— (436)

-12192074803000
-163195-46799500
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد علوم وتحقیقات هرمزگان
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناشی ارشد(M.A)
رشته حسابداری
عنوان:
تجزیه وتحلیل فرآیند هزینه یابی فعلی براساس مراکز هزینه و امکان سنجی اجرای هزینه یابی بر مبنای فعالیت در بیمارستان ولیعصر لامرد
استاد راهنما:
دکتر بیژن عابدینی
استاد مشاور:
دکتر مختار رنجبر
نگارش :
وحیده علی نژاد
سال تحصیلی 93-1392
-163195-44069000
دانشگاه آزاد اسلامی
واحد علوم وتحقیقات هرمزگان
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناشی ارشد
رشته حسابداری
عنوان:
تجزیه وتحلیل فرآیند هزینه یابی فعلی براساس مراکز هزینه و امکان سنجی اجرای هزینه یابی بر مبنای فعالیت در بیمارستان ولیعصر لامرد
نگارش :
وحیده علی نژاد
1-
هیات داوران2-
3-
سپاسگذاری:
________________________________________________________________
سپاس خدای را که سخنوران، در ستودن او بمانند و شمارندگان، شمردن نعمت های او ندانند و کوشندگان، حق او را گزاردن نتوانند. و سلام و دورد بر محمّد و خاندان پاك او، طاهران معصوم، هم آنان که وجودمان وامدار وجودشان است؛ و نفرين پيوسته بر دشمنان ايشان تا روز رستاخيز…
بدون شک جایگاه و منزلت معلم، اجّل از آن است که در مقام قدردانی از زحمات بی شائبه ی او، با زبان قاصر و دست ناتوان، چیزی بنگاریم.
اما از آنجایی که تجلیل از معلم، سپاس از انسانی است که هدف و غایت آفرینش را تامین می کند و سلامت امانت هایی را که به دستش سپرده اند، تضمین؛ بر حسب وظیفه و از باب ” من لم یشکر المنعم من المخلوقین لم یشکر اللَّه عزّ و جلّ” :
از استاد با کمالات و شایسته؛ جناب آقای دکتر بیژن عابدینی که در کمال سعه صدر، با حسن خلق و فروتنی، از هیچ کمکی در این عرصه بر من دریغ ننمودند و زحمت راهنمایی این رساله را بر عهده گرفتند؛
از استاد صبور و با تقوا ، جناب آقای دکتر مختار رنجبر، که زحمت مشاوره این رساله را در حالی متقبل شدند که بدون مساعدت ایشان، این پروژه به نتیجه مطلوب نمی رسید؛
وحیده علی نژاد
تقدیم به :
______________________________________________________
این پایانامه را ضمن تشکر و سپاس بیکران ودر کمال افتخار و امتنان تقدیم می نمایم به :
تقديم به پدر و مادر عزيزم خدای را بسی شاکرم که از روی کرم پدر و مادری فداکار نصیبم ساخته تا در سایه درخت پر بار وجودشان بیاسایم و از ریشه آنها شاخ و برگ گیرم و از سایه وجودشان در راه کسب علم ودانش تلاش نمایم .
والدینی که بودنشان تاج افتخاری است بر سرم و نامشان دلیلی است بر بودنم چراکه این دو وجود پس از پروردگار مایه هستی ام بوده اند دستم را گرفتند و راه رفتن را در این وادی زندگی پر از فراز و نشیب آموختند.
تقدیم به همسرم:
که سایه مهربانیش سایه سار زندگیم می باشد، او که اسوه صبر و تحمل بوده و مشکلات مسیر را برایم تسهیل نمودودر تمام طول تحصیل همراه و همگام من بوده است .
همچنین از  فرزند دلبندم  علی تشکر می نمایم که صبورانه و صادقانه من را همراهی نموده است تا بتوانم در کمال  آرامش و آسایش به تهیه و تنظیم پایان نامه بپردازم.
فهرست
عنوان صفحه
TOC \o “1-3” \h \z \u چكيده: PAGEREF _Toc378503744 \h 1فصل اول PAGEREF _Toc378503745 \h 21-1-مقدمه PAGEREF _Toc378503746 \h 32-1-بيان مسأله PAGEREF _Toc378503747 \h 53-1- اهميت مشكل PAGEREF _Toc378503748 \h 64-1عوارض ناشي از تداوم مشكل PAGEREF _Toc378503749 \h 75-1معرفي عوامل مؤثر PAGEREF _Toc378503750 \h 86-1تناقضات موجود دررابطه با طراحي سيستم پيشنهادي PAGEREF _Toc378503751 \h 107-1فوايد ناشي از اجرا و بكارگيريسيستم پيشنهادي PAGEREF _Toc378503752 \h 118-1سوالات و فرضيه هاي پژوهش PAGEREF _Toc378503753 \h 129-1 فرضیه‏های تحقیق: PAGEREF _Toc378503754 \h 1210-1 نوآوري تحقيق: PAGEREF _Toc378503755 \h 1211-1- اهداف پژوهش PAGEREF _Toc378503756 \h 1312-1- محدوديتهاي پژوهش PAGEREF _Toc378503757 \h 1313-1-اهميت پژوهش PAGEREF _Toc378503758 \h 1414-1 تعاريف عملياتي: PAGEREF _Toc378503759 \h 151-14-1 هزینه یابی بر مبنای فعالیت : PAGEREF _Toc378503760 \h 152-14-1 هزینه های مستقیم : PAGEREF _Toc378503761 \h 153-14-1 هزینه غیر مستقیم : PAGEREF _Toc378503762 \h 154-14-1 فعالیت : PAGEREF _Toc378503763 \h 155-14-1 محرک هزینه: PAGEREF _Toc378503764 \h 156-14-1 منبع: PAGEREF _Toc378503765 \h 1514-1-خلاصه فصل PAGEREF _Toc378503766 \h 16فصل دوم: PAGEREF _Toc378503767 \h 17چارچوب نظري سيستم پيشنهادي PAGEREF _Toc378503768 \h 181-2-مقدمه PAGEREF _Toc378503769 \h 182-2-مكانيزم عملكرد سيستم ABC PAGEREF _Toc378503770 \h 183-2-مراحل طراحي و بکارگيری سيستم پيشنهادي در بیمارستان ولیعصر لامرد PAGEREF _Toc378503771 \h 204-2-ادبيات تحقيق PAGEREF _Toc378503772 \h 281-4-2-مقدمه PAGEREF _Toc378503773 \h 285-2-پيشينه سيستمهای هزينه يابی و بهای تمام شده خدمات در بخش بیمارستان PAGEREF _Toc378503774 \h 296-2 پيشينه سيستم هزينه‌يابي بر مبناي فعاليت((ABC وكاربردهاي آن PAGEREF _Toc378503775 \h 347-2-آشنايي با مفاهيم نظري سيستم هزينه يابي بر مبناي فعاليت و چگونگی کاربرد آن در بخش خدمات PAGEREF _Toc378503776 \h 368-2- سيستمهاي هزينه يابي سنتي و نارسائيها ي آن PAGEREF _Toc378503777 \h 379-2-خصوصيات و تفاوتهای سيستمهای هزينه يابی در بخش بهداشت ودرمان با ساير بخشها PAGEREF _Toc378503778 \h 3910-2- سيستم هزينه يابي بر مبناي فعاليت(ABC ) PAGEREF _Toc378503779 \h 4111-2-ديدگاههای سيستم هزينه يابی بر مبنای فعاليت PAGEREF _Toc378503780 \h 421-11-2- مدل مقدماتی سيستم ABC PAGEREF _Toc378503781 \h 432-11-2- مدل دو بعدي سيستم ABC PAGEREF _Toc378503782 \h 4312-2-ديدگاه تخصيص هزينه در مدل ABC PAGEREF _Toc378503783 \h 451-12-2-اطلاعات درباره فعاليتها PAGEREF _Toc378503784 \h 452-12-2-اطلاعات درباره استفاده كنندگان از خدمات PAGEREF _Toc378503785 \h 4513-2 ديدگاه فرآيندي مدل ABC PAGEREF _Toc378503786 \h 461-13-2-محرک هزينه PAGEREF _Toc378503787 \h 472-13-2-سنجش عملكرد PAGEREF _Toc378503788 \h 4714-2- اجزاء تشكل دهنده مدل ABC PAGEREF _Toc378503789 \h 481-14-2-اجزا ديدگاه تخصيص هزينه PAGEREF _Toc378503790 \h 481-14-2-منابع PAGEREF _Toc378503791 \h 482-14-2-محرك منابع PAGEREF _Toc378503792 \h 483-14-2-عنصر هزينه PAGEREF _Toc378503793 \h 494-14-2-فعاليتها PAGEREF _Toc378503794 \h 505-14-2-حوزه هزينه PAGEREF _Toc378503795 \h 506-14-2-مركز فعاليت PAGEREF _Toc378503796 \h 517-14-2-محرك فعاليت PAGEREF _Toc378503797 \h 518-14-2-هدف هزينه PAGEREF _Toc378503798 \h 5115-2مكانيزم عملكرد عناصر سيستمABC در ديدگاه تخصيص هزينه PAGEREF _Toc378503799 \h 521-15-2-اجزا ديدگاه فرآيندي مدل ABC PAGEREF _Toc378503800 \h 532-15-2-ارزيابي عملكرد PAGEREF _Toc378503801 \h 5516-2-مراحل طراحي مدل و بکارگيری سيستم ABC PAGEREF _Toc378503802 \h 5617-2- تعريف مراكز فعاليت و گروه بندی فعاليتها در داخل مراکز فعاليت PAGEREF _Toc378503803 \h 5718-2- آناليز فعاليت در داخل مراکز فعاليت جهت مشخص کردن فعاليتهای مربوط به هر کدام از اهداف هزينه PAGEREF _Toc378503804 \h 591-18-2-شناسايي منابع مورد نياز برای انجام هر کدام از فعاليتها و خصوصيات هر کدام از منابع PAGEREF _Toc378503805 \h 5919-2تعريف و شناسايي محرك منابع PAGEREF _Toc378503806 \h 6020-2- تعريف و شناسايي محركهاي هزينه بر حسب مراکز فعاليت PAGEREF _Toc378503807 \h 60فصل سوم PAGEREF _Toc378503808 \h 941-3 مقدمه: PAGEREF _Toc378503809 \h 952-3 روش تحقيق: PAGEREF _Toc378503810 \h 963-3 ابزار تحقيق: PAGEREF _Toc378503811 \h 964-3 فرضيه‌هاي تحقيق: PAGEREF _Toc378503812 \h 961-4-3 فرضيه اصلي اول: PAGEREF _Toc378503813 \h 962-4-3 فرضيه اصلي دوم: PAGEREF _Toc378503814 \h 965-3 قلمرو تحقيق: PAGEREF _Toc378503815 \h 966-3 داده‌هاي تحقيق (جامعه آماري): PAGEREF _Toc378503816 \h 977-3 متغيرهاي تحقيق: PAGEREF _Toc378503817 \h 978-3 روش جمع‌آوري داده‌ها: PAGEREF _Toc378503818 \h 989-3 روش تحليل داده‌ها: PAGEREF _Toc378503819 \h 98فصل چهارم PAGEREF _Toc378503820 \h 1001-4 مقدمه PAGEREF _Toc378503821 \h 1012-4 آزمون فرضيه‌ها: PAGEREF _Toc378503822 \h 1013-4 فرضيه اصلي اول: PAGEREF _Toc378503823 \h 1011-3-4 نتايج حاصل از آزمون فرضيه اصلي اول: PAGEREF _Toc378503824 \h 1044-4 فرضيه اصلي دوم: PAGEREF _Toc378503825 \h 1051-4-4 نتايج حاصل از آزمون فرضيه اصلي دوم: PAGEREF _Toc378503826 \h 106فصل پنجم PAGEREF _Toc378503827 \h 1081ـ5 نتيجه‌گيري و پيشنهادات: PAGEREF _Toc378503828 \h 1092-5 نتيجه‌گيري كلي PAGEREF _Toc378503829 \h 1093-5 پيشنهادات حاصل از تحقيق: PAGEREF _Toc378503830 \h 1094-5 ساير پيشنهادات: PAGEREF _Toc378503831 \h 1105-5 پيشنهاد براي تحقيقات آينده: PAGEREF _Toc378503832 \h 1106-5 محدوديتهاي تحقيق: PAGEREF _Toc378503833 \h 110پيوست‌ PAGEREF _Toc378503834 \h 112منابع و مأخذ: PAGEREF _Toc378503835 \h 113
فهرست جدول ها
فهرست نمودارها
فهرست شکل ها
چكيده:سيستم هزينه‌يابي برمبناي فعاليت يكي از سيستم‌هاي نوين بهاي تمام شده محصولات و خدمات مي‌باشد كه اطلاعات مورد نياز مديران را بهتر و دقيق‌تر فراهم مي‌كند و استفاده كنندگان را در امر تصميم‌گيري صحيح و مناسب ياري مي‌نمايد. اين پژوهش جزء تحقيقات علمي و كاربردي است كه در بیمارستان ولیعصر لامرد انجام گرفته است كه پس از بررسي و تجزيه و تحليل روش موجود بهاي تمام شده آن بیمارستان و تشخيص نقاط ضعف و قوت آن به تبيين اهميت سيستم هزينه‌يابي برمبناي فعاليت در بیمارستان ولیعصر لامرد پرداخته و سپس مراحل سيستم ABC شناسايي گرديده است.
همانطور كه از موضوع تحقيق برمي‌آيد، محقق بدنبال تعيين اهميت سيستم هزينه‌يابي برمبناي فعاليت بیمارستان ولیعصر لامرد بوده و براي اينكار در قلمرو زماني سال مالي 91-90بیمارستان مذكور، صورتهاي مالي و اطلاعات مالي مربوط به آن دوره را مورد بررسي قرار داده و پس از شناخت سيستم حاكم بر بیمارستان و نحوه گردش عمليات حسابداري آن و شناسايي مراكز فعاليت عمده و تلفيق منطقي اين فعاليتها، نهايتاً 4بخش را بعنوان زيربناي سيستم ABC شناسايي كرده و محركهاي هزينه هركدام از اين فعاليتها را انتخاب كرده است.
نتيجه مطالعات و تحقيقات انجام شده چنين نشان داد، كه استفاده از سيستم هزينه‌يابي برمبناي فعاليت نه تنها باعث تخصيص هرچه دقيق‌تر هزينه‌هاي سربار مي‌شود بلكه باعث مي‌گردد كه مديران بیمارستان های دولتی وخصوصی با استفاده از اطلاعات بدست آمده، در خصوص برنامه‌ريزي و كنترل هزینه تصميمات بهتري را اتخاذ نموده و بیمارستان را در كسب سود ياري نمايند.

فصل اولكليات تحقيق

1-1-مقدمهبا توجه به اهميت دسترسی به اطلاعات صحيح در تصميم گيرهای مديران و توسعه تكنولوژيهاي پيشرفته در ابعاد مختلف توام باافزايش پيچيدگي وتنوع فعاليتها، درك اين تغييرات وسنجش تاثيرات آن بر هزينه هاي سازماني اهميت زيادي دارد. اهميت اين امر براي واحدهاي خدماتي با توجه به اينكه درجه تنوع وتغييرات در آنها، نسبت به فعاليتهاي توليدي بيشتر است، مضاعف مي باشد. بديهي است كه شناخت اين فعاليتها وسنجش تاثيرات آن بر بهای تمام شده خدمات، مستلزم طراحي يك سيستم مناسب و کارآ هزينه يابي است تا قادر به شناخت تنوع وپيچيدگي فعاليتها و در نظر گرفتن آن بر هزينه هاي ارائه خدمات باشد.بیمارستان ها و دیگر سازمانهای مراقبت سلامت، به طور روز افزون با محیطی چالشی و رقابتی مواجه هستند .تمرکز زیاد بر کیفیت مراقبت از بیماران ، هزینه بالای ارائه خدمات و رقابت شدید از جمله عواملی است که این سازمان ها را ناچار به تجدید نظر در ارائه خدمات می کند(ایرد 1 ،1996) در بخش بیمارستان تا بحال هيچگونه اقدامات عملی و يا حتی مطالعات نظری در رابطه با شناسايي هزينه ها و محاسبه بهای تمام شده خدمات فعاليتهای خدماتی، انجام نشده است و با توجه به اهميتی که اطلاعات مالی و بهای تمام شده بر تصميم گيري های مديريت از ابعاد مختلف خواهد داشت، لزوم مطالعه و ارائه روشهای عملی و کاربردی در اين زمينه بسيار ضروری می باشد.در این بین ، یکی از چالش های اصلی بیمارستان ها افزایش صحت ، دقت و مرتبط بودن اطلاعات هزینه ها به منظور تصمیم گیری های درست مدیریتی و هزینه ای است ( کاپتینی و همکاران 2 ،1998 ) در اين بخش عليرغم ساير بخشهای اقتصادی مانند بخش صنعت و يا بعضی از بخشهای خدماتي حتی از سيستمهای سنتی جهت هزينه يابی و محاسبه بهای تمام شده استفاده نگرديده است. هدف هر نظام مدیریت هزینه و هزینه یابی نیز ، فراهم کردن اطلاعات دقیق و کاربردی برای کمک به سازمان ها به منظور ارائه کالاها و خدمات با کیفیت در محیط رقابتی است (گوناسکاران3 ، 1999) بنابراين لزوم مطالعه و بررسی سيستمهای مختلف در اين زمينه و استفاده از سيستمهاي نوين هزينه يابي كه در سطح دنيا معمولمي باشد، بعنوان يك ضرورت اساسي مطرح است و بايد به آن توجه ويژه ای گردد.هزینه را می توان به صورت هزینه برآورد هزینه نهایی محصول تعریف کرد(چن4 و وانگ 5 ،2007)در دهه های گذشته ، پیشرفت زیادی در روش های هزینه یابی روی داده است که از جمله جدیدترین آن ها می توان به روش هزینه یابی بر مبنای فعالیت اشاره کرد( اینس و همکاران 6 ،1994) . ( تورنی 7 1996) ، سيستم “هزينه يابي برمبنا ي فعاليت“ يا اصطلاحا سيستمABC”1 است.هزینه یابی بر مبنای فعالیت را روشی برای سنجش هزینه ها ، عملکرد فعالیتها ومقاصد هزینه ای می داند. هزینه ها به هزینه فعالیتها در سطح واحد ، گروه ، محصول و هزینه درسطح موسسه تقسیم می شود( لر8،2000). اين سيستم با بكارگيري روشهاي مناسب، اثرات حاصل از تغييرات فعاليتها، پيچيدگي،تنوع و ويژگيهاي خاص هر فعاليت را در محاسبه هزينه ها بهای تمام شده آن منظور مي كند.در واقع این روش با این فرض طراحی شده است که فعالیتها و منابع ودر نتیجه هزینه ها را به خود اختصاص داده و محصولات و خدمات نیز را به خود اختصاص می دهند (تولینگتون9 و واچر10 ،2001) . به عبارت دیگر ، فرض اساسی هزینه یابی بر مبنای فعالیت آن است که فعالیت ها صرف محصولات ، منابع ، صرف فعالیت ها و هزینه ها ، صرف منابه می شود ( کاپلان 11 ، 1984) لذا ، این این ، روش هزینه ها را به فعالیت ها بر مبنای میزان بکارگیری منابع مرتبط کرده و سپس آن ها را به مقاصد هزینه ای بر مبنای میزان فعالیت های استفاده شده ، تخصیص می دهد(تورنی 1996) . به این صورت تمرکز هزینه یابی بر مبنای فعالیت بر ایجاد اطلاعات دقیق درباره هزینه محصولات است( کاپلان، 1984).سختار روش هزینه یابی بر مبنای فعالیت نیز از دو مرحله تشکیل شده است: مرحله اول شامل برآورد منابعی است که به طور مستقیم در طبقه ی هزینه ای محصول قرار نگرفته است و متعلق به فعالیت های پشتیبانی است. در مرحله دوم نیز، هزینه هر فعالیت به نسبت یک معیار منتخب بر اساس حجم آن فعالیت به یک محصول تعلق می گیرد(اینس، 1995) سنجش عملکرد ( کینگ کات12 ،1991) هدایت تصمیم گیری ها ( موراکل 13 و وو 14 ،2001) و کمک به بودجه بندی درست است ( شانک 15 و گووینداراجان 16 ، 1993) يكي از ويژگيهاي اين سيستم كه آن را از ساير سيستم ها متمايزمي كند، توانايي شناسايي دقيق هزينه ها وارائه اطلاعات غير مالي جهت بهبود عملكرد وافزايش كارآيي فعاليتها مي باشد وتاحد ممكن با بكارگيري روشهاي مناسب اين اثرات را بطور كمّي جذب محاسبه بهاي تمام شده خدمات و محصولات مي كند. با توجه به اينکه عمده عناصر و منابع مورد استفاده در بخش خدمات، فعاليتهای نيروی انسانی می باشد، استفاده از اين سيستم بدليل قابليتها و تواناييهای آن بسيار مفيد می باشد.
2-1-بيان مسألهامروزه با رشد و توسعه تكنولوژیهای پیشرفته در ابعاد مختلف توام با افزایش پیچیدگی و تنوع فعالیتها، درك این تغییرات و سنجش تاثیرات آن بر هزینه های سازمانی اهمیت زیادی دارد. اهمیت این امر برای واحدهای خدماتی با توجه به اینكه درجه تنوع و تغییرات در آنها، نسبت به فعالیتهای تولیدی بیشتر است، مضاعف می باشد. بدیهی است كه شناخت این فعالیتها و سنجش تاثیرات آن برهزینه های سازمانی مستلزم طراحی یك سیستم مناسب هزینه یابی در این زمینه می باشد. اهمیت شناخت وكنترل هزینه ها چه در موسسات دولتی و چه در سازمانهای خصوصی بر كسی پوشیده نیست. اما دستیابی به این مهم، نیازمند طراحی یك سیستم مناسب و كارآ است كه قادر به شناخت تنوع وپیچیدگی فعالیتهای، وسنجش تاثیرآن بر هزینه های ارائه خدمات باشد. سیستم های سنتی هزینه یابی، خصوصا سیستمهایی كه در سطح بیمارستانهای كشور استفاده می گردد، بدلیل ماهیت آن عملا قادر به برآوردن این انتظارات نمی باشد. چون این سیستمها بر اساس یكسری تعرفه های ثابت وضع شده و بدون توجه به شرایط و وضعیت هر بیمارستان، بهای تمام شده خدمات ارائه شده را محاسبه می كند. بدیهی است كه استفاده از این روش علاوه بر این كه باعث ایجاد اشكالات و نواقصی در محاسبه بهای تمام شده واقعی می گردد، اطلاعات مناسبی را برای تصمیم گیری در اختیار مدیران قرار نمی دهند. بنابراین لزوم استفاده از سیستمهای نوین هزینه یابی كه در سطح دنیا معمول می باشد، بعنوان یك ضرورت اساسی مطرح است. یكی از سیستم های نوین هزینه یابی كه كاربردهای گوناگون آن در فعالیتهای خدماتی روز به روز در حال گسترش است، سیستم “هزینه یابی برمبنا ی فعالیت“ یا اصطلاحا سیستم “ABC”1 است. این سیستم با بكارگیری روشهای مناسب، اثرات حاصل از تغییرات فعالیتها، پیچیدگی، تنوع و ویژگیهای خاص هر فعالیت را در محاسبه هزینه های آن منظور می كند. یكی از ویژگیهای این سیستم كه آن را از سایر سیستم ها متمایزمی كند، توانایی شناسایی دقیق هزینه ها وارائه اطلاعات غیر مالی جهت بهبود عملكرد وافزایش كار آیی فعالیتها می باشد. و تا حد ممكن با بكارگیری روشهای مناسب این اثرات را بطور كمّی جذب محاسبه بهای تمام شده خدمات و محصولات می كند.
آیابین قیمت تمام شده هر بیمار به روش سنتی و هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت تفاوت معناداری وجود دارد؟
آیا بین میزان تخصیص سربار غیر مستقیم به روش سنتی و هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت تفاوت معناداری وجود دارد؟
چگونه می توان تعرفه های وضع شده برای خدمات بیماران از طریق سیستم پیشنهادی با سیستم موجود در بیمارستان ولیعصر لامرد مقایسه کرد؟
3-1- اهميت مشكلامروزه با توجه به نقش اطلاعات صحيح در تصميم گيري ها و خصوصا اطلاعات مالی و هزينه ای، لزوم طراحي و بکارگيری يك سيستم هزينه يابي كه قادر به شناسايي و کشف هزينه ها و محاسبه صحيح بهاي تمام شده خدمات باشد، از جهات متعددي داراي جايگاه خاصي است، بطوريكه روز بروز بر اهميت آن افزوده مي گردد. در بخش بهداشت ودرمان و خصوصا بخش آموزش پزشکی بدليل اينکه نسبت به ساير بخشها در اين زمينه مطالعات و اقدامات عملی مناسب انجام نشده است، توجه به اين موضوع بسيار مهم و اساسی می باشد. اين مسأله در سطح دنيا و خصوصا کشورهايي که بخش آموزش خصوصی در آن فعال می باشد، بدليل وجود رقابت بالا در ارائه خدمات بهتر و كسب متقاضيان بيشتر توام با هزينه های پايين تر، نمود بيشتري پيدا مي كند. در كشور ما نيز بدليل اينكه در چند سال اخير بر اهميت بکارگيری اطلاعات صحيح در تصميم گيري ها و لزوم شفاف سازی هزينه ها و منابع درآمدی بخشهای مختلف تاکيد گرديده است، توجه به اين مسئله اهميت زيادي دارد.بطوريكه در برنامه سوم توسعه نيز بر اين موضوع تاکيد زيادی شده است. از طرف ديگر با استفاده و بکارگيری روشهای نوين هزينه يابی و خصوصا سيستم پيشنهادی، اطلاعاتی فراهم می گردد که به واسطه آن می توان مديريت علمی و برنامه ريزی منابع در دسترس و استفاده بهينه از منابع سازمانی را در سطح جامعه گسترش داد.
در حال حاضر جهت شناسايي هزينه ها و بهای تمام شده خدمات در بخش بهداشت ودرمان از سيستمها و روشهای متعددی استفاده می گردد. اما با توجه به ماهيت فعاليتهای آموزشی و پيچيدگی حجم فعاليتها و امکانات مورد نياز برای انجام آن، لزوم استفاده از سيستمهای نوين، ضروری می باشد. بنابراين استفاده و بكارگيري سيستم مناسبی كه علاوه بر رفع و پوشش نواقص ساير سيستمهای هزينه يابی، زمينه هاي تصميمگيري مناسبي را براي مديران و استفاده كنندگان از اطلاعات قيمت تمام شده و هزينه يابي در بخش بهداشت ودرمان را فراهم كند، امري اجتناب ناپذير بوده و بايد به آن توجه خاصی مبذول گردد.
3-1-نحوه برخورد با مشكل
يكي از مشكلات اساسي موجود بيشتر سازمانهاي دولتي و خصوصي كشور، شيوة بكارگيري و استفاده از روشهاي هزينه يابي و اطمينان از بكارگيري اين روشها در تهيه وفراهم نمودن اطلاعات مناسب درتصميم گيريها مي باشد.اهميت اين مشكل زماني بيشتر مي گردد كه قوانين موجود در كشور، خصوصاً قوانين مالياتي و حسابرسي همواره نتوانسته است همگام با سيستمهاي نوين هزينه يابي رشد و توسعه پيدا كنند.علاوه بر اين، ضعف دانش نظري و تئوري روشهاي نوينهزينه يابي نيز در بين مديران مؤسسات دولتي و خصوصي نيز به عنوان يك كمبود اساسي، مشهود مي باشد. اين مشكل در بين مؤسسات خدماتي بدليل اينكه بيشتر عناصر تشكيل دهنده آن،فعاليتهاي نيروي انساني است و خروجي آن تا حد زيادي قابل مشاهده نمي باشد، بيشتر وجود دارد. در مورد بخش بهداشت ودرمان کشور كه هدف اصلي از ايجاد آن، ارائه خدمات به جامعه مي باشد، اين مشکل نمود بيشتری پيدا می کند.بنابراين سيستمهاي هزينه يابي بايد طوري طراحي شوند تا ضمن دستيابي به اهداف اصلي ايجاد آنها،دسترسی به اطلاعات مناسب را برای تصميم گيري های مديريتی فراهم سازند. بنابراين براي برخورد با نارسايي هاي موجود از دو جنبه مي توان عمل نمود، بخشي از اين نارساييها مربوط به ضعف مباني تئوري و نظري سيستم هاي نوين هزينه يابي در بخش بهداشت ودرمان كشور مي باشدكه اين مسأله از طريق هم انديشي صاحبنظران علمي و دانشگاهي با مطالعه و تحقيق قابل حل مي باشد و بخشي ديگر از مشكلات، مربوط به كمبود و ضعف قوانين و مقررات موجود است كه آن نيز ازراه حلهاي قانوني قابل حل و رفع مي باشد.البته در اجرا و پياده سازي سيستم هاي نوين علاوه بر دانش نظري بالا،وجود نيروهاي آموزش ديده وفرهنگ سازي مناسب براي اجراي سيستمهاي جديد نيز لازم و ضروري است كه اين موضوع نيز از طريق آموزش قابل انجام است. علاوه بر اين با توجه به اينکه سيستم حسابداری دانشگاهها نيز بر اساس روش حسابداری دولتی وضع شده است، طبقه بندی هزينه ها در آن تا حدودی با عمليات هزينه يابی و گروه بندی هزينه ها برای محاسبه بهای تمام شده خدمات و خصوصا سيستم پيشنهادی متفاوت می باشد که اين موضوع نيز با مراجعه به اطلاعات و عمليات تفصيلی حسابهای مالی در طول دوره مورد نظر قابل حل خواهد بود.
4-1عوارض ناشي از تداوم مشكلبا توجه به اينکه استفاده کنندگان اطلاعات سيستم بهای تمام شده خدمات و هزينه يابي متفاوت می باشند، بنابراين نواقص سيستم موجود از ابعاد مختلف می تواند بر تصميم گيري های اين گروهها موثر باشد که تداوم آن باعث ايجاد مشکلات جدی برای اين بخش خواهد شد. از طرفی ديگر رشد روز افزون رقابت در كليه فعاليتهاي خدماتي و توليدي،لزوم بكارگيري و استفاده از روشهـاي نوينهزينه يابي براي شناخت هزينه ها و تعيين دقيق بهای تمام شده خروجيهای بخش بهداشت ودرمان ضروري است.با توجه به اينکه استفاده کنندگان اطلاعات سيستم بهای تمام شده در بخش بهداشت ودرمان متفاوت می باشند، بنابراين نواقص سيستم موجود از ابعاد مختلف می تواند بر تصميم گيري های اين گروهها موثر باشد که تداوم آن باعث ايجاد مشکلات جدی برای اين بخش خواهد شد. به عنوان مثال از آنجا كه دولت، بخش خصوصي و مديران بخش بهداشت ودرمان براي تصميمگيري واداره كردن فعاليتها بايد به نحوي به اطلاعات دقيق هزينه يابی و بهای تمام شده خدمات بهداشتی ودرمانی دسترسي داشته باشند،عدماطلاعات صحيح كه ناشي از نواقص و اشکالات سيستمهاي هزينه يابی مي باشد،تأثير زيادي بر تصميم گيريهاي آنان دارد و بعضاً در خيلي از موارد، تصميم گيريها با مشكل مواجه مي شود.اين مسأله به نحوي نيز مانع از تصميم گيري هاي اصولي دولت و بخش خصوصي در زمينه سرمايه گذاريهاي جديد در اين بخش گرديده است، از اينرو ادامه اين روند نيز به صلاح سيستم بهداشتی ودرمانی كشور نبوده و بايد تغييرات اساسي درآن ايجاد گردد.از طرفي ديگر اگر بخش بهداشت ودرمان کشورعلاقمند به برنامه ريزی علمی جهت اداره کردن بهينه فعاليتهای بهداشتی ودرمانی باشد، دسترسی به اطلاعات صحيح و واقعی از هزينه ها و چگونگی طبقه بندی آن امری ضروری است در حاليکه سيستم موجود به هيچ وجه جوابگوی تهيه و دسترسی به اين اطلاعات نمي باشد. بنابراين ارائه يک سيستم هزينه يابي و محاسبه بهای تمام شده بسيارضروري بوده و بايد اقدامات لازم در اين زمينه صورت گيرد.
با توجه به استفاده كنندگان اطلاعات سيستم هزينه يابي موجود، از آنجا كه مديران وتصميم گيرندگان نظام بهداشتی ودرمانی،دولتو بخش خصوصي براي تصميم گيري واداره كردن فعاليتهايی که در اين سيستم انجام می گردد بايد به نحوي به اطلاعات موثق ودقيق دسترسي داشته باشند،عدم اطلاعات صحيح كه ناشي از بكارگيري سيستم هاي نامناسب مي باشد،تأثير زيادي بر تصميم گيريهاي آنان دارد و بعضاً در خيلي از موارد، تصميم گيريها با مشكل مواجه مي شودكه اين مسأله تا بحال در بخش بهداشت ودرمان کشور بطور کامل مشهود بوده است .اين مسأله از ابعاد مختلف نيز مانع از تصميم گيري هاي اصولي دولت و بخش خصوصي در زمينه سرمايه گذاريهاي جديد در اين بخش گرديده است.
5-1معرفي عوامل مؤثرامروزه با توجه به گسترش تکنولوژی اطلاعات و شبکه های ارتباطی در جنبه های مختلف و نقش آن در فراهم نمودن اطلاعات تصميم گيری مديران، اين امکان ايجاد گرديده است تا با بکارگيری روشهای علمی و نظری در عمل بتوان اطلاعات مورد نياز را در زمان مناسب فراهم کرد. در زمينه روشهای هزينه يابی و طبقه بندی هزينه ها با توجه به گسترش نرم افزارهای کامپيوتری براحتی می توان گزارشهای مالی و حسابداری را در مقاطع زمانی مورد نظر فراهم نمود و يا با مراجعه به حسابهای معين و تفضيلی اقلام تشکيل دهنده هر کدام از حسابهای مالی را به تفکيک ملاحظه کرد. در زمينه روشــهاي هزينه يابيو محاسبه بهای تمام شده در بخشهای توليدی و خدماتی تابحال روشهای متعددی مطرح و بکار گرفته شده است كه “سيستم هزينه يابي بر مبناي فعاليت” يكي از اين روشها مي باشد.اين سيستم اين قابليت را دارد تا علاوه بر طبقه بندی هزينه ها و تعيين قيمت تمام شده خدمات،اطلاعات جانبي را براي بهبود عمليات و فعاليتها در اختيار مديريت و تصميم گيرندگان قرار دهد و زمينه ايجاد مديريت بر مبناي فعاليت (ABM) را فراهم سازد.
اما با توجه به الزامات سيستم بهای تمام شده و نوع اطلاعات در بخش بهداشت ودرمان و خصوصا بخش آموزش پزشکی، اشکالات و نارساييهای عمده ای ملاحظه می گردد که اين نواقص دستيابی به يک سيستم مطلوب را با مشکل مواجه می سازد. از جمله اينکه با توجه به ماهيت سيستم حسابداری مالی که در حال حاضر بیمارستان های کشور استفاده می گردد، اين سيستم در فراهم کردن و تهيه اطلاعات قيمت تمام شده و طبقه بندی هزينه ها از سيستم حسابداری مالی و دولتی برای سيستم محاسبه بهای تمام شده و خصوصا سيستمABC تناسب چندانی نخواهد داشت، برای اين منظور می بايست راهكارهاي مؤثري ارائه گرددتا بتوان به اهدف مطلوب دست يافت. علاوه بر ضعف و اشکالات سيستم حسابداری مالی، در بيشتر بیمارستانها سيستم نگهداري اموال وتجهيزات تعبيه و بکار گرفته نشده است تا علاوه بر ثبت ونگهداري اموال، هزينه هاي استهلاك را در محاسبه بهاي تمام شده منظور نمايد.علاوه بر اين در بخش بهداشت ودرمان سيستمهای اطلاعاتي مديريت (MIS) جايگاه و مفهوم مناسبی ندارند که اين موضوع خود باعث عدم دسترسی به اطلاعات مورد نياز از ابعاد مختلف می گردد. سيستمهاي انبار داري و كنترل اقلام موجود در انبار نيز داراي نواقص زيادی چه از لحاظ سيستمي وچه از لحاظ محاسبه هزينه هامي باشد. بطوريکه اين سيستم در بيشتر بیمارستانها بصورت سيستم دستی وجود دارد و يا در صورت استفاده از سيستمهای کامپيوتری، هزينه ها و اقلام صادره از انبار را بر مبنای مراکز فعاليت تفکيک و طبقه بندی نمی کند. سيستمهای محاسبه حقوق و خدمات منابع انسانی نيز در بيشتر بیمارستانها چندان مناسب نمی باشد و يا اينکه اطلاعات کافی و مناسب را برای سيستمهای هزينه يابی فراهم نمی کنند. با توجه به مشكلات ذكر شده اين امكان در سيستم پيشنهاديوجود دارد تا با بكارگيري آن، زمينه را براي رفع نقايص، ايجادو گسترش سيستمهای جانبی بهای تمام شده فراهم نمود و بادر نظر داشتن ديدگاه سيستمي و ارتباط اين زير سيستم ها با يكديگر بتوان به اهداف مورد نظر دست يافت.
6-1تناقضات موجود دررابطه با طراحي سيستم پيشنهاديدستيابي به يك سيستم جامع ومناسب هزينه يابي در هر سازماني مستلزم همكاري و ارتباط متقابل بين چندين زير سيستم مي باشد، بطوريكه اين زير سيستمها با داشتن ارتباطي منطقي بتوانند، هدف نهايي سيستم اصلي را برآورد سازند. طراحي سيستم هزينه يابي در بخش بهداشت ودرمان وآموزش پزشکی نيز به نحوي مستلزم همكاري وهماهنگي بين بخشهاي موجود مي باشد تا با داشتن يكسري روابط منطقي ونظام مند بتوانند هدف اصلي را برآورد سازند. با توجه به مشاهدات و اطلاعات جمع آوري شده در محل اجرا سيستم، تناقضاتي وجود دارد كه در صورت عدم رفعمي تواند باعث كاهش كارآيي سيستم پيشنهادي گردد. براي طراحي سيستم مناسب و انتظارعملكرد مطلوب از آن با توجه به مطالعه موردي انتخاب شده،مي بايست اين تناقضات تا حد امکان رفع شود. به عنوان مثال سيستم استهلاك اموال و تجهيزات بايد با توجه به اصول و مباني سيستم حسابداري قيمت تمام شده و محاسبه هزينه هاي استهلاك وضع گردد تا بر اين اساس هزينة استهلاك اموال وتجهيزات در سيستم بهاي تمام شده خدمات منظور گردد.اما در حال حاضر اين مسأله رعايت نمي گردد و هزينه هايي كه بابت خريد اموال و تجهيزات پرداختمي شودبه عنوانهزينه هاي همان دوره محسوب مي گرددو حتي برخي از اموال وتجهيزات موجود در بیمارستانها از جمله آزمايشگاهها، تجهيزات کتابخانه و… نيز داراي قيمت اوليه نمي باشد و سيستم حسابداري موجود صرفاً براي ثبت اموال است،علاوه بر اين، هزينه تعميرات اساسي اموال كه بايد به بهاي تمام شده تجهيزات و اموال افزوده گردد جزء هزينه جاري تلقي مي گردد و درصورتحسابهای همان دوره نشان داده مي شود.اين مســأله از طرفي باعث مي گردد تا هزينه هادر يك دوره بسيار زياد نشان داده شود(دوره اي كه اموال و تجهيزات تعمير و نگهداری شده اند) و در دورة بعد اصلاً هيچ هزينه اي محاسبه نگردد، اين موضوع به نحو چشمگيري بر چگونگی محاسبه و صحت بهای تمام شده مؤثر مي باشد.مشكل عمدة ديگري كه در اين زمينه وجود دارد خريد تجهيزات مورد استفاده در بیمارستان های کشور بر اساس قيمت دولتي است.از آنجا كه بر اساس يكي از اصول اوليه حسابداري كه اصل واقعيت مي باشد،اموال و تجهيزات خريداري شده بايد بر اساس قيمت واقعي خريد و ثبت گردد. ولي در سيستم موجود با توجه به اينكه بيشتر تجهيزات و اموالي كه خريداري شده است توسط بخش دولتي داراي هزينه زيادي مي باشد تفاوت اين دو هزينه در محاسبه ارائه خدمات نشان داده نمي شود. چون اصول حسابداري موجود بر اساس اصل تاريخي خريد اموال و تجهيزات وضع شده است.از طرفي مشكل ديگري كه در كشور ما وجود دارد اين است كه با گذشت زمان و افزوده شدن عمر دستگاهها و تجهيزات بجاي اينكه بهاي تمام شده آن كاهش يابد،قيمت دستگاه و تجهيزات افزايش داشته و باعث ايجاد تناقضاتي در قيمت گذاريهاي خدمات ارائه شده مي گردد.
7-1فوايد ناشي از اجرا و بكارگيريسيستم پيشنهاديبا توجه به اينكه دربخش بهداشت ودرمان وآموزش پزشکی هيچگونه عمليات هزينه يابی، طبقه بندی هزينه ها و محاسبه بهای تمام شده بر حسب خروجيهای اين بخش انجام نمی شود،بنابراين ارائه سيستمي كه بتواند اين خواسته ها را برآورده كند، بسيار مفيد واساسي تلقي مي گردد.فوايد ناشي از اجراي سيستم پيشنهادي، با توجه به استفاده كنندگان اطلاعاتسيستم هزينه يابي (مديران و تصميم گيرندگان سيستم آموزشی،دولت و بخش خصوصي) متفاوتمي باشد.بطوركلي مهمترين فوايد ناشي از اجراي سيستم پيشنهادي عبارت است از:
1-اين سيستم می تواند با شناسايي، طبقه بندی و تخصيص دقيق هزينه ها به فعاليتهاي مورد نياز براي انجام فعاليتهای خدماتی وسپس محاسبه صحيح بهاي تمام شده بر حسب هربخش در بیمارستان، اطلاعات مهمی را برای تصميم گيرندگان نظام بهداشت ودرمان وآموزش پزشکی و ساير استفاده کنندگان آن از ابعاد مختلف فراهم کند.
2-اطلاعات سيستم هزينه يابي و محاسبه بهاي تمام شده در بخش بهداشت ودرمان وآموزش پزشکی با توجه به بخش های مختلف مي تواند به سياستگزاران، مديران و سرمايه گذاران كمك كند تا دريابند كه هزينه های صرف شده در اين بخش در مقايسه با خروجيها و بازده آن در چه حد و اندازه ای می باشد و اينکه سيستم بهداشت ودرمان تا چه اندازه از نظر هزينه ای و بودجه تخصيصي به اهدف تعيين شده، دست يافته است.
3-اطلاعات هزينه يابي و تجزيه و تحليل آنها بر حسب بخش های مختلف خدماتی مي تواند ابزارهاي مناسبي را براي تصميم گيري هاي مديران اين بخش از ابعاد گوناگون و خصوصا” کنترل هزينه ها” فراهم كند.
4- با اتكا به نتايج اطلاعات هزينه يابي و بهاي تمام شده مي توان عملكرد بخش خدماتی را در سالهاي مختلف و يا حتی در بیمارستان های گوناگون را با يكديگر مقايسه و ارزيابي كرد(BM )و نقاط ضعف و قوت را شناسايي نمود.
5-با دسترسي به اطلاعات هزينه يابي و بهاي تمام شده بر حسب بخش های مختلف مي توان آن بخش که دارای هزينه ها و بهای تمام شده زيادتری مي باشند را تجزيه و تحليل کرد و از اين طريق قسمتها و مراكز فعاليت “پرهزينه وعلل ايجاد هزينه ها” را شناسايي و تصميمات مناسب را براي كاهش اين هزينه ها اتخاذ نمود.
6-سيستم هزينه يابی می تواند اطلاعات جانبي براي تصميم گيرندگان و مديران بخش بهداشت ودرمان و اموزش پزشکی، از جمله استاندارد نمودن فعاليتها، آناليز فعاليتها،شناسايي فعاليتهاي داراي ارزش افزوده و بدون ارزش افزوده،تعيين زمان انجام فعاليتها،تعيين مواد ولوازم مصرفي براي انجام هر فعاليت،ابزار وتجهيزات مورد نياز براي انجام فعاليتها را فراهم نمايد.
8-1سوالات و فرضيه هاي پژوهش1- آیابین قیمت تمام شده هر بیمار به روش سنتی و هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت تفاوت معناداری وجود دارد؟
2-آیا بین میزان تخصیص سربار غیر مستقیم به روش سنتی و هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت تفاوت معناداری وجود دارد؟
9-1 فرضیه‏های تحقیق:1- بین قیمت تمام شده هر بیمار به روش سنتی و هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت تفاوت معناداری وجود دارد.
2- بین میزان تخصیص سربار غیر مستقیم به روش سنتی و هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت تفاوت معناداری وجود دارد.
10-1 نوآوري تحقيق:در زمينه روشــهاي هزينه يابي و محاسبه بهای تمام شده در بخشهای توليدی و خدماتی تابحال روشهای متعددی مطرح و بکار گرفته شده است كه “سيستم هزينه يابي بر مبناي فعاليت” يكي از اين روشها مي باشد. اين سيستم اين قابليت را دارد تا علاوه بر طبقه بندی هزينه ها و تعيين قيمت تمام شده خدمات، اطلاعات جانبي را براي بهبود عمليات و فعاليتها در اختيار مديريت و تصميم گيرندگان قرار دهد و زمينه ايجاد مديريت بر مبناي فعاليت (ABM) را فراهم سازد. طراحي و ارائه يك سيستم هزينه يابي كه قادر به محاسبه صحيح بهاي تمام شده خدمات و فراهم نمودن اطلاعات مناسب برای تصميم گيري های سازمانی باشد، از جهات متعددي داراي جايگاه خاصي است و روز بروز بر اهميت آن افزوده مي گردد.
11-1- اهداف پژوهشاین تحقیق به منظور توسعه روش شناسی هزینه یابی (بهای تمام شده )به منظور کمک به مدیران بیمارستان ولیعصر لامرد در جهت شناخت صحیح و دقیق اصول ،ابزار و روش مدیریت بر مبنای فعالیت ،می تواند در جهت تحقق اهداف زیر مفید و مثمر ثمر باشد .نتیجه تحقیق می تواند راهنمایی مناسب در جهت اینکه چگونه در یک در بیمارستان می توان روش مدیریت بر مبنای فعالیت را پیاده کرد و ارائه نمود .با توجه به توضیحات فوق اهداف ذیل در این تحقیق دنبال می شود .
هدف کلی: تجزیه وتحلیل فرآیند هزینه های فعلی براساس مراکز هزینه و امکان سنجی اجرای هزینه یابی بر مبنای فعالیت در بیمارستان ولیعصر لامرد
اهداف اختصاصی:
تدوین استاندارد های شاغل در بیمارستان ولیعصر لامرد
تدوین استاندارد های هزینه فعالیت ها در بیمارستان ولیعصر لامرد
کمک به مدیران بیمارستان ولیعصر لامرد در مشخص کردن هزینه ها واندازه گیری عملکردها
کمک به مدیران بیمارستان ولیعصر لامرد درارزیابی اثربخشی و کارایی فعالیت ها و فرآیندها
تبیین قیمت تمام شده هربیمار به روش سنتی و هزیته یابی بر مبنای فعالیت
تبیین میزان تخصیص سربار غیر مستقیم به روش سنتی و هزینه یابی بر مبنای فعالیت
12-1- محدوديتهاي پژوهشمهمترين محدوديتهاي اينپژوهش در دو بخش اصلي قابل بررسي است كه عبارتند از:1- محدوديت دسترسي و تهيه منابع علمي و نظري در رابطه با موضوع مورد مطالعه و2-محدوديتهايمربوط به دسترسی به اطلاعات در رابطه با اجرای سيستم پيشنهادي در بیمارستان مورد بررسی مطالعه.
در مورد تهيه و دسترسي به منابع علمي ازجمله كتاب، مجلات و ساير منابع اطلاعاتي، با توجه به اينكه در زمينه طراحي و بکارگيری سيستمهای هزينه يابی و محاسبه بهای تمام شده در نظام بیمارستانی کشور، تابحال اندک مطالعه کاربردی در کشور صورت گرفته است، دسترسي به نتايج اين مطالعات و بکارگيری نقاط قوت و جبران نقاط ضعف آنها عملا امكان پذير نبود. بنابراين با بررسی و تحقيق در مورد مطالعات انجام گرفته در ساير کشورها سعی گرديد تا کمبود دسترسی به منابع علمی و نتايج مطالعات تجربی رفع گردد.
در رابطه با بکارگيری سيستم پيشنهادی برای محاسبه بهای تمام شده خدمات دربیمارستان، مشكل عمده اي كه در اين زمينه وجود دارد در رابطه با دسترسی به اطلاعات مورد نياز برای عمليات هزينه يابی و بهای تمام شده است. با توجه به اينکه سيستم حسابداری موجود در نظام بهداشت ودرمان وآموزش پزشکی کشور بر اساس فراهم کردن اطلاعات هزينه يابی برای محاسبه بهای تمام شده خدمات وضع نگرديده است و از آنجا که اطلاعات مورد استفاده در محاسبه بهای تمام شده و کنترل هزينه ها اصولا اطلاعات گذشته نگر می باشد، بنابراين در جمع آوری اطلاعات مالی و حسابداری اجرای عملی اين پژوهش ممکن است که با مشکل مواجه گردد. علاوه بر اين در صورت فراهم بودن اطلاعات در سيستم موجود، اين اطلاعات بر حسب مراکز فعاليت و بخشها تفکيک نشده است بنابراين تخصيص دقيق هزينه ها به مراکز فعاليت و نهايتا محاسبه بهای تمام شده خدمات بعضا با مشکل مواجه می گردد.
علاوه بر اين بدليل عدم وجود سيستمهای اطلاعاتي مديريت و عدم طبقه بندی هزينه ها و اسناد مالی در برنامه های نرم افزاری کامپيوتری، بيشتر فعاليتهاي مربوط به تهيه اطلاعات براي طراحي سيستم پيشنهادي، بصورت مشاهده مستقيم و با عمليات دستي انجام گرفت که اين مسئله باعث شد تا حجم فعاليتها براي جمع آوری اطلاعات و بکارگيری آن در اجرای سيستم پيشنهادي افزايش يابد.
13-1-اهميت پژوهش
طراحي و ارائه يك سيستم هزينه يابي كه قادر به محاسبه صحيح بهاي تمام شده خدمات و فراهم نمودن اطلاعات مناسب برای تصميم گيريهای سازمانی باشد، از جهات متعددي داراي جايگاه خاصي است و روز بروز بر اهميت آن افزودهمي گردد. در بخش بهداشت ودرمان وآموزش پزشکی نيز بدليل نياز به تصميم گيري های متعدد، لزوم بکارگيری سيستمهای نوين در اين زمينه ضروری است. بطوري که اگر بیمارستان های کشور را به عنوان يک سيستم فرض نماييم که خروجی آن ارائه خدمات به بیماران باشند، برای اداره کردن اين سيستم و تصميم گيري های متعدد، نياز به استفاده از اطلاعات مالی و هزينه يابی است تا با مقايسه هزينه های انجام شده در اين بخش، نتايج خروجی آن قيمت گذاری شده و از اين طريق عمليات تصميم گيری و کنترل هزينه ها امکان پذير گردد.
اهميت سيستم بكارگرفته شده در شناسايي و محاسبه بهای تمام شده خدمات و خروجيهای بخش بهداشت ودرمان به اين دليل است كه اين سيستم مي تواند با دسته بندي واستانداردسازي فعاليتها، اطلاعاتي را تهيه كند كه به واسطة آن بتوان منابع و ظرفيتهاي بلااستفاده موجود در بخش بهداشت ودرمان را شناسايي كرد و با كاهش اين ظرفيتــها و بكارگيري آن در ساير فعاليتها، هزينه ارائه خدمات را كاهش داد.از طرفي سيستم پيشنهادي مي تواند اطلاعاتي را تهيه كندكه به واسطة آن بتوان برنامه ريزي مالي و بودجه بندي عملياتی و برنامه ای(BFP)، را به نحوي مناسب و بهينه اي انجام داد.
بنابراين با توجه به موارد فوق، لزوم بكارگيري سيستمهاي نوين هزينه يابی كه قادر به برآورد وسنجش هزينه ها و محاسبه بهای تمام شده خدمات بخش بهداشت ودرمان باشد،امري ضروري استو بايد به آن توجه ويژه اي گرددو ارائه يك روش و سيستم مناسب هزينه يابي به عنوان مهمترين ابزار دستيابي به اين هدف است. که با توجه به خصوصيات مثبـت سيستم پيشنهادی انتظار می رود به اين اهداف دست يابيم.
14-1 تعاريف عملياتي:1-14-1 هزینه یابی بر مبنای فعالیت :این سیستم با بکارگیری روشهای مناسب ،اثرات حاصل از تغییرات فعالیتها ،پیچیدگی ،تنوع و ویژگی هایخاص هر فعالیت رادر محاسبه هزینه های آن منظور می کند.(رجبی،1381)
2-14-1 هزینه های مستقیم :هزینه هایی هستند که به طور مستقیم و بون واسطه قابل تخصیص به یک فعالیت ،یک مرکز و یا واحد می باشند.(محمود حمید ،1381)
3-14-1 هزینه غیر مستقیم :هزینه هایی هستند که به طور مستقیم و بدون واسطه ، قابل تخصیص به یک فعالیت ،یک مرکز و یا واحد و … نمی باشند. (محمود حمید، 1381)
4-14-1 فعالیت :وظیفه مشخص یا عملی است که انجام شده است. (نیکبخت ،1390 )
5-14-1 محرک هزینه:عاملی است که باعث تغییر هزینه یک فعالیت می شود یابا تغییر مرتبط است.(نیکبخت1390 )
6-14-1 منبع:
یک عنصر اقتصادی که وجودش برای انجام فعالیت لازم است یا مصرف شده است. .(نیکبخت1390 )
14-1-خلاصه فصل
در اين فصل با هدف معرفی کليات موضوع تحقيق، ابتدا با ذکر مقدمه در رابطه با لزوم استفاده و بکارگيری سيستمهای محاسبه بهای تمام شده خدمات، موضوع پژوهش، اهميت آن، تناقضات اجرا و بکارگيری سيستم پيشنهادی و ارائه راه حلهای موثر جهت رفع مشکلات مطرح گرديد. سپس فوايد ناشی از بکارگيری سيستم پيشنهادی ذکر شد. با توجه به انتظارات ناشی از بکارگيری روش مطرح شده، اهداف مورد انتظار بکارگيری و اجرای اين سيستم تشريح گرديد. از آنجا که هر تحقيق بر مبنای فرضيات و سئوالات پيش آمده در رابطه با موضوع پيشنهادی شکل می گيرد، بنابراين فرضيات اين تحقيق مطرح گرديد تا نتايج حاصل از بکارگيری سيستم پيشنهادی در راستای جوابگويي به سئوالات تحقيق باشد. با توجه به اينکه اجرا و بکارگيری هر تحقيق با يکسری محدوديتها و موانع مواجه خواهد گشت بنابراين محدوديتهای احتمالی که اين تحقيق در هنگام اجرا با آن مواجه شد در دو بخش اساسی مطرح گرديد. در نهايت اهميت موضوع مورد مطالعه با توجه به استفاده کنندگان مختلف مطرح شد.
فصل دوم:مباني نظري و پيشينه تحقيق
چارچوب نظري سيستم پيشنهادي و پيشينه تحقيق
چارچوب نظري سيستم پيشنهادي1-2-مقدمههمزمان با رشد و تغييرات سريع تكنولوژي، خصوصا از آغاز دهه هشتاد به بعد سازمانها با چالشها و تحولات زيادي مواجه شدند، بطوريكه اين تغييرات روز به روز شديدتر خواهد شد، در اين ميان درك صحيح اين تحولات و فراهم ساختن زمينه براي استفاده از اين موقعيتها اهميت زيادي دارد. در چنين شرايطي سازمانها بايد با داشتن يك بينش وسيع و اتخاذ استراتژي هاي مناسب، تدابير و مقدمات مورد نياز را جهت استفاده از اين موقعيتها فراهم كنند.يكي از زمينه هاي استفاده از اين موقعيت،شناخت خصوصيات سيستم مورد نياز هر سازمان و بکارگيری روشهای مناسب برای دستيابی به اين اهداف می باشد. سيستمهای هزينه يابی و محاسبه بهای تمام شده بدليل اطلاعات مهمی که در تصميمگيريهای مديريت از ابعاد مختلف فراهم می کنند، دارای جايگاه خاصی می باشند بطوريکه روز بروز بر اهميت آنها افزوده می گردد. سيستم هزينه يابي بر مبناي فعاليت يكي از سيستم هاي جديد هزينه يابي است كه مي تواند بصورت جداگانه و يا همراه با ساير سيستم هاي هزينه يابي بكار گرفته شود. يكي از ويژگيهاي مهم ABC كه آن را از سيستمهاي سنتي متمايزميسازد، تفکيک و گروه بندی هر سازمان بر اساس مراکز فعاليت و شناسايي هزينه ها بر اساس اين مراکز می باشد تا با بکارگيری مبناهای تسهيم هزينه، هزينه های هر مرکز فعاليت را در محاسبه بهای تمام شده منظور نمايد.اين سيستم، در مقايسه با سيستمهاي هزينه يابي سنتي بدليل استفاده از مکانيزمهای موثر در هزينه يابی و بکارگيری مبناهاي تسهيم هزينه متناسب با هر فعاليت، براحتي قادر به محاسبه و سنجش تاثير روشهاي نوين در محاسبه بهاي تمام شده خدمات مي باشد.
2-2-مكانيزم عملكرد سيستم ABCدر سيستم هاي هزينه يابي سنتي، عموما” از طريق ايجاد مراكز هزينه، كليه هزينه هاي بخشهای مختلف هر سازمان جمع آوری شده و بر حجم خدمات ارائه شده تقسيم مي گردد تا از اين طريق بهاي تمام شده خدمات،تعيين شود. در اين سيستمها معمولا هيچگونه ارتباط منطقی و علت و معلولی بين فعاليتهاي لازم جهت براي خدمات ارائه شده و ميزان استفاده از منابع وجود ندارد. در نتيجه بهاي تمام شده خدمات منعكس كننده فعاليت ها و ارزشهاي منابع بكار گرفته شده نمي باشد. اما سيستم ABC اين مشكل را بوسيله مرتبط كردن هزينه هاي سازماني با هزينه هاي فعاليتهاي عملياتي مرتفعمي سازد. برای اين منظور اين سيستم 4مکانيزم عمده و اساسی را در نظر می گيرد.
از نظر عملي، سيستم ABC روابط علّي بين ايجاد هزينه ها و فعاليتهاي لازم جهت ارائه خدماتيكه براي سازمان ارزش اقتصادي ايجاد مي كنند را مشخص مي سازد. اين سيستم از اين باور سرچشمه مي گيرد كه خدمات، فعاليتها را مصرف مي كنند و فعاليتها منابع را. در اين روش ابتدا هزينه ها به فعاليتها تخصيص مي يابد و سپس هزينه هاي تخصيص يافته به فعاليتها، بر مبناي استفاده هر يك از خدمات از فعاليتها، به آنها تخصيص داده مي شود (شكل شماره2- 1). در واقع هزينه يابي بر مبناي فعاليت شيوه اي است كه بر اساس آن، هزينه خدمات و يا محصولات به عنوان جمع هزينه فعاليتهايي كه به خاطر ارائه آنها انجام مي شود، بدست مي آيد.
4244975548640تخصيص هزينه ها به هدف هزينه
00تخصيص هزينه ها به هدف هزينه
2879090548640تعيين مبناي هزينه
00تعيين مبناي هزينه
1755140548640مراكز فعاليت
00مراكز فعاليت
-92710610235هزينه‎ها
00هزينه‎ها
33616902047875مرحله دوم تخصيص
00مرحله دوم تخصيص
6261102048510مرحله اول تخصيص
00مرحله اول تخصيص
8718551399540منابع
00منابع
871855610235فعاليتها‎
00فعاليتها‎
54991073469500376301073469500376301061023500376301088074500118300588074500151384094234000-164465191008000-13589021723350015138402172335002388235191008000239776021723350045656502172335005440045191008000151765077660500261493077660500-27749532956500
شكل شماره(2-1 ) مكانيزم اجرائي سيستم ABC
منبع: (Turny,P”Activity Based Costing”Kogan Page,1997 )
از نظر فرآيندي در سيستم ABC، طرحريزي هزينه ها با تاكيد بر فرآيند مستمر بهسازي است. در اين روش بر شناسايي فعاليتهاي داراي ارزش افزوده و فعاليتهاي بدون ارزش تاكيد مي شود و براي حذف فعاليتهاي بدون ارزش افزوده تلاش مي شود. به بيان ديگر روش هزينه يابي بر مبناي فعاليت را مي توان براي شناسايي و حذف فعاليتهايي بكار برد كه باعث افزايش هزينه ها مي شوند، بدون آنكه ارزش افزوده اي را برای دريافت كنندگان خدمات ايجاد كنند. هزينه هاي بدون ارزش افزوده، هزينه آن گروه از فعاليتهايي است كه مي توان آنها را حذف كرد بطوريكه كاهشي در كيفيت خدمت، عملكرد و يا ارزش آنها رخ ندهد. با بكارگيري اين ديدگاه سيستم ABC، مي توان به كاهش هزينه ها، از طريق حذف فعاليتهاي اضافي و غير سودمند و يافتن روشهاي جديد و اقتصادي براي انجام فعاليتهاي داراي ارزش افزوده دست يافت.
از نظر مفهومي در سيستم ABC، علاوه بر اينكه هزينه هاي مستقيم(تجهيزات مصرفي وهزينه نيروي انساني)را به فعاليت مربوط به خود تخصيص مي دهد، دقت در تخصيص هزينه هاي غير مستقيم (هزينه هاي سربار)را افزايشمي دهد. بدين ترتيب روش هزينه يابي بر مبناي فعاليت، باعث شده است بسياري از هزينه ها كه تا كنون قابل شناسايي نبوده اند، اكنون با فعاليتها قابل رديابي باشند. چون برخلاف هزينه مواد مصرفي مستقيم و حقوق مستقيم كه مي توان آنها را مستقيما” با يك فعاليت خاص رديابي كرد، هزينه هاي سربار يا هزينه هاي غير مستقيم به طور وضوح قابل رديابي بر حسب هر يك از خدمات نمي باشد و بايد به خدمات ارائه شده تخصيص داده شوند. از طرفي، تخصيص هزينه ها به هر شكل و ترتيبي كه انجام گيرد، تا حدودي اختياري و قضاوتي است. اما واقعيت اين است كه در پاره اي از اوقات، درجه اختياري بودن تخصيص هزينه ها چنان زياد است كه اتكاء به نتايج بدست آمده ممكن است باعث گمراهي و تصميم گيري غلط شود. اما در سيستمABC بدليل اينكه از مبناهاي مناسبي در تسهيم هزينه ها استفاده مي كند، دقت در تخصيص هزينه ها و قابليت اتكاء به نتايج بدست آمده را به منظور قضاوت و تصميمگيري افزايش مي دهد.
از نظر تخصيص هزينه ها، در سيستم هاي سنتي هزينه ها ازحوزه هاي هزينه بر اساس يكي از مبناهاي تعيين شده (عمدتا” ساعات كار مستقيم) كه اصطلاحا”مبناي جذب سربار ناميده مي شود، به خدمات وفعاليتها تخصيص مي يابد. اما در سيستم ABC، فعاليتها به عنوان موضوعات جديد هزينه، شناسايي مي شوند و هزينه هاي سربار بر اساس مبناهاي تعيين شده كه اصطلاحا” “محرك هزينه” ناميده مي شود به فعاليتها تخصيص مي يابند، سپس فعاليتها به عنوان حوزه هاي هزينه تلقيشده و هزينه هاي تخصيص يافته به آنها (حوزه هاي هزينه)به هدف نهايي هزينه تخصيص داده مي شود.
3-2-مراحل طراحي و بکارگيری سيستم پيشنهادي در بیمارستان ولیعصر لامرددر سیستم های هزینه یابی سنتی،عموما از طریق ایجاد مراکز ،کلیه هزینه های دوایر عملیاتی و غیر عملیاتی بر تعداد و نوع خدمات ارائه شده تقسیم می شود تا از طریق بهای تمام شده تعیین گردد.در این سیستم ها هیچگونه ارتباط مستقیمی بین فعالیت های لازم جهت ارائه خدمات و میزان استفاده از منابع وجود ندارد.در نتیجه بهای تمام شده منعکس کننده مستقیم فعالیت ها و ارزش های منابع بکار گرفته نمی باشد . سیستم ABC این مشکل را بوسیله مرتبط کردن هزینه های سازمانیبا هزینه های فعالیتهای عملیاتی مرتفع می سازد.
از نظر عملی ،سیستم ABC روابط علی بین ایجاد هزینه ها و فعالیت های لازم جهت تولید خدماتی را که برای سازمان ارزش اقتصادی ایجاد می کنند،مشخص می سازد. این سیستم از این باور سرچشمه می گیرد که “خدمات ،فعالیت ها را مصرف می کنند و فعالیت ها منابع را.”در این روش ابتدا هزینه ها به فعالیتها تخصیص می یابد و سپس هزینه های تخصیص یافته به فعالیتها،برمبنای استفاده هریک از خدمات از فعالیتها ،به آنها تخصیص داده می شوددر واقع هزینه یابی بر مبنای فعالیت شیوه ای است که براساس آن ،هزینه خدمات و یا محصولات به عنوان جمع هزینه فعالیت هایی که بخاطر ساخت و تولید آن انجام می شود،به دست می آید.
در سیستم ABC،طرح ریزی هزینه ها با تاکید بر فرآیند مستمر بهسازی است.در این روش بر شناسایی فعالیت های دارای ارزش افزوده تلاش می شود. به بیان دیگر روش هزینه یابی بر مبنای فعالیت را می توان برای شناسایی و حذف فعالیتهایی به کار برد که باعث افزایش هزینه ها می شوند.
هزینه هایی بدون ارزش افزوده ، هزینه آن گروه از فعالیتهایی است که می توان آن را حذف کرد به طوری که کاهشی در کیفیت خدمت، عملکرد و یا ارزش آن رخ ندهد.
از نظر مفهومی در سیستم ABC ، علاوه بر اینکه هزینه های مستقیم ( تجهیزات مصرفی و هزینه نیروی انسانی) را به فعالیت مربوط به خود تخصیص می دهد،دقت در تخصیص هزینه های غیر مستقیم ( هزینه های سربار) را افزایش می دهد.بدین ترتیب روش هزینه یابی بر مبنای فعالیت ،باعث شده است بسیاری از هزینه ها که تاکنون قابل شناسایی نبوده ،اکنون قابل ردیابی باشند. چون برخلاف هزینه مواد مصرفی مستقیم و حقوق مستقیم که می توان آنها را مستقیماً با یک فعالیت خاص ردیابی کرد، هزینه های سربار یا هزینه های غیر مستقیم به طور وضوح قابل ردیابی بر حسب هریک از خدمات نمی باشد و باید به خدمات ارائه شده تخصیص داده شوند . از طرفی ، تخصیص هزینه ها به هر شکل و ترتیبی که انجام می گیرد،تا حدودی اختیاری و قضاوتی است. اما واقعیت این است که در پاره ای از اوقات ،درجه اختیاری بوده تخصیص هزینه ها چندان زیاد است که اتکاء به نتایج بدست آمده ممکن است باعث گمراهی و تصمیم گیری غلط شود. اما در سیستم ABCدلیل اینکه مبناهای مناسبی در تسهیم هزینه ها استفاده می کند،دقت در تخصیص هزینه ها قابلیت اتکاءبه نتایج بدست آمده را به منظور قضاوت و تصمیم گیری افزایش می دهد. از نظر تخصیص هزینه ها،در سیستم های سنتی هزینه ها از حوزه های هزینه براساس یکی از مبناهای تعیین شده ( عمدتاً ساعات کار مستقیم )که اصطلاحاً مبنای جذب سربار نامیده می شود به خدمات و محصولات تخصیص می یابد. امادر سیستم ABC فعالیت ها به عنوان موضوعات جدید هزینه ، شناسایی می شود و هزینه های سربار براساس مبناهای تعیین شده که اصطلاحاً (( محرک هزینه)) نامیده می شود به فعالیت ها تخصیص می یابند، سپس فعالیتها به حوزه های هزینه تلقی می شود و هزینه های تخصیص یافته به آنها محصول ،( حوزه های هزینه ) به هدف نهایی هزینه ( خدمات مشتری) تخصیص داده می شود.
برتری سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت نسبت به سایر سیستم ها های هزینه یابی ، توانایی شناسایی دقیق هزینه ها و ارائه اطلاعات غیر مالی است. برای این منظور دیدگاه های مختلف در این زمینه مطرح شده است.یکی از این دیدگاه ها مدل اولیه سیستم ABC است . هدف این دیدگاه فراهم کردن اطلاعات در مورد هزینه فعالیت ها و فرآیندها است . دیدگاه دیگری که در این زمینه مطرح است مدل دوبعدی ABC می باشد . هدف این دیدگاه علاوه بر فراهم کردن اطلاعات در مورد هزینه فعالیتها و فرآیتدها ، تهیه اطلاعات غیر مالی درباره فعالیت ها است.به دلیل اهمیت این موضوع و چگونگی رشدو توسعه سیستم ABC بعد از بیان گام های ABC کهفرایند محاسبه بهای تمام شده هر بیمار، به عنوان بعد اول می باشد به تشریح بعد دوم آن یعنی اطلاعات غیر مالی که در حقیقت یاری رسان مدیریت در تصمیم گیری و بودجه ریزی می باشد ، می پردازیم تا درنهایت از مجموع اطلاعات دوبعد ABC شاهد مدیریتی با پاسخگویی و عملکرد بهتر باشیم.
گام های اجرای سیستم ABC:
برای محاسبه بهای تمام شده به روش سیستمABC در محل مورد مطالعه گام هایی را پیاده سازی کرده ایم که به شرح زیر می باشند:
گام اول– تفکیک و تعیین مراکز فعالیت:
با عنایت به اینکه در سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت ABC می بایست هزینه ها را به فعالیت ها تخصیص داد بنابراین تمام فعالیتهای بیمارستان را به سه بخش عمده تقسیم نموده ایم و برای هر بخش عمده زیر مجموعه از فعالیت های مربوط به آن بخش را قرار داده ایم که به شرح زیزیر می باشند:
مراکز فعالیت عملیاتی
مراکز فعالیت تشخیصی
مراکز فعالیت پشتیبانی و اداری
شکل شماره (2) مرکز فعالیت در بیمارستان
3771265996315مرکز فعالیت سطوح
( خدمات محوری)
00مرکز فعالیت سطوح
( خدمات محوری)
-221615996315مرکز فعالیت سطوح
( بیمار محوری)
00مرکز فعالیت سطوح
( بیمار محوری)
217106589535مرکز فعالیت
00مرکز فعالیت
3771265229870009632952298700050361852279650095377022987000
دوایر عملیاتی دوایر تشخیصی دوایر اداری وخدماتی
-اتفاقات
فوریتهای داخلی
فوریتهای جراحی
-جراحی قلب
-جراحی اورولوژی
-جراحی2
-جراحی3
-جراحی 4
بخشهای داخلی
-داخلی1
-داخلی2
بخش های مراقبت های ویژه
ICU – داخلی
ICUجراحی
CCUقلب
-بخش های بهبودی -اندوسکوپی
-رایولوژی
-سونوگرافی
-مموگرافی
آزمایشگاه
هماتولوژی
انگل شناسی
تجزیه ادرار
-اکوکاریوگرافی
-تست ورزش
-تزریقات
-مدیریت
-خدمات اداری و گارگزینی
-حسابداری
-تدارکات
-مدارک پزشکی و پذیرش
-استریل
-تغذیه و آشپزخانه
-داروخانه
-تجهیزات پزشکی
-تاسیسات و خدمات فنی
-خدمات عمومی و نظافت
-مخابرات
-نقلیه
-خیاط خانه
-آشپزخانه
-نگهبانی و انتظامات
-کامپیوتر
-دفتر پرستاری
305371543180001975485274955مرکز فعالیت سطوح
( خروجی محوری)
00مرکز فعالیت سطوح
( خروجی محوری)

گام دوم:هزینه یابی در مراکز فعالیت:
هزینه های هر مرکز فعالیت از نظر رفتار به دو گروه هزینه های مستقیم و هزینه های غیر مستقیم تقسیم بندی می شوند. مبنای تقسیم بندی هزینه ها بر این اساس ، هدف هزینه است.
1-هزینه های نیروی انسانی:
شامل کلیه هزینه هایی است که از طرف بیمارستان به نیروهای انسانی پرداخت می گردد.
2-هزینه مواد مصرفی شامل:
هزینه های غیرمستقیم و هزینه های مستقیم
2-1-هزینه مواد عمومی مصرفی:
مبنای تقسیم بندی استفاده شده برای تفکیک مواد مصرفی ،نوع عملکرد و کارکرد هر بخش می باشد.
2-2- هزینه های دارو:
ازآنجا که مصرف دارو عمدتاً خاص هر بیمار می باشد . بنابراین ،هزینه مصرف آن نیز باید در صورتحساب هزینه های مربوط به هر بیمار درج گردد.
2-3-هزینه مواد مصرفی از انبار فنی و ساختمانی:
این هزینه باید به هزینه های کلی و عمومی بخش افزوده شود.
2-4- هزینه قبوض:
قبوض شاملآب ،برق،تلفن وگاز می باشد . که باید به بخشها تسهیم شود.
3-هزینه های استهلاک اموال و ساختمان:
در مرحله اول باید بهای تمام شده اموال ودارایی مشخص گردد.بهای تمام شده اموال شامل بهای خرید دارایی،هزینه های جانبی مربوط به استقرار و بهره برداری ازآن می گردد.
4-هزینه های تخصیص یافته از سایر بخش ها :
علاوه بر هزینه هایی که در هر مرکز فعالیت ایجاد می گردد،گروه دیگر از هزینه هایی که به هر مرکز فعالیت تخصیص می یابد،هزینه های مربوط به بخش های دیگر است که به این بخش سرویس ارائه می دهند.
گام سوم: عملیات هزینه یابی در مراکز فعالیت خدماتی و اداری
1-1-مرکز فعالیت حسابداری حقوق و دستمزد:
حسابداری حقوق و دستمزد ،عملیات مربوط به محاسبه حقوق و مزایای کارکنان بیمارستان اعم از اضافه کاری،طرح نوین ،محاسبه مالیات و سایر مزایای پرداختی،که به نحوی با کارکنانشاغل در بیمارستان ارتباط دارد،را انجام می دهد.
1-2-مرکز فعالیت حسابداری درآمد و ترخیص بیمار:
باتوجه با اینکه خروجی هر بیمارستان در واقع ارائه خدمات به بیماران است،مرکز فعالیت حسابداری درآمد و ترخیص بیمار نیز از جمله مراکز فعالیتی است که خدماتی را به طور مستقیم به بیماران ارائه می کند.
جدول شماره (1)اطلاعات هزینه یابی و تسهیم هزینه ها در مرکز فعالیت حسابداری
نام مرکز فعالیت مبنای دریافت هزینه ها از سایر مراکز فعالیت مبنای تسهیم هزینه به سایر مراکز فعالیت تعداد نفرات شاغل هزینه نیروی انسانی هزینه مواد عمومی و مصرفی* هزینه استهلاک اموال و ساختمان** جمع کل هزینه ها
حسابداری حقوق و دستمزد تعداد نفرات شاغل تعداد بیمار(بر حسب بیمار بستری و سرپایی) 6 نفر 300000000 18579980 60786370 379366350
حسابداری درآمدوترخیص بیمار تعداد نفرات شاغل تعداد کارکنان در بخشهای مختلف بیمارستان(کارکنانطرحی ورسمی) 16نفر 148800000 82258480 63201000 1633459480
حسابداری اموال تعداد نفرات شاغل متراژفیزیکی هرمرکز فعالیت 1نفر 60000000 2076000 1059540 63135540
1-3-مرکزفعالیت حسابداری اموال
حسابداری اموال ،عملیات مربوط به ثبت و نگهداری و محاسبه هزینه های استهلاک اموال را انجام می
دهد. اموال در بیمارستان بطور کلی شامل ساختمان ،تجهیزات و دستگاههای موجود در هر قسمت
می گردد.
گام چهارم:تخصیص هزینه ها
تخصیص هزینه درسیستمهای هزینه یابی یکی از مهمترین مراحل می باشد و تاثر بسیارزیادی بر صحت محاسبه بهای تمام شده خدمات خواهد داشت در این قسمت بطور مختصر روشهای تخصیص هزینه معرفی می گردند.روشهای تخصیص هزینه ها عبارتنداز:
4-1-روش تسهیم مستقیم
در این روش هزینه های کلیه مراکز فعالیت با توجه به میزان خدماتی که به مراکز فعالیت عملیاتی داده می شود،صرفاً به این مراکز تسهیم می گرددوبه سایر مراکز فعالیت ( پشتیبانی و ستادی) حتی اگر از خدمات این مرکز فعالیت استفاده کنند،هیچگونه هزینه ای اختصاص نمی یابد.
4-2- روش تسهیم یکطرفه(پله به پله)
در این روش هزینه های بخشهای پشتیبانی علاوه بر تخصیص به مراکز فعالیت عملیاتی به سایر بخشهای پشتیبانی نیز تخصیص می یابد. اما تخصیص هزینه ها بصورت یکطرفه است . وبین مراکزی که هزینه ها به آنها تخصیص می یابددر جهت ارائه خدمت به یکدیگر رابطه متقابل را فرض نمی کند.
4-3- روش تسهیم دو طرفه ( ریاضی)
در این روش تسهیم دوطرفه که نسبت به روش های قبلی واقعی تر می باشد . عملیات تسهیم متقابل هزینه ها بین کل مراکز انجام می شود.برای این منظور یک ماتریس تسهیم هزینه برای کلیه مراکز فعالیت در نظر گرفته می شود.
گام پنجم:هزینه یابی استاندارد و چگونگی محاسبه بهای تمام شده در مراکز فعالیت تشحیصی
برای دستیابی به اطلاعات بهای تمام شده در سیستمهایی که این اطلاعات در دسترس نیست از دو روش می توان به آن دست یافت . که این دو روش عبارتند از:
1-استفاده از اطلاعات بهای تمام شده در سایر سیستمهای مشابه
2-اجرای عملیات استاندارد گیری و محاسبه های تمام شده در سیستم مورد نظر.
گام ششم:محاسبه بهای تمام تخت روز بخش
در این مرحله هزینه هایی که مستقیماً در هر بخش رخ داده اند را با مقدار هزینه هایی که از بخش های پشتیبانی به این مرحله تخصیص یافته اند جمع می کنیم.
گام هفتم:محاسبه بهای تمام شده بر حسب هر خروجی:
در این مرحله با بهای تخت روز که از روش هزینه یابی ABC بدست آمده ضرب در تعداد روزهای اقامت بیمار می کنیم و سپس به اضافه هزینه هایی که به طور مستقیم در صورتحساب آمده اند و به همان مبلغ پرداخت می گردند. مبلغ بدست آمده همان بهای تمام شده به روش ABC می باشد که باید با بهای تمام شده تعرفه ای که همان مبلغ صورتحساب بیمار است مقایسه شود.
4-2-ادبيات تحقيق1-4-2-مقدمهبا توجه به اينکه ايجاد و توسعه سيستمهای هزينه يابی و محاسبه بهای تمام شده در سازمانهای مختلف عمدتا بدليل نياز به نوع اطلاعات فراهم شده توسط اين سيستم می باشد. بنابراين بررسی تجربيات و نتايج حاصل از سازمانهايي که از اين سيستمها در رابطه با هزينه يابی و محاسبه بهای تمام شده استفاده کرده اند، می تواند در ارائه سيستم مطلوب در اين زمينه مناسب باشد. بنابراين براي درك چگونگي تكامل و توسعه سيستم پيشنهادي، نياز به بررسي پيشينه و روند شكل گيري آن در بخشهای مختلف می باشد تا با استفاده از اين تجارب و شناسايي نقاط قوت و ضعف آنها، سيستم مطلوب برای اين منظور طراحی گردد. از آنجا که بيشتر سيستمهای هزينه يابی و خصوصا سيستم هزينه يابی بر مبنای فعاليت ابتدا در بخشهای توليدی مطرح و بکار گرفته شد، اما بخشهای خدماتی نيز طی سالهای گذشته توجه خاصی به استفاده و بکارگيری اين روشها در فراهم نمودن اطلاعات مالی و هزينه ای داشته اند. بطوريکه در طول چند سال اخير موسسات خدماتی که از سيستمهای نوين هزينه يابی در شناسايي و کنترل هزينه ها استفاده کرده اند رشد چشمگيری داشته است. برای اين منظور در اين بخش ابتدا چگونگی پيدايش و شکل گيری سيستمهای هزينه يابی در بخش خدماتی و موسساتی که از اين روشها استفاده کرده اند، مطرح مي گردد سپس به پيشينه موضوع سيستم هزينه يابی بر مبنای فعاليت، نحوه رشد، توسعه و تکامل آن و سازمانهاي توليدی و خدماتی كه از اين سيستم استفاده كرده اند، مي پردازيم و در نهايت کاربردهای سيستم پيشنهادی در ساير بخشهای ديگر مطرح می شود.
5-2-پيشينه سيستمهای هزينه يابی و بهای تمام شده خدمات در بخش بیمارستانتحقیقات داخلی:
– محمد عرب و همکارانش (1389) در مورد تعیین هزینه تمام شده خدمات در بخش رادیولوژی بیمارستان های منتخب وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تهران با استفاده از روش هزینه یابی بر مبنای فعالیت صورت گرفت که به این نتیجه رسیدند که هزینه تمام شده یک واحد از خدمات رادیولوژی در این مطالعه نسبت به سایر مطالعه ها تفاوت چشمگیری را نشان می دهد . از دلایل این امر می توان به محاسبه هزینه اجاره بهای ساختمان در این مطالعه اشاره نمود،که در سایر مطالعات به آن توجهی نمی شده است . از سوی دیگر با توجه به بالا بودن سهم هزینه های پرسنلی و ساختمان از کل هزینه ها ،توجه ویژه به این منابع و استفاده صحیح از آن ها می توان گامی اساسی ومهم در افزایش کارایی و صرفه جویی در هزینه های نظام سلامت باشد.
– ماهانی و همکارانش (1389) در مورد محاسبه قیمت تمام شده خدمات در بخش رادیولوژی بیمارستان شفای کرمان براساس روش هزینه یابی بر مبنای فعالیت صورت گرفت که یافته ها حاکی از این است که می توان از طریق بهبود عملکرد ،بخصوص اصلاح مدیریت منابع انسانی و نیز استاندارد سازی مصرف به منظور کاهش هزینه های مصرفی ،قیمت تمام شده خدمات را کاهش داد.
– ترابی و همکارانش (1388)در مورد محاسبه قیمت تمام شده خدمات در بخش رادیولوژی بیمارستان آموزشی درمانی با استفاده از روش هزینه یابی بر مبنای فعالیت صورت گرفت که یافته ها حاکی از این است که بین قیمت واقعی خدمات رادیولوزی مورد مطالعه و تعرفه های مصوب تفاوت وجود دارد . این تفاوت خود را به شکل زیان مالی برای بیمارستان نشان می دهد . لذا برای بهبود نظام مالی بیمارستان و کاهش هزینه های آن لازم است از روش های دقیق محاسبه هزینه ها مانند هزینه یابی مبتنی بر فعالیت برای قیمت گذاری خدمات استفاده شود .
– نصیری پور وهمکارانش (1387)محاسبه قیمت تمام شده خدمات آزمایشگاه بالینی بیمارستان ولیعصر (عج) تهران با استفاده از تکنیک هزینه یابی بر مبنای



قیمت: 10000 تومان

متن کامل در سایت homatez.com

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *