— (436)

-12192074803000
-163195-46799500
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد علوم وتحقیقات هرمزگان
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناشی ارشد(M.A)
رشته حسابداری
عنوان:
تجزیه وتحلیل فرآیند هزینه یابی فعلی براساس مراکز هزینه و امکان سنجی اجرای هزینه یابی بر مبنای فعالیت در بیمارستان ولیعصر لامرد
استاد راهنما:
دکتر بیژن عابدینی
استاد مشاور:
دکتر مختار رنجبر
نگارش :
وحیده علی نژاد
سال تحصیلی 93-1392
-163195-44069000
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد علوم وتحقیقات هرمزگان
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناشی ارشد
رشته حسابداری
عنوان:
تجزیه وتحلیل فرآیند هزینه یابی فعلی براساس مراکز هزینه و امکان سنجی اجرای هزینه یابی بر مبنای فعالیت در بیمارستان ولیعصر لامرد
نگارش :
وحیده علی نژاد
1-
هیات داوران2-
3-
سپاسگذاری:
________________________________________________________________
سپاس خدای را که سخنوران، در ستودن او بمانند و شمارندگان، شمردن نعمت های او ندانند و کوشندگان، حق او را گزاردن نتوانند. و سلام و دورد بر محمّد و خاندان پاک او، طاهران معصوم، هم آنان که وجودمان وامدار وجودشان است؛ و نفرین پیوسته بر دشمنان ایشان تا روز رستاخیز…
بدون شک جایگاه و منزلت معلم، اجّل از آن است که در مقام قدردانی از زحمات بی شائبه ی او، با زبان قاصر و دست ناتوان، چیزی بنگاریم.
اما از آنجایی که تجلیل از معلم، سپاس از انسانی است که هدف و غایت آفرینش را تامین می کند و سلامت امانت هایی را که به دستش سپرده اند، تضمین؛ بر حسب وظیفه و از باب ” من لم یشکر المنعم من المخلوقین لم یشکر اللَّه عزّ و جلّ” :
از استاد با کمالات و شایسته؛ جناب آقای دکتر بیژن عابدینی که در کمال سعه صدر، با حسن خلق و فروتنی، از هیچ کمکی در این عرصه بر من دریغ ننمودند و زحمت راهنمایی این رساله را بر عهده گرفتند؛
از استاد صبور و با تقوا ، جناب آقای دکتر مختار رنجبر، که زحمت مشاوره این رساله را در حالی متقبل شدند که بدون مساعدت ایشان، این پروژه به نتیجه مطلوب نمی رسید؛
وحیده علی نژاد
تقدیم به :
______________________________________________________
این پایانامه را ضمن تشکر و سپاس بیکران ودر کمال افتخار و امتنان تقدیم می نمایم به :
تقدیم به پدر و مادر عزیزم خدای را بسی شاکرم که از روی کرم پدر و مادری فداکار نصیبم ساخته تا در سایه درخت پر بار وجودشان بیاسایم و از ریشه آنها شاخ و برگ گیرم و از سایه وجودشان در راه کسب علم ودانش تلاش نمایم .
والدینی که بودنشان تاج افتخاری است بر سرم و نامشان دلیلی است بر بودنم چراکه این دو وجود پس از پروردگار مایه هستی ام بوده اند دستم را گرفتند و راه رفتن را در این وادی زندگی پر از فراز و نشیب آموختند.
تقدیم به همسرم:
که سایه مهربانیش سایه سار زندگیم می باشد، او که اسوه صبر و تحمل بوده و مشکلات مسیر را برایم تسهیل نمودودر تمام طول تحصیل همراه و همگام من بوده است .
همچنین از  فرزند دلبندم  علی تشکر می نمایم که صبورانه و صادقانه من را همراهی نموده است تا بتوانم در کمال  آرامش و آسایش به تهیه و تنظیم پایان نامه بپردازم.
فهرست
عنوان صفحه
TOC \o “1-3” \h \z \u چکیده: PAGEREF _Toc378503744 \h 1فصل اول PAGEREF _Toc378503745 \h 21-1-مقدمه PAGEREF _Toc378503746 \h 32-1-بیان مسأله PAGEREF _Toc378503747 \h 53-1- اهمیت مشکل PAGEREF _Toc378503748 \h 64-1عوارض ناشی از تداوم مشکل PAGEREF _Toc378503749 \h 75-1معرفی عوامل مؤثر PAGEREF _Toc378503750 \h 86-1تناقضات موجود دررابطه با طراحی سیستم پیشنهادی PAGEREF _Toc378503751 \h 107-1فواید ناشی از اجرا و بکارگیریسیستم پیشنهادی PAGEREF _Toc378503752 \h 118-1سوالات و فرضیه های پژوهش PAGEREF _Toc378503753 \h 129-1 فرضیه‏های تحقیق: PAGEREF _Toc378503754 \h 1210-1 نوآوری تحقیق: PAGEREF _Toc378503755 \h 1211-1- اهداف پژوهش PAGEREF _Toc378503756 \h 1312-1- محدودیتهای پژوهش PAGEREF _Toc378503757 \h 1313-1-اهمیت پژوهش PAGEREF _Toc378503758 \h 1414-1 تعاریف عملیاتی: PAGEREF _Toc378503759 \h 151-14-1 هزینه یابی بر مبنای فعالیت : PAGEREF _Toc378503760 \h 152-14-1 هزینه های مستقیم : PAGEREF _Toc378503761 \h 153-14-1 هزینه غیر مستقیم : PAGEREF _Toc378503762 \h 154-14-1 فعالیت : PAGEREF _Toc378503763 \h 155-14-1 محرک هزینه: PAGEREF _Toc378503764 \h 156-14-1 منبع: PAGEREF _Toc378503765 \h 1514-1-خلاصه فصل PAGEREF _Toc378503766 \h 16فصل دوم: PAGEREF _Toc378503767 \h 17چارچوب نظری سیستم پیشنهادی PAGEREF _Toc378503768 \h 181-2-مقدمه PAGEREF _Toc378503769 \h 182-2-مکانیزم عملکرد سیستم ABC PAGEREF _Toc378503770 \h 183-2-مراحل طراحی و بکارگیری سیستم پیشنهادی در بیمارستان ولیعصر لامرد PAGEREF _Toc378503771 \h 204-2-ادبیات تحقیق PAGEREF _Toc378503772 \h 281-4-2-مقدمه PAGEREF _Toc378503773 \h 285-2-پیشینه سیستمهای هزینه یابی و بهای تمام شده خدمات در بخش بیمارستان PAGEREF _Toc378503774 \h 296-2 پیشینه سیستم هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت((ABC وکاربردهای آن PAGEREF _Toc378503775 \h 347-2-آشنایی با مفاهیم نظری سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت و چگونگی کاربرد آن در بخش خدمات PAGEREF _Toc378503776 \h 368-2- سیستمهای هزینه یابی سنتی و نارسائیها ی آن PAGEREF _Toc378503777 \h 379-2-خصوصیات و تفاوتهای سیستمهای هزینه یابی در بخش بهداشت ودرمان با سایر بخشها PAGEREF _Toc378503778 \h 3910-2- سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت(ABC ) PAGEREF _Toc378503779 \h 4111-2-دیدگاههای سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت PAGEREF _Toc378503780 \h 421-11-2- مدل مقدماتی سیستم ABC PAGEREF _Toc378503781 \h 432-11-2- مدل دو بعدی سیستم ABC PAGEREF _Toc378503782 \h 4312-2-دیدگاه تخصیص هزینه در مدل ABC PAGEREF _Toc378503783 \h 451-12-2-اطلاعات درباره فعالیتها PAGEREF _Toc378503784 \h 452-12-2-اطلاعات درباره استفاده کنندگان از خدمات PAGEREF _Toc378503785 \h 4513-2 دیدگاه فرآیندی مدل ABC PAGEREF _Toc378503786 \h 461-13-2-محرک هزینه PAGEREF _Toc378503787 \h 472-13-2-سنجش عملکرد PAGEREF _Toc378503788 \h 4714-2- اجزاء تشکل دهنده مدل ABC PAGEREF _Toc378503789 \h 481-14-2-اجزا دیدگاه تخصیص هزینه PAGEREF _Toc378503790 \h 481-14-2-منابع PAGEREF _Toc378503791 \h 482-14-2-محرک منابع PAGEREF _Toc378503792 \h 483-14-2-عنصر هزینه PAGEREF _Toc378503793 \h 494-14-2-فعالیتها PAGEREF _Toc378503794 \h 505-14-2-حوزه هزینه PAGEREF _Toc378503795 \h 506-14-2-مرکز فعالیت PAGEREF _Toc378503796 \h 517-14-2-محرک فعالیت PAGEREF _Toc378503797 \h 518-14-2-هدف هزینه PAGEREF _Toc378503798 \h 5115-2مکانیزم عملکرد عناصر سیستمABC در دیدگاه تخصیص هزینه PAGEREF _Toc378503799 \h 521-15-2-اجزا دیدگاه فرآیندی مدل ABC PAGEREF _Toc378503800 \h 532-15-2-ارزیابی عملکرد PAGEREF _Toc378503801 \h 5516-2-مراحل طراحی مدل و بکارگیری سیستم ABC PAGEREF _Toc378503802 \h 5617-2- تعریف مراکز فعالیت و گروه بندی فعالیتها در داخل مراکز فعالیت PAGEREF _Toc378503803 \h 5718-2- آنالیز فعالیت در داخل مراکز فعالیت جهت مشخص کردن فعالیتهای مربوط به هر کدام از اهداف هزینه PAGEREF _Toc378503804 \h 591-18-2-شناسایی منابع مورد نیاز برای انجام هر کدام از فعالیتها و خصوصیات هر کدام از منابع PAGEREF _Toc378503805 \h 5919-2تعریف و شناسایی محرک منابع PAGEREF _Toc378503806 \h 6020-2- تعریف و شناسایی محرکهای هزینه بر حسب مراکز فعالیت PAGEREF _Toc378503807 \h 60فصل سوم PAGEREF _Toc378503808 \h 941-3 مقدمه: PAGEREF _Toc378503809 \h 952-3 روش تحقیق: PAGEREF _Toc378503810 \h 963-3 ابزار تحقیق: PAGEREF _Toc378503811 \h 964-3 فرضیه‌های تحقیق: PAGEREF _Toc378503812 \h 961-4-3 فرضیه اصلی اول: PAGEREF _Toc378503813 \h 962-4-3 فرضیه اصلی دوم: PAGEREF _Toc378503814 \h 965-3 قلمرو تحقیق: PAGEREF _Toc378503815 \h 966-3 داده‌های تحقیق (جامعه آماری): PAGEREF _Toc378503816 \h 977-3 متغیرهای تحقیق: PAGEREF _Toc378503817 \h 978-3 روش جمع‌آوری داده‌ها: PAGEREF _Toc378503818 \h 989-3 روش تحلیل داده‌ها: PAGEREF _Toc378503819 \h 98فصل چهارم PAGEREF _Toc378503820 \h 1001-4 مقدمه PAGEREF _Toc378503821 \h 1012-4 آزمون فرضیه‌ها: PAGEREF _Toc378503822 \h 1013-4 فرضیه اصلی اول: PAGEREF _Toc378503823 \h 1011-3-4 نتایج حاصل از آزمون فرضیه اصلی اول: PAGEREF _Toc378503824 \h 1044-4 فرضیه اصلی دوم: PAGEREF _Toc378503825 \h 1051-4-4 نتایج حاصل از آزمون فرضیه اصلی دوم: PAGEREF _Toc378503826 \h 106فصل پنجم PAGEREF _Toc378503827 \h 1081ـ5 نتیجه‌گیری و پیشنهادات: PAGEREF _Toc378503828 \h 1092-5 نتیجه‌گیری کلی PAGEREF _Toc378503829 \h 1093-5 پیشنهادات حاصل از تحقیق: PAGEREF _Toc378503830 \h 1094-5 سایر پیشنهادات: PAGEREF _Toc378503831 \h 1105-5 پیشنهاد برای تحقیقات آینده: PAGEREF _Toc378503832 \h 1106-5 محدودیتهای تحقیق: PAGEREF _Toc378503833 \h 110پیوست‌ PAGEREF _Toc378503834 \h 112منابع و مأخذ: PAGEREF _Toc378503835 \h 113
فهرست جدول ها
فهرست نمودارها
فهرست شکل ها
چکیده:سیستم هزینه‌یابی برمبنای فعالیت یکی از سیستم‌های نوین بهای تمام شده محصولات و خدمات می‌باشد که اطلاعات مورد نیاز مدیران را بهتر و دقیق‌تر فراهم می‌کند و استفاده کنندگان را در امر تصمیم‌گیری صحیح و مناسب یاری می‌نماید. این پژوهش جزء تحقیقات علمی و کاربردی است که در بیمارستان ولیعصر لامرد انجام گرفته است که پس از بررسی و تجزیه و تحلیل روش موجود بهای تمام شده آن بیمارستان و تشخیص نقاط ضعف و قوت آن به تبیین اهمیت سیستم هزینه‌یابی برمبنای فعالیت در بیمارستان ولیعصر لامرد پرداخته و سپس مراحل سیستم ABC شناسایی گردیده است.
همانطور که از موضوع تحقیق برمی‌آید، محقق بدنبال تعیین اهمیت سیستم هزینه‌یابی برمبنای فعالیت بیمارستان ولیعصر لامرد بوده و برای اینکار در قلمرو زمانی سال مالی 91-90بیمارستان مذکور، صورتهای مالی و اطلاعات مالی مربوط به آن دوره را مورد بررسی قرار داده و پس از شناخت سیستم حاکم بر بیمارستان و نحوه گردش عملیات حسابداری آن و شناسایی مراکز فعالیت عمده و تلفیق منطقی این فعالیتها، نهایتاً 4بخش را بعنوان زیربنای سیستم ABC شناسایی کرده و محرکهای هزینه هرکدام از این فعالیتها را انتخاب کرده است.
نتیجه مطالعات و تحقیقات انجام شده چنین نشان داد، که استفاده از سیستم هزینه‌یابی برمبنای فعالیت نه تنها باعث تخصیص هرچه دقیق‌تر هزینه‌های سربار می‌شود بلکه باعث می‌گردد که مدیران بیمارستان های دولتی وخصوصی با استفاده از اطلاعات بدست آمده، در خصوص برنامه‌ریزی و کنترل هزینه تصمیمات بهتری را اتخاذ نموده و بیمارستان را در کسب سود یاری نمایند.

فصل اولکلیات تحقیق

1-1-مقدمهبا توجه به اهمیت دسترسی به اطلاعات صحیح در تصمیم گیرهای مدیران و توسعه تکنولوژیهای پیشرفته در ابعاد مختلف توام باافزایش پیچیدگی وتنوع فعالیتها، درک این تغییرات وسنجش تاثیرات آن بر هزینه های سازمانی اهمیت زیادی دارد. اهمیت این امر برای واحدهای خدماتی با توجه به اینکه درجه تنوع وتغییرات در آنها، نسبت به فعالیتهای تولیدی بیشتر است، مضاعف می باشد. بدیهی است که شناخت این فعالیتها وسنجش تاثیرات آن بر بهای تمام شده خدمات، مستلزم طراحی یک سیستم مناسب و کارآ هزینه یابی است تا قادر به شناخت تنوع وپیچیدگی فعالیتها و در نظر گرفتن آن بر هزینه های ارائه خدمات باشد.بیمارستان ها و دیگر سازمانهای مراقبت سلامت، به طور روز افزون با محیطی چالشی و رقابتی مواجه هستند .تمرکز زیاد بر کیفیت مراقبت از بیماران ، هزینه بالای ارائه خدمات و رقابت شدید از جمله عواملی است که این سازمان ها را ناچار به تجدید نظر در ارائه خدمات می کند(ایرد 1 ،1996) در بخش بیمارستان تا بحال هیچگونه اقدامات عملی و یا حتی مطالعات نظری در رابطه با شناسایی هزینه ها و محاسبه بهای تمام شده خدمات فعالیتهای خدماتی، انجام نشده است و با توجه به اهمیتی که اطلاعات مالی و بهای تمام شده بر تصمیم گیری های مدیریت از ابعاد مختلف خواهد داشت، لزوم مطالعه و ارائه روشهای عملی و کاربردی در این زمینه بسیار ضروری می باشد.در این بین ، یکی از چالش های اصلی بیمارستان ها افزایش صحت ، دقت و مرتبط بودن اطلاعات هزینه ها به منظور تصمیم گیری های درست مدیریتی و هزینه ای است ( کاپتینی و همکاران 2 ،1998 ) در این بخش علیرغم سایر بخشهای اقتصادی مانند بخش صنعت و یا بعضی از بخشهای خدماتی حتی از سیستمهای سنتی جهت هزینه یابی و محاسبه بهای تمام شده استفاده نگردیده است. هدف هر نظام مدیریت هزینه و هزینه یابی نیز ، فراهم کردن اطلاعات دقیق و کاربردی برای کمک به سازمان ها به منظور ارائه کالاها و خدمات با کیفیت در محیط رقابتی است (گوناسکاران3 ، 1999) بنابراین لزوم مطالعه و بررسی سیستمهای مختلف در این زمینه و استفاده از سیستمهای نوین هزینه یابی که در سطح دنیا معمولمی باشد، بعنوان یک ضرورت اساسی مطرح است و باید به آن توجه ویژه ای گردد.هزینه را می توان به صورت هزینه برآورد هزینه نهایی محصول تعریف کرد(چن4 و وانگ 5 ،2007)در دهه های گذشته ، پیشرفت زیادی در روش های هزینه یابی روی داده است که از جمله جدیدترین آن ها می توان به روش هزینه یابی بر مبنای فعالیت اشاره کرد( اینس و همکاران 6 ،1994) . ( تورنی 7 1996) ، سیستم “هزینه یابی برمبنا ی فعالیت“ یا اصطلاحا سیستمABC”1 است.هزینه یابی بر مبنای فعالیت را روشی برای سنجش هزینه ها ، عملکرد فعالیتها ومقاصد هزینه ای می داند. هزینه ها به هزینه فعالیتها در سطح واحد ، گروه ، محصول و هزینه درسطح موسسه تقسیم می شود( لر8،2000). این سیستم با بکارگیری روشهای مناسب، اثرات حاصل از تغییرات فعالیتها، پیچیدگی،تنوع و ویژگیهای خاص هر فعالیت را در محاسبه هزینه ها بهای تمام شده آن منظور می کند.در واقع این روش با این فرض طراحی شده است که فعالیتها و منابع ودر نتیجه هزینه ها را به خود اختصاص داده و محصولات و خدمات نیز را به خود اختصاص می دهند (تولینگتون9 و واچر10 ،2001) . به عبارت دیگر ، فرض اساسی هزینه یابی بر مبنای فعالیت آن است که فعالیت ها صرف محصولات ، منابع ، صرف فعالیت ها و هزینه ها ، صرف منابه می شود ( کاپلان 11 ، 1984) لذا ، این این ، روش هزینه ها را به فعالیت ها بر مبنای میزان بکارگیری منابع مرتبط کرده و سپس آن ها را به مقاصد هزینه ای بر مبنای میزان فعالیت های استفاده شده ، تخصیص می دهد(تورنی 1996) . به این صورت تمرکز هزینه یابی بر مبنای فعالیت بر ایجاد اطلاعات دقیق درباره هزینه محصولات است( کاپلان، 1984).سختار روش هزینه یابی بر مبنای فعالیت نیز از دو مرحله تشکیل شده است: مرحله اول شامل برآورد منابعی است که به طور مستقیم در طبقه ی هزینه ای محصول قرار نگرفته است و متعلق به فعالیت های پشتیبانی است. در مرحله دوم نیز، هزینه هر فعالیت به نسبت یک معیار منتخب بر اساس حجم آن فعالیت به یک محصول تعلق می گیرد(اینس، 1995) سنجش عملکرد ( کینگ کات12 ،1991) هدایت تصمیم گیری ها ( موراکل 13 و وو 14 ،2001) و کمک به بودجه بندی درست است ( شانک 15 و گووینداراجان 16 ، 1993) یکی از ویژگیهای این سیستم که آن را از سایر سیستم ها متمایزمی کند، توانایی شناسایی دقیق هزینه ها وارائه اطلاعات غیر مالی جهت بهبود عملکرد وافزایش کارآیی فعالیتها می باشد وتاحد ممکن با بکارگیری روشهای مناسب این اثرات را بطور کمّی جذب محاسبه بهای تمام شده خدمات و محصولات می کند. با توجه به اینکه عمده عناصر و منابع مورد استفاده در بخش خدمات، فعالیتهای نیروی انسانی می باشد، استفاده از این سیستم بدلیل قابلیتها و تواناییهای آن بسیار مفید می باشد.
2-1-بیان مسألهامروزه با رشد و توسعه تکنولوژیهای پیشرفته در ابعاد مختلف توام با افزایش پیچیدگی و تنوع فعالیتها، درک این تغییرات و سنجش تاثیرات آن بر هزینه های سازمانی اهمیت زیادی دارد. اهمیت این امر برای واحدهای خدماتی با توجه به اینکه درجه تنوع و تغییرات در آنها، نسبت به فعالیتهای تولیدی بیشتر است، مضاعف می باشد. بدیهی است که شناخت این فعالیتها و سنجش تاثیرات آن برهزینه های سازمانی مستلزم طراحی یک سیستم مناسب هزینه یابی در این زمینه می باشد. اهمیت شناخت وکنترل هزینه ها چه در موسسات دولتی و چه در سازمانهای خصوصی بر کسی پوشیده نیست. اما دستیابی به این مهم، نیازمند طراحی یک سیستم مناسب و کارآ است که قادر به شناخت تنوع وپیچیدگی فعالیتهای، وسنجش تاثیرآن بر هزینه های ارائه خدمات باشد. سیستم های سنتی هزینه یابی، خصوصا سیستمهایی که در سطح بیمارستانهای کشور استفاده می گردد، بدلیل ماهیت آن عملا قادر به برآوردن این انتظارات نمی باشد. چون این سیستمها بر اساس یکسری تعرفه های ثابت وضع شده و بدون توجه به شرایط و وضعیت هر بیمارستان، بهای تمام شده خدمات ارائه شده را محاسبه می کند. بدیهی است که استفاده از این روش علاوه بر این که باعث ایجاد اشکالات و نواقصی در محاسبه بهای تمام شده واقعی می گردد، اطلاعات مناسبی را برای تصمیم گیری در اختیار مدیران قرار نمی دهند. بنابراین لزوم استفاده از سیستمهای نوین هزینه یابی که در سطح دنیا معمول می باشد، بعنوان یک ضرورت اساسی مطرح است. یکی از سیستم های نوین هزینه یابی که کاربردهای گوناگون آن در فعالیتهای خدماتی روز به روز در حال گسترش است، سیستم “هزینه یابی برمبنا ی فعالیت“ یا اصطلاحا سیستم “ABC”1 است. این سیستم با بکارگیری روشهای مناسب، اثرات حاصل از تغییرات فعالیتها، پیچیدگی، تنوع و ویژگیهای خاص هر فعالیت را در محاسبه هزینه های آن منظور می کند. یکی از ویژگیهای این سیستم که آن را از سایر سیستم ها متمایزمی کند، توانایی شناسایی دقیق هزینه ها وارائه اطلاعات غیر مالی جهت بهبود عملکرد وافزایش کار آیی فعالیتها می باشد. و تا حد ممکن با بکارگیری روشهای مناسب این اثرات را بطور کمّی جذب محاسبه بهای تمام شده خدمات و محصولات می کند.
آیابین قیمت تمام شده هر بیمار به روش سنتی و هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت تفاوت معناداری وجود دارد؟
آیا بین میزان تخصیص سربار غیر مستقیم به روش سنتی و هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت تفاوت معناداری وجود دارد؟
چگونه می توان تعرفه های وضع شده برای خدمات بیماران از طریق سیستم پیشنهادی با سیستم موجود در بیمارستان ولیعصر لامرد مقایسه کرد؟
3-1- اهمیت مشکلامروزه با توجه به نقش اطلاعات صحیح در تصمیم گیری ها و خصوصا اطلاعات مالی و هزینه ای، لزوم طراحی و بکارگیری یک سیستم هزینه یابی که قادر به شناسایی و کشف هزینه ها و محاسبه صحیح بهای تمام شده خدمات باشد، از جهات متعددی دارای جایگاه خاصی است، بطوریکه روز بروز بر اهمیت آن افزوده می گردد. در بخش بهداشت ودرمان و خصوصا بخش آموزش پزشکی بدلیل اینکه نسبت به سایر بخشها در این زمینه مطالعات و اقدامات عملی مناسب انجام نشده است، توجه به این موضوع بسیار مهم و اساسی می باشد. این مسأله در سطح دنیا و خصوصا کشورهایی که بخش آموزش خصوصی در آن فعال می باشد، بدلیل وجود رقابت بالا در ارائه خدمات بهتر و کسب متقاضیان بیشتر توام با هزینه های پایین تر، نمود بیشتری پیدا می کند. در کشور ما نیز بدلیل اینکه در چند سال اخیر بر اهمیت بکارگیری اطلاعات صحیح در تصمیم گیری ها و لزوم شفاف سازی هزینه ها و منابع درآمدی بخشهای مختلف تاکید گردیده است، توجه به این مسئله اهمیت زیادی دارد.بطوریکه در برنامه سوم توسعه نیز بر این موضوع تاکید زیادی شده است. از طرف دیگر با استفاده و بکارگیری روشهای نوین هزینه یابی و خصوصا سیستم پیشنهادی، اطلاعاتی فراهم می گردد که به واسطه آن می توان مدیریت علمی و برنامه ریزی منابع در دسترس و استفاده بهینه از منابع سازمانی را در سطح جامعه گسترش داد.
در حال حاضر جهت شناسایی هزینه ها و بهای تمام شده خدمات در بخش بهداشت ودرمان از سیستمها و روشهای متعددی استفاده می گردد. اما با توجه به ماهیت فعالیتهای آموزشی و پیچیدگی حجم فعالیتها و امکانات مورد نیاز برای انجام آن، لزوم استفاده از سیستمهای نوین، ضروری می باشد. بنابراین استفاده و بکارگیری سیستم مناسبی که علاوه بر رفع و پوشش نواقص سایر سیستمهای هزینه یابی، زمینه های تصمیمگیری مناسبی را برای مدیران و استفاده کنندگان از اطلاعات قیمت تمام شده و هزینه یابی در بخش بهداشت ودرمان را فراهم کند، امری اجتناب ناپذیر بوده و باید به آن توجه خاصی مبذول گردد.
3-1-نحوه برخورد با مشکل
یکی از مشکلات اساسی موجود بیشتر سازمانهای دولتی و خصوصی کشور، شیوه بکارگیری و استفاده از روشهای هزینه یابی و اطمینان از بکارگیری این روشها در تهیه وفراهم نمودن اطلاعات مناسب درتصمیم گیریها می باشد.اهمیت این مشکل زمانی بیشتر می گردد که قوانین موجود در کشور، خصوصاً قوانین مالیاتی و حسابرسی همواره نتوانسته است همگام با سیستمهای نوین هزینه یابی رشد و توسعه پیدا کنند.علاوه بر این، ضعف دانش نظری و تئوری روشهای نوینهزینه یابی نیز در بین مدیران مؤسسات دولتی و خصوصی نیز به عنوان یک کمبود اساسی، مشهود می باشد. این مشکل در بین مؤسسات خدماتی بدلیل اینکه بیشتر عناصر تشکیل دهنده آن،فعالیتهای نیروی انسانی است و خروجی آن تا حد زیادی قابل مشاهده نمی باشد، بیشتر وجود دارد. در مورد بخش بهداشت ودرمان کشور که هدف اصلی از ایجاد آن، ارائه خدمات به جامعه می باشد، این مشکل نمود بیشتری پیدا می کند.بنابراین سیستمهای هزینه یابی باید طوری طراحی شوند تا ضمن دستیابی به اهداف اصلی ایجاد آنها،دسترسی به اطلاعات مناسب را برای تصمیم گیری های مدیریتی فراهم سازند. بنابراین برای برخورد با نارسایی های موجود از دو جنبه می توان عمل نمود، بخشی از این نارساییها مربوط به ضعف مبانی تئوری و نظری سیستم های نوین هزینه یابی در بخش بهداشت ودرمان کشور می باشدکه این مسأله از طریق هم اندیشی صاحبنظران علمی و دانشگاهی با مطالعه و تحقیق قابل حل می باشد و بخشی دیگر از مشکلات، مربوط به کمبود و ضعف قوانین و مقررات موجود است که آن نیز ازراه حلهای قانونی قابل حل و رفع می باشد.البته در اجرا و پیاده سازی سیستم های نوین علاوه بر دانش نظری بالا،وجود نیروهای آموزش دیده وفرهنگ سازی مناسب برای اجرای سیستمهای جدید نیز لازم و ضروری است که این موضوع نیز از طریق آموزش قابل انجام است. علاوه بر این با توجه به اینکه سیستم حسابداری دانشگاهها نیز بر اساس روش حسابداری دولتی وضع شده است، طبقه بندی هزینه ها در آن تا حدودی با عملیات هزینه یابی و گروه بندی هزینه ها برای محاسبه بهای تمام شده خدمات و خصوصا سیستم پیشنهادی متفاوت می باشد که این موضوع نیز با مراجعه به اطلاعات و عملیات تفصیلی حسابهای مالی در طول دوره مورد نظر قابل حل خواهد بود.
4-1عوارض ناشی از تداوم مشکلبا توجه به اینکه استفاده کنندگان اطلاعات سیستم بهای تمام شده خدمات و هزینه یابی متفاوت می باشند، بنابراین نواقص سیستم موجود از ابعاد مختلف می تواند بر تصمیم گیری های این گروهها موثر باشد که تداوم آن باعث ایجاد مشکلات جدی برای این بخش خواهد شد. از طرفی دیگر رشد روز افزون رقابت در کلیه فعالیتهای خدماتی و تولیدی،لزوم بکارگیری و استفاده از روشهـای نوینهزینه یابی برای شناخت هزینه ها و تعیین دقیق بهای تمام شده خروجیهای بخش بهداشت ودرمان ضروری است.با توجه به اینکه استفاده کنندگان اطلاعات سیستم بهای تمام شده در بخش بهداشت ودرمان متفاوت می باشند، بنابراین نواقص سیستم موجود از ابعاد مختلف می تواند بر تصمیم گیری های این گروهها موثر باشد که تداوم آن باعث ایجاد مشکلات جدی برای این بخش خواهد شد. به عنوان مثال از آنجا که دولت، بخش خصوصی و مدیران بخش بهداشت ودرمان برای تصمیمگیری واداره کردن فعالیتها باید به نحوی به اطلاعات دقیق هزینه یابی و بهای تمام شده خدمات بهداشتی ودرمانی دسترسی داشته باشند،عدماطلاعات صحیح که ناشی از نواقص و اشکالات سیستمهای هزینه یابی می باشد،تأثیر زیادی بر تصمیم گیریهای آنان دارد و بعضاً در خیلی از موارد، تصمیم گیریها با مشکل مواجه می شود.این مسأله به نحوی نیز مانع از تصمیم گیری های اصولی دولت و بخش خصوصی در زمینه سرمایه گذاریهای جدید در این بخش گردیده است، از اینرو ادامه این روند نیز به صلاح سیستم بهداشتی ودرمانی کشور نبوده و باید تغییرات اساسی درآن ایجاد گردد.از طرفی دیگر اگر بخش بهداشت ودرمان کشورعلاقمند به برنامه ریزی علمی جهت اداره کردن بهینه فعالیتهای بهداشتی ودرمانی باشد، دسترسی به اطلاعات صحیح و واقعی از هزینه ها و چگونگی طبقه بندی آن امری ضروری است در حالیکه سیستم موجود به هیچ وجه جوابگوی تهیه و دسترسی به این اطلاعات نمی باشد. بنابراین ارائه یک سیستم هزینه یابی و محاسبه بهای تمام شده بسیارضروری بوده و باید اقدامات لازم در این زمینه صورت گیرد.
با توجه به استفاده کنندگان اطلاعات سیستم هزینه یابی موجود، از آنجا که مدیران وتصمیم گیرندگان نظام بهداشتی ودرمانی،دولتو بخش خصوصی برای تصمیم گیری واداره کردن فعالیتهایی که در این سیستم انجام می گردد باید به نحوی به اطلاعات موثق ودقیق دسترسی داشته باشند،عدم اطلاعات صحیح که ناشی از بکارگیری سیستم های نامناسب می باشد،تأثیر زیادی بر تصمیم گیریهای آنان دارد و بعضاً در خیلی از موارد، تصمیم گیریها با مشکل مواجه می شودکه این مسأله تا بحال در بخش بهداشت ودرمان کشور بطور کامل مشهود بوده است .این مسأله از ابعاد مختلف نیز مانع از تصمیم گیری های اصولی دولت و بخش خصوصی در زمینه سرمایه گذاریهای جدید در این بخش گردیده است.
5-1معرفی عوامل مؤثرامروزه با توجه به گسترش تکنولوژی اطلاعات و شبکه های ارتباطی در جنبه های مختلف و نقش آن در فراهم نمودن اطلاعات تصمیم گیری مدیران، این امکان ایجاد گردیده است تا با بکارگیری روشهای علمی و نظری در عمل بتوان اطلاعات مورد نیاز را در زمان مناسب فراهم کرد. در زمینه روشهای هزینه یابی و طبقه بندی هزینه ها با توجه به گسترش نرم افزارهای کامپیوتری براحتی می توان گزارشهای مالی و حسابداری را در مقاطع زمانی مورد نظر فراهم نمود و یا با مراجعه به حسابهای معین و تفضیلی اقلام تشکیل دهنده هر کدام از حسابهای مالی را به تفکیک ملاحظه کرد. در زمینه روشــهای هزینه یابیو محاسبه بهای تمام شده در بخشهای تولیدی و خدماتی تابحال روشهای متعددی مطرح و بکار گرفته شده است که “سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت” یکی از این روشها می باشد.این سیستم این قابلیت را دارد تا علاوه بر طبقه بندی هزینه ها و تعیین قیمت تمام شده خدمات،اطلاعات جانبی را برای بهبود عملیات و فعالیتها در اختیار مدیریت و تصمیم گیرندگان قرار دهد و زمینه ایجاد مدیریت بر مبنای فعالیت (ABM) را فراهم سازد.
اما با توجه به الزامات سیستم بهای تمام شده و نوع اطلاعات در بخش بهداشت ودرمان و خصوصا بخش آموزش پزشکی، اشکالات و نارساییهای عمده ای ملاحظه می گردد که این نواقص دستیابی به یک سیستم مطلوب را با مشکل مواجه می سازد. از جمله اینکه با توجه به ماهیت سیستم حسابداری مالی که در حال حاضر بیمارستان های کشور استفاده می گردد، این سیستم در فراهم کردن و تهیه اطلاعات قیمت تمام شده و طبقه بندی هزینه ها از سیستم حسابداری مالی و دولتی برای سیستم محاسبه بهای تمام شده و خصوصا سیستمABC تناسب چندانی نخواهد داشت، برای این منظور می بایست راهکارهای مؤثری ارائه گرددتا بتوان به اهدف مطلوب دست یافت. علاوه بر ضعف و اشکالات سیستم حسابداری مالی، در بیشتر بیمارستانها سیستم نگهداری اموال وتجهیزات تعبیه و بکار گرفته نشده است تا علاوه بر ثبت ونگهداری اموال، هزینه های استهلاک را در محاسبه بهای تمام شده منظور نماید.علاوه بر این در بخش بهداشت ودرمان سیستمهای اطلاعاتی مدیریت (MIS) جایگاه و مفهوم مناسبی ندارند که این موضوع خود باعث عدم دسترسی به اطلاعات مورد نیاز از ابعاد مختلف می گردد. سیستمهای انبار داری و کنترل اقلام موجود در انبار نیز دارای نواقص زیادی چه از لحاظ سیستمی وچه از لحاظ محاسبه هزینه هامی باشد. بطوریکه این سیستم در بیشتر بیمارستانها بصورت سیستم دستی وجود دارد و یا در صورت استفاده از سیستمهای کامپیوتری، هزینه ها و اقلام صادره از انبار را بر مبنای مراکز فعالیت تفکیک و طبقه بندی نمی کند. سیستمهای محاسبه حقوق و خدمات منابع انسانی نیز در بیشتر بیمارستانها چندان مناسب نمی باشد و یا اینکه اطلاعات کافی و مناسب را برای سیستمهای هزینه یابی فراهم نمی کنند. با توجه به مشکلات ذکر شده این امکان در سیستم پیشنهادیوجود دارد تا با بکارگیری آن، زمینه را برای رفع نقایص، ایجادو گسترش سیستمهای جانبی بهای تمام شده فراهم نمود و بادر نظر داشتن دیدگاه سیستمی و ارتباط این زیر سیستم ها با یکدیگر بتوان به اهداف مورد نظر دست یافت.
6-1تناقضات موجود دررابطه با طراحی سیستم پیشنهادیدستیابی به یک سیستم جامع ومناسب هزینه یابی در هر سازمانی مستلزم همکاری و ارتباط متقابل بین چندین زیر سیستم می باشد، بطوریکه این زیر سیستمها با داشتن ارتباطی منطقی بتوانند، هدف نهایی سیستم اصلی را برآورد سازند. طراحی سیستم هزینه یابی در بخش بهداشت ودرمان وآموزش پزشکی نیز به نحوی مستلزم همکاری وهماهنگی بین بخشهای موجود می باشد تا با داشتن یکسری روابط منطقی ونظام مند بتوانند هدف اصلی را برآورد سازند. با توجه به مشاهدات و اطلاعات جمع آوری شده در محل اجرا سیستم، تناقضاتی وجود دارد که در صورت عدم رفعمی تواند باعث کاهش کارآیی سیستم پیشنهادی گردد. برای طراحی سیستم مناسب و انتظارعملکرد مطلوب از آن با توجه به مطالعه موردی انتخاب شده،می بایست این تناقضات تا حد امکان رفع شود. به عنوان مثال سیستم استهلاک اموال و تجهیزات باید با توجه به اصول و مبانی سیستم حسابداری قیمت تمام شده و محاسبه هزینه های استهلاک وضع گردد تا بر این اساس هزینه استهلاک اموال وتجهیزات در سیستم بهای تمام شده خدمات منظور گردد.اما در حال حاضر این مسأله رعایت نمی گردد و هزینه هایی که بابت خرید اموال و تجهیزات پرداختمی شودبه عنوانهزینه های همان دوره محسوب می گرددو حتی برخی از اموال وتجهیزات موجود در بیمارستانها از جمله آزمایشگاهها، تجهیزات کتابخانه و… نیز دارای قیمت اولیه نمی باشد و سیستم حسابداری موجود صرفاً برای ثبت اموال است،علاوه بر این، هزینه تعمیرات اساسی اموال که باید به بهای تمام شده تجهیزات و اموال افزوده گردد جزء هزینه جاری تلقی می گردد و درصورتحسابهای همان دوره نشان داده می شود.این مســأله از طرفی باعث می گردد تا هزینه هادر یک دوره بسیار زیاد نشان داده شود(دوره ای که اموال و تجهیزات تعمیر و نگهداری شده اند) و در دوره بعد اصلاً هیچ هزینه ای محاسبه نگردد، این موضوع به نحو چشمگیری بر چگونگی محاسبه و صحت بهای تمام شده مؤثر می باشد.مشکل عمده دیگری که در این زمینه وجود دارد خرید تجهیزات مورد استفاده در بیمارستان های کشور بر اساس قیمت دولتی است.از آنجا که بر اساس یکی از اصول اولیه حسابداری که اصل واقعیت می باشد،اموال و تجهیزات خریداری شده باید بر اساس قیمت واقعی خرید و ثبت گردد. ولی در سیستم موجود با توجه به اینکه بیشتر تجهیزات و اموالی که خریداری شده است توسط بخش دولتی دارای هزینه زیادی می باشد تفاوت این دو هزینه در محاسبه ارائه خدمات نشان داده نمی شود. چون اصول حسابداری موجود بر اساس اصل تاریخی خرید اموال و تجهیزات وضع شده است.از طرفی مشکل دیگری که در کشور ما وجود دارد این است که با گذشت زمان و افزوده شدن عمر دستگاهها و تجهیزات بجای اینکه بهای تمام شده آن کاهش یابد،قیمت دستگاه و تجهیزات افزایش داشته و باعث ایجاد تناقضاتی در قیمت گذاریهای خدمات ارائه شده می گردد.
7-1فواید ناشی از اجرا و بکارگیریسیستم پیشنهادیبا توجه به اینکه دربخش بهداشت ودرمان وآموزش پزشکی هیچگونه عملیات هزینه یابی، طبقه بندی هزینه ها و محاسبه بهای تمام شده بر حسب خروجیهای این بخش انجام نمی شود،بنابراین ارائه سیستمی که بتواند این خواسته ها را برآورده کند، بسیار مفید واساسی تلقی می گردد.فواید ناشی از اجرای سیستم پیشنهادی، با توجه به استفاده کنندگان اطلاعاتسیستم هزینه یابی (مدیران و تصمیم گیرندگان سیستم آموزشی،دولت و بخش خصوصی) متفاوتمی باشد.بطورکلی مهمترین فواید ناشی از اجرای سیستم پیشنهادی عبارت است از:
1-این سیستم می تواند با شناسایی، طبقه بندی و تخصیص دقیق هزینه ها به فعالیتهای مورد نیاز برای انجام فعالیتهای خدماتی وسپس محاسبه صحیح بهای تمام شده بر حسب هربخش در بیمارستان، اطلاعات مهمی را برای تصمیم گیرندگان نظام بهداشت ودرمان وآموزش پزشکی و سایر استفاده کنندگان آن از ابعاد مختلف فراهم کند.
2-اطلاعات سیستم هزینه یابی و محاسبه بهای تمام شده در بخش بهداشت ودرمان وآموزش پزشکی با توجه به بخش های مختلف می تواند به سیاستگزاران، مدیران و سرمایه گذاران کمک کند تا دریابند که هزینه های صرف شده در این بخش در مقایسه با خروجیها و بازده آن در چه حد و اندازه ای می باشد و اینکه سیستم بهداشت ودرمان تا چه اندازه از نظر هزینه ای و بودجه تخصیصی به اهدف تعیین شده، دست یافته است.
3-اطلاعات هزینه یابی و تجزیه و تحلیل آنها بر حسب بخش های مختلف خدماتی می تواند ابزارهای مناسبی را برای تصمیم گیری های مدیران این بخش از ابعاد گوناگون و خصوصا” کنترل هزینه ها” فراهم کند.
4- با اتکا به نتایج اطلاعات هزینه یابی و بهای تمام شده می توان عملکرد بخش خدماتی را در سالهای مختلف و یا حتی در بیمارستان های گوناگون را با یکدیگر مقایسه و ارزیابی کرد(BM )و نقاط ضعف و قوت را شناسایی نمود.
5-با دسترسی به اطلاعات هزینه یابی و بهای تمام شده بر حسب بخش های مختلف می توان آن بخش که دارای هزینه ها و بهای تمام شده زیادتری می باشند را تجزیه و تحلیل کرد و از این طریق قسمتها و مراکز فعالیت “پرهزینه وعلل ایجاد هزینه ها” را شناسایی و تصمیمات مناسب را برای کاهش این هزینه ها اتخاذ نمود.
6-سیستم هزینه یابی می تواند اطلاعات جانبی برای تصمیم گیرندگان و مدیران بخش بهداشت ودرمان و اموزش پزشکی، از جمله استاندارد نمودن فعالیتها، آنالیز فعالیتها،شناسایی فعالیتهای دارای ارزش افزوده و بدون ارزش افزوده،تعیین زمان انجام فعالیتها،تعیین مواد ولوازم مصرفی برای انجام هر فعالیت،ابزار وتجهیزات مورد نیاز برای انجام فعالیتها را فراهم نماید.
8-1سوالات و فرضیه های پژوهش1- آیابین قیمت تمام شده هر بیمار به روش سنتی و هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت تفاوت معناداری وجود دارد؟
2-آیا بین میزان تخصیص سربار غیر مستقیم به روش سنتی و هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت تفاوت معناداری وجود دارد؟
9-1 فرضیه‏های تحقیق:1- بین قیمت تمام شده هر بیمار به روش سنتی و هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت تفاوت معناداری وجود دارد.
2- بین میزان تخصیص سربار غیر مستقیم به روش سنتی و هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت تفاوت معناداری وجود دارد.
10-1 نوآوری تحقیق:در زمینه روشــهای هزینه یابی و محاسبه بهای تمام شده در بخشهای تولیدی و خدماتی تابحال روشهای متعددی مطرح و بکار گرفته شده است که “سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت” یکی از این روشها می باشد. این سیستم این قابلیت را دارد تا علاوه بر طبقه بندی هزینه ها و تعیین قیمت تمام شده خدمات، اطلاعات جانبی را برای بهبود عملیات و فعالیتها در اختیار مدیریت و تصمیم گیرندگان قرار دهد و زمینه ایجاد مدیریت بر مبنای فعالیت (ABM) را فراهم سازد. طراحی و ارائه یک سیستم هزینه یابی که قادر به محاسبه صحیح بهای تمام شده خدمات و فراهم نمودن اطلاعات مناسب برای تصمیم گیری های سازمانی باشد، از جهات متعددی دارای جایگاه خاصی است و روز بروز بر اهمیت آن افزوده می گردد.
11-1- اهداف پژوهشاین تحقیق به منظور توسعه روش شناسی هزینه یابی (بهای تمام شده )به منظور کمک به مدیران بیمارستان ولیعصر لامرد در جهت شناخت صحیح و دقیق اصول ،ابزار و روش مدیریت بر مبنای فعالیت ،می تواند در جهت تحقق اهداف زیر مفید و مثمر ثمر باشد .نتیجه تحقیق می تواند راهنمایی مناسب در جهت اینکه چگونه در یک در بیمارستان می توان روش مدیریت بر مبنای فعالیت را پیاده کرد و ارائه نمود .با توجه به توضیحات فوق اهداف ذیل در این تحقیق دنبال می شود .
هدف کلی: تجزیه وتحلیل فرآیند هزینه های فعلی براساس مراکز هزینه و امکان سنجی اجرای هزینه یابی بر مبنای فعالیت در بیمارستان ولیعصر لامرد
اهداف اختصاصی:
تدوین استاندارد های شاغل در بیمارستان ولیعصر لامرد
تدوین استاندارد های هزینه فعالیت ها در بیمارستان ولیعصر لامرد
کمک به مدیران بیمارستان ولیعصر لامرد در مشخص کردن هزینه ها واندازه گیری عملکردها
کمک به مدیران بیمارستان ولیعصر لامرد درارزیابی اثربخشی و کارایی فعالیت ها و فرآیندها
تبیین قیمت تمام شده هربیمار به روش سنتی و هزیته یابی بر مبنای فعالیت
تبیین میزان تخصیص سربار غیر مستقیم به روش سنتی و هزینه یابی بر مبنای فعالیت
12-1- محدودیتهای پژوهشمهمترین محدودیتهای اینپژوهش در دو بخش اصلی قابل بررسی است که عبارتند از:1- محدودیت دسترسی و تهیه منابع علمی و نظری در رابطه با موضوع مورد مطالعه و2-محدودیتهایمربوط به دسترسی به اطلاعات در رابطه با اجرای سیستم پیشنهادی در بیمارستان مورد بررسی مطالعه.
در مورد تهیه و دسترسی به منابع علمی ازجمله کتاب، مجلات و سایر منابع اطلاعاتی، با توجه به اینکه در زمینه طراحی و بکارگیری سیستمهای هزینه یابی و محاسبه بهای تمام شده در نظام بیمارستانی کشور، تابحال اندک مطالعه کاربردی در کشور صورت گرفته است، دسترسی به نتایج این مطالعات و بکارگیری نقاط قوت و جبران نقاط ضعف آنها عملا امکان پذیر نبود. بنابراین با بررسی و تحقیق در مورد مطالعات انجام گرفته در سایر کشورها سعی گردید تا کمبود دسترسی به منابع علمی و نتایج مطالعات تجربی رفع گردد.
در رابطه با بکارگیری سیستم پیشنهادی برای محاسبه بهای تمام شده خدمات دربیمارستان، مشکل عمده ای که در این زمینه وجود دارد در رابطه با دسترسی به اطلاعات مورد نیاز برای عملیات هزینه یابی و بهای تمام شده است. با توجه به اینکه سیستم حسابداری موجود در نظام بهداشت ودرمان وآموزش پزشکی کشور بر اساس فراهم کردن اطلاعات هزینه یابی برای محاسبه بهای تمام شده خدمات وضع نگردیده است و از آنجا که اطلاعات مورد استفاده در محاسبه بهای تمام شده و کنترل هزینه ها اصولا اطلاعات گذشته نگر می باشد، بنابراین در جمع آوری اطلاعات مالی و حسابداری اجرای عملی این پژوهش ممکن است که با مشکل مواجه گردد. علاوه بر این در صورت فراهم بودن اطلاعات در سیستم موجود، این اطلاعات بر حسب مراکز فعالیت و بخشها تفکیک نشده است بنابراین تخصیص دقیق هزینه ها به مراکز فعالیت و نهایتا محاسبه بهای تمام شده خدمات بعضا با مشکل مواجه می گردد.
علاوه بر این بدلیل عدم وجود سیستمهای اطلاعاتی مدیریت و عدم طبقه بندی هزینه ها و اسناد مالی در برنامه های نرم افزاری کامپیوتری، بیشتر فعالیتهای مربوط به تهیه اطلاعات برای طراحی سیستم پیشنهادی، بصورت مشاهده مستقیم و با عملیات دستی انجام گرفت که این مسئله باعث شد تا حجم فعالیتها برای جمع آوری اطلاعات و بکارگیری آن در اجرای سیستم پیشنهادی افزایش یابد.
13-1-اهمیت پژوهش
طراحی و ارائه یک سیستم هزینه یابی که قادر به محاسبه صحیح بهای تمام شده خدمات و فراهم نمودن اطلاعات مناسب برای تصمیم گیریهای سازمانی باشد، از جهات متعددی دارای جایگاه خاصی است و روز بروز بر اهمیت آن افزودهمی گردد. در بخش بهداشت ودرمان وآموزش پزشکی نیز بدلیل نیاز به تصمیم گیری های متعدد، لزوم بکارگیری سیستمهای نوین در این زمینه ضروری است. بطوری که اگر بیمارستان های کشور را به عنوان یک سیستم فرض نماییم که خروجی آن ارائه خدمات به بیماران باشند، برای اداره کردن این سیستم و تصمیم گیری های متعدد، نیاز به استفاده از اطلاعات مالی و هزینه یابی است تا با مقایسه هزینه های انجام شده در این بخش، نتایج خروجی آن قیمت گذاری شده و از این طریق عملیات تصمیم گیری و کنترل هزینه ها امکان پذیر گردد.
اهمیت سیستم بکارگرفته شده در شناسایی و محاسبه بهای تمام شده خدمات و خروجیهای بخش بهداشت ودرمان به این دلیل است که این سیستم می تواند با دسته بندی واستانداردسازی فعالیتها، اطلاعاتی را تهیه کند که به واسطه آن بتوان منابع و ظرفیتهای بلااستفاده موجود در بخش بهداشت ودرمان را شناسایی کرد و با کاهش این ظرفیتــها و بکارگیری آن در سایر فعالیتها، هزینه ارائه خدمات را کاهش داد.از طرفی سیستم پیشنهادی می تواند اطلاعاتی را تهیه کندکه به واسطه آن بتوان برنامه ریزی مالی و بودجه بندی عملیاتی و برنامه ای(BFP)، را به نحوی مناسب و بهینه ای انجام داد.
بنابراین با توجه به موارد فوق، لزوم بکارگیری سیستمهای نوین هزینه یابی که قادر به برآورد وسنجش هزینه ها و محاسبه بهای تمام شده خدمات بخش بهداشت ودرمان باشد،امری ضروری استو باید به آن توجه ویژه ای گرددو ارائه یک روش و سیستم مناسب هزینه یابی به عنوان مهمترین ابزار دستیابی به این هدف است. که با توجه به خصوصیات مثبـت سیستم پیشنهادی انتظار می رود به این اهداف دست یابیم.
14-1 تعاریف عملیاتی:1-14-1 هزینه یابی بر مبنای فعالیت :این سیستم با بکارگیری روشهای مناسب ،اثرات حاصل از تغییرات فعالیتها ،پیچیدگی ،تنوع و ویژگی هایخاص هر فعالیت رادر محاسبه هزینه های آن منظور می کند.(رجبی،1381)
2-14-1 هزینه های مستقیم :هزینه هایی هستند که به طور مستقیم و بون واسطه قابل تخصیص به یک فعالیت ،یک مرکز و یا واحد می باشند.(محمود حمید ،1381)
3-14-1 هزینه غیر مستقیم :هزینه هایی هستند که به طور مستقیم و بدون واسطه ، قابل تخصیص به یک فعالیت ،یک مرکز و یا واحد و … نمی باشند. (محمود حمید، 1381)
4-14-1 فعالیت :وظیفه مشخص یا عملی است که انجام شده است. (نیکبخت ،1390 )
5-14-1 محرک هزینه:عاملی است که باعث تغییر هزینه یک فعالیت می شود یابا تغییر مرتبط است.(نیکبخت1390 )
6-14-1 منبع:
یک عنصر اقتصادی که وجودش برای انجام فعالیت لازم است یا مصرف شده است. .(نیکبخت1390 )
14-1-خلاصه فصل
در این فصل با هدف معرفی کلیات موضوع تحقیق، ابتدا با ذکر مقدمه در رابطه با لزوم استفاده و بکارگیری سیستمهای محاسبه بهای تمام شده خدمات، موضوع پژوهش، اهمیت آن، تناقضات اجرا و بکارگیری سیستم پیشنهادی و ارائه راه حلهای موثر جهت رفع مشکلات مطرح گردید. سپس فواید ناشی از بکارگیری سیستم پیشنهادی ذکر شد. با توجه به انتظارات ناشی از بکارگیری روش مطرح شده، اهداف مورد انتظار بکارگیری و اجرای این سیستم تشریح گردید. از آنجا که هر تحقیق بر مبنای فرضیات و سئوالات پیش آمده در رابطه با موضوع پیشنهادی شکل می گیرد، بنابراین فرضیات این تحقیق مطرح گردید تا نتایج حاصل از بکارگیری سیستم پیشنهادی در راستای جوابگویی به سئوالات تحقیق باشد. با توجه به اینکه اجرا و بکارگیری هر تحقیق با یکسری محدودیتها و موانع مواجه خواهد گشت بنابراین محدودیتهای احتمالی که این تحقیق در هنگام اجرا با آن مواجه شد در دو بخش اساسی مطرح گردید. در نهایت اهمیت موضوع مورد مطالعه با توجه به استفاده کنندگان مختلف مطرح شد.
فصل دوم:مبانی نظری و پیشینه تحقیق
چارچوب نظری سیستم پیشنهادی و پیشینه تحقیق
چارچوب نظری سیستم پیشنهادی1-2-مقدمههمزمان با رشد و تغییرات سریع تکنولوژی، خصوصا از آغاز دهه هشتاد به بعد سازمانها با چالشها و تحولات زیادی مواجه شدند، بطوریکه این تغییرات روز به روز شدیدتر خواهد شد، در این میان درک صحیح این تحولات و فراهم ساختن زمینه برای استفاده از این موقعیتها اهمیت زیادی دارد. در چنین شرایطی سازمانها باید با داشتن یک بینش وسیع و اتخاذ استراتژی های مناسب، تدابیر و مقدمات مورد نیاز را جهت استفاده از این موقعیتها فراهم کنند.یکی از زمینه های استفاده از این موقعیت،شناخت خصوصیات سیستم مورد نیاز هر سازمان و بکارگیری روشهای مناسب برای دستیابی به این اهداف می باشد. سیستمهای هزینه یابی و محاسبه بهای تمام شده بدلیل اطلاعات مهمی که در تصمیمگیریهای مدیریت از ابعاد مختلف فراهم می کنند، دارای جایگاه خاصی می باشند بطوریکه روز بروز بر اهمیت آنها افزوده می گردد. سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت یکی از سیستم های جدید هزینه یابی است که می تواند بصورت جداگانه و یا همراه با سایر سیستم های هزینه یابی بکار گرفته شود. یکی از ویژگیهای مهم ABC که آن را از سیستمهای سنتی متمایزمیسازد، تفکیک و گروه بندی هر سازمان بر اساس مراکز فعالیت و شناسایی هزینه ها بر اساس این مراکز می باشد تا با بکارگیری مبناهای تسهیم هزینه، هزینه های هر مرکز فعالیت را در محاسبه بهای تمام شده منظور نماید.این سیستم، در مقایسه با سیستمهای هزینه یابی سنتی بدلیل استفاده از مکانیزمهای موثر در هزینه یابی و بکارگیری مبناهای تسهیم هزینه متناسب با هر فعالیت، براحتی قادر به محاسبه و سنجش تاثیر روشهای نوین در محاسبه بهای تمام شده خدمات می باشد.
2-2-مکانیزم عملکرد سیستم ABCدر سیستم های هزینه یابی سنتی، عموما” از طریق ایجاد مراکز هزینه، کلیه هزینه های بخشهای مختلف هر سازمان جمع آوری شده و بر حجم خدمات ارائه شده تقسیم می گردد تا از این طریق بهای تمام شده خدمات،تعیین شود. در این سیستمها معمولا هیچگونه ارتباط منطقی و علت و معلولی بین فعالیتهای لازم جهت برای خدمات ارائه شده و میزان استفاده از منابع وجود ندارد. در نتیجه بهای تمام شده خدمات منعکس کننده فعالیت ها و ارزشهای منابع بکار گرفته شده نمی باشد. اما سیستم ABC این مشکل را بوسیله مرتبط کردن هزینه های سازمانی با هزینه های فعالیتهای عملیاتی مرتفعمی سازد. برای این منظور این سیستم 4مکانیزم عمده و اساسی را در نظر می گیرد.
از نظر عملی، سیستم ABC روابط علّی بین ایجاد هزینه ها و فعالیتهای لازم جهت ارائه خدماتیکه برای سازمان ارزش اقتصادی ایجاد می کنند را مشخص می سازد. این سیستم از این باور سرچشمه می گیرد که خدمات، فعالیتها را مصرف می کنند و فعالیتها منابع را. در این روش ابتدا هزینه ها به فعالیتها تخصیص می یابد و سپس هزینه های تخصیص یافته به فعالیتها، بر مبنای استفاده هر یک از خدمات از فعالیتها، به آنها تخصیص داده می شود (شکل شماره2- 1). در واقع هزینه یابی بر مبنای فعالیت شیوه ای است که بر اساس آن، هزینه خدمات و یا محصولات به عنوان جمع هزینه فعالیتهایی که به خاطر ارائه آنها انجام می شود، بدست می آید.
4244975548640تخصیص هزینه ها به هدف هزینه
00تخصیص هزینه ها به هدف هزینه
2879090548640تعیین مبنای هزینه
00تعیین مبنای هزینه
1755140548640مراکز فعالیت
00مراکز فعالیت
-92710610235هزینه‎ها
00هزینه‎ها
33616902047875مرحله دوم تخصیص
00مرحله دوم تخصیص
6261102048510مرحله اول تخصیص
00مرحله اول تخصیص
8718551399540منابع
00منابع
871855610235فعالیتها‎
00فعالیتها‎
54991073469500376301073469500376301061023500376301088074500118300588074500151384094234000-164465191008000-13589021723350015138402172335002388235191008000239776021723350045656502172335005440045191008000151765077660500261493077660500-27749532956500
شکل شماره(2-1 ) مکانیزم اجرائی سیستم ABC
منبع: (Turny,P”Activity Based Costing”Kogan Page,1997 )
از نظر فرآیندی در سیستم ABC، طرحریزی هزینه ها با تاکید بر فرآیند مستمر بهسازی است. در این روش بر شناسایی فعالیتهای دارای ارزش افزوده و فعالیتهای بدون ارزش تاکید می شود و برای حذف فعالیتهای بدون ارزش افزوده تلاش می شود. به بیان دیگر روش هزینه یابی بر مبنای فعالیت را می توان برای شناسایی و حذف فعالیتهایی بکار برد که باعث افزایش هزینه ها می شوند، بدون آنکه ارزش افزوده ای را برای دریافت کنندگان خدمات ایجاد کنند. هزینه های بدون ارزش افزوده، هزینه آن گروه از فعالیتهایی است که می توان آنها را حذف کرد بطوریکه کاهشی در کیفیت خدمت، عملکرد و یا ارزش آنها رخ ندهد. با بکارگیری این دیدگاه سیستم ABC، می توان به کاهش هزینه ها، از طریق حذف فعالیتهای اضافی و غیر سودمند و یافتن روشهای جدید و اقتصادی برای انجام فعالیتهای دارای ارزش افزوده دست یافت.
از نظر مفهومی در سیستم ABC، علاوه بر اینکه هزینه های مستقیم(تجهیزات مصرفی وهزینه نیروی انسانی)را به فعالیت مربوط به خود تخصیص می دهد، دقت در تخصیص هزینه های غیر مستقیم (هزینه های سربار)را افزایشمی دهد. بدین ترتیب روش هزینه یابی بر مبنای فعالیت، باعث شده است بسیاری از هزینه ها که تا کنون قابل شناسایی نبوده اند، اکنون با فعالیتها قابل ردیابی باشند. چون برخلاف هزینه مواد مصرفی مستقیم و حقوق مستقیم که می توان آنها را مستقیما” با یک فعالیت خاص ردیابی کرد، هزینه های سربار یا هزینه های غیر مستقیم به طور وضوح قابل ردیابی بر حسب هر یک از خدمات نمی باشد و باید به خدمات ارائه شده تخصیص داده شوند. از طرفی، تخصیص هزینه ها به هر شکل و ترتیبی که انجام گیرد، تا حدودی اختیاری و قضاوتی است. اما واقعیت این است که در پاره ای از اوقات، درجه اختیاری بودن تخصیص هزینه ها چنان زیاد است که اتکاء به نتایج بدست آمده ممکن است باعث گمراهی و تصمیم گیری غلط شود. اما در سیستمABC بدلیل اینکه از مبناهای مناسبی در تسهیم هزینه ها استفاده می کند، دقت در تخصیص هزینه ها و قابلیت اتکاء به نتایج بدست آمده را به منظور قضاوت و تصمیمگیری افزایش می دهد.
از نظر تخصیص هزینه ها، در سیستم های سنتی هزینه ها ازحوزه های هزینه بر اساس یکی از مبناهای تعیین شده (عمدتا” ساعات کار مستقیم) که اصطلاحا”مبنای جذب سربار نامیده می شود، به خدمات وفعالیتها تخصیص می یابد. اما در سیستم ABC، فعالیتها به عنوان موضوعات جدید هزینه، شناسایی می شوند و هزینه های سربار بر اساس مبناهای تعیین شده که اصطلاحا” “محرک هزینه” نامیده می شود به فعالیتها تخصیص می یابند، سپس فعالیتها به عنوان حوزه های هزینه تلقیشده و هزینه های تخصیص یافته به آنها (حوزه های هزینه)به هدف نهایی هزینه تخصیص داده می شود.
3-2-مراحل طراحی و بکارگیری سیستم پیشنهادی در بیمارستان ولیعصر لامرددر سیستم های هزینه یابی سنتی،عموما از طریق ایجاد مراکز ،کلیه هزینه های دوایر عملیاتی و غیر عملیاتی بر تعداد و نوع خدمات ارائه شده تقسیم می شود تا از طریق بهای تمام شده تعیین گردد.در این سیستم ها هیچگونه ارتباط مستقیمی بین فعالیت های لازم جهت ارائه خدمات و میزان استفاده از منابع وجود ندارد.در نتیجه بهای تمام شده منعکس کننده مستقیم فعالیت ها و ارزش های منابع بکار گرفته نمی باشد . سیستم ABC این مشکل را بوسیله مرتبط کردن هزینه های سازمانیبا هزینه های فعالیتهای عملیاتی مرتفع می سازد.
از نظر عملی ،سیستم ABC روابط علی بین ایجاد هزینه ها و فعالیت های لازم جهت تولید خدماتی را که برای سازمان ارزش اقتصادی ایجاد می کنند،مشخص می سازد. این سیستم از این باور سرچشمه می گیرد که “خدمات ،فعالیت ها را مصرف می کنند و فعالیت ها منابع را.”در این روش ابتدا هزینه ها به فعالیتها تخصیص می یابد و سپس هزینه های تخصیص یافته به فعالیتها،برمبنای استفاده هریک از خدمات از فعالیتها ،به آنها تخصیص داده می شوددر واقع هزینه یابی بر مبنای فعالیت شیوه ای است که براساس آن ،هزینه خدمات و یا محصولات به عنوان جمع هزینه فعالیت هایی که بخاطر ساخت و تولید آن انجام می شود،به دست می آید.
در سیستم ABC،طرح ریزی هزینه ها با تاکید بر فرآیند مستمر بهسازی است.در این روش بر شناسایی فعالیت های دارای ارزش افزوده تلاش می شود. به بیان دیگر روش هزینه یابی بر مبنای فعالیت را می توان برای شناسایی و حذف فعالیتهایی به کار برد که باعث افزایش هزینه ها می شوند.
هزینه هایی بدون ارزش افزوده ، هزینه آن گروه از فعالیتهایی است که می توان آن را حذف کرد به طوری که کاهشی در کیفیت خدمت، عملکرد و یا ارزش آن رخ ندهد.
از نظر مفهومی در سیستم ABC ، علاوه بر اینکه هزینه های مستقیم ( تجهیزات مصرفی و هزینه نیروی انسانی) را به فعالیت مربوط به خود تخصیص می دهد،دقت در تخصیص هزینه های غیر مستقیم ( هزینه های سربار) را افزایش می دهد.بدین ترتیب روش هزینه یابی بر مبنای فعالیت ،باعث شده است بسیاری از هزینه ها که تاکنون قابل شناسایی نبوده ،اکنون قابل ردیابی باشند. چون برخلاف هزینه مواد مصرفی مستقیم و حقوق مستقیم که می توان آنها را مستقیماً با یک فعالیت خاص ردیابی کرد، هزینه های سربار یا هزینه های غیر مستقیم به طور وضوح قابل ردیابی بر حسب هریک از خدمات نمی باشد و باید به خدمات ارائه شده تخصیص داده شوند . از طرفی ، تخصیص هزینه ها به هر شکل و ترتیبی که انجام می گیرد،تا حدودی اختیاری و قضاوتی است. اما واقعیت این است که در پاره ای از اوقات ،درجه اختیاری بوده تخصیص هزینه ها چندان زیاد است که اتکاء به نتایج بدست آمده ممکن است باعث گمراهی و تصمیم گیری غلط شود. اما در سیستم ABCدلیل اینکه مبناهای مناسبی در تسهیم هزینه ها استفاده می کند،دقت در تخصیص هزینه ها قابلیت اتکاءبه نتایج بدست آمده را به منظور قضاوت و تصمیم گیری افزایش می دهد. از نظر تخصیص هزینه ها،در سیستم های سنتی هزینه ها از حوزه های هزینه براساس یکی از مبناهای تعیین شده ( عمدتاً ساعات کار مستقیم )که اصطلاحاً مبنای جذب سربار نامیده می شود به خدمات و محصولات تخصیص می یابد. امادر سیستم ABC فعالیت ها به عنوان موضوعات جدید هزینه ، شناسایی می شود و هزینه های سربار براساس مبناهای تعیین شده که اصطلاحاً (( محرک هزینه)) نامیده می شود به فعالیت ها تخصیص می یابند، سپس فعالیتها به حوزه های هزینه تلقی می شود و هزینه های تخصیص یافته به آنها محصول ،( حوزه های هزینه ) به هدف نهایی هزینه ( خدمات مشتری) تخصیص داده می شود.
برتری سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت نسبت به سایر سیستم ها های هزینه یابی ، توانایی شناسایی دقیق هزینه ها و ارائه اطلاعات غیر مالی است. برای این منظور دیدگاه های مختلف در این زمینه مطرح شده است.یکی از این دیدگاه ها مدل اولیه سیستم ABC است . هدف این دیدگاه فراهم کردن اطلاعات در مورد هزینه فعالیت ها و فرآیندها است . دیدگاه دیگری که در این زمینه مطرح است مدل دوبعدی ABC می باشد . هدف این دیدگاه علاوه بر فراهم کردن اطلاعات در مورد هزینه فعالیتها و فرآیتدها ، تهیه اطلاعات غیر مالی درباره فعالیت ها است.به دلیل اهمیت این موضوع و چگونگی رشدو توسعه سیستم ABC بعد از بیان گام های ABC کهفرایند محاسبه بهای تمام شده هر بیمار، به عنوان بعد اول می باشد به تشریح بعد دوم آن یعنی اطلاعات غیر مالی که در حقیقت یاری رسان مدیریت در تصمیم گیری و بودجه ریزی می باشد ، می پردازیم تا درنهایت از مجموع اطلاعات دوبعد ABC شاهد مدیریتی با پاسخگویی و عملکرد بهتر باشیم.
گام های اجرای سیستم ABC:
برای محاسبه بهای تمام شده به روش سیستمABC در محل مورد مطالعه گام هایی را پیاده سازی کرده ایم که به شرح زیر می باشند:
گام اول– تفکیک و تعیین مراکز فعالیت:
با عنایت به اینکه در سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت ABC می بایست هزینه ها را به فعالیت ها تخصیص داد بنابراین تمام فعالیتهای بیمارستان را به سه بخش عمده تقسیم نموده ایم و برای هر بخش عمده زیر مجموعه از فعالیت های مربوط به آن بخش را قرار داده ایم که به شرح زیزیر می باشند:
مراکز فعالیت عملیاتی
مراکز فعالیت تشخیصی
مراکز فعالیت پشتیبانی و اداری
شکل شماره (2) مرکز فعالیت در بیمارستان
3771265996315مرکز فعالیت سطوح
( خدمات محوری)
00مرکز فعالیت سطوح
( خدمات محوری)
-221615996315مرکز فعالیت سطوح
( بیمار محوری)
00مرکز فعالیت سطوح
( بیمار محوری)
217106589535مرکز فعالیت
00مرکز فعالیت
3771265229870009632952298700050361852279650095377022987000
دوایر عملیاتی دوایر تشخیصی دوایر اداری وخدماتی
-اتفاقات
فوریتهای داخلی
فوریتهای جراحی
-جراحی قلب
-جراحی اورولوژی
-جراحی2
-جراحی3
-جراحی 4
بخشهای داخلی
-داخلی1
-داخلی2
بخش های مراقبت های ویژه
ICU – داخلی
ICUجراحی
CCUقلب
-بخش های بهبودی -اندوسکوپی
-رایولوژی
-سونوگرافی
-مموگرافی
آزمایشگاه
هماتولوژی
انگل شناسی
تجزیه ادرار
-اکوکاریوگرافی
-تست ورزش
-تزریقات
-مدیریت
-خدمات اداری و گارگزینی
-حسابداری
-تدارکات
-مدارک پزشکی و پذیرش
-استریل
-تغذیه و آشپزخانه
-داروخانه
-تجهیزات پزشکی
-تاسیسات و خدمات فنی
-خدمات عمومی و نظافت
-مخابرات
-نقلیه
-خیاط خانه
-آشپزخانه
-نگهبانی و انتظامات
-کامپیوتر
-دفتر پرستاری
305371543180001975485274955مرکز فعالیت سطوح
( خروجی محوری)
00مرکز فعالیت سطوح
( خروجی محوری)

گام دوم:هزینه یابی در مراکز فعالیت:
هزینه های هر مرکز فعالیت از نظر رفتار به دو گروه هزینه های مستقیم و هزینه های غیر مستقیم تقسیم بندی می شوند. مبنای تقسیم بندی هزینه ها بر این اساس ، هدف هزینه است.
1-هزینه های نیروی انسانی:
شامل کلیه هزینه هایی است که از طرف بیمارستان به نیروهای انسانی پرداخت می گردد.
2-هزینه مواد مصرفی شامل:
هزینه های غیرمستقیم و هزینه های مستقیم
2-1-هزینه مواد عمومی مصرفی:
مبنای تقسیم بندی استفاده شده برای تفکیک مواد مصرفی ،نوع عملکرد و کارکرد هر بخش می باشد.
2-2- هزینه های دارو:
ازآنجا که مصرف دارو عمدتاً خاص هر بیمار می باشد . بنابراین ،هزینه مصرف آن نیز باید در صورتحساب هزینه های مربوط به هر بیمار درج گردد.
2-3-هزینه مواد مصرفی از انبار فنی و ساختمانی:
این هزینه باید به هزینه های کلی و عمومی بخش افزوده شود.
2-4- هزینه قبوض:
قبوض شاملآب ،برق،تلفن وگاز می باشد . که باید به بخشها تسهیم شود.
3-هزینه های استهلاک اموال و ساختمان:
در مرحله اول باید بهای تمام شده اموال ودارایی مشخص گردد.بهای تمام شده اموال شامل بهای خرید دارایی،هزینه های جانبی مربوط به استقرار و بهره برداری ازآن می گردد.
4-هزینه های تخصیص یافته از سایر بخش ها :
علاوه بر هزینه هایی که در هر مرکز فعالیت ایجاد می گردد،گروه دیگر از هزینه هایی که به هر مرکز فعالیت تخصیص می یابد،هزینه های مربوط به بخش های دیگر است که به این بخش سرویس ارائه می دهند.
گام سوم: عملیات هزینه یابی در مراکز فعالیت خدماتی و اداری
1-1-مرکز فعالیت حسابداری حقوق و دستمزد:
حسابداری حقوق و دستمزد ،عملیات مربوط به محاسبه حقوق و مزایای کارکنان بیمارستان اعم از اضافه کاری،طرح نوین ،محاسبه مالیات و سایر مزایای پرداختی،که به نحوی با کارکنانشاغل در بیمارستان ارتباط دارد،را انجام می دهد.
1-2-مرکز فعالیت حسابداری درآمد و ترخیص بیمار:
باتوجه با اینکه خروجی هر بیمارستان در واقع ارائه خدمات به بیماران است،مرکز فعالیت حسابداری درآمد و ترخیص بیمار نیز از جمله مراکز فعالیتی است که خدماتی را به طور مستقیم به بیماران ارائه می کند.
جدول شماره (1)اطلاعات هزینه یابی و تسهیم هزینه ها در مرکز فعالیت حسابداری
نام مرکز فعالیت مبنای دریافت هزینه ها از سایر مراکز فعالیت مبنای تسهیم هزینه به سایر مراکز فعالیت تعداد نفرات شاغل هزینه نیروی انسانی هزینه مواد عمومی و مصرفی* هزینه استهلاک اموال و ساختمان** جمع کل هزینه ها
حسابداری حقوق و دستمزد تعداد نفرات شاغل تعداد بیمار(بر حسب بیمار بستری و سرپایی) 6 نفر 300000000 18579980 60786370 379366350
حسابداری درآمدوترخیص بیمار تعداد نفرات شاغل تعداد کارکنان در بخشهای مختلف بیمارستان(کارکنانطرحی ورسمی) 16نفر 148800000 82258480 63201000 1633459480
حسابداری اموال تعداد نفرات شاغل متراژفیزیکی هرمرکز فعالیت 1نفر 60000000 2076000 1059540 63135540
1-3-مرکزفعالیت حسابداری اموال
حسابداری اموال ،عملیات مربوط به ثبت و نگهداری و محاسبه هزینه های استهلاک اموال را انجام می
دهد. اموال در بیمارستان بطور کلی شامل ساختمان ،تجهیزات و دستگاههای موجود در هر قسمت
می گردد.
گام چهارم:تخصیص هزینه ها
تخصیص هزینه درسیستمهای هزینه یابی یکی از مهمترین مراحل می باشد و تاثر بسیارزیادی بر صحت محاسبه بهای تمام شده خدمات خواهد داشت در این قسمت بطور مختصر روشهای تخصیص هزینه معرفی می گردند.روشهای تخصیص هزینه ها عبارتنداز:
4-1-روش تسهیم مستقیم
در این روش هزینه های کلیه مراکز فعالیت با توجه به میزان خدماتی که به مراکز فعالیت عملیاتی داده می شود،صرفاً به این مراکز تسهیم می گرددوبه سایر مراکز فعالیت ( پشتیبانی و ستادی) حتی اگر از خدمات این مرکز فعالیت استفاده کنند،هیچگونه هزینه ای اختصاص نمی یابد.
4-2- روش تسهیم یکطرفه(پله به پله)
در این روش هزینه های بخشهای پشتیبانی علاوه بر تخصیص به مراکز فعالیت عملیاتی به سایر بخشهای پشتیبانی نیز تخصیص می یابد. اما تخصیص هزینه ها بصورت یکطرفه است . وبین مراکزی که هزینه ها به آنها تخصیص می یابددر جهت ارائه خدمت به یکدیگر رابطه متقابل را فرض نمی کند.
4-3- روش تسهیم دو طرفه ( ریاضی)
در این روش تسهیم دوطرفه که نسبت به روش های قبلی واقعی تر می باشد . عملیات تسهیم متقابل هزینه ها بین کل مراکز انجام می شود.برای این منظور یک ماتریس تسهیم هزینه برای کلیه مراکز فعالیت در نظر گرفته می شود.
گام پنجم:هزینه یابی استاندارد و چگونگی محاسبه بهای تمام شده در مراکز فعالیت تشحیصی
برای دستیابی به اطلاعات بهای تمام شده در سیستمهایی که این اطلاعات در دسترس نیست از دو روش می توان به آن دست یافت . که این دو روش عبارتند از:
1-استفاده از اطلاعات بهای تمام شده در سایر سیستمهای مشابه
2-اجرای عملیات استاندارد گیری و محاسبه های تمام شده در سیستم مورد نظر.
گام ششم:محاسبه بهای تمام تخت روز بخش
در این مرحله هزینه هایی که مستقیماً در هر بخش رخ داده اند را با مقدار هزینه هایی که از بخش های پشتیبانی به این مرحله تخصیص یافته اند جمع می کنیم.
گام هفتم:محاسبه بهای تمام شده بر حسب هر خروجی:
در این مرحله با بهای تخت روز که از روش هزینه یابی ABC بدست آمده ضرب در تعداد روزهای اقامت بیمار می کنیم و سپس به اضافه هزینه هایی که به طور مستقیم در صورتحساب آمده اند و به همان مبلغ پرداخت می گردند. مبلغ بدست آمده همان بهای تمام شده به روش ABC می باشد که باید با بهای تمام شده تعرفه ای که همان مبلغ صورتحساب بیمار است مقایسه شود.
4-2-ادبیات تحقیق1-4-2-مقدمهبا توجه به اینکه ایجاد و توسعه سیستمهای هزینه یابی و محاسبه بهای تمام شده در سازمانهای مختلف عمدتا بدلیل نیاز به نوع اطلاعات فراهم شده توسط این سیستم می باشد. بنابراین بررسی تجربیات و نتایج حاصل از سازمانهایی که از این سیستمها در رابطه با هزینه یابی و محاسبه بهای تمام شده استفاده کرده اند، می تواند در ارائه سیستم مطلوب در این زمینه مناسب باشد. بنابراین برای درک چگونگی تکامل و توسعه سیستم پیشنهادی، نیاز به بررسی پیشینه و روند شکل گیری آن در بخشهای مختلف می باشد تا با استفاده از این تجارب و شناسایی نقاط قوت و ضعف آنها، سیستم مطلوب برای این منظور طراحی گردد. از آنجا که بیشتر سیستمهای هزینه یابی و خصوصا سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت ابتدا در بخشهای تولیدی مطرح و بکار گرفته شد، اما بخشهای خدماتی نیز طی سالهای گذشته توجه خاصی به استفاده و بکارگیری این روشها در فراهم نمودن اطلاعات مالی و هزینه ای داشته اند. بطوریکه در طول چند سال اخیر موسسات خدماتی که از سیستمهای نوین هزینه یابی در شناسایی و کنترل هزینه ها استفاده کرده اند رشد چشمگیری داشته است. برای این منظور در این بخش ابتدا چگونگی پیدایش و شکل گیری سیستمهای هزینه یابی در بخش خدماتی و موسساتی که از این روشها استفاده کرده اند، مطرح می گردد سپس به پیشینه موضوع سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت، نحوه رشد، توسعه و تکامل آن و سازمانهای تولیدی و خدماتی که از این سیستم استفاده کرده اند، می پردازیم و در نهایت کاربردهای سیستم پیشنهادی در سایر بخشهای دیگر مطرح می شود.
5-2-پیشینه سیستمهای هزینه یابی و بهای تمام شده خدمات در بخش بیمارستانتحقیقات داخلی:
– محمد عرب و همکارانش (1389) در مورد تعیین هزینه تمام شده خدمات در بخش رادیولوژی بیمارستان های منتخب وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تهران با استفاده از روش هزینه یابی بر مبنای فعالیت صورت گرفت که به این نتیجه رسیدند که هزینه تمام شده یک واحد از خدمات رادیولوژی در این مطالعه نسبت به سایر مطالعه ها تفاوت چشمگیری را نشان می دهد . از دلایل این امر می توان به محاسبه هزینه اجاره بهای ساختمان در این مطالعه اشاره نمود،که در سایر مطالعات به آن توجهی نمی شده است . از سوی دیگر با توجه به بالا بودن سهم هزینه های پرسنلی و ساختمان از کل هزینه ها ،توجه ویژه به این منابع و استفاده صحیح از آن ها می توان گامی اساسی ومهم در افزایش کارایی و صرفه جویی در هزینه های نظام سلامت باشد.
– ماهانی و همکارانش (1389) در مورد محاسبه قیمت تمام شده خدمات در بخش رادیولوژی بیمارستان شفای کرمان براساس روش هزینه یابی بر مبنای فعالیت صورت گرفت که یافته ها حاکی از این است که می توان از طریق بهبود عملکرد ،بخصوص اصلاح مدیریت منابع انسانی و نیز استاندارد سازی مصرف به منظور کاهش هزینه های مصرفی ،قیمت تمام شده خدمات را کاهش داد.
– ترابی و همکارانش (1388)در مورد محاسبه قیمت تمام شده خدمات در بخش رادیولوژی بیمارستان آموزشی درمانی با استفاده از روش هزینه یابی بر مبنای فعالیت صورت گرفت که یافته ها حاکی از این است که بین قیمت واقعی خدمات رادیولوزی مورد مطالعه و تعرفه های مصوب تفاوت وجود دارد . این تفاوت خود را به شکل زیان مالی برای بیمارستان نشان می دهد . لذا برای بهبود نظام مالی بیمارستان و کاهش هزینه های آن لازم است از روش های دقیق محاسبه هزینه ها مانند هزینه یابی مبتنی بر فعالیت برای قیمت گذاری خدمات استفاده شود .
– نصیری پور وهمکارانش (1387)محاسبه قیمت تمام شده خدمات آزمایشگاه بالینی بیمارستان ولیعصر (عج) تهران با استفاده از تکنیک هزینه یابی بر مبنای



قیمت: 10000 تومان

متن کامل در سایت homatez.com
NameEmailWebsite

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *