاسخگويان برحسب بيان چگونگي گذران اوقات فراغت………………………………..88
عنوان صفحه
جدول شماره(17)-توزيع فراواني پاسخگويان برحسب بيان اهميت پوشش وآرايش زنان……………………………89
جدول شماره(18)-توزيع فراواني پاسخگويان برحسب بيان اهميت پوشش وآرايش مردان………………………….90
جدول شماره(19)-توزيع فراواني پاسخگويان برحسب ميزان تاثير نمادهاي منزلتي در نگرش به جرم……….91
جدول شماره (20) توزيع فراواني پاسخگويان برحسب بيان اهميت مصرف امکانات زندگي ……………………..92
جدول شماره (21)توزيع فراواني پاسخگويان برحسب نحوه مصرف امکانات زندگي ………………………………..93
جدول شماره(22)توزيع فراواني پاسخگويان برحسب ميزان تاثير نمادهاي اجتماعي در نگرش به جرم………..94
جدول شماره(23)توزيع فراواني پاسخگويان برحسب نوع ونحوه روابط بين افراد……………………………………95
جدول شماره(24)-توزيع فراواني پاسخگويان برحسب ميزان تاثير آداب ورسوم وارزشهاي اجتماعي…………….96
جدول شماره(25)-توزيع فراواني پاسخگويان برحسب بيان تاثير آداب ورسوم وارزشهاي اجتماعي……………….97
جدول شماره (26) ميانگين متغير هاي تحقيق …………………………………………………………………………………….98
جدول شماره (27) همبستگي بين متغيرهاي مستقل ومتغير وابسته (نگرش به جرم )………………………………….99
جدول شماره ( 28 ) آزمون پيرسون براي نمادهاي فرهنگي…………………………………………………………………..101
جدول شماره(29) آزمون پيرسون براي نمادهاي منزلتي ………………………………………………………………………..102
جدول شماره (30) آزمون پيرسون براي نمادهاي اجتماعي……………………………………………………………………..103
فهرست نمودار ها
TOC \f \h \z \t “عنوان نمودارها;1” نمودارشماره ١ :توزيع پاسخگويان بر حسب گروههاي سني 64نمودار شماره٢ : توزيع پاسخگويان بر حسب جنسيت65نمودارشماره٣ : توزيع پاسخگويان بر حسب تحصيلات67نمودار شماره٤: توزيع پاسخگويان بر حسب گروههاي سني69نمودار شماره٥ : توزيع پاسخگويان بر حسب وضعيت تاهل71نمودارشماره ٦ : توزيع پاسخگويان بر حسب هزينه ماهيانه73نموارشماره ٧ : توزيع پاسخگويان بر حسب در آمدماهيانه75نمودار شماره٨ : توزيع پاسخگويان بر حسب بومي وغير بودن افراد77نمودارشماره ٩ : توزيع پاسخگويان بر حسب مدت سکونت79نمودارشماره١٠ : توزيع پاسخگويان بر حسب مناطق شهري81

چکيده :
پژوهش حاضر تحت عنوان بررسي تاثير سبک زندگي بر نگرش شهروندان به جرم در شهر بندر عباس مي باشد که در دو بخش گنجانده شده است ، بخش اول شامل کليات ، چارچوب مفهومي و نظري پژوهش ،که در دو فصل مجزا به آن پرداخته شده است. بخش دوم شامل روش تحقيق ، توصيف و تجزيه و تحليل نتايج پژوهش ، نتيجه گيري و پيشنهادات مي باشد که در سه فصل آورده شده است هدف از انجام تحقيق حاضر “بررسي تاثير سبک زندگي بر نگرش شهروندان به جرم در شهر بندرعباس” مي باشد؛ بدين منظور مولفه هاي سبک زندگي شامل «نمادهاي منزلتي، نمادهاي اجتماعي ، نمادهاي فرهنگي، آداب و رسوم و ارزشهاي اجتماعي» و سنجش شاخص هاي مربوط به هر کدام از اين مولفه ها در نظر گرفته شدند، قلمرو اين تحقيق از پائيز 92 با حجم نمونه 384 نفر از ميان افراد محدوده سني 60-18 ساله در شهر بندرعباس انجام شد به منظور جمع آوري اطلاعات، پرسشنامه هايي در جهت بررسي مولفه ها و شاخص هاي انتخابي در بين افراد توزيع و تکميل شدو نمونه هاي آماري تحقيق به طور تصادفي انتخاب و با روش نمونه گيري خوشه اي انجام شد. به منظور تجزيه و تحليل داده ها از روش آمار توصيفي از نرم افزار SPSS استفاده گرديد و براي آزمون فرضيه ها از آزمون همبستگي پيرسون استفاده شد.يافته هاي تحقيق بيانگر اين است که از بين مولفه هاي سبک زندگي مورد بررسي، تنها دو متغيير نمادهاي فرهنگي و متغيير آداب و رسوم و ارزش هاي اجتماعي سبک زندگي در تبيين متغيير نگرش به جرم مورد تاييد قرار گرفت.
کلمات کليدي: سبک زندگي، نگرش به جرم ، شهروندان ، نماد هاي فرهنگي ، آداب و رسوم و ارزشهاي اجتماعي

مقدمه :
نگرش به جرم يکي از از مفاهيم کليدي است که در علم روانشناسي مورد بحث قرار مي گيرد چرا که نگرش شامل سه عنصر شناختي،احساسي وتمايل به انجام عمل است، که در عنصر شناختي اعتقادات و باورهاي شخصي درباره يک انديشه يا شي مطرح مي باشد ، در عنصر احساسي يا عاطفي معمولا نوع احساس عاطفي که با باورهاي فرد پيوند داردودر عنصر سوم ، تمايل به عمل جهت آمادگي پاسخگويان به انجام عمل به شيوه اي خاص اطلاق مي گردد.
بنابر اين در نگرش شخص به جرم ، ابتدا مرحله شناخت ،سپس احساس تمايل به انجام عمل است که در در قالب عمل بروز مي کند ، از طرفي وقتي دنياي اجتماعي متحول مي شود ، به مفاهيمي نو براي درک کردن آن نيازمنديم ، سبک زندگي از جمله مفاهيمي است که در دنياي امروز زياد ازآن استفاده مي شود مطالعه سبک زندگي قابليت بيشتري براي شناخت دقيق رفتارها وپيش بيني آنها را دارا مي باشد زيرا بررسي رفتارهاي واقعي با رويکرد کشف انسجام والگومند يا به عبارتي مطالعه سبک زندگي مي تواند جايگزين مناسبي براي بررسي نگرش ها و ارزشها باشد.
مسايلي که مي تواند ارتباط سبک زندگي ونگرش به جرم را مورد بررسي قرار دهد نياز به آسيب شناسي دقيق در حوزه جامعه شناسي جنايي دارد چرا که که در جامعه شناسي به تمامي ابعاد زندگي از جمله محيط ، خانواده ، دوستان ، اجتماع و…پرداخته خواهد شد واين مسايل گاها به صورتي پيچيده در زندگي افراد مطرح مي گردد وآنچه که به اين پيچيدگي مي افزايد تعارض وتضادهايي است که افراد بر سر انتخاب اهداف با آن مواجه اند ، در اين پژوهش نيز با توجه به تعاريف عنوان شده سعی شد مفصلا به اين مسائل پرداخته شود.
فصل اول
کليات
بيان مساله تحقيق
ابتدا لازم است در مبحث کليات تحقيق،اشاره مختصري پيرامون مساله تحقيق نموده سپس وارد مباحث اصلي شد، در اين تحقيق سعي شد اول متغيرهاي مستقل سبک زندگي و مولفه هاي آن و ديگري متغير وابسته نگرش به جرم، که از سه بعد احساسي،‌ادراکي و رفتاري حاصل مي شودرا با طراحي سوالاتي که در قالب پرسشنامه مي باشد آنها را مورد بررسي قرار داده و ارتباط اين دو مقوله را مورد تحليل قرار دهيم،شايان ذکر است در بخش نگرش به جرم سعي گرديد به نوعي ديدگاههاي مخاطبان را در خصوص مسائلي که روزانه با آن مواجه اند وبه نوعي با سبک زندگي مدرن گره خورده را مورد بررسي قرار داده و با عنايت به اينکه طبق قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 هر («رفتاري» اعم از فعل يا ترک که در قانون براي آن مجازات تعيين شده جرم محسوب مي شود) سعی شد به بررسی اينکه رفتار چگونه وتحت چه عواملي نشأت مي گيرد و اصلاً نگرش مردم در خصوص جرم با توجه به مولفه های سبک زندگی به چه صورت است پيشنهادتی نيز مطرح شود از طرفي ديگر سبک زندگي يکي از مفاهيمي است که در متون مختلف اجتماعي _اقتصادي وفرهنگي کاربرد فراواني داردبه طوري که با مطالعه سبک زندگي مي توان از هنجارهاي پنهان که در باورها ورفتارهاي مردم يک جامعه وجود دارد اطلاع يافت ، اين مفهوم قدمتي کمتر از يک قرن دارد و آن را محصول مدرنيته مي دانند بنابراين مفهوم سبک زندگي در جامعه سنتي جايگاهي ندارد ، زيرا در اين دوره تجانس و هم شکلي در شيوه زندگي کردن امکان بروز تمايز را نمي دهد ، در جامعه مدرن که تنوع وتکثر کالا و آزادي فردي در مصرف از ويژگي هاي آن است ، سبک زندگي متنوع امکان بروز پيدا مي کند.1
همچنين از آنجايي که سبک زندگي از مفاهيم مطرح شده در علم جامعه شناسي مي باشد ، بزهکاري هم به عنوان يک پديده اجتماعي با ساير پديده هاي اجتماعي نظير شهرنشيني ، صنعتي شدن ، ‌مهاجرت و حاشيه نشيني ،‌ خانواده ، ‌فقر و بيکاري و … که در علم جامعه شناسی نيز مورد بحث مي باشد در ارتباط است.2
در جرم شناسي محيط فرهنگي به کليه جنبه هاي فرهنگي هر اجتماع اعم از آداب ، رسوم ، ‌اخلاقيات ، ‌اعتقادات و کليه امور مربوط به آنهاست که به نحوي شخصيت افراد را تحت تاثير قرار داده و عامل موثري در ميزان بزهکاري آنان محسوب مي شود .1
هدف اصلي نگارنده در اين پژوهش هم برداشتن قدمي در کاهش جرم است که با بررسي جامعه آماري 18 سال به بالا (شهربندرعباس) اين کار صورت گرفت که به صورت تصادفي افراد انتخاب گرديدو نگرش آنان مورد ارزيابي قرار گرفت.
ضرورت مسأله
با توجه به اينکه شهر بندرعباس به خاطر دارا بودن شرايط خاصي از جمله مهاجر پذير بودن و وجود بخش عظيمي از غير بوميان با فرهنگ هاي متفاوت در اين شهر ، ايجاب مي نمايد که محيطي با نگرش هاي متفاوت را دارا باشد،‌از مسائلي که مي توان به اين بحث تعميم داد تنوع جرايم در اين شهر مي باشد به طوري که خرده فرهنگهاي موجود و مهاجر پذير بودن شهر و قرار داشتن شهر در نقطه مرزي مي تواند نقش مهمي در نگرش افراد به جرم در اين شهررا ايفا نمايد به طوري که اين امر خود در تشديد يا تکرار جرايم بي تأثير نمي باشد بايد اذعان داشت شايد تحقيقات گسترده اي جهت ريشه يابي چنين مسائلي صورت نگرفته است اما پر واضح است که پرداختن به چنين مباحثي هم در بحث پيشگيري از جرم وهم در کاهش از جرم مي تواند نقش به سزايي را ايفا نمايد. به طوري که اگر در يک دسته بندي کلي بخواهيم مسائلي که در نگرش شهروندان به جرم وجود دارد را بيان کنيم بايد گفت:
مهاجر پذير بودن شهر که خود تعدد فرهنگ ها با نگرش هاي متفاوت را به همراه دارد
مشخص بودن نقاط و محله هاي جرم خيز به صورت محسوس در شهر بندرعباس که در اذهان عمومي شناخته شده اند.
وجود بازارها ،‌هايپر مارکت ها و پاسا‍ژها در شهر با مشتري هاي زياد که اين خود نگرش خاصي را در افراد ايجاد نموده که چنين مکانهايي ويژ افراد خاصي است نه هر کسي که اين خود بر سطح کيفيت زندگي شهروندان تأثير گذار است و محلات پايين شهر هم سبک هاي خاصي را براي زندگي برگزيده اند که به نوعي عادت محسوب مي گردد.
پيشينه پژوهش :
3-1 پژوهش های داخلي
بحث پرداختن به مساله جرم ونوع برخورد با اين پديده قدمتي به درازي عمر بشر دارد که در خصوص نوع برخورد با اين پديده در قرآن کريم ودر همه اديان مورد توجه جدي بوده است ودر مجموعه قوانين ما هم از جمله قانون مجازات اسلامي ماده (2) به صراحت به آن پرداخته است ، در قوانين ديگر هم به صورت پراکنده به تناسب به آن توجه شده است ، با بررسي هاي به عمل آمده در مجموعه مقالات حقوقي ، اجتماعي ،اينترنت ومطالعاتي که صورت گرفت بايد بگويم به صراحت در بحث سبک زندگي ، نگرش وارتباط آن با جرم ،تحقيقي صورت نگرفته ويا اگر بوده محقق علي رغم تلاش امکان دستيابي نداشته است ، حتي در فصلنامه هاي علوم اجتماعي نيز به مساله خاص سبک زندگي از ديدگاه صرف جامعه شناسي پرداخته شده است ، البته مقالاتي از جمله :
مقاله اي با موضوع “نگرش فقهي- اصولي به جرم ومجازات1 که در سال 1380″توسط سيد علي اصغر موسوي رکني از اساتيد گروه فقه ومباني حقوق اسلامي دانشگاه قم انجام شده است که در فصلنامه مدرس شماره 4 نيز چاپ گرديده است ،
همچنين مقاله اي با عنوان” مباني پيشگيري از جرم ” اثر دکتر علي صفاري عضو هيات علمي دانشکده شهيد بهشتي که در مجله تحقيقات حقوقي شماره 34 در سال 88 چاپ شده است.
– مقاله ي” پيشگيري از وقوع جرم “از جناب آقاي دکتر حسين مير محمد صادقي در فصلنامه مطالعات امنيت اجتماعي ناجا سال82 چاپ گرديد .. .
نکته حايز اهميت اين است که در خصوص موضوع مورد بحث تا کنون مقالات و کتب ارزشمندي از اساتيدي چون دکتر کي نيا ،دکتر نجفي ابرند آبادي و…به چاپ رسيده يا در دسترس مي باشد که همگي در جهت پيشگيري از جرم بوده که شايد بي ارتباط با موضوع نباشند اما اينکه به صورت تخصصي بادخيل نمودن مساله سبک زندگي و مطالعه خاص بر روي جامعه ي آماري شهر بندر عباس صورت گرفته باشدتا کنون موجود نمي باشد.
3-2پژوهش های خارجي:
کيم يونگ چان در پژوهشي با عنوان تبليغات ،‌فرهنگ مصرف،‌فرهنگ هاي جواني و تکنولوژي رسانه اي رويکرد فرهنگي تاريخي به مؤسسه mtv را مورد بررسي قرار داده است چان در اين تحقيق،‌ضمن ايجاد ارتباط بين نظريه هاي رقابتي درون و ميان رشته اي فرهنگ ، ‌به بحث پيرامون مخاطبان ،‌ مؤسسات فرهنگي و پس زمينه تاريخي مؤسسه mtv پرداخته است. وي به طور خاص برتکامل mtv به عنوان يک رسانه تبليغاتي که بر سبک زندگي نسل جوان تأثير گذاشته متمرکز شده است (Yongchan ,2001:249)
يونيک ريش يان و باچ پايي در پژوهش گسترده اي تأثير برنامه هاي تلويزيوني هند ، ‌به ويژه آگهي هاي تبليغاتي تجاري را بر الگوي رفتاري ، نگرش ها و سبک زندگي کودکان هندي مورد بررسي و مطالعه قرار داده اند. آنها با مطالعه 730 کودک در مدارس يا محل زندگي شان و گفت و گو با خانواده ها و معلمان آنان به نتايج جالب توجهي دست يافتند . به اعتقاد آنها « در کشور هند تلويزيون به عنوان يکي از مهمترين لوازم زندگي خانواده هاست. به طوري که داشتن يک دستگاه تلويزيون نسبت به تحصيلات ،‌ آب سالم ،‌ غذاي کافي ،‌ و ساير ضروريات زندگي اولويت دارد.»1 درهندوستان کودکان از محصولات و کالاهايي که در فروشگاهها وجود دارد ،‌بيش تر از قبل آگاهي دارند و براي همگام شدن با تغييرات اقتصادي محيط مرتباً‌ در اولويت هاي خود تجديد نظر مي کنند و در مقايسه با ساليان گذشته،‌ لباس – پوشش – براي آنها اهميت بيشتري پيدا کرده است .
سبک زندگي در بريتانيا عنوان تحقيق ديگري است که سازمان mintel در سال 1988 به منظور مطالعه روندهاي هزينه ي خانوارهاي انگليسي در طي ده سال انجام داده است . اين تحقيق جنبه هاي مختلفي را از زندگي جوانان و زنان و نقش تصميم گيري آنان را در چگونگي گذران اوقات فراغت مورد توجه خود قرار داده است . نتايج به دست آمده روي هزينه هاي انجام شده در خانوارهاي انگليسي اين بررسي نشان مي دهد که هزينه هاي خانه و وسايل،‌ محصولات خوراکي، نوشيدني ها و دخانيات ،‌هزينه هاي مربوط به سرگرمي و تعطيلات ،‌هزينه هاي شخصي ،‌تحرک و ارتقاي سلامتي و آموزش ،‌تهويه ها و بيمه ،‌پس انداز و ماليات مهمترين اقلام هزينه اي هستند.
در مورد جنبه هاي اجتماعي و فرهنگي ،‌اين تحقيق نشان داد که بينندگان منتخب،‌در انتخاب قالب هاي مورد نظر با يکديگر از نظر احساس جواني هماهنگ بوده اند . همچنين حس جواني يا حس آزادي داراي ارتباط معني داري بود که با خود دليلي بر دورنماي فرهنگي مبتني بر حس جواني است و نکته ديگر اين که نتايج بررسي نشان مي دهد که زيبايي و جوان بودن از ديدگاه منتخبان به صورت وسيعي با استفاده از لوازم آرايشي و بهداشتي که يکي از جذبه هاي سيصد آگهي مورد بررسي بود داراي ارتباط است (Dziurzynski , 1977:26)
اهداف تحقيق :
مهمترين انگيزه محقق در انتخاب اين موضوع ، جنبه کاربردي وعلمي بودن آن بود :
اهداف کلي :
بررسي” تاثيرسبک زندگي بر نگرش شهروندان به جرم “در شهر بندر عباس
اهداف جزيي:
بررسي رابطه بين” نمادهاي منزلتي سبک زندگي” با “نگرش شهروندان به جرم” در شهر بندر عباس
بررسي رابطه” نمادهاي اجتماعي سبک زندگي” با” نگرش شهروندان به جرم” در شهر بندر عباس
بررسي ارتباط “نمادهاي فرهنگي سبک زندگي” با” نگرش شهروندان به جرم “در شهر بندر عباس
بررسي “رابطه بين آداب وارزشهاي اجتماعي” سبک زندگي با” نگرش شهروندان به جرم” در شهر بندر عباس
پرسش های تحقيق:
سوال اصلي :
1 – سبک زندگي چه تاثيري بر نگرش شهروندان به جرم در شهر بندر عباس دارد؟
سوالات فرعي:
2 – جه ارتباطي بين نمادهاي منزلتي ونگرش شهروندان به جرم وجود دارد ؟
3-نمادهاي فرهنگي چه تاثيري برنوع نگرش شهروندان به جرم دارند ؟
4-نمادهاي اجتماعي به چه ميزان بر نوع نگرش شهروندان به جرم تاثير دارند ؟
5- چه ارتباطي بين نگرش به ارزشهاي اجتماعي ونگرش شهروندان به جرم در شهر بندر عباس وجوددارد؟
روش پژوهش :
در اين پژوهش ، ابزار اصلي اندازه گيري پرسشنامه بود که به روش نمونه گيري خوشه اي ابتدا شهر بندرعباس به پنج منطقه (شمال ، ‌جنوب ،‌ شرق ،‌ غرب و مرکز) تقسيم گرديد و به تناسب تراکم جمعيت ، ‌پرسشنامه بين محلات تقسيم گرديد ودر مرحله نهايي به صورت تصادفي افراد نمونه جهت مصاحبه انتخاب گرديدند که محقق با توجه به موضوع تحقيق پس از جمع آوري اطلاعات لازم و تبديل آنها به کميت هاي عددي با استفاده از نرم افزار spss وجداول آماري که در بر دارنده فراواني ، درصد و نوع پاسخ مي باشد اقدام به تجزيه وتحليل داد ه هاي به دست آمده از طريق آمار توصيفي واستنباطي نمود .
مشکلات وموانع پژوهش:
آنچه بديهي است اين است که هرکس موفقيت بيشتر و نتيجه مطلوبتر بطلبد ناگزير بايد تلاش بيشتر و مشکلات عديده اي را بر جان بخرد اين تحقيق مانند هر پژوهش ديگري نياز به تلاش و پشتکار بسيار داشته و با عنايت به اينکه تحقيق، حاصل کار ميداني بوده نگارنده در تدوين و جمع آوري مطالب و تنظيم پايان نامه علاوه بر صرف زمان و هزينه مالي بسيار با کمبود منابع و مشکلات خاص ديگري نيز مواجه بوده، بي شک انجام هرکاري با مشکلات و موانعي مواجه است ، و گذر از اين مشکلات مي تواند تلاش هاي محقق را چند برابر نموده و جديت در کار را به تصوير کشيده همچنين باعث ايجاد تجربه اي نو و مفيد در محقق گردد. محقق در اين پژوهش با توکل برخدا وهمکاري خانواده و ارشاد اساتيد بزرگوار تا حدودي بر مشکلات و موانع فائق آمده و نتيجه کار حاصل گرديدو به لطف پروردگار توانستم وظيفه خود را در اين عرصه به پايان برسانم.
اشاره اجمالي به برخي از مشکلات:
کمبود منابع تحقيق متناسب با موضوع در شهر بندرعباس
عدم همکاري بعضي از پاسخ دهندگان در تکميل پرسشنامه که با محافظه کاري سعي در عدم پاسخگويي به سئوالاتي از جمله وضعيت حقوق و در آمد و شغل و ….را داشتند.
عدم اعتماد در تکميل پرسشنامه با توجه به ميداني بودن تحقيق و همزماني آن با بحث يارانه ها و ثبت نام آن، که محقق مجبور به صرف وقت جهت توجيه پاسخگويان گرديد .
بالا بودن حجم نمونه وطاقت فرسا بودن جمع آوري نمونه در شهر بندرعباس
عدم همکاري پاسخگويان در اعلام دقيق سن- ميزان تحصيلات ، جنسيت و..
فصل دوم
چارچوب مفهومیومباني نظري تحقيق
مبحث اول: مفهوم جرم :
گفتار اول – تعاريف
از نظر لغوي جرم ،گناه خطا ،ذنب ، تعدي و ناشايست معنا شده است ، از مجموعه قوانين جزايي وقانون اساسي چنين استنباط مي شود که جرم ،عملي است که قانون آن را منع کرده است ودر مقابل آن مجازاتي معين شده ،هر گاه مرتکب به قصد ، آن را انجام داده باشد مجرم است .
تعريف مفهومي: درتعريف مفهومي جرم از سوي محققان هر چند به ظاهر تفاوت هايي ديده مي شود ، اما درکليات امر اتفاق نظر وجود دارد ،برخي جرم را عملي مي دانند که قانون آن را از طريق تعيين کيفر منع کرده باشد (جعفري لنگرودي 191،1372)و گروهي از محققان نيزدر تعريف جرم اظهار داشته اند ،جرم عبارت است از فعل يا ترک فعلي که موجب اخلال درنظم اجتماعي شده وبه وسيله قانون جزا براي آن مجازات تعيين شده باشد .
قانون مجازات اسلامي (مصوب سال 1370مجلس شوراي اسلامي)بدون اينکه جرم را تعريف کرده باشد در ماده 2اين قانون مي گويد:((هر فعل يا ترک فعلي که در قانون براي آن مجازات تعيين شده باشد جرم محسوب مي شود .))با اين تعريف به طور کلي جرم در محدوده معيني قرارمي گيرد وديگر اعمال ضد اجتماعي وضد اخلاقي را که قانون براي آنها مجازات تعيين نکرده باشد نمي توان جرم محسوب کرد .اصل قانوني بودن جرايم و مجازات ها مويد اين مطلب است.1
اما قانون جديد مجازات اسلامي جرم را اينگونه تعريف ميکند (( هررفتاري اعم از فعل يا ترک فعلي که در قانون براي آن مجازات تعيين شده است جرم محسوب مي شود.))
پس ذکر اين نکته خالي از لطف نيست که در تعريف جرم (رفتار) شاخصه ي اصلي قرار داده شده است لازم است در خصوص جايگاه جامعه شناسي جنايي نيزدر حقوق جزا بپردازيم چرا که رفتار شخص در اجتماعي که زندگي مي کند در علوم جامعه شناسي مورد بحث قرار مي گيرد ، همچنين درجامعه شناسي(رفتار) شخص ، يکي از ابعاد تشکيل دهنده ي ((نگرش)) دانسته شده است .
گفتار دوم : جايگاه جامعه شناسي جنايي در حقوق جزا :
جامعه شناسي جنايي ، علمي است که در باره ي عوامل و شرايط اجتماعي جرم زا و صور گوناگون بزه و جنبه هاي کمي وکيفي آن و پيدايش فرد يا گروههاي جامعه ستيز در ميان جوامع انساني با روش عيني و علمي يا مشاهده و مقايسه با کمک آمار جنايي به بررسي وتحقيق مي پردازد تا رابطه بزه وبزهکاري را با جامعه در يابد ، مشکلات و آسيب هاي اجتماعي يعني جرايم ناشي از سوء تاثير عوامل اجتماعي را تشخيص دهد وبا همکاري گروهي وهمه جانبه ي متخصصان رشته هاي مختلف علوم اجتماعي بر طرق پيشگيري از حدوث جرايم در يک جامعه ، وروش هاي درمان واصلاح وتربيت کساني که به کجروي وتبهکاري افتاده اند ، با هدف سازگار ساختن آنان با نظام اجتماعي دست يابند1
حقوق جزا براي رسيدن به هدف اصلي خود ،‌يعني پيشگيري از وقوع و اصلاح و درمان مجرمان از علوم مختلفي مثل جامعه شناسي جنايي ، روانشناسي جنايي و زيست شناسي جنايي استفاده مي کند به طوري که “انريکوفري” که از معروفترين بنيانگذاران مکتب تحققي حقوق جزا است به اعتقاد وي جرم يک امر بيوفيزکو – سوسيال (زيستي ، رواني و اجتماعي )است . ايشان منکر تأثير مطلق بازدارندگي کيفر بوده به جاي کيفر،‌ قائم مقام هاي کيفري را مطرح مي کند .2
همچنين پيشگيري از جرم را مي توان عبارت از مجموعه اي از اقدامات غير کيفري دانست که منحصراً ‌و يا جزئاً‌ هدف آنها محدود کردن امکان وقوع جرم يا مجموعه اي از جرايم باشد .
مطالعات متعدد پيشگيري رشد مدار حاکي از آن است که موقعيت ضعيف اجتماعي،‌ اقتصادي ،‌ خانواده ، ‌الگوهاي تربيت نادرست والدين وقرار گرفتن در جمع همسالان نا بهنجار به شدت کودک را در معرض بزهکاران و گرايش به جرم در آينده قرار مي دهد . به همين دليل مداخله مناسب در مسير و مراحل رشد راهبرد اصلي پيشگيري رشد مداراست . و هدف از آن از بين بردن يا بهبود عوامل خطر بزهکاري و نيز ايجاد عوامل حمايتي براي تقويت مقاومت گرايش بزهکاري در آينده است .
اقدام پيشگيرانه که هدف اصلي ما در اين پژوهش مي باشد معطوف به اوضاع و احوالي که جرم ممکن است در آن به وقوع بپيوندد وشامل اقدام هاي غير کيفري است براي جلوگيري از به فعل در آمدن انديشه مجرمانه با تغيير دادن اوضاع واحوال خاص که يک سلسله جرايم مشابه در آن به وقوع پيوسته يا ممکن است به وقوع بپيوندد.
گفتار سوم :عوامل خطر در بروز جرم:
در دهه گذشته ،‌ طبق نتايج حاصل از مطالعات وپژوهش هاي انجام شده ،‌عوامل متعددي که در رشد بزهکاري مؤثربود،‌ شناسايي گرديد . اين عوامل را به طور کلي ،‌به دو دسته “عوامل خطر”و “عوامل حمايتي” ،‌ تقسيم نموده اند . به عبارت ديگر ، ‌انسان در دوران طفوليت از عوامل حمايتي مانند کانون حمايت خانواده ،‌عشق والدين ،‌آموزش مدرسه ،‌ کودکستان ، ‌آمادگي رابطه تعاملي سازنده با مربيان ، ‌آموزگاران ،‌ دوستان و خانواده برخوردار است . اگر اين عوامل حمايتي کارکرد خود را درست انجام ندهند ،‌ تبديل به عوامل خطر مي شوند ، يعني مجموعه اي از خصوصيات فردي و پيراموني که از طريق آن مي توان در صدد ارتکاب جرم يا انجام رفتارهاي ضد اجتماعي شخص را در آينده پيش بيني کرد، با توجه به توضيحات فوق ، ‌عوامل خطر درگرايش به بزهکاري را می توان در چهار سطح بررسي کرد. سطح خانواده ،‌ سطح رفتارها،‌ سطح رشد قدرت شناختي و محيط تحصيلي ودر سطح دوستان .
در سطح خانواده
منشاء عوامل خطر مي تواند مهمترين مکان ها ونهادهاي جامعه پذيري مانند محيط خانواده باشد . عوامل در سطح خانواده عبارتند از:‌
فقر عاطفي ،‌ تربيتي و اقتصادي والدين
اعتياد ،‌خشونت وفروپاشي بنيان خانواده
روابط ناموزون و قهرآميز بين اطفال و والدين
اقدامات تنبيهي و تشويقي ،‌ بي ضابطه و بي قاعده که گاه شديد و گاه بي اغماض صورت مي گيرد . مهمترين عواملي که مي تواند بيشترين نقش را سطح خانواده داشته باشد نيز عبارتند از:
1-1سکونت در محلات جرم خيز :
مسکن خانوادگي نمودار سطح اجتماعي و اقتصادي والدين است که در حد وسيعي به محيط اکولوژيک اجتناب ناپذير مربوط است. والدين با انتخاب محل جغرافيايي مسکن خويش،‌ اطرافيان اجتماعي کانون خانواده خود را در حيات اجتماع نيز تعيين مي کنند و موقعيت کانون خانوادگي به نوبه خود ،‌در حد وسيعي به برخورد کودک با انواع الگوها وسرمشقهاي رفتار دامن زده واز اين رهگذر اثرات خوب يا بد در تکوين شخصيت اين موجودات نقش پذير از خود به يادگار مي گذارد
محله هاي فقير نشين و حلبي آبادهاي اطراف شهرها که افراد مختلفي از نظر بزهکاري در آن مکان ها ممکن است شرايط را براي گرايش ساکنان به بزهکاري مهيا کند اين گونه افراد اکثراً‌ از نظر فرهنگي ،‌فقر مادي ،‌گرايش ديني و غيره ضعيف هستند .
1-2خانواده هاي نابسامان : وضع نامناسب خانواده که بر اثر جدايي و طلاق يا ناسازگاري پدر و يا غيبت ممتد وي يا نقص تربيتي مادر وعدم توجه آنان به تربيت فرزندانشان پيش مي آيد ،‌مي تواند در تربيت آنها اثر گذاشته و آنها را به سوي بزهکاري سوق دهد.آنچه که کودک يا نوجوان در خانواده به عنوان يک جامعه کوچک مي آموزد ساختار رفتاري او را شکل داده و ثبات پيدا مي کند و بعدها همين رفتار را در جامعه بزرگ تر از خانواده يا اجتماع به مرحله اجرا مي گذارد ، در خانواده هايي که از مهر و محبت خبري نباشد بلکه به جاي آن درگيري و نزاع وجود داشته باشد زمينه براي گرايش کودکان و نوجوانان به کارهاي خلاف فراهم مي شود.
2-در سطح رفتارها :‌
عوامل خطر در سطح رفتارها عبارتند از :‌
استمرار حالت پرخاشگري
وجود رفتارهاي مخالفت آميز و منفي
تکانشي بودن ، ‌شلوغ بودن ،‌ آرام نداشتن ،‌ فزون کاري
فقدان يا کمبود رفتار مثبت و سازنده با ديگران و همسالان
مهمترين عواملي که مي تواند بيشترين نقش را سطح رفتارها داشته باشد عبارتند از :
1-2-شکاف طبقاتي و نابرابري اجتماعي :‌ عدم توزيع ثروت و منابع مالي به طرز صحيح در جامعه تحت هر شرايطي که باشد ، ‌زمينه را آن چنان آماده مي سازد که افراد از رفتارهاي ضد اجتماعي براي بقا و دوام خود استفاده کنند و رفتارهاي خلاف رابراي خود هنجار توجيه نمايد .
2-2-فقر اقتصادي : تهيدستي و فقر به خصوص در افرادي که از نظر اقتصادي سست هستند ،‌مي تواند از جمله عوامل ارتکاب آنها بزهکاري باشد حضرت علي (ع)‌مي فرمايد: ((فقر دين انسان را ناقص ،‌انديشه را مشوش و مردم را نسبت به يکديگر بدبين مي سازد.)) معمولاً‌ کساني که در تأمين نيازهاي زندگيشان ناتوان هستند و از فقر مالي رنج مي برند ، به خصوص اگر شغل نداشته باشند ،‌به بزهکاري روي مي آورند .
3- محيط تحصيلي :
شکست تحصيلي
رفتار توأم با اخلال گري و آشوب
ضريب هوشي پايين
عقب ماندگي تحصيل
مشکل داشتن در تمرکز
فقدان آينده بيني و برنامه ريزي
1-3- محيط فرهنگي : در جرم شناسي ، محيط فرهنگي به کليه جنبه هاي فرهنگي هر اجتماع اعم از آداب ،‌رسوم ، اخلاقيات ،‌اعتقادات ونيز مؤسسه هاي مربوط به تعليم و تربيت و کليه امور مربوط به آنهاست که به نحوي از انحاء شخصيت اطفال و نوجوانان را تحت تأثير قرار داده و عامل مؤثري در ميزبان بزهکاري آنان محسوب مي گردد.
در ارتباط با خرده فرهنگ ها نيز ساترلند مي گويد : « در تبيين علل جرم به عوامل قومي ،‌ مهاجرت ، سازگاري هاي برخي از گروهها و عدم رشد خرده فرهنگ ها بايد توجه کرد . لذا تبهکاري مسئله اي است که از تعارض فرهنگي نشأت مي گيرد .
در سطح دوستان
عوامل خطر در ميان دوستان اطفال عبارتند از :‌
آميزش با همسالان ضد اجتماع
ترجيح خوشگذراني و عياشي بدون کنترل در اماکن غير معمولي
طرد فرد از سوي همسالان اجتماعي ، بهنجار و معقول
اين عوامل خطر ،‌تأثيرمتقابل بر يکديگر و همديگر را کامل مي کنند . در پيشگيري بايد نسبت به چهار سطح ذکر شده :‌ خانواده ،‌رفتار ،‌شناخت و کيفيت دوستان ،‌مديريت و اقدام لازم صورت گيرد. حال بايد ديد رفع اين عوامل تا چه اندازه در عمل و برنامه هاي پيشگيري ،‌مورد توجه قرار گرفته و چه نتايجي از اجراي آن به دست آمده است. 1

مبحث دوم: تعريف مفاهيم
گفتار اول : تعريف مفهومي واژه نگرش Attitudes
از آ نجا که اصطلاح نگرش از نظر روانشناسان معاني مختلفي دارد جاي تعجب نيست که درحوزه ي علوم انساني به تعريف هاي گوناگون از اين مفهوم مواجه مي شويم لذا در اين پژوهش سعي مي شود فقط به چند تعريف از نگرش اکتفا شود :
آلپورت اين مفهوم را چنين تعريف مي کند ” وضع رفتار ، وضع نفساني و عصبييي است که سازمان آن از تجربه است ودر واکنش هاي فرد نسبت به همه ي اشياء وهمه اوضاع اثر هدايت کننده وديناميک دارد” ، به عبارت ديگر ، وضع رفتار ،”آمادگي عصبي ورواني براي فعاليت نفساني و جسماني”است ؛ در واقع رفتار فرد را براي واکنش معيني آماده مي کند .
“نيوکمب” نيز وضع رفتاري را آمادگي براي بر انگيختن انگيزه ها مي داند .وضع رفتار کسي نسبت به چيزي ، آمادگي او براي عمل و ادارک و تفکر و احساس نسبت به آن چيز است.
کراچ ،ديويد،وکراچفيلد ريچارد ترکيب شناخت ها، احساسها و آمادگي براي عمل نسبت به يک چيز معين را نگرش شخص نسبت به آن چيز مي گويند ، نگرش يک حالت رواني وعصبي آمادگي است که از طريق تجربه ي سازمان يافته وتاثيري هدايتي يا پويا بر پاسخ هاي فرد ،در برابر کليه اشيا يا موقعيت هايي که به آن مربوط مي شود .
“نگرش”،نظامي بادوام است که شامل 3 عنصر است يک عنصر شناختي( cognitive)يک عنصر احساسي(feeling) ، و يک عنصر تمايل به عمل ( action tendency) است (فريد من و همکاران ،1970) روي آن اتفاق نظر دارند .
روي هم رفته تعريف سه عنصري نگرش تعريفي است که بيشتر روانشناسان اجتماعي روي آن اتفاق نظر دارند،عنصر شناختي شامل اعتقادات و باورهاي شخص در باره يک شي يا انديشه است ، عنصر احساسي يا عاطفي آن است که معمولا نوعي احساس عاطفي با باورهاي ما پيوند دارد ، در عنصر سوم و تمايل به عمل جهت آمادگي براي پاسخگويي به شيوه اي خاص اطلاق مي شود به عنوان مثال ، نگرش يک شخص نسبت به يک شخصيت سياسي ممکن است حاوي اين شناخت باشد که او يک شخصيت سياسي است ، مرد است ، شخص شيفته طريق سخنراني آن شخصيت سياسي است که بسيار جذاب سخن مي گويد و شنوندگان خود را مسحور مي کند . بخش رفتاري اين نگرش آن است که شخص همواره آماده ملاقات و مشتاق حضور در جلسات سخنراني آن شخصيت سياسي است. از ميان عناصر تشکيل دهنده ، “عنصر عاطفي” را مهمترين مولفه نگرش بايد دانست1.
بنابر اين نگرش حالت کلي فرد است ،در واقع درک فرد از زندگي ، مردم و وقايع از نقطه نظر فردي نگرش نحوه ديد افراد به چيز هاست به صورت ذهني واين مقوله تماما از ذهن آغاز مي شود ، نگرش افراد از روي گفتار وکردار آنان براي ديگران مشخص مي شود ، نگرش هاي قوي تر،پايدار ترند وبيشتر احتمال دارد رفتارها را پيش بيني کنند ونگرش هايي که مشخصا،مربوط به خود يا دسترسي به آنها زمان بر است پايدار تر هستند ، وبيشتر احتمال دارد که به رفتار منجر گردند تا نگرش هاي ديگر2
گفتاردوم- ابعاد نگرش :
هر يک از عناصر نگرش (عناصر شناختي ، عنصر عاطفي و عنصر رفتاري)خود داراي دو بعد هستند يکي نيرومندي يا شدت وديگري در جه پيچيدگي ، چنانچه مي دانيم يک نگرش مي تواند به صورت مخالف با مطالبي باشد يا به صورت موافق با آن ؛‌ اما اين فقط جهت نگرش را نشان مي دهد و غالباً‌ ضروري است که ما درجه ي موافقت يا مخالفت با يک موضوع را نيز بدانيم ، بنا براين ،‌نيرومندي يا شدت ،‌ترکيب جهت و نيرومندي نگرش نسبت به هر يک از عناصر ذکر شده است؛‌مثلاً‌در مورد عنصر شناختي ،‌ممکن است شخص با موضوعي کاملاً‌موافق باشد و آن را خوب صرف بداند يا با آن کاملاً‌مخالف بوده و آن را بد مطلق بپندارد . در مورد عنصر عاطفي نيز شخص ممکن است عاطفه اي کاملا ً‌مثبت يا کاملاً‌ منفي نسبت به موضوع نگرش داشته باشد و بنابرين ،‌ نسبت به آن محبت نامشروط يا نفرت بدون قيد و شرط بورزد . در مورد عنصر آمادگي براي رفتار نيز به همين ترتيب است. ممکن است کسي آماده ي حمايت بي قيد و شرط از موضوع نگرش باشد يا اينکه آماده ي هرگونه حمله به آن تا حد نابودي آن باشد .
گفتار سوم- شکل گيري نگرشها
برخي از محققان همچون (کرچ ،کراچفيلد ، و بالاچي)عوامل تکوين نگرش هار ا چهار عامل دانسته اندکه عبارتند از1- آنچه که نيازهاي شخص ر برآورده مي کند 2- کسب اطلاعات در باره موضوع يا شي يا فرد خاص 3- تعلق گروهي 4- عامل شخصيت فرد
در روانشناسي اجتماعي هر چند تا کيد اصلي بر فرايند تغيير نگرش ها پس از شکل گيري آنها بوده است‌با وجود اين ،‌لزوم مطالعه ي چگونگي شکل گيري آنها نيز امري انکار ناپذير است. در اينجا ما عواملي را که در شکل گيري نگرشها مؤثرند به اختصار مورد بررسي قرار مي دهيم .
‌مي توان گفت که شکل گيري نگرش مقدمتاً به صورت يک فرايند يادگيري آغاز مي شود ، شخص در معرض اطلاعات و تجربه هاي مربوط به يک شي ء يا موضوع خاص قرار مي گيرد و براثر فرايندهاي تقويت و تقليد نگرشي نسبت به آن شيء يا موضوع پيدا مي کند. اما وقتي که نگرش شکل گرفت ، ‌اصل ثبات شناختي اهميتي افزايشي پيدا مي کند؛ يعني فرد ديگر حالتي منفعل نخواهد داشت ، او اطلاعات تازه رسيده را برحسب آنچه که قبلاً‌ آموخته است ، ‌تفسير و تعبير مي کند. در اين راستا ،‌ او اطلاعات ناهمساز را رد يا تحريف مي کند و اطلاعات همساز را به آساني مي پذيرد . ظاهراً اين يک فرايند مداوم و دائمي است و نگرشها حتي آنهايي که زماني طولاني از شکل گرفتن آنها گذشته است همواره در معرض اطلاعاتي براي تغيير قرار دارند ، ‌اگر چه برخي از نگرشها را مي توان به آساني تغيير داد ،‌اما در عمل بعضي از انواع نگرشها که خوب مستقر شده باشند در مقابل تغيير به شدت مقاوم اند.1
گفتار چهارم: تغيير نگرش ها:
در رابطه با تغيير نگرشها و افکار دو ديدگاه عمده وجود دارد ، تغيير ناموفق (معکوس)
و تغيير موافق با هم جهت .
1-1تغيير ناموافق يا معکوس :
زماني که تغيير نگرشها از مثبت به منفي و يا از منفي به مثبت باشد تغيير نگرش معکوس رخ مي دهد ، که در اين شيوه سعي وتلاش اين است که بازخوردها و نگرشها را درجهت مخالف تغيير دهند.
2-1 : تغيير موافق يا هم جهت :
زماني که جهت تغيير با جهت بازخوردها و نگرشها همسو باشد تغيير موافق رخ مي دهد ، بدين صورت که نگرش منفي را نسبت به کسي يا چيزي در جهت منفي افزايش دهيم و يا نگرش مثبت را در جهت مثبت آن تقويت کنيم.به طور کلي تغيير پذيري نگرشها تابع برخي از متغيرها و مشخصه هائي است که آنها را از يکديگر متمايز مي سازد کرچ و کراچفيلد در کتابشان به عواملي اشاره مي کنند که در تغيير پذيري نگرشها مؤثرند ، از جمله اين موارد :‌ ميزان افراطي بودن نگرشها ، تکثر يا سادگي ساختار و تجانس دروني ميان اجزاي سازنده ي نگرشها ،‌که در اين قسمت به طور مختصر و موجز به هريک از اين عوامل مي پردازيم.
ميزان افراطي بودن نگرشها به اين امر اشاره دارد که هرچه نگرشها از شدت و درجه افراطي تري برخوردار باشند کمتر در معرض دگرگوني و تغيير قرار مي گيرند. زيرا نگرشهاي افراطي با اعتماد و شدت بيشتري مورد قبول شخص مي باشند.
تکثر(plural) يا سادگي نيز از ديگر مواردي است که در تغيير نگرشها سهم عمده اي دارد ،‌ به طوري که طبق نظر کرچ و کراچفيلد نگرش ساده بيشتر در معرض تغيير ناموافق است تا نگرشي که داراي ساخت متکثر و چند وجهي مي باشد.
تجانس (homogeneity) نيز از ديگر مولفه هايي است که در امر تغيير نگرشها مد نظر روانشناسان اجتماعي بوده ، منظور از تجانس اين است که ميان اجزاء سه گانه نگرشها (احساسي ،‌ شناختي ورفتاري ) تمايل به همشکلي و همگوني وجود داشته باشد،‌اين اجزاء يکديگر را تأييد نمايند و برعکس اين قضيه عدم تجانس است که اجزاء با هم ناهماهنگ بوده ، بنابراين به راحتي ممکن است در جهت تجانس بيشتر حرکت کنند،‌اين امر بخصوص در رابطه با تغيير موافق صدق مي کند. اين مؤلفه در قالب نظريه ناهمسازي شناختي”ابيلسون” و “روزنبرگ” نيز قابل تبيين مي باشد ، ‌اين دو معتقدند که نگرشها و اعتقادات از منطقي رواني تبعيت مي کنند ، که برمبناي اين منطق ، باورها و نگرشها به گونه اي تغيير مي يابد که از نظر روانشناختي هماهنگ باشند ،‌ به عنوان مثال اگر ما بدانيم که سيگار کشيدن مضر بوده و موجب ايجاد سرطان ريه مي شود،‌اما باز به کشيدن سيگار ادامه دهيم باور و نگرش ما با رفتارمان ناهماهنگ است ، ‌لذا به طور کلي فرد هماهنگي را زماني تجربه مي کند که درگير رفتارهايي مغاير با نظراتش نشود .1
مبحث سوم :مفهوم سبک زندگي :
سبک زندگي يکي از مفاهيمي است که در متون مختلف اجتماعي – اقتصادي و فرهنگي کاربرد فراواني دارد اين مفهوم قدمتي کمتر از يک قرن دارد و آن را محصول مدرنيته مي دانند بنابراين مفهوم سبک زندگي در جامعه سنتي جايگاهي ندارد، زيرا در اين دوره تجانس و هم شکلي در شيوه زندگي کردن امکان بروز تمايز را نمي دهد. در جامعه مدرن که تنوع و تکثر کالا و آزادي فردي در مصرف از ويژگي هاي آن است سبک زندگي متنوع امکان بروز پيدا مي کند
شيوه ي زندگي قشر ها ،طبقات و گروههاي اجتماعي مختلف را در جامعه سبک زندگي مي نامند.هر يک از قشرها ي اجتماعي سبک زندگي ويژه با رويکرد ها و باورداشت ها ي خاص خود را دارند . سبک زندگي ، کارهاي روزمره ، عادات لباس پوشيدن ، خوردن ، شيوه روبرو شدن با ديگران ،گذران اوقات فراغت وبه طور کلي چگونگي انتخاب هاي افراد را در بر مي گيرد.
سبک زندگي با انتخابي شدن زندگي روزمره معنا پيدا مي کند در جوامع معاصر چون قدرت انتخاب بيشتر شده است. از اجزاي سازنده تحولات مدرنيته تلقي مي گردد. و در واقع سبکهاي زندگي باز نمودي از جستجوي هويت و انتخاب فردي است و در دنياي امروز مفهوم سبک زندگي راهي براي تعريف ارزشها و همچنين نشانگر ثروت و موقعيت اجتماعي افراد است. مطالعات سبک زندگي از اين جهت اهميت دارد که شيوه هاي ارتباط و پيوندهاي اجتماعي فرهنگي و اقتصادي مدرن را آشکار مي سازد.
در اين پژوهش تعريف فاضلي (1382 ،57) را مبنا قرار مي دهيم « سبک زندگي مجموعه رفتاري در حوزه مصرف فرهنگي و مادي زندگي اجتماعي است که در عرصه عمل محقق شده و قابل مشاهده است.)) در تعريف ياد شده سه نکته قابل توجه است :
گرچه ارزشها و نگرشها در به وجود آمدن سبک زندگي مؤثرند اما جرئي از آن محسوب نمي شوند. بلکه سبک زندگي همان بخش از زندگي است که عملاً‌تحقق مي يابد. در واقع طيف کامل فعاليتهايي است که افراد در زندگي روزمره انجام مي دهند.
همچنين سبک زندگي بايد زاييده ي انتخاب گري افراد باشد زيرا سبک زندگي آن دسته از رفتارهايي که مردم حق انتخاب ندارد ،را شامل‌نمي شود.
سبک زندگي نسبت مستقيمي با مصرف دارد زيرا مصرف در خدمت تعريف کردن کيستي کنش گران (پاسخ به سوال من کيستم) ،‌ باز کردن راهي براي عضويت افراد در گروههاي اجتماعي ،‌تثبيت مقولات فرهنگي ، ‌ايجاد خودبيگانگي يا نفي آن ، ‌ايجاد يا باز توليد انواع نابرابري هاي اجتماعي ،‌ ايجادگروه بندي هاي مدرن متمايز از گروه بندي هاي سنتي مبتني بر جنسيت و غيره بازتوليد اقتصادي سرمايه داري است.1
اينکه مردم چقدر به چه نحوي و چگونه مصرف مي کنند در شکل دهي سبک زندگي آنها بسيار تعيين کننده است در تبيين چرايي اين موضوع بايد در نظر داشت که نحوه مصرف تا حد زيادي انتخاب هاي افراد و دلايل آن را آشکار مي سازد. مطالعه کيفيت مصرف ، ‌اين امکان را فراهم مي آورد که حتي به ارزشها و نگرش هاي افراد نيز را يابيم به عبارت ديگر مصرف نمود خارجي نگره هاي دروني است که در شکل دهي به ساير رفتارها تأثير دارد .
در واقع با کاربرد مفهوم سبک زندگي و تعميق آن مي توان از هنجارهاي پنهان که در اذهان ،‌باورها و رفتارهاي مردم يک جامعه قابل مشاهده است ، ‌سردر آورد مي توان گفت که دغدغه مستمر مسئولان کشور در حوزه مسائل و تحولات فرهنگي در ايران را مي توان با بررسي سبک زندگي آن پاسخ داد. بررسي سبک زندگي در واقع بررسي فرهنگ جامعه است. از آنجا که در يک جامعه خرده فرهنگ هاي منحرف و ناسازگار و گاهي معارض با فرهنگ حاکم بر جامعه وجود دارند که ممکن است تهديدي جدي براي ادامه حيات فرهنگي جامعه است به حساب آيند. شناخت سبک زندگي مي تواند وجود و ميزان نفوذ خرده فرهنگ هاي منحرف را نشان دهد. بنابراين براي حفظ حيات فرهنگي جامعه ،‌شناخت سبک زندگي ضرورت دارد.2
مسأله ي حائز اهميت اين است که چون هر سبک زندگي مباني فلسفي و اعتقادي خاص خود را دارد و نمي تواند با هر اعتقادي راه سازگاري در پيش گيرد،‌ عادت به شيوه ي زندگي غربي به تدريج سبب تغيير ديدگاههاي فکري و اعتقادي افراد مي شود و پايه هاي عقيدتي آنان را لرزان مي سازد و به مرحله اي مي رسد که فرد به سبک زندگي عادت کرده و نمي خواهد از آن دست بردارد و لذا انديشه ها و اعتقادات متضاد با زندگي غربي را هم بدون تأمل وتعمق رد کرده و کنار مي گذارد. اما آنچه از سبک زندگي غربي به جامعه ي ما منتقل مي شود،‌ پيامي غير از اين دارد. در زندگي غربي چيزي به نام احکام الهي ومنبعي براي به دست آوردن آن مطرح نيست لذا هرکس مطابق تمايلات خود زندگي مي کند و به هر چيزي که خود مي پسندد عمل مي کند .1
جهت بررسي سبک زندگي از اين پس بهتر است سراغ اقشار بالا و پايين جامعه برويم. قشر بالا به دليل توانايي مالي و ميل به متمايز نمودن خود از ساير اقشار ،‌سبک زندگي خاصي را بر مي گزينند و در مقابل قشر پايين به دليل عدم توان مالي قادر به رقابت با قشر بالا نيست ودر نتيجه از مدها و الگوهاي رفتاري آنان پيروي نخواهند کرد. ولذا سبک زندگي خاص خود را خواهند داشت .
وجود يک سبک زندگي که شاخص هاي متناقضي با هم دارند نيز قابل توجه است. کساني که هم به مناسک ديني پايبندند (اهل شرکت در نماز جماعت و نماز جمعه ودعاهاي مختلف هستند) و هم از ارتکاب انحرافات اخلاقي که به آن مواجه مي شوند رويگردان نيستند البته اين سبک ريشه در برخي باورهاي عاميانه دارد مثل اينکه بعضي از افراد مي گويند « ما قبل از انقلاب، مشروب مي خورديم، دهان خود در آب مي کشيديم و نماز مي خوانديم » . يا فردي که رباخوار است و از طريق نامشروع کسب درآمد مي کند اما در ماه محرم مراسم عزاداري برگزارمي کند و غذا رايگان به مردم مي دهد. يعني کسي که با خدا وارد جنگ شده است براي امام حسين (ع) مجلس عزا برگزار مي کند . افزايش پيروان اين سبک براي جامعه خطرناک است و موجب رشد نفاق و بي اعتمادي مردم در روابط شخصي خواهد شد .
جوانان آينده سازان جامعه هستند و تهاجم برنامه ريزي شده فرهنگي دشمن نيز اين گروه را هدف گرفته است و لذا توجه جدي تر به نحوه زندگي آنان (سبک زندگي) شامل رفتارها ،‌ترجيحات و نگرش ها و انگيزه هاي رفتار يک ضرورت و نياز انکار ناپذير است وجود رفتارهاي انحرافي مثل مصرف سيگار،‌ قليان و مشروبات الکلي در بين جوانان که خود ريشه بسياري از انحرافات خطرناک است نيز بايستي مورد توجه جدي قرار گيرد.1
گفتار اول:مولفه هاي سبک زندگي
در سبک زندگي مدرن ،‌مؤلفه هايي دال بر حضور عناصر مدرن و نو زندگي امروزي وجود دارد که نشانه ي آينده نگري و رو به جلو داشتن هستند . استفاده از ابزار و دستگاههاي نوين و استفاده از اشکال هنري وفراغت مدرن و توجه به ارزشهايي چون قدرت فن آوري برابر زن و مرد ، رفاه و شاخص هايي از اين نوع ، الگوي زندگي مدرن را شکل مي دهند .
در سبک زندگي سنتي ، مؤلفه هاي مربوط به گذشته ي تاريخي و نمادهاي فرهنگي وجود دارد و سبک وسياق آن نوع زندگي به تصوير کشيده مي شود که مصرف الگوها ، ابزار ، امکانات و رفتار ، بيانگر روشهاي زندگي سنتي است و در عين حال کارايي خاص خود را دارد سبک زندگي گروههاي مرفه و بالاي جامعه ،‌ مبتني برالگوهاي منزلتي وطبقاتي است که نمادها آثار، اشکال و رفتار ويژه اين طبقات را در بر دارد و واضح ترين مشخصه ي آن ، محور قرار گرفتن پول ، دارايي ، ثروت و قدرت اقتصادي از طريق نمايش نمادهاي منزلتي است .
سبک هاي زندگي گروههاي پايين جامعه مبتني بر به تصوير کشاندن ارزشها و نقش هاي اجتماعي غير شخصي با تأکيد بر روابط حرفه اي است که منزلت اقتصادي چندان بالايي در جامعه ندارد . سبک زندگي گروههاي اجتماعي و قشرهاي متوسط ،‌حد وسط ميان دو سبک مرفه و پايين جامعه است . نقشها و ارزشهاي اجتماعي بيشتر مبتني بر گروههايي از جامعه هستند که در آن بيش از آن که به ثروت و دارايي اهميت داده شود، به کسب علم ،‌تحصيلات ،‌فرهنگ و ارزشهاي مربوط به آن اهميت داده مي شود نمادهاي زندگي در اين سبک مبتني بر مصرف گرايي ، ‌رفاه زندگي و خوشبختي آرمان گرايانه نيست . سبک زندگي مبتني بر مؤلفه هاي فرهنگي به گونه اي است که با توجه به طرز گذران فراغت و نمايش نمادهاي فرهنگي و الگوهاي رفتاري ، محور اصلي آن را مصرف کالاهاي فرهنگي و هنري يا پرداختن به اموري از اين قبيل معين مي کند و به سرمايه ي فرهنگي به مشابه يک ارزش در زندگي نگاه مي شود. لذا اين سبک مبتني بر الگوهاي دانش ، فرهنگ و مصرف رسانه اي است . در حالي که در سبک زندگي مبتني بر مؤلفه هاي اقتصادي ،‌ ارزش قوام دهنده ي اين سياق زندگي ، ‌تعلقات مادي ، ‌مصرف گرايي ،‌توجه به موقعيت هاي شغلي و حرفه اي صرفاً اقتصادي است . اين جريان از طريق نمايش نماد هاي منزلتي ، نقش هاي اجتماعي و الگوهاي رفتاري و ارزشهاي مربوط به آن به مشابه سرمايه ي اقتصادي تکوين پيدا مي کند .در اين بخش از پژوهش به سبک زندگي اسلامي ومولفه هاي آن که به نوعي با زندگي جامعه ايراني مرتبط است پردا خته خواهد شد.
گفتار دوم :سبک زندگي اسلامي
پيامبر گرامي اسلام که منادي توحيد ويکتا پرستي بود،‌سبک و نوع زندگي خاصي را به مردم عرضه کرد که مي توان آن را سبک زندگي توحيدي ناميد. اين سبک زندگي،‌سازگار با زندگي جاهلي نبود و مشکل اصلي مردم هم اين بود که به آن نوع از زندگي خو کرده بودند و به آساني نمي توانستند از آن دست بردارند در اين کلام کوتاه به آيه شريفه از قرآن کريم به عنوان شاهد تمسک مي جوييم که به مردم هشدار مي دهد و مي



قیمت: 10000 تومان

متن کامل در سایت homatez.com

About: admin


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *