— (433)

2522855137795معاونت پژوهش و فناوری
به نام خدا
منشور اخلاق پژوهش
با یاری از خداوند سبحان و اعتقاد به اینکه عالم محضر خداست و همواره ناظر بر اعمال انسان و به منظور پاس داشت مقام بلند دانش و پژوهش و نظر به اهمیت جایگاه و دانشگاه در اعتلای فرهنگ و تمدن بشری ، ما دانشجویان و اعضاء هیأت علمی واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی متعهد می گردیم اصول زیر را در انجام فعالیت های پژوهشی مدنظر قرار داده و از آن تخطی نکنیم :
اصل برائت : التزام به برائت جویی از هر گونه رفتار غیر حرفه ای و اعلام موضع نسبت به کسانی که حوزه علم و پژوهش را به شائبه های غیر علمی می آلایند .
اصل رعایت انصاف و امانت : تعهد به اجتناب از هر گونه جانب داری غیر علمی و حفاظت از اموال ، تجهیزات و منابع در اختیار .
اصل ترویج : تعهد به رواج دانش و اشاعه نتایج تحقیقات و انتقال آن به همکاران علمی و دانشجویان به غیر از مواردی که منع قانونی دارد.
اصل احترام : تعهد به رعایت حریم ها و حرمت ها در انجام تحقیقات و رعایت جانب نقد و خودداری از هر گونه حرمت شکنی .
اصل رعایت حقوق : التزام به رعایت کامل حقوق پژوهشگران و پژوهیدگان (انسان ، حیوان و نبات ) و سایر صاحبان حق .
اصل رازداری : تعهد به صیانت از اسرار و اطلاعات محرمانه افراد ، سازمان ها و کشورها و کلیه افراد و نهادهای مرتبط با تحقیق .
اصل حقیقت جویی : تلاش در راستای پی جویی حقیقت و وفاداری به آن و دوری از هر گونه پنهان سازی حقیقت .
اصل مالکیت مادی و معنوی : تعهد به رعایت کامل حقوق مادی ومعنوی دانشگاه وکلیه همکاران پژوهش .
اصل منافع ملی : تعهد به رعایت مصالح ملی و در نظرداشتن پیشبرد و توسعه کشور در کلیه مراحل پژوهش.
امضاء پژوهشگر :

دانشگاه آزاد اسلامی
واحد تهران مرکزی
دانشکده اقتصاد و حسابداری
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.A )
گرایش : حسابداری
عنوان :
تأثیر سودآوری و پراکندگی مالکیت بر میزان افشای اختیاری
استاد راهنما :
دکتر آزیتا جهانشاد
استاد مشاور :
دکتر زهرا پورزمانی
پژوهشگر :حمیده طاهری
تابستان 1391

ISLAMIC AZAD UNIVERSITY

Central Tehran Branch
Faculty Of Economics & Accounting-Department Accounting
Thesis ” M .A ”
On Accounting
Subject :
The effect of profitability and Dispersed ownership on voluntary disclosure
Advisor : Dr.Jahanshad
Reader: Dr.Poorzamani
By : Hamideh Taheri
Summer
برخود می دانم از
سرکار خانم دکتر آزیتا جهانشاد ؛ استاد راهنمای پایان نامه ام
سرکار خانم دکتر زهرا پورزمانی ؛ استاد مشاور پایان نامه ام
سرکار خانم دکتر زهرا لشکری ، که زحمت داوری این پایان نامه را برعهده گرفتند کمال تشکر را داشته باشم.
تقدیم به :
زنده یاد مادر م؛ او که تنها دلیل حرکت در روزهای سراسر ناامیدیم بود
و
پدرم ؛ به پاس محبتها و گذشتهای بی پایان اش

«خداوندا ، این توفیق نیز جز در سایه مرحمت تو میسر نبود، امید که مرا در ادامه این مسیر نیز از لطف خود محروم نسازی.»
فهرست مطالب
صفحه عنوان
چکیده فارسی ……………………………………………. 1
فصل اول : کلیات تحقیق
1-1مقدمه …………………………………………………… 3
1-2 بیان مسئله ………………………………………………… 4
1-3 اهداف تحقیق ……………………………………………… 6
1-4اهمیت موضوع تحقیق و انگیزه انتخاب آن ………………….. 7
1-5فرضیه های تحقیق …………………………………………. 8
1-6روش تحقیق ………………………………………………. 8
1-7قلمرو تحقیق ………………………………………………. 8
1-8جامعه و حجم نمونه ……………………………………….. 9
1-9روش تجزیه و تحلیل اطلاعات و آزمون فرضیات ……………. 9
1-10واژه های کلیدی تحقیق …………………………………… 9
1- 11چارچوب کلی تحقیق ……………………………………… 11
فصل دوم : مطالعات نظری
2-1 مقدمه …………………………………………………….. 13
2-2 افشا و مفهوم آن در حسابداری ……………………………. 13
2-3 مبانی نظری افشا در حسابداری ……………………………. 15
هدف از افشا
مخاطبین افشا
محتوای افشا
میزان افشا
روش های افشا
2-4 رعایت انصاف در افشای اطلاعات ……………………….. 25
پیشنهاد بدفورد برای افشای اطلاعات
تئوری لِو
دیدگاه گ آ ، حفظ حریم شخصی مصرف کننده
دستاوردهای کمیته جنکینز
جایگاه افشا در بازار سرمایه ………………………………. 28
هزینه های افشا …………………………………………… 30
مفهوم و مبانی نظری افشای اختیاری ……………………… 32
انگیزه های افشای اختیاری ……………………………….. 34
فرضیه معاملات بازار سرمایه
فرضیه پاسخ خواهی در خصوص کنترل شرکت
فرضیه سهام جایزه
فرضیه هزینه دعاوی حقوقی
فرضیه آشکار کردن توانایی و استعداد مدیریت
فرضیه هزینه خصوصی
ساختار مالکیت …………………………………………….. 38
تعریف ساختار مالکیت
ساختار مالکیت و نظریه نمایندگی
ساختار مالکیت و افشای اختیاری
سودآوری و نقش آن در افشای اختیاری …………………… 43
مروری بر مطالعات پیشین …………………………………. 44
مطالعات خارج از ایران
مطالعات داخل ایران
فصل سوم : روش شناسایی تحقیق (متدولوژی)
3-1 مقدمه …………………………………………………….. 51
3-2روش تحقیق ……………………………………………….. 51
3-3 فرضیه تحقیق و مبانی نظری آن …………………………… 51
3-4 جامعه آماری تحقیق ………………………………………. 53
3-5 برآورد حجم نمونه و روش نمونه گیری ……………………… 54
3-6 روش جمع آوری داده ها…………………………………… 55
3-7 قلمرو زمانی تحقیق ………………………………………… 56
3-8 متغیرهای تحقیق و نحوه اندازه گیری آن ها ……………….. 56
متغیر وابسته تحقیق
متغیرهای مستقل تحقیق
متغیرهای کنترلی تحقیق
مدل تحقیق ……………………………………………….. 58
نحوه آزمون فرضیه های تحقیق ………………………………. 59
مدل رگرسیون
آزمون خودهمبستگی جملات خطا
روش تجزیه و تحلیل داده ها
آزمون های مرتبط با انتخاب نوع مدل
تحلیل توصیفی داده ها
3-11 خلاصه فصل …………………………………………….. 67
فصل چهارم : تجزیه وتحلیل یافته های تحقیق
4-1 مقدمه …………………………………………………. 69
4-2 آماررسیر توصیفی متغیرهای تحقیق …………………….. 69
4-3 آزمون نرمال بودن توزیع متغیرهای وابسته تحقیق ……… 74
4-4 بررسی همبستگی میان متغیرهای تحقیق ……………….. 75
4-5 بررسی همخطی بین متغیرهای تحقیق ………………….. 77
4-6 نتایج حاصل از آزمون فرضیه های تحقیق……………….. 77
برآورد مدل
تفسیر نتایج حاصل از آزمون فرضیه اول تحقیق
تفسیر نتایج حاصل از آزمون فرضیه دوم تحقیق
سایر یافته های تحقیق
خلاصه تحقیق …………………………………………. 83
فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات
5-1 مقدمه ……………………………………………….. 85
5-2 خلاصه و نتیجه گیری …………………………………. 85
نتایج حاصل از فرضیه اول
نتایج حاصل از فرضیه دوم
نتایج سایر یافته های تحقیق
بررسی تطبیقی یافته های تحقیق ………………………. 89
پیشنهادهای تحقیق …………………………………….. 90
پیشنهادهایی مبنی بر نتایج تحقیق
سایر پیشنهادهای تحقیق
پیشنهادهایی برای تحقیقات آتی
پیوستها و ضمائم
چک لیست افشای اختیاری …………………………………… 93
– خروجی های نرم افزار آماری ……………………………….. 95
115 فهرست منابع و مأخذ ……………………………………………..
چکیده انگلیسی ……………………………………………………….. 121
فهرست جدول ها
صفحه عنوان
3-1 جدول روند غربالگری جامعه آماری ……………………………………………………………….. 54
3-2 جدول پارامترهای محاسبه تعداد و نمونه آماری تحقیق ……………………………………………… 55
3-3 جدول جدول تحلیل واریانس ………………………………………………………………………. 61
4-1 جدول آمار توصیفی متغیرهای تحقیق ………………………………………………………………… 71
4-2 جدول نتایج آزمون نرمال بودن متغیر وابسته تحقیق ………………………………………………….. 74
4-3 جدول نتایج آزمون نرمال بودن متغیر وابسته تحقیق بعد از فرایند نرمال سازی ……………………….. 75
4-4 جدول ماتریس ضرایب همبستگی پیرسون بین متغیرهای تحقیق ……………………………………….. 76
4-5 جدول جدول نتایج آزمون چاو برای مدل تحقیق …………………………………………………….. 78
4-6 جدول جدول نتایج آزمون هاسمن برای مدل تحقیق …………………………………………………. 78
4-7 جدول جدول نتایج آزمون های مربوط به مفروضات آماری مدل تحقیق ………………………………. 80
4-8 جدول جدول نتایج آزمون مدل تحقیق با استفاده از روش اثرات ثابت ………………………………… 81
5-1 جدول جدول نتایج فرضیه اول ………………………………………………………………………. 87
5-2 جدول نتایج فرضیه دوم …………………………………………………………………………….. 87
5-3 جدول نتایج سایر یافته های تحقیق ………………………………………………………………….. 88
فهرست نمودارها
صفحه عنوان
4-1 نمودار روند امتیاز افشای اختیاری شرکت های نمونه طی سال های 1389- 1385 …………………. 72
4-2 نمودار میزان پراکندگی مالکیت شرکت های نمونه طی سال های 1389- 1385 …………………….. 73
4-3 نمودار روند سودآوری شرکت های نمونه طی سال های 1389- 1385 ……………………………… 73
چکیده
در سال های اخیر تقاضا برای ارائه اطلاعات و شفافیت در بازار سرمایه افزایش یافته است. در این راستا، شرکت ها جهت تأمین تقاضای بازار سرمایه، علاوه بر افشای اجباری، اقدام به افشای اختیاری اطلاعات اضافی می نمایند. با این حال میزان و محتوای افشای اختیاری در میان شرکت های مختلف متفاوت از هم می باشد. هدف از این مطالعه بررسی عوامل تبیین کننده میزان محتوای اطلاعاتی افشای اختیاری در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می باشد. در این راستا ضمن کنترل اثر متغیرهای اندازه شرکت و نسبت بدهی، تأثیر سودآوری و میزان پراکندگی مالکیت بر محتوای اطلاعاتی افشای اختیاری شرکت ها طی دوره زمانی 1389-1385 و با استفاده از داده های 70 شرکت و روش رگرسیون داده های پانلی مورد آزمون قرار گرفته است. شواهد تجربی بدست آمده از آزمون فرضیات حاکی از این است رابطه معکوس و معنی داری میان سودآوری و میزان افشای اختیاری وجود دارد بطوری که با افزایش سودآوری از میزان افشای اختیاری شرکت‏ها کاسته می شود. با این وجود میان میزان پراکندگی مالکیت و میزان افشای اختیاری شرکت ها رابطه معنی داری قابل مشاهده نمی باشد. همچنین با توجه به یافته های تحقیق اندازه شرکت رابطه مستقیمی با امتیار افشای اختیاری داشته و میزان افشای اختیار شرکت ها را بصورت مستقیم تحت تأثیر خود قرار می دهد.
کلمات کلیدی: افشای اختیاری، سودآوری، پراکندگی مالکیت

فصل اول:
کلیات تحقیق
1-1 مقدمه
بر اساس مبانی نظری گزارشگری مالی، هدف اولیه گزارشگری مالی یاری نمودن سرمایه گذاران در اتخاذ تصمیمات اقتصادی است. دلیل اصلی نیاز به گزارشگری مالی و افشا اطلاعات، عدم تقارن اطلاعات و تضاد منافع بین مدیران و سرمایه گذاران می باشد. در این رابطه شرکت ها افشای اطلاعات را از طریق گزارش های مالی، یادداشت های پیوست و … انجام می دهند. با این وجود در عصری که انتقال به موقع اطلاعات شرکت به واسطه تحلیل گران مالی، جراید، گزارش های اینترنتی و … صورت می پذیرد، گزارش های مالی سنتی به طور فزاینده به حاشیه رانده شده است و در یک دیدگاه افراطی این گزارش ها صرفاً به منظور رفع نیازهای قانونی مورد ملاحظه قرار می گیرد (گییتزمن و ترومبتا، 2003).
افشاء مجموعه ای از اطلاعات شامل صورت های مالی و یادداشت های همراه، بحث و تجزیه و تحلیل مدیریت، گزارش حسابرس و بازرس قانونی و سایر الزامات مقرر توسط مراجع قانونی و نظارتی نظیر سازمان بورس اوراق بهادار را دربر می گیرد. بسیاری از شرکت ها علاوه بر افشاء اجباری اقدام به افشای اختیاری اطلاعاتی نظیر پیش بینی مدیریت و ارائه تفسیر تحلیل گران مالی می نمایند. افشای اختیاری یک مکانیسم کنترلی خارجی می باشد که تلاش می کند مشکلات بین سهامداران آگاه (دارای اطلاعات نهانی) و سهامداران ناآگاه را از طریق فراهم کردن اطلاعات مربوط به نتایج مالی و غیر مالی کاهش دهد. تئوری افشای اختیاری چنین استدلال می کند که مدیران چنین افشاهایی را زمانی انجام می دهند که منافع حاصل از آن بیش از هزینه های آن باشد (هیتزمن، واسلی، زیمرمن، 2010). به عنوان مثال تصمیمات افشای اختیاری مدیران بر اساس میزان تأثیرگذاری چنین افشاهایی بر هزینه سرمایه، خطر اطلاعات و کاهش عدم اطمینان در خصوص دورنمای آتی شرکت صورت می پذیرد؛ چرا که کیفیت افشای اختیاری به طور مستقیم یا غیر مستقیم از طریق تأثیر بر هزینه حقوق صاحبان سهام و جریان های نقدی، ارزش شرکت را تحت تأثیر قرار می دهد (پلاملی و همکاران، 2008). افزون بر این از دیگر عوامل مؤثر بر تصمیمات افشا مدیران در خصوص بازار سرمایه عبارتند از: معاملات بازار سرمایه، پاسخگویی در خصوص کنترل شرکت، سهام جایزه، دعاوی حقوقی، هزینه های خصوصی، آشکار کردن توانایی و استعداد مدیران. همچنین واسطه های اطلاعاتی نظیر موسسات اعتبارسنجی، کارشناسان صنعت و جراید مالی، اطلاعاتی پیرامون شرکت منتشر می کنند. شفافیت اطلاعاتی از طریق گزارشگری و افشاء اجباری و اختیاری می تواند شرایط عملکرد مطلوب بازار سرمایه و اداره اثربخش بنگاه های اقتصادی را فراهم آورد.
براساس فرضیات بازار کارا قیمت سهام شرکت ها به طور کامل و آنی بازتابی از کلیه اطلاعات وجود در بازار است. با عنایت به این واقعیت که غالباً مدیران در مقایسه با سرمایه گذاران دارای اطلاعات بیشتر و درک بهتری در خصوص عملکرد شرکت هستند، از این رو احتمال می رود این عدم تقارن اطلاعات زمینه ای برای ارزشگذاری اشتباه شرکت فراهم سازد. در این راستا مدیران به منظور تصحیح ارزشگذاری اشتباه شرکت علاوه بر افشای حداقل اطلاعات براساس استانداردها و قوانین موضوعه، به افشای اختیاری اطلاعات از طریق پیش بینی عملکرد آتی، گزارش های اینترنتی، جراید مالی و … می پردازد (ایزدی نیا و سروش یار، 1388، ص 46). هدف از این مطالعه بررسی عواملی است که منجر به تفاوت در میزان محتوای اطلاعاتی افشای اختیاری شرکت ها شود. به بیان دیگر اصلی ترین سوال در این تحقیق این است که چه عواملی در بورس اوراق بهادار تهران تبیین کننده میزان افشای اختیاری شرکت ها می باشد؟ در این راستا پژوهش حاضر تأثیر دو متغیر سودآوری و پراکندگی مالکیت بر میزان افشای اختیاری شرکت ها را با مد نظر قرار دادن اثرات اندازه شرکت ها و نسبت بدهی ها مورد بررسی قرار می گیرد.
1-2 بیان مسئله
بر اساس تئوری اثباتی و تئوری نمایندگی عواملی مانند ساختار مالکیتی (تمرکز مالکیت، مالکیت مدیریتی و مالکیت خارجی)، اهرم مالی، سودآوری و اندازه شرکت می توانند تفاوت در میزان افشای اختیاری شرکت ها را تشریح نمایند. طبق اظهارت فاما و جنسن (1983)، جدایی مالکیت و کنترل از یکدیگر و ایجاد تضاد منافع میان مالکیت و مدیریت هزینه هایی را در پی دارد که تحت عنوان هزینه های نمایندگی نامیده می شوند. در این میان افشا می تواند به عنوان علامتی از سوی مدیران مبنی بر حرکت آن ها در راستای منافع مالکان باشد. با توجه به اینکه سطح تضاد منافع میان مالکیت و مدیریت و همچنین رفتارهای فرصت طلبانه مدیریت در شرکت هایی که تعداد سهامداران آن ها زیاد است، بالا می باشد، از این رو انتظار می رود این شرکت ها نسبت به شرکت هایی که از مالکیت متمرکزتر برخوردار هستند افشای بیشتری داشته باشند. بنابراین ما انتظار داریم میزان پراکندگی مالکیت اثر قابل ملاحظه ای بر میزان محتوای اطلاعاتی افشای اختیاری شرکتها داشته باشد.
تئوری نمایندگی و تئوری علامت دهی رابطه معنی داری را میان رویه های افشا و سودآوری متصور می باشد (واتسون و همکاران، 2002؛ ایسمیل و کندلر، 2005). در شرکت هایی که از سودآوری بالایی برخوردار می باشند مدیران در راستای تثبیت موقعیت شغلی خود و افزایش میزان پرداخت ها به ویژه تلاش می کنند تا اطلاعات را با جزئیات بیشتری ارائه نمایند. همچنین از آنجایی که شرکتهای سودآور بیشتر در معرض فشار سیاسی و رسیدگی عمومی قرار دارند لذا از مکانیسم هایی همچون افشای اختیاری بیشتر بهره می گیرند. بر اساس مطالعات هولند (2005) شرکت ها در موقعیت های خوب افشای اختیاری بیشتری را نسبت به موقعیت های بد ارائه می نمایند. بنابراین ما انتظار داریم رابطه معنی داری میان سودآوری و میزان محتوای اطلاعاتی افشای اختیاری شرکت ها وجود داشته باشد.
همچنین شواهد تجربی ارائه شده حاکی از این است که شرکت هایی که از نسبت بدهی بالایی برخوردار می باشند تمایل به افشا اطلاعات بیشتری دارند. مطابق با اظهارات جنسن و مکلینگ (1976) از آنجایی که اعتباردهندگان این توانایی را دارند تا با استفاده از ابزارهای قراردادی از منافع خود محافظت کنند لذا نسبت بدهی بالا هزینه های نمایندگی میان سهامداران و مدیران را افزایش می دهد. در این راستا شرکت ها با ارائه اطلاعات بیشتر تلاش می کنند تا میزان عدم اطمینان سهامداران را کاهش داده و از این طریق هزینه های نمایندگی شرکت را تقلیل دهند (واتسون و همکاران، 2002). از سوی دیگر برخی از تحقیقات اعتقاد دارند رابطه میان نسبت بدهی و میزان محتوای اطلاعاتی افشای اختیاری معکوس می باشد. یافته های میک و همکارانش (1995) حاکی از این است که شرکت هایی که از نسبت بدهی پایینی برخوردار می باشند در گزارشگری سالانه خود اطلاعات اختیاری بیشتری را افشا می نمایند. با توجه به مطالب فوق انتظار می رود نسبت بدهی با میزان محتوای اطلاعاتی افشای اختیاری شرکت ها رابطه معنی داری داشته باشد که این رابطه ممکن است مستقیم یا معکوس باشد.
در ارتباط با اندازه شرکت نیز مطالعات تجربی رابطه مستقیمی را بین اندازه شرکت و میزان افشای اطلاعات متصور می باشد. (جاگی و لاو، 2000). بر اساس تئوری نمایندگی، میزان هزینه های نمایندگی با افزایش سهم سرمایه های برون شرکتی افزایش می یابد. میزان سرمایه های برون شرکتی در شرکت های بزرگ در سطوح بالاتری قرار داد. مدیران شرکت ها می توانند با افشای اطلاعات بیشتر، عدم تقارن اطلاعاتی و به تبع آن هزینه های نمایندگی را کاهش دهند. از طرفی دیگر، عموم سرمایه گذاران و رسانه ها تقاضای افشای اطلاعات بیشتری از سوی شرکت های بزرگ نسبت به شرکت های کوچک دارند (آدرم، 1999). مطابق با اظهارات واتز و زیمبرمن (1986) شرکت های بزرگ با هزینه های سیاسی مواجه هستند که افشای اختیاری می تواند تلاشی در راستای کاهش این هزینه ها باشد (اسکات، 2003). با توجه به موارد فوق ما انتظار داریم اندازه شرکت رابطه معنی داری با میزان محتوای اطلاعاتی افشای اختیاری داشته باشد.
با توجه به مطالب فوق ما در این تحقیق جهت روشن شدن میزان تأثیر هر یک از این عوامل یاد شده بر میزان افشای اختیاری، رابطه میان میزان افشای اختیاری با تمرکز مالکیت و سودآوری را با مد نظر قرار دادن اثرات متغیرهای اندازه شرکت و نسبت بدهی بررسی خواهیم کرد. بنابراین اصلی ترین سوالات پژوهش به شرح زیر قابل بیان می باشد:
آیا میان میزان پراکندگی مالکیت و میزان محتوای اطلاعاتی افشای اختیاری رابطه وجود دارد؟
آیا میان سود آوری و میزان محتوای اطلاعاتی افشای اختیاری شرکت ها رابطه وجود دارد؟
1-3 اهداف تحقیق
هدف اصلی از این مطالعه بررسی عوامل تبیین کننده میزان محتوای اطلاعاتی افشای اختیاری در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می باشد. در این راستا ابتدا اثر ساختار مالکیت بر میزان افشای اختیاری مورد توجه قرار گرفته و رابطه میان پراکندگی مالکیت و میزان افشای اختیاری بررسی می شود. در ادامه نیز اثر سودآوری بر میزان افشای اختیاری نیز به عنوان دومین عامل تبیین کننده میزان افشای اختیاری مورد بررسی واقع می شود. همچنین در این مطالعه اثرات متغیرهای اندازه شرکت و نسبت بدهی بر رابطه تمرکز مالکیت و سودآوری با افشای اختیاری کنترل می شود. با توجه به موارد فوق اهداف خاص این تحقیق را می توان به شرح زیر بیان نمود:
بررسی نوع و میزان تأثیر پراکندگی مالکیت بر سطح افشای اختیاری شرکت ها
ارزیابی چگونگی تأثیرپذیری میزان محتوای اطلاعاتی افشای اختیاری شرکت ها از سودآوری آنها
1-4 اهمیت موضوع و انگیزه انتخاب آن
اهمیت دسترسی به اطلاعات مناسب و مرتبط با موضوع تصمیم به حدی است که در جوامع دموکراتیک، شفافیت اطلاعات و امکان دسترسی به آن را در شمار حقوق سرمایه گذار در نظر می گیرند. تقاضا برای افشا و گزارشگری مالی برخواسته از عدم تقارن اطلاعاتی و وجود تضاد منافع نمایندگی بین مدیران و سرمایه گذاران برون سازمانی است. افشای اطلاعات نقش با اهمیتی در کاهش این مسئله دارد. افشای اختیاری دارای دستاوردهای اقتصادی متعددی بوده و تحقیقات مختلف نقش و اهمیت بالای آن را مورد تأیید قرار داده اند. این مطالعات استدلال می کنند که افشای اختیاری گسترده می تواند حداقل از سه طریق بر بازار سرمایه تأثیر بگذارد. از یک سو افشای اختیاری می تواند باعث بهبود نقدینگی سهام شرکتها در بازار سرمایه شود. از سوی دیگر افشای اختیاری منجر به کاهش هزینه سرمایه شرکت ها می شود. علاوه بر این، افشای اختیاری گسترده افزایش تعداد تحلیل گران مالی شرکت ها را در پی دارد که این امر تحلیلگران مالی را قادر به تولید اطلاعات جدید و با ارزشی همچون پیش بینی های بهتر و پیشنهادات خرید یا فروش می کند.
موضوع شفافیت صورت های مالی و افشای گسترده و باکیفیت اطلاعات به عنوان یکی از ساز و کارهای کنترلی برای محافظت سهامداران در مقابل تضاد منافع نیز به شمار می آید. شفافیت و افشای با کیفیت یکی از جنبه های با اهمیت حاکمیت شرکتی بوده و یکی از عوامل مهم دستیابی به بازار سرمایه کارا تلقی می شود. علاوه بر این افشا نقش بسزایی نیز در تصمیمات سرمایه گذاری ایفا می کند بطوری که بدون وجود شفافیت در بازار سرمایه و کیفیت در افشا استفاده کنندگان نمی توانند فرصتها و خطرات سرمایه گذاری را به موقع تشخیص دهند لذا با توجه به اهمیت افشای اختیاری اطلاعات در ارائه تصویری روشن از عملکرد و وضعیت مالی شرکت و متعاقباً تصحیح ارزشگذاری آن، در این مطالعه تلاش خواهد شد تا عوامل تبیین کننده میزان محتوای اطلاعاتی افشای اختیاری در بازار سرمایه مورد بررسی قرار گیرد.
1-5 فرضیه های تحقیق
فرضیه های این تحقیق بصورت زیر تدوین شده اند:
فرضیه اول: میان میزان پراکندگی مالکیت و میزان محتوای اطلاعاتی افشای اختیاری شرکتها رابطه وجود دارد.
فرضیه دوم: میان سود آوری و میزان محتوای اطلاعاتی افشای اختیاری شرکت ها رابطه وجود دارد.
1-6 روش تحقیق
این تحقیق از نظر روش از نوع توصیفی – همبستگی بوده و در آن تلاش می شود تا روابط میان متغیرهای تحقیق با استفاده از ضریب همبستگی کشف و تبیین شود. از منظر بررسی داده ها نیز، این مطالعه از نوع پس رویدادی می باشد، زیرا داده های سال های گذشته مورد بررسی قرار می‏گیرند. همچنین این تحقیق با توجه به هدف در قلمرو تحقیقات کاربردی قرار دارد.
1-7 قلمرو تحقیق
قلمرو این تحقیق شامل سه بعد مختلف، به شرح زیر میباشد:
الف) قلمرو موضوعی: در این تحقیق تأثیر سودآوری و پراکندگی مالکیت بر میزان افشای اختیاری شرکت ها مورد بررسی قرار می گیرد.
ب) قلمرو زمانی: قلمرو زمانی تحقیق 5 ساله و از سال 1385 لغایت 1389 تعیین شده است.
ج) قلمرو مکانی: قلمرو مکانی تحقیق شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می باشد.
1-8 جامعه و نمونه آماری
جامعه آماری این تحقیق را کلیه شرکت‏های فعال پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران تشکیل می‏دهد. در این تحقیق برای همگن سازی جامعه آماری از روش حذف سیستماتیک استفاده می‏شود. همچنین برای تعیین حجم نمونه از رابطه کوکران استفاده شده و تعداد نمونه مناسب بصورت تصادفی از میان جامعه آماری غربالگری شده انتخاب می شود.
1-9 روش تجزیه و تحلیل اطلاعات و آزمون فرضیات
در این تحقیق برای تجزیه و تحلیل اطلاعات و آزمون فرضیه ها از مدل رگرسیون خطی چند متغیره استفاده می شود. روش آماری مورد استفاده در این تحقیق روش داده های پانل می‏باشد. برای آزمون فرضیات ابتدا با استفاده از آزمون F چاو، درستی ادغام داده ها مورد آزمون قرار گرفته و سپس بر اساس نتایج آزمون هاسمن نوع روش آزمون (اثرات ثابت یا اثرات تصادفی) تعیین گردیده و با توجه به نوع روش نسبت به برآورد مدل اقدام می شود. جهت بررسی معنی دار بودن کل مدل از آماره F و برای بررسی معنی دار بودن ضریب متغیرهای مستقل در هر مدل از آماره t استفاده شده و در سطح اطمینان 95% نسبت به پذیرش یا رد فرضیه ها تصمیم گیری می‏شود. همچنین به منظور بررسی نرمال بودن متغیرها، همسان بودن واریانس خطاها و استقلال خطاها به ترتیب از آزمون جارکیو-برا ، آزمون بروش- پاگان و آماره d دوربین- واتسون استفاده می شود.
1-10 واژه های کلیدی تحقیق
1-10-1 افشای اختیاری
در ادبیات مالی انتقال و ارائه اطلاعات اقتصادی اعم از مالی و غیر مالی، کمی یا سایر اشکال اطلاعات مرتبط با وضعیت و عملکرد مالی شرکت را افشا می گویند. این افشا در صورتی که به واسطه یک منبع مقرراتی و وضع کننده قوانین الزامی شده باشد، افشای اجباری گفته می شود و در وصرتی که افشای اطلاعات تخت تأثیر قوانین خاصی نباشد، افشای اختیاری تلقی می شود (سجادی و همکاران، 1388، ص 52). در این مطالعه افشای اختیاری از طریق امتیاز حاصل از چک لیست ارائه شده در پیوست پایان نامه اندازه گیری می شود. اقلام تشکیل دهنده این چک لیست تنها شامل موارد افشای اختیاری بوده و موارد افشای اجباری را شامل نمی‏شود. این اقلام در پنج دسته 1)اطلاعات کلی درباره شرکت 2) استراتژی های شرکت 3) اطلاعات تحقیق و توسعه شرکت 4) اطلاعات آتی شرکت و 5) اطلاعات مرتبط با سهام شرکت طبقه بندی شده است و امتیاز هر مورد در صورت وجود برابر با 1 و در غیر این صورت برابر با صفر می باشد.
1-10-2 پراکندگی مالکیت
پراکندگی مالکیت اشاره بر چگونگی توزیع سهام بین سهامداران شرکت های مختلف دارد. هر چه تعداد سهامداران بیشتر باشد، مالکیت پراکنده تر خواهد بود (محمدی و همکاران، 1388، ص 75). در تحقیقات آکادمیک مالکیت هایی که میزان آن ها کمتر از 2درصد باشد به عنوان مالکیت های پراکنده در نظر گرفته می شود (رافورنیر، 1995؛ آدریم، 1999؛ پرنسیپ، 2004؛ بروبرگ و همکاران، 2010). در ایران با توجه به این که در صورت های مالی اکثر شرکت ها میزان مالکیت های بالای 5 درصد به عنوان مالکیت عمده تلقی شده و افشا می شود لذا در این تحقیق پراکندگی مالکیت برابر خواهد بود با مجموع میزان مالکیت‏های کمتر از 5درصد که از اختلاف میان کل مالکیت و میزان مالکیت های بالای 5درصد محاسبه خواهد شد.
1-10-3 سودآوری
سودآوری به توانایی واحد تجاری در کسب سود اشاره دارد. سودآوری نتیجه نهایی همه برنامه‏ها و تصمیمات مالی بنگاه تجاری می باشد. در این تحقیق متغیر سودآوری از طریق نسبت بازده سرمایه شرکت اندازه‏گیری می شود.
1-11 چارچوب کلی تحقیق
در فصل اول، ضمن ارائه کلیاتی از تحقیق، مسئله تحقیق، اهمیت، اهداف، فرضیه ها و قلمرو آن مورد بررسی قرار گرفت. همچنین در این فصل به بیان روش تحقیق و تعریف واژه های کلیدی تحقیق پرداخته شد.
فصل های بعد نیز به این ترتیب خواهد بود که، فصل دوم مروری فشرده بر ادبیات تحقیق دارد. در این فصل ‌ضمن اشاره به مباحث تئوریک مطرح شده در رابطه با افشا و ساختار مالکیت، تاریخچه مختصری از تحقیقات انجام شده که به نوعی با موضوع این مطالعه در ارتباط هستند، ارائه خواهد شد. در فصل سوم توضیحات تفصیلی راجع به روش تحقیق، متغیرها و نحوه اندازه گیری آنها و ‌مدل‌های مورد استفاده در آزمون فرضیه ها ارائه شده و ‌اهم روش‌های گردآوری اطلاعات مورد نیاز تحقیق و ‌تجزیه و ‌تحلیل و ‌محاسبات انجام شده مطرح خواهد شد. در فصل چهارم نیز با استفاده از اطلاعات جمع آوری شده، فرضیه های تحقیق مورد آزمون قرار خواهد گرفت و نهایتاً در فصل پنجم ضمن بیان خلاصه‌ای از فرآیند و روش تحقیق، ‌نتایج آزمون فرضیات تحلیل خواهد شد. همچنین در این فصل تلاش می شود با توجه به نتایج حاصل از پژوهش، پیشنهادات کاربردی و همچنین پیشنهاداتی که می‏تواند در تحقیقات آتی مورد استفاده قرار گیرد، ارائه می شود.

فصل دوم:
مبانی نظری و مطالعات پیشین تحقیق
2-1 مقدمه
گزارشگری مالی و افشا از موضوعات مهم مطرح در بازارهای سرمایه به شمار می‌رود که از یک سو کارایی و عملکرد بازار را بصورت مستقیم تحت تأثیر خود قرار قرار می‌دهد و از سوی دیگر در عملکرد هر شرکتی تأثیر قابل توجهی دارد. هدف از ارائه این فصل بررسی مبانی نظری و پیشینه تحقیقات مرتبط با افشا در معنای عامل و افشای اختیاری در معنای خاص آن و همچنین تأثیر ساختار مالکیت و وضعیت سودآوری بر میزان افشای اختیاری می باشد. بدین منظور در بخش اول ابتدا مفهوم افشا و مبانی نظری مرتبط با آن تشریح گردیده و سپس انواع افشا و تئوری های مربوط به هر یک از آن ها بیان می گردد. در بخش دوم نیز به بررسی ساختار مالکیت و سودآوری و تأثیر هر یک آن بر میزان افشای اختیاری شرکت ها پرداخته خواهد شد. در انتها نیز خلاصه ای از تحقیقات صورت گرفته در ایران و دیگر کشورها که بطور مستقیم و یا غیرمستقیم با موضوع تحقیق مرتبط هستند و نتایج بدست آمده از آن ارائه می شود.
2-2 افشا و مفهوم آن در حسابداری
در سطح معنایی، افشا به معنی انتشار اطلاعات است، اما حسابداران اغلب تمایل به استفاده محدود از این واژه دارند. در ادبیات مالی انتقال و ارائه اطلاعات اقتصادی اعم از مالی و غیر مالی، کمی یا سایر اشکال اطلاعات مرتبط با وضعیت و عملکرد مالی شرکت را افشا می گویند. افشا در حسابداری واژه ای فراگیر است و تقرییاً تمامی فرآیند گزارشگری مالی را در برمی گیرد. افشا در صورتی که به واسطه یک منبع مقرراتی و وضع کننده قوانین الزامی شده باشد، افشای اجباری گفته می شود و در صورتی که افشای اطلاعات تحت تأثیر قوانین خاصی نباشد، افشای اختیاری تلقی می شود. همچنین، افشا به طور ضمنی بیانگر ارایه حداقلی از اطلاعات در گزارشهای شرکت است به نحوی که بتوان به وسیله آن ارزیابی قابل قبولی از ریسک ها و ارزش نسبی شرکت به عمل آورد و کاربران اطلاعات را در این زمینه یاری نماید. (سجادی و همکاران، 1388، ص 52).
در مباحث تئوریک حسابداری افشا از دو جنبه، افشای محافظتی و افشای اطلاعاتی مورد بررسی قرار گرفته است. کمیسیون اوراق بهادار امریکا، افشای محافظتی را به علت برخورد غیرعادلانه با سرمایه گذاران معمولی که برای خرید اوراق سهام شرکت ها به بازار بورس مراجعه می کنند برقرار کرده است. این کمیسیون اعتقاد دارد که باید حداقل افشایی صورت گیرد تا سرمایه گذاران معمولی با اندوخته اندک دچار ضرر و زیان ناشی از عدم اطلاعات کافی نشوند. از طرف دیگر افشای اطلاعاتی برای انجام تجزیه و تحلیل های سرمایه ای مفید هستند. لذا در سالهای اولیه کمیسیون نامبرده تأکید بر افشای محافظتی داشت و اکنون به افشای اطلاعاتی نیز توجه دارد. اینکه قانون اوراق بهادار امریکا شرط عضویت در بورس را ارایه اطلاعات در مورد صادرکننده سهام، اوراق بهادار فروش رفته، اطلاعات مربوط به توزیع کنندگان و تضمین کنندگان سهام و همچنین اطلاعاتی در مورد مدیران، مقامات رسمی و سهامداران عمده شرکت متقاضی عضویت قرار داده یک افشای محافظتی به حساب می آید. بررسی پیشینه استانداردگذاری در مورد افشا، نشان می دهد که پس از اطمینان از افشای محافظتی اکنون هیأت های استانداردگذار به دنبال افشای اطلاعاتی هستند. مطرح شدن موضوع حسابداری تورمی و الزام افشای هزینه های استهلاک، ارزیابی دارایی های ثابت، بهای تمام شده کالای فروش رفته و موجودی کالا در پیوست های گزارش های مالی مثال بارز انتقال از افشای محافظتی به اطلاعاتی است. اکنون سال هاست توصیه شده که باید افشای اطلاعاتی ایستا (عینیت و قابلیت تایید) به افشای اطلاعاتی پویا (پیش بینی و تجزیه و تحلیل) حرکت کرد. نوعی دیگر از افشا که در متون تئوری حسابداری مورد بحث قرار گرفته افشای تشخیصی است. در بعضی موارد هیأت استانداردگذار گروهی از شرکت ها را که وضعیت خاص دارند از اجرای برخی از استانداردها به طور کامل یا جزیی معاف می کند. این وضعیت را افشای تشخیصی نامیده اند. مثلاً به نظر هیأت استانداردگذار در آمریکا شرکت های کوچک (شرکتهایی که فروش و دارایی آنها از حد معینی کمتر است) مجاز به عدم رعایت بعضی از موارد افشا هستند. علت این امر شاید به این دلیل است که هزینه اجرای استانداردهای پیچیده حسابداری زیاد است و شرکت های کوچک قادر به تحمل آن نمی باشند. موضوع دیگری که در بحث افشا مطرح شده، استفاده تجزیه و تحلیل کنندگان اطلاعات مالی از افشا انجام شده در گزارش های مالی است. مؤسسات تجزیه و تحلیل کننده اطلاعات مالی، مواد خام یعنی اطلاعات مالی شرکت ها را براساس اصل افشا به صورت مجانی دریافت می دارند و پس از تجزیه و تحلیل آنها را گران به مشتاقان می فروشند. لذا هر چه هیأت های استانداردگذار فشار بیشتری برای افشا وارد نمایند اطلاعات دقیق تر و فراوان تر در دسترس این مؤسسات قرار می گیرد. با توجه به زیاد بودن هزینه فرآوری اطلاعات برای تهیه گزارش های مالی و یادداشتهای پیوست که بر دوش شرکت ها سنگینی می کند، عده ای از اندیشمندان معتقدند که این بهای قانونمندی شدن حرفه حسابداری است که بهتر است حذف شود. به این دلیل موضوع عدم قانونمند شدن را مطرح کرده اند (رودکی، 1382، ص 205).
2-3 مبانی نظری افشا در حسابداری
یکی از هدفهای اصلی گزارشگری مالی تامین اطلاعات مورد نیاز برای تصمیم گیری است. دستیابی به این هدف مستلزم افشای مناسب اطلاعات مالی و سایر اطلاعات مربوط است. در رابطه با افشا لازم است به این پرسش ها پاسخ داده شود: هدف از افشای اطلاعات مالی چیست؟ اطلاعات مالی برای چه اشخاصی باید افشا شود؟ چه اطلاعاتی بایستی افشا شود؟ و چه میزان از اطلاعات لازم است افشا شود؟ علاوه بر پرسش های بالا چگونگی و زمان بندی افشای اطلاعات نیز حائز اهمیت است زیرا بر سنجش سودمندی اطلاعات تاثیر می گذارد. در ادامه به بررسی هر یک از این موارد پرداخته می شود:
2-3-1 هدف از افشا
هدف از افشا در گزارشگری مالی، ارائه اطلاعات لازم برای نیل به مقاصد زیر است:
ارزیابی عملکرد واحد انتفاعی
قضاوت در مورد چگونگی استفاده واحد انتفاعی از منابع موجود
پیش بینی روند سودآوری واحد انتفاعی در آینده
ارائه اطلاعات به منظور کمک به اعتبار دهندگان و سرمایه گذاران جهت ارزیابی ریسک ها و توانایی های بالقوه اقلام شناسایی (ثبت) شده و اقلام شناسایی (ثبت) نشده.
ارائه اطلاعات درباره جریان های نقدی ورودی یا خروجی آینده.
کمک به سرمایه گذاران در ارزیابی بازده سرمایه گذاری ها.
همچنین نمونه هایی از افشای اطلاعات حسابداری جدید، دراجرای اصل «رعایت انصاف در افشای اطلاعات» شامل موارد زیر می شوند:
گزارش ارزش افزوده.    
گزارش اطلاعاتی درباره کارکنان.   
حسابداری منابع انسانی.     
حسابداری و گزارشگری اجتماعی.  
افشای اطلاعات مربوط به بودجه.   
بنابراین، اطلاعاتی که از طریق گزارشهای مالی ارائه می شود باید قابل اعتماد، مربوط، مناسب و کامل باشد. درافشای اطلاعات مالی باید نیازها و خواسته های سرمایه گذاران اصلی، موسسات سرمایه گذاری، اعتباردهندگان و تحلیل گران مالی مورد توجه قرار گیرد (بارس و مورفی، 1994).
2-3-2 مخاطبین افشا
استفاده کنندگان از اطلاعات حسابداری طیف وسیعی از جامعه را تشکیل می دهند. چنانچه پذیرفته شود که سرمایه گذاران در مجموع، کانون توجه حسابداری می باشند می توان افشا در گزارشگری مالی را به عنوان ارائه اطلاعات لازم برای عملکرد بهینه بازار کارآمد سرمایه تعریف کرد. در برخی از کشورها در پاسخ به پرسش مربوط به مخاطبین افشا، سایر گروه های ذینفع نظیر کارکنان و نهاد های دولتی را در کنارسرمایه گذاران قرار می دهند و به یک میزان به نیازهای اطلاعاتی آنان توجه می کنند. ویلیام بیور در کتاب گزارشگری مالی خود استفاده کنندگان از اطلاعات حسابداری را به پنج گروه عمده شامل سرمایه گذاران، واسطه های مالی، قانون گذاران، مدیران و حسابرسان تقسیم بندی می کند (بیور، 1998). از دیدگاه FASB گزارشات مالی باید اطلاعاتی را ارائه کنند که برای سرمایه گذاران کنونی و بالقوه و بستانکاران و سایر استفاده کنندگان از صورت های مالی مفید واقع شود وآنها بتوانند بدین وسیله در مورد سرمایه گذاری، دادن وام به شرکت و تصمیمات مشابه، به شیوه های بخردانه عمل کنند.
از منظر هیئت تدوین استانداردهای حسابداری مالی ایران هدف کلی گزارشگری مالی فراهم آوردن اطلاعاتی است که آثار مالی معاملات عملیات و رویدادهای مالی موثر بر وضعیت مالی و نتایج عملیات یک واحد انتفاعی را بیان و از این طریق سرمایه گذاران،اعطا کنندگان تسهیلات مالی و سایر استفاده کنندگان برون سازمانی را در قضاوت و تصمیم گیری نسبت به امور یک واحد انتفاعی یاری دهد. بر اساس مفاهیم نظری گزارشگری مالی ایران استفاده‌کنندگان‌صورتهای‌مالی ‌و نیازهای‌اطلاعاتی‌ آنها به‌شرح ‌زیر می باشد:
الف‌ ـ سرمایه‌گذاران‌: سرمایه‌گذاران‌ به‌ عنوان‌ تأمین‌کنندگان ‌سرمایه ‌متضمن ‌ریسک‌ واحد تجاری
پپپپ‌و مشـاوریـن‌ آنـان‌علاقه‌منـد بـه‌ اطـلاعـاتـی‌ در مـورد ریسـک ‌ذاتـی ‌و بـازده‌سرمایه‌گذاریهای‌خود می‌باشند.
ب ـ اعطاکنندگان‌ تسهیلات‌مالی‌: اعطاکنندگان‌ تسهیلات‌مالی‌علاقه‌مند به‌اطلاعاتی‌هستند که‌براساس‌ آن ‌بتوانند توان ‌واحد تجاری ‌را در بازپرداخت ‌به‌موقع ‌اصل‌و متفرعات ‌تسهیلات‌ دریافتی ‌ارزیابی ‌کنند.
ج‌ ـ تأمین‌کنندگان‌ کالا و خدمات‌و سایر بستانکاران‌: تأمین‌کنندگان‌ کالا و خدمات‌و سایر بستانکاران ‌به‌ اطلاعاتی ‌علاقه‌مند هستند که ‌آنها را در اتخاذ تصمیم‌ در زمینه ‌فروش ‌کالا و خدمات ‌به‌واحد تجاری ‌و ارزیابی ‌توان ‌واحد تجاری ‌جهت ‌بازپرداخت ‌بدهی های‌خود در سررسید، یاری‌رساند.
د ـ مشتریان: علاقه‌ مشتریان‌ به‌کسب‌اطلاعات‌در مورد تداوم‌فعالیت‌واحد تجاری‌است‌، بالاخص ‌زمانی‌ که ‌رابطه ‌آنان ‌با واحد تجاری ‌بلندمدت ‌بوده ‌یا اینکه‌ درحد قابل‌ملاحظه‌ای‌ به‌محصولات‌و خدمات‌واحد تجاری‌وابسته‌باشند.
ﻫ ـ کارکنان‌ واحد تجاری: کارکنان‌ و نمایندگان‌ آنها به‌ اطلاعاتی‌ در مورد ثبات‌ و سودآوری ‌کارفرمایان ‌خود علاقه‌مندند. اینان‌ همچنین ‌علاقه‌مند به‌اطلاعاتی‌هستند که‌ آنها را در ارزیابی ‌توان‌ واحد تجاری ‌مبنی ‌بر تأمین‌حقوق ‌و مزایا، ایجاد فرصتهای‌ شغلی ‌و پرداخت ‌مزایای ‌پایان‌



قیمت: 10000 تومان

متن کامل در سایت homatez.com

NameEmailWebsite

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *