— (456)

1365250top

دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شرق
دانشکده علوم انسانی
گروه ارتباطات اجتماعی
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.A )
تحلیل محتوای وضعیت اجتماعی ، اقتصادی و جمعیت شناختی
معتادین در سریال های پخش شده در حوزه اعتیاد
مورد مطالعه در استان هرمزگان
استاد راهنما :
سرکار خانم دکتر زهرا زارع
استاد مشاور:
سرکار خانم دکتر نازنین ملکیان
پژوهشگر :
فهیمه زمانی پور

شهریور 1392

تعهد نامه اصالت پایان نامه
اینجانب فهیمه زمانی پور دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد ناپیوسته در رشته علوم ارتباطات اجتماعی که در تاریخ 22/06/1392 از پایان نامه خود تحت عنوان ” تحلیل محتوای وضعیت اجتماعی ،اقتصادی و جمعیت شناختی معتادین معتادین در سریال های پخش شده در حوزه اعتیاد مورد مطالعه در استان هرمزگان ” با کسب نمره 5/17و درجه عالی دفاع نموده ام.
بدینوسیله متعهد می شوم:
1) این پایان نامه / رساله حاصل تحقیق و پژوهش انجام شده توسط اینجانب بوده و در مواردی که از
دستاوردهای علمی و پژوهشی دیگران (اعم از پایان نامه، کتاب، مقاله و …) استفاده نموده ام ، مطابق
ضوابط و رویه موجود، نام منبع مورد استفاده و سایر مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذکر و درج
کرده ام.
2)این پایان نامه / رساله قبلاً برای دریافت هیچ مدرک تحصیلی(هم سطح،پایین تر ی ا بالاتر) در سایر
دانشگاهها و موسسات آموزش عالی ارائه نشده است.
3) چنانچه بعد از فراغت از تحصیل ، قصد استفاده و هرگونه بهره برداری اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و … از این پایان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشی واحد مجوزهای مربوطه را اخذ نمایم.
4) چنانچه در هر مقطع زمانی خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشی از آن را می پذیرم و واحد
دانشگاهی مجاز است با اینجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک
تحصیلی ام هیچگونه ادعایی نخواهم داشت .
نام و نام خانوادگی :
تاریخ و امضاء:
تقدیم به همسرم
به پاس قدردانی از قلبی اکنده از عشق و معرفت
که محیطی سرشار از سلامت ،امنیت و آرامش و آسایش را
برای من فراهم آورده است .

از استاد گرامیم سرکار خانم دکتر زهرا زارع
بسیار سپاسگذارم ، چرا که بدون راهنمایی های ایشان تامین این پایان نامه بسیار مشکل بود .
از سرکار خانم دکتر نازنین ملکیان
به دلیل یاری ها و راهنمایی های بی چشمداشت ایشان که بسیاری از سختی ها را برایم
آسان تر نمودند،سپاسگذارم .

چکیده پایان نامه ( شامل خلاصه ، اهداف ، روش های اجرا و نتایج بدست آمده ) :
امروزه در هیچ جای جهان جامعه ای را نمی یابیم که مصون از انواع آسیبهای اجتماعی باشد .اعتیاد وسوءاستفاده افراد از موادمخدر از جمله مسائل اجتماعی است که بشریت را در معرض خطر جدی قرار داده و غالب کشورهای جهان به نحوی از انحاء با این معضل اجتماعی مواجه هستند . تلویزیون به عنوان یک رسانه جمعی قوی می تواند هم در بازنمایی این گروه و هم در نشان دادن مسائل و مشکلات آنها فعالیت داشته باشد در مطالعه حاضر اولین سئوالی که مطرح می شود این است که تلویزیون در برنامه های خود ،خصوصاً در سریالهای تلویزیونی که پربیننده ترین برنامه های این رسانه جمعی است ، چقدر توانسته وضع موجود معتادان را به بینندگان نشان دهد و تا چه میزان پیامدهای اعتیاد و مسائل معتادان را با محتوایی مناسب به تصویر بکشد؟ مطالعه محتوای سریالهای پخش شده از سیمای مرکز هرمزگان در رابطه با معتادان که درسالهای 90 – 88 پخش شده است می تواند از جهات گوناگون از جمله : جامعه پذیر کردن ، الگو دهی ،تغییر نگرش ، جهت دهی به اندیشه ها ، آگاهی دهی به مخاطبین و دادن اطلاعات به تولید کنندگان برنامه هایی در این رابطه نیز حائز اهمیت باشد . دراین پژوهش هدف ، شناخت میزان به تصویر کشیده شدن گروه معتاد در سریالهای مورد بررسی برحسب جنس ، سن، شغل ، تحصیلات ، وضع تأهل ، درآمد و مقولاتی چون برخورد افراد جامعه و همچنین خانواده با فرد معتاد است . جامعه آماری در این پژوهش شامل کلیه سریالهایی است که توسط شبکه استانی مرکز هرمزگان در سالهای 1388 و 1390پخش شده و به اعتیاد پرداخته اند . نمونه مورد مطالعه دربرگیرنده هشت سریال است که به طور تصادفی انتخاب شده اند . سریالهایی که بیش از 17 قسمت داشته اند به طور تصادفی 13 قسمت آنها انتخاب شده و در کل 67 قسمت مشتمل بر 2680 دقیقه مورد تحلیل محتوا قرار گرفته است . روش تحقیق در این پژوهش مطالعه اسنادی و تحلیل محتوا و منبع مورد مطالعه سریالهاست. در این پژوهش نخست متغیرها مشخص شده ، سپس شاخصها ی هر متغیر شناسایی ، کدگذاری و شمارش می شوند .
یافته های این تحقیق شامل دو بخش است که بخش اول ، بررسی نتایج مطالعات میدانی در رابطه با معتادان و بخش دوم ، تحلیل محتوای سریالهای نشان داده شده در این رابطه در سالهای 90–88 می باشد . نتایج مطالعه نشان داد که : سریال « پرواز در حباب » بیشترین صحنه ها را در رابطه با اعتیاد ، مسائل و مشکلات آن مطرح کرده است . در کلیه سریالها تنها مردان معتاد به تصویر کشیده شده اند در حالی که مطالعات میدانی مورد بررسی نشان داده است که زنان معتاد مسائل و مشکلات خاص خود را دارند که باید به طور خاص به آنها پرداخته شود . هم در مطالعات میدانی و هم در سریالها ، جوانان معتاد بیشترین میزان را داشته اند . بیکاری و تجرد مهمترین ویژگی معتادان است .
کلید واژگان : اعتیاد . پیامدهای اعتیاد . وضعیت اجتماعی .وضعیت اقتصادی .وضعیت جمعیت شناختی . تلویزیون
فهرست مقالات مستخرج از پایان نامه
تحلیل محتوای وضعیت جامعه شناختی معتادین در سریال های پخش شده از استان هرمزگان
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول : کلیات
1-1 پیشگفتار …………………………………………………………………………………………………………………………………. 2
1-2 بیان مساله ……………………………………………………………………………………………………………………………..2
1-3 ضرورت و اهمیت تحقیق ………………………………………………………………………………………………………….4
1-4 هدف های تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………….5
1-5 سوال های تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………..6
1- 6 فرضیه ها ………………………………………………………………………………………………………………………………..6
فصل دوم : ادبیات تحقیق 2-1 مقدمه ( معضل اعتیاد – قدرت رسانه )…………………………………………………………………………………9
2- 2 مبانی و چهار چوب نظری تحقیق ………….. …………………………………………………………………………13
2- 3 پیشینه مطالعاتی تحقیق……………………………………………………………………………………………………. 25
فصل سوم : روش شناسی تحقیق
3-1روش تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………………..38
3- 2 جامعه آماری و نمونه مورد مطالعه………………………………………………………………………………………..38
3-3 جمع آوری داده ها ………………………………………………………………………………………………………………..39
3-4 تعریف نظری مفاهیم اصلی ……………………………………………………………………………………………….. 39
3-5 تعریف عملیاتی مفاهیم ………………………………………………………………………………………………………. 39
3-6 واحد تحلیل ………………………………………………………………………………………………………………………….40
3-7 واحد ثبت و واحد شمارش ………………………………………………………………………………………………….40
3-8 اعتبار و روایی داده ها ………………………………………………………………………………………………………….41
3-9 تحلیل داده ها ……………………………………………………………………………………………………………………..41
فصل چهارم : یافته های مربوط به تحلیل محتوای سریال ها
مقدمه
4-1 صحنه های مربوط به اعتیاد در سریال ها …………………………………………………………………………44
4-2 جنس شخصیتهای معتاد …………………………………………………………………………………………………45
4-3 سن شخصیتهای معتاد …………………………………………………………………………………………………….46
4-4 شغل شخصیتهای معتاد ………………………………………………………………………………………………….47
4-5 وضع تأهل شخصیتهای معتاد ……………………………………………………………………………………………48
4-6 تحصیلات شخصیتهای معتاد ………………………………………………………………………………………………49
4-7 سن بر اساس صحنه ها ……………………………………………………………………………………………………..50
4-8 شغل بر اساس صحنه ها ……………………………………………………………………………………………………51
4-9 وضعیت تأهل بر اساس صحنه ها ………………………………………………………………………………………52
4-10 تحصیلات بر اساس صحنه ها …………………………………………………………………………………………..53
4-11 درآمد بر اساس صحنه ها ………………………………………………………………………………………………..53
4-12 پایگاه طبقاتی بر اساس صحنه ها ……………………………………………………………………………………54
4-13 منطقه محل سکونت بر اساس صحنه ها …………………………………………………………………………55
4-14 خاستگاه جغرافیایی بر اساس صحنه ها …………………………………………………………………………..56
4-15 دوستان بر اساس صحنه ها ……………………………………………………………………………………………..57
4-16 ثبات خانوادگی بر اساس صحنه ها ………………………………………………………………………………….58
4-17 انگیزه اعتیاد بر اساس صحنه ها ……………………………………………………………………………………..59
4-18 پیامد اعتیاد بر اساس صحنه ها ………………………………………………………………………………………60
4-19 نوع برخورد خانواده با معتاد بر اساس صحنه ها ……………………………………………………………….61
4-20 برخورد جامعه با معتاد بر اساس صحنه ها ………………………………………………………………………62
4-21 نگرش فرد معتاد نسبت به اعتیاد بر اساس صحنه ها ……………………………………………………..63
4-22 نوع مواد مصرفی بر اساس صحنه ها …………………………………………………………………………………64
4-23 پیشنهادات ارائه شده برای ترک اعتیاد بر اساس صحنه ها ………………………………………………65
4-24 ویژگیهای افراد بعد از ترک بر اساس صحنه ها ……………………………………………………………….66
4-25 نگرش مردم نسبت به ترک اعتیاد بر اساس صحنه ها …………………………………………………….67
4-26 سریال و جنس……………………………………………………………………………………………………………………68
4-27 سریال و سن………………………………………………………………………………………………………………………..69
4-28 سریال و شغل ……………………………………………………………………………………………………………………70
4-29 سریال و تحصیلات…………………………………………………………………………………………………………….71
4-30 سریال و درآمد…………………………………………………………………………………………………………………..72
4-31 سریال و وضع تأهل…………………………………………………………………………………………………………..73
4-32 سریال و منطقه محل سکونت…………………………………………………………………………………………74
4-33 سریال و خاستگاه جغرافیایی……………………………………………………………………………………………75
4-34 سریال و انگیزه اعتیاد……………………………………………………………………………………………………..76
4-35 سریال و برخورد خانواده…………………………………………………………………………………………………77
4-36 سریال و برخورد جامعه…………………………………………………………………………………………………..78
4-37 سریال و نگرش نسبت به اعتیاد………………………………………………………………………………………79
4 -38 سریال و نوع مواد………………………………………………………………………………………………………….80
4-39 سریال و نگرش مردم نسبت به ترک اعتیاد…………………………………………………………………..81
فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات
5-1 مقدمه …………………………………………………………………. ……………………………………………………….. 83
5-2 نتیجه گیری …………………………………………………………………………. …………………………………… 83
5-3 پیشنهادات ………………………………………………………………………………………………………………….. 88
5-4 فهرست منابع و مآخذ……………………………………………………………………………………………………….90
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول شماره(4- 1) : توزیع فراوانی صحنه های مربوط به اعتیاد در سریال ها ………………………….44
جدول شماره(4- 2) : توزیع فراوانی داده های مربوط به جنس شخصیتهای معتاد ……………………..45
جدول شماره(4- 3) : توزیع فراوانی داده های مربوط به سن شخصیتهای معتاد …………………………46
جدول شماره(4= 4) : توزیع فراوانی داده های مربوط به شغل شخصیتهای معتاد ……………………….47
جدول شماره(4- 5) : توزیع فراوانی داده های مربوط به وضع تأهل شخصیتهای معتاد ………………48
جدول شماره(4- 6) : توزیع فراوانی داده های مربوط به تحصیلات شخصیتهای معتاد…………………49
جدول شماره(4- 7) : توزیع فراوانی داده بر حسب سن ……………………………………………………………….50
جدول شماره(4- 8) : توزیع فراوانی داده بر حسب شغل………………………………………………………………..51
جدول شماره(4- 9) : توزیع فراوانی داده بر حسب وضعیت تأهل…………………………………………………52
جدول شماره(4- 10) : توزیع فراوانی داده بر حسب تحصیلات……………………………………………………53
جدول شماره(4- 11) : توزیع فراوانی داده بر حسب پایگاه طبقاتی………………………………………………54
جدول شماره(4- 12) : توزیع فراوانی داده بر حسب منطقه محل سکونت……………………………………55
جدول شماره(4- 13) : توزیع فراوانی داده بر حسب خاستگاه جغرافیایی……………………………………..56
جدول شماره(4- 14) : توزیع فراوانی داده بر حسب دوستان………………………………………………………..57
جدول شماره(4- 15) : توزیع فراوانی داده بر حسب ثبات خانوادگی……………………………………………..58
جدول شماره(4- 16) : توزیع فراوانی داده بر حسب انگیزه اعتیاد………………………………………………..59
جدول شماره(4- 17) : توزیع فراوانی داده بر حسب پیامد اعتیاد……………………………………………….60
جدول شماره(4- 18) : توزیع فراوانی داده بر حسب نوع برخورد خانواده با معتاد………………………..61
جدول شماره(4- 19) : توزیع فراوانی داده بر حسب برخورد جامعه با معتاد……………………………….62
جدول شماره(4- 20) : توزیع فراوانی داده بر حسب نگرش فرد معتاد نسبت به اعتیاد……………..63
جدول شماره(4- 21) : توزیع فراوانی داده بر حسب نوع مواد مصرفی……………………………………………64
جدول شماره(4- 22) : توزیع فراوانی داده بر حسب پیشنهادات ارائه شده برای ترک اعتیاد……….65
جدول شماره(4- 23) : توزیع فراوانی داده بر حسب ویژگیهای بعد از ترک……………………………………66
جدول شماره(4- 24) : توزیع فراوانی داده بر حسب نگرش مردم نسبت به ترک اعتیاد………………..67
جدول شماره(4- 25) : توزیع فراوانی داده ها بر حسب سریال و جنس…………………………………………68
جدول شماره(4- 26) : توزیع فراوانی داده ها بر حسب سریال و سن……………………………………………..69
جدول شماره(4- 27) : توزیع فراوانی داده ها بر حسب سریال و شغل …………………………………………70
جدول شماره(4- 28) : توزیع فراوانی داده ها بر حسب سریال و تحصیلات…………………………………71
جدول شماره(4- 29) : توزیع فراوانی داده ها بر حسب سریال و درآمد………………………………………..72
جدول شماره(4- 30) : توزیع فراوانی داده ها بر حسب سریال و وضع تأهل…………………………………73
جدول شماره(4- 31) : توزیع فراوانی داده ها بر حسب سریال و منطقه محل سکونت…………………74
جدول شماره(4- 32) : توزیع فراوانی داده ها بر حسب سریال و خاستگاه جغرافیایی…………………75
جدول شماره(4- 33) : توزیع فراوانی داده ها بر حسب سریال و انگیزه اعتیاد……………………………..76
جدول شماره(4- 34) : توزیع فراوانی داده ها بر حسب سریال و برخورد خانواده……………………….77
جدول شماره(4- 35) : توزیع فراوانی داده ها بر حسب سریال و برخورد جامعه…………………………78
جدول شماره(4- 36) : توزیع فراوانی داده ها بر حسب سریال و نگرش نسبت به اعتیاد……………79
جدول شماره(4- 37) : توزیع فراوانی داده ها بر حسب سریال و نوع مواد………………………………….80
جدول شماره(4- 38) : توزیع فراوانی داده ها بر حسب سریال و نگرش مردم به ترک اعتیاد……81
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار شماره(4- 1) ……………………………………………………………………………………………………………………..44
نمودارشماره(4- 2) ………………………………………………………………………………………………………………………45
نمودار شماره(4- 3) ……………………………………………………………………………………………………………………..46
نمودارشماره(4- 4) ………………………………………………………………………………………………………………………47
نمودار شماره(4- 5) ……………………………………………………………………………………………………………………..48
نمودارشماره(4- 6) ………………………………………………………………………………………………………………………49
نمودار شماره(4- 7) …………………………………………………………………………………………………………………….50
نمودارشماره(4- 8) ……………………………………………………………………………………………………………………..51
نمودار شماره(4- 9) …………………………………………………………………………………………………………………….52
نمودار شماره(4- 10) ………………………………………………………………………………………………………………….53
نمودار شماره(4- 11) ………………………………………………………………………………………………………………….54
نمودار شماره(4- 12) …………………………………………………………………………………………………………………..55
نمودار شماره(4- 13) …………………………………………………………………………………………………………………..56
نمودار شماره(4- 14) …………………………………………………………………………………………………………………..57
نمودار شماره(4- 15) …………………………………………………………………………………………………………………..58
نمودار شماره( 4-16) …………………………………………………………………………………………………………………..59
نمودار شماره(4- 17) …………………………………………………………………………………………………………………..61
نمودار شماره(4- 18) …………………………………………………………………………………………………………………..62
نمودار شماره(4- 19) …………………………………………………………………………………………………………………..63
نمودار شماره(4- 20) …………………………………………………………………………………………………………………..64
نمودار شماره(4- 21) …………………………………………………………………………………………………………………..65
نمودار شماره(4- 22) …………………………………………………………………………………………………………………..66

فصل اول
کلیات طرح
1-1 مقدمه
1-2 بیان مساله
1-3 ضرورت و اهمیت تحقیق
1-4 هدفهای تحقیق
1-5 سوالات تحقیق
1-6 فرضیه های تحقیق
1-1 پیشگفتار
امروزه در هیچ جای جهان جامعه ای را نمی یابیم که مصون از انواع آسیبهای اجتماعی باشد .اعتیاد و سوءاستفاده افراد از مواد مخدر از جمله مسائل اجتماعی است که بشریت را در معرض خطر جدی قرار داده و غالب کشورهای جهان به نحوی از انحاء با این معضل اجتماعی مواجه هستند . تلویزیون به عنوان یک رسانه جمعی قوی می تواند هم در بازنمایی معتادان و هم در نشان دادن مسائل و مشکلات آنها فعالیت داشته باشد . در مطالعه حاضر اولین سئوالی که مطرح می شود این است که تلویزیون در برنامه های خود ،خصوصاً در سریالهای تلویزیونی که پربیننده ترین برنامه های این رسانه جمعی است ، چقدر توانسته وضع موجود معتادان را به بینندگان نشان دهد و تا چه میزان پیامدهای اعتیاد و مسائل معتادان را با محتوایی مناسب ، به تصویر کشیده است ؟
مطالعه محتوای سریالهای پخش شده از سیمای مرکز هرمزگان در رابطه با معتادان که در سال 88 تا 90 پخش شده است از جهات جامعه پذیر کردن ،الگو دهی ،تغییر نگرش و جهت دهی به اندیشه ها و آگاهی دهی به مخاطبین و دادن اطلاعات به تولید کنندگان برنامه های در این رابطه نیز می تواند حائز اهمیت باشد . در این پژوهش هدف شناخت میزان به تصویر کشیده شدن گروه معتاد در سریالهای مورد بررسی بر حسب جنس ، سن، شغل ، تحصیلات ، وضع تأهل ، درآمد و مقولاتی نظیر انگیزه اعتیاد ،پیامدهای اعتیاد و برخورد افراد جامعه و خانواده با فرد معتاد است .
1-2 بیان مساله
اعتیاد ، خشونت ، انواع بزهکاری ، کودکان کار، کودکان خیابانی ، فرار دختران و …… از جمله آسیب های اجتماعی هستند که در تمامی جوامع ، چه پیشرفته و چه در حال توسعه وجود دارند . اعتیاد و سوءاستفاده افراد از موادمخدر از جمله مسائل اجتماعی است که بشریت را در معرض خطر جدی قرار داده و غالب کشورهای جهان به نحوی از انحاء با این معضل اجتماعی مواجه هستند. ایران هم از این قاعده مستثنی نیست. براساس آمارهای رسمی ستاد مبارزه با مواد مخدر ، بیش از سه میلیون نفر از مردم ایران معتاد به مواد مخدرند که دست کم 350 هزارنفر از آنها به هروئین اعتیاد دارند . دولت سالیانه 800 میلیون دلار صرف مبارزه با مواد مخدر می کند و طی سالهای پس از انقلاب حدود سه هزار نفر ازافراد نیروهای انتظامی و امنیتی ایران در این مبارزه جان خود را از دست داده اند، با این حال اعتیاد و قاچاق مواد مخدر همچنان در ردیف مشکلات عمده کشور باقی مانده است. (http:/www.drug-abuse.brainsip.com) نتایج مطالعات درمورد وضعیت موجود معتادان و ویژگیهای فردی ،خانوادگی، اقتصادی و اجتماعی آنها حاکی از آن است که: اکثر معتادان جوان(20-30سال) و شهری اند. تحصیلات آنها پایین است و در مشاغل کارگری و خدماتی مشغولند. اکثراً مجردند ،سیگار زیاد می کشند و اولین ماده ای که مصرف کرده اند، تریاک بوده است. دوستان اولین کسانی هستند که آنها را با مواد مخدر آشنا کرده اند و در محله مورد سکونت آنها اکثر افراد معتادند . اکثراً در خانواده های فقیر و متزلزل زندگی می کنند و یکی از اعضای خانواده(پدر یا برادر)معتاد است.سابقه درگیری با پلیس،زندانی شدن خصوصاً به دلیل سرقت و خرید و فروش مواد مخدر دارند.
از طرفی برنامه های دولت در بازپروری معتادان نیز نتوانسته کارساز باشد تا آنجا که حتی نگهداری معتادان در مراکز بازپروری و زندانها نیز تضمینی بر ترک آنان نیست . توزیع مواد مخدر در زندان ها یکی از عوامل عمده ایست که برنامه های بازپروری معتادان را با شکست مواجه می کند.
به یقین، پیشگیری از سوق افراد به سوی مواد مخدر و نه گفتن به این بلای خانمانسوز ، مهمترین برنامه در جهت مبارزه با این مسأله است . بدین منظور، یکی از برنامه هایی که می تواند تأثیر بسیار زیاد داشته باشد ،آگاه سازی اعضای جامعه و برنامه ریزی برای پیشگیری از این مسأله است .تجربه کشورهایی که در این راستا موفق بوده اند نشان داده است که آگاه سازی و نشان دادن پیامدهای سوء و مخرب آن می تواند یکی از راه های مؤثر کاهش این معضل باشد و رسانه ها از جمله امکاناتی هستند که می توان با استفاده از آنها به این امر پرداخت. از طرفی تلویزیون به عنوان یک رسانه جمعی قوی می تواند هم در بازنمایی این گروه و هم در نشان دادن مسائل و مشکلات آنها فعالیت داشته باشد زیرا تلویزیون رسانه ای است که همه ی قوای ادراکی انسان (عقل، خیال و وهم) را تحت تأثیر قرار می دهد و از این رو، یکی از ویژگی های متمایز کننده ی تلویزیون کیفیت و جذابیت آن است. این ویژگی، جزو جدا ناشدنی این رسانه است. تلویزیون تمرکز و توجه چشم و گوش را می طلبد، توجه را به حرکت در یک فضای کوچک معطوف می کند. این جعبه ی جادویی کنار میز غذاخوری و یا هر جایی که مناسب تر تشخیص داده شود، قرار می گیرد . استفاده کننده از تلویزیون به بیرون رفتن از خانه و تهیه ی بلیط نیاز ندارد، بدون آنکه از صندلی خود بلند شود، می تواند با استودیو، صحنه های نمایش و دوربین های خبری در دور دست ها ارتباط دیداری و شنیداری برقرار کند. ( شرام، لایل و بی پارکر، 1377: 83) همچنین تلویزیون تصاویری پویا به شکل نمادین، همراه با زبان و صدا و موسیقی منتقل می کند. از این رو، کلیه ی شرایط لازم برای توجه و جذب در این رسانه فراهم آمده است و این ویژگی تلویزیون را به قدرتمندترین رسانه ی جمعی از سایر رسانه ها متمایز می کند. (شرام و دیگران، 1377 :84 )
از این رو اولین سئوال این پژوهش این است که تلویزیون در سریال های خود چقدر توانسته وضع موجود این معضل اجتماعی را به بینندگان نشان دهد وتا چه میزان پیامدهای اعتیاد و مسائل معتادان را با محتوایی مناسب ، به تصویر کشیده است ؟
1 -3 اهمیت و ضرورت تحقیق
از دست دادن سرمایه انسانی از مهمترین زیان های استفاده از مواد مخدر برای جوامع درگیر آن است. افرادی که می توانند نیرو و توان خود را در جهت عمران و پیشرفت کشور به کار گیرند و در سازندگی آن سهیم باشند، با سوءاستفاده از مواد مخدر هرز رفته و یا از بین می روند.
با توجه به تاثیر بسیار قوی ای رسانه ها برتمام جنبه های زندگی اجتماعی، استفاده مناسب وخلاقانه از آنها می تواند موجب شود که مردم استفاده کنندگانی فعال باشند تا منفعل و در این مورد تلویزیون به عنوان یک رسانه جمعی ، به طور همزمان سه نقش اطلاع رسانی ، سرگرمی و آموزش را ایفا می کند و به طور محسوس و نا محسوس بر اذهان عمومی مؤثر است .
از سوی دیگر از آنجا که اعضای جامعه خصوصاً بچه ها و نوجوانان بسیار در معرض تلویزیون قرارمی گیرند ، تعیین اینکه تلویزیون چه نوع تأثیر جامعه پذیرسازی بر آنها دارد ،بسیار مهم می باشد . یکی از نقشهای تلویزیون به تصویر کشیدن واقعیتهاست . با مطالعه برنامه های در رابطه با اعتیاد ،این ارزیابی بدست می آید که تا چه حد تلویزیون توانسته در نشان دادن واقعیتهای در رابطه با این مسئله موفق باشد ، کاستیها در این رابطه کدامند و بر کدام جنبه باید تأکید بیشتری شود.
محتوای پیام های تلویزیونی و شکلی که ارائه می شوند هنگامی مهم است که مقدار وقتی که افراد صرف دیدن برنامه های تلویزیونی می کنند، مورد توجه قرار گیرد . برآورد شده است، متوسط وقتی که بینندگان برای تماشای تلویزیون صرف می کنند، تقریباً 4ساعت در روز است (condry & et all,1988) . تغییر شیوه های آگاهی دهی از دیگر مواردیست که تولید کنندگان برنامه ها باید بدان توجه داشته باشند. برای آگاهی دهی به نوجوانان و جوانان کنجکاو و حساس برنامه های مبتنی بر ترس نمی تواند مؤثر باشد. با توجه به نتایج مطالعات درمورد تأثیر تلویزیون و شیوه های اطلاع رسانی توسط این رسانه جمعی، ضرورت بررسی علمی محتوای پیام های ارسال شده ، از یکسو به لحاظ تأثیری که بر فرهنگ اجتماعی می گذارد و ازسوی دیگر به دلیل اینکه پیام های ارسال شده ، منعکس کننده فرهنگ جامعه یا دوره خاصی از زمان است ،اجتناب ناپذیر می شود. جامعه پذیری یکی دیگر از نقشهای بسیار مهم رسانه های جمعی خصوصأ تلویزیون می تواند باشد کودکان ،نوجوانان و جوانان شخصیتهای اصلی برنامه ها خصوصأ در فیلمها و سریالها را الگوی خویش قرار داده و بخشی از جامعه پذیری آنها براین اساس شکل می گیرد . درصورتی که در این برنامه ها به ابعاد روانشناختی، جامعه شناختی و آسیب شناسی اجتماعی توجه نشود می تواند اثر منفی برجای بگذارد . با تحلیل محتوای برنامه های تلویزیونی مرتبط با گروههای خاص، در این زمینه نیز می توان تولید کنندگان و دست اندرکاران تولید این برنامه ها را یاری رساند تا تصویری از آنچه که ارائه داده اند ، داشته باشند و جنبه های ضعیف را تقویت کرده و جنبه های منفی را کاهش دهند.
مطالعه محتوای سریال های پخش شده از سیمای مرکز هرمزگان در رابطه با معتادان که طی سالهای 88 و 1390 پخش شده است می تواند از دیدگاه جامعه پذیر کردن و آگاهی دهی به مخاطبان نیز حائز اهمیت باشد.
1-4 اهداف تحقیق
در این پژوهش اهداف زیر دنبال خواهد شد:
شناخت ویژگی های جمعیت شناختی معتادین (سن ، جنس ، تحصیلات و تاهل در سریال ها )
شناخت ویژگی های اجتماعی ( طبقه اجتماعی ، محل سکونت ، عواقب اعتیاد، گروه همسالان و دوستان معتادین و…)
شناخت ویژگی های اقتصادی ( شغل – درآمد )
مقایسه ویژگی های ارائه شده از معتادین در سریال ها با واقعیت
1-5سؤالات تحقیق:
1-5-1 ویژگی های جمعیت شناختی :
1-معتادان در سریالهای مورد بررسی بیشتر از چه جنسی هستند؟
2-معتادان در سریالهای مورد مطالعه از نظر تحصیلات چگونه نشان داده شده اند؟
3-چه سنینی از معتادان در سریالهای مورد بررسی دارای بیشترین فراوانی است؟
4-معتادان در سریالهای مورد مطالعه از نظر وضع تأهل چگونه نشان داده شده اند؟
1-5-2 ویژگی های اقتصادی :
1-معتادان در سریالهای مورد بررسی بیشتر در چه مشاغلی نشان داده شده اند؟
2-معتادان در سریالهای مورد بررسی به لحاظ درآمد چگونه نشان داده شده اند؟
1-5-3 ویژگی های اجتماعی:
1- معتادان در سریالهای مورد بررسی بیشتر از چه مناطقی نشان داده شده اند؟
2- معتادان در سریالهای مورد بررسی بیشتر شهری هستند یا روستایی؟
3- گروه دوستان و همسالان در سریالهای مورد بررسی ،با چه ویژگیهای رفتاری نشان داده شده اند؟
4-عواقب اعتیاد در سریالهای مورد بررسی چه میزان مثبت یا منفی نشان داده شده است؟
1-6 فرضیه‏های تحقیق:
1-6-1 ویژگی های جمعیت شناختی
1- به نظر می رسد که بین جنس معتادین در سریال ها و دنیای واقعی تفاوت معنادار وجود ندارد .
2- به نظر می سد که بین سن معتادین در سریال ها و دنیای واقعی تفاوت معنادار وجود ندارد .
3- به نظر می رسد که بین وضعیت تاهل معتادین در سریال ها و دنیای واقعی تفاوت معنادار وجود ندارد .
4- به نظر می رسد که بین تحصیلات معتادین در سریال ها و دنیای واقعی تفاوت معنادار وجود ندارد .
1-6-2 ویژگی های اجتماعی
1- به نظر می رسد که بین منطقه محل سکونت معتادین در سریال ها و دنیای واقعی تفاوت معنادار وجود ندارد .
2- به نظر می رسد که بین خاستگاه جغرافیایی معتادین در سریال ها و دنیای واقعی تفاوت معنادار وجود ندارد .
3- به نظر می رسد که بین دوستان معتادین در سریال ها و دنیای واقعی تفاوت معنادار وجود ندارد .
4- به نظر می رسد که بین عواقب اعتیاد در سریال ها و دنیای واقعی تفاوت معنادار وجود ندارد .
1-6-3 ویژگی های اقتصادی
1-به نظر می رسد که بین شغل معتادین در سریال ها و دنیای واقعی تفاوت معنادار وجود ندارد .
2-به نظر می رسد که بین سطح درآمد معتادین در سریال ها و دنیای واقعی تفاوت معنادار وجود ندارد .
فصل دوم
ادبیات تحقیق
2-1 مقدمه
2-2 مبانی و چهار پوب نظری تحقیق
2-3 پیشینه مطالعاتی تحقیق
2-1 مقدمه
معضل اعتیاد – قدرت رسانه
امروزه درهیچ جای جهان جامعه ای را نمی یابیم که مصون از انواع آسیب های اجتماعی باشد .
اعتیاد وسوءاستفاده افراد از موادمخدر از جمله مسائل اجتماعی است که بشریت را در معرض خطر جدی قرار داده و غالب کشورهای جهان به نحوی از انحاء با این معضل اجتماعی مواجه هستند .
(http://www.aegis.com/news/bbc/2007/ )
برطبق گزارشUN درسال2008 ، 8/2%ازجمعیت ایران به هروئین یا تریاک معتاد بوده اند.این میزان درلائوس2/1 %،درتاجیکستان 2% ودرپاکستان 7/1% می باشد.ttp://Mondediplo.com/2007/03/14)
استان های خراسان ، سیستان و بلوچستان و کرمان بیش از سایر استانها از سوءاستفاده از موادمخدر متأثر هستند . ( همان منبع )
براساس آمارهای مراکز بازتوانی سرپایی اعتیاد سازمان بهزیستی کشور – در سال هشتاد و هفت – 83 % معتادین پذیرش شده در این مراکز در سنین 20 تا40 سالگی می باشند ،90% سابقه کشیدن سیگار از سنین 15تا19 سالگی دارند و 38 % نیز اولین بار در میهمانی های دوستانه اقدام به مصرف مواد مخدر کرده اند . (همان منبع )
نتایج مطالعات درمورد وضعیت موجود معتادان و ویژگیهای فردی ،خانوادگی، اقتصادی و اجتماعی آنها حاکی از آن است که: اکثر معتادان جوان(20-30سال) و شهری اند ، تحصیلات آنها پایین است و در مشاغل کارگری و خدماتی مشغولند ، اکثراً مجردند ، سیگار زیاد می کشند و اولین ماده مخدری که مصرف کرده اند، تریاک بوده است . دوستان ، اولین کسانی هستند که آنها را با مواد مخدر آشنا کرده اند و در محله مورد سکونت آنها ، اکثر افراد معتادند. اکثراً در خانواده های فقیر و متزلزل زندگی می کنند و یکی از اعضای خانواده (پدر یا برادر) معتاد است . سابقه درگیری با پلیس، زندانی شدن خصوصاً به دلیل سرقت و خرید و فروش مواد مخدر را دارند.
(حیدر نیا ، چرخیان : 1384، عدل 1383،قورچیان و همکاران:1377،پیران:1378، کمیسیون مبارزه با مواد مخدر:1388،تعلیم وتربیت: شماره48)
از طرفی تلویزیون به عنوان یک رسانه جمعی قوی می تواند هم در بازنمایی این گروه و هم در نشان دادن مسائل و مشکلات آنها فعالیت داشته باشد . تلویزیون رسانه ای است که همه ی قوای ادراکی انسان (عقل، خیال و وهم) را تحت تأثیر قرار می دهد. از این رو، یکی از ویژگی های متمایز کننده ی تلویزیون کیفیت و جذابیت آن است. این ویژگی، جزو جدا ناشدنی این رسانه است. تلویزیون تمرکز و توجه چشم و گوش را می طلبد، توجه را به حرکت در یک فضای کوچک معطوف می کند. این جعبه ی جادویی کنار میز غذاخوری و یا هر جایی که مناسب تر تشخیص داده شود، قرار می گیرد . استفاده کننده از تلویزیون به بیرون رفتن از خانه و تهیه ی بلیط نیاز ندارد، بدون آنکه از صندلی خود بلند شود، می تواند با استودیو، صحنه های نمایش و دوربین های خبری در دور دست ها ارتباط دیداری و شنیداری برقرار کند. (شرام، لایل و بی پارکر، 1377: 83) همچنین تلویزیون تصاویری پویا به شکل نمادین، همراه با زبان و صدا و موسیقی منتقل می کند. از این رو، کلیه ی شرایط لازم برای توجه و جذب در این رسانه فراهم آمده است و این ویژگی تلویزیون را به قدرتمندترین رسانه ی جمعی از سایر رسانه ها متمایز می کند. (ویلبر شرام و دیگران،1377 :84)
تلویزیون به عنوان یک رسانه جمعی ، به طور همزمان سه نقش اطلاع رسانی ، سرگرمی و آموزش را ایفا می کند وبه طور محسوس و نامحسوس بر اذهان عمومی مؤثر است . این رسانه همچنین می تواند به لحاظ جامعه پذیر کردن و اگاهی دهی به مخاطبان نیز حایز اهمیت باشد .
جامعه پذیر کردن
از نقشهای بسیار مهم رسانه های جمعی خصوصأ تلویزیون است . کودکان ،نوجوانان و جوانان شخصیتهای اصلی برنامه ها خصوصأ در فیلمها و سریال ها را الگوی خویش قرار داده و بخشی از جامعه پذیری آنها براین اساس شکل می گیرد . درصورتی که در این برنامه ها به ابعاد روانشناختی، جامعه شناختی و آسیب شناسی اجتماعی توجه نشود می تواند اثر منفی برجای بگذارد . با تحلیل محتوای برنامه های تلویزیونی مرتبط با گروههای خاص، در این زمینه نیز می توان تولید کنندگان و دست اندرکاران تولید این برنامه ها را یاری رساند تا تصویری از آنچه که ارائه داده اند ، داشته باشند و جنبه های ضعیف را تقویت کرده و جنبه های منفی را کاهش دهند.
یکی از نقشهای تلویزیون به تصویر کشیدن واقعیتهاست . با مطالعه برنامه هایی در رابطه با گروههای مطرح شده در بالا این ارزیابی بدست می آید که تا چه حد تلویزیون توانسته در نشان دادن واقعیتها در رابطه با این مسائل موفق باشد ، کاستیها در این رابطه کدامند و بر کدام جنبه باید تأکید بیشتری شود.
نقش دیگر تلویزیون آموزش است، با مطالعه و بررسی برنامه های تلویزیونی در رابطه با گروههای خاص و تحلیل محتوای آموزشی این برنامه ها مشاهده می شود که تلویزیون تا چه حد در این زمینه موفق بوده و نقایص کار کدامند.
آگاهی دهی به مخاطبین
این رسانه با پخش برنامه های مرتبط با معتادان و توجه ویژگیهای جامعه هدف می تواند ذهن بینندگان را نسبت به مخاطرات مرتبط با پدیده اعتیاد باز کرده و نیاز به هشیاری بیشتر در رابطه با مسائل جوانان و نوجوانان را در بینندگان تقویت نماید . با تحلیل محتوای این برنامه ها این بخش از کارکرد تلویزیون نیز ارزیابی شده و نقاط قوت و ضعف آن مشخص می گردد.
الگو دهی ، تغییر نگرش و جهت دهی به اندیشه ها از دیگر نقشهای تلویزیون است . این رسانه می تواند با طراحی و اجرای برنامه های خاص به اندیشه ها ، عقاید و نگرشهای نسل نوجوان و جوان سمت و سو دهد . با توجه به اینکه هدف نظام جمهوری اسلامی داشتن جامعه سالم و جوانان سالم است ، برنامه های تلویزیونی باید به گونه ای برنامه ریزی و ارائه شود که از یک سو تأثیر منفی برنامه های ماهواره ای را بزداید و از سوی دیگر قالب های اندیشه ای و رفتاری ای ارائه دهد که حاکی از اندیشه مترقی اسلامی بوده و قابل پذیرش برای نسل جوان باشد . با تحلیل محتوای برنامه های تلویزیونی در رابطه با معتادان میزان الگومند بودن این برنامه ها ، شدت و ضعف در این رابطه به بررسی گذاشته شده و با ارائه تصویر واقعی در این رابطه، به تولیدکنندگان می توان آنها را در جهت هرچه غنی تر کردن این بعد یاری رساند.
از آنجا که اعضای جامعه خصوصاً بچه ها و نوجوانان بسیار درمعرض تلویزیون قرار می گیرند ، تعیین اینکه تلویزیون چه نوع تأثیر جامعه پذیرسازی بر آنها دارد ،بسیار مهم می باشد . محتوای پیام های تلویزیونی و شکلی که ارائه می شوند هنگامی مهم است که مقدار وقتی که افراد صرف دیدن برنامه های تلویزیونی می کنند، مورد توجه قرار گیرد . برآورد شده است، متوسط وقتی که بینندگان برای تماشای تلویزیون صرف می کنند، تقریباً 4 ساعت در روز است (condry & et all,1988) . تغییر شیوه های آگاهی دهی از دیگر مواردیست که تولید کنندگان برنامه ها باید بدان توجه داشته باشند. برای آگاهی دهی به نوجوانان و جوانان کنجکاو و حساس برنامه های مبتنی بر ترس نمی تواند مؤثر باشد.
جایگزین های سوء استفاده از مواد مخدر مثل ورزش و موسیقی در برنامه های تلویزیونی برای جوانانی که در معرض خطر سوءاستفاده از مواد مخدر هستند می تواند بسیار مؤثر باشد . تولیدکنندگان برنامه ها معتقدند که اگر بتوانند با پخش این برنامه ها تعداد کسانی را که به دنبال سوءاستفاده از مواد مخدر هستند کاهش دهند به طور معنی داری تعداد جوانان در معرض خطر سوءاستفاده از مواد مخدر و هم ایدز را کاهش خواهند داد .
در مطالعه ای توسط «لویس دونوهیو» از مرکز تحقیقات دانشگاه کنتاکی نشان داده شده که نوجوانان و جوانان بسیار کنجکاو و حساس در مقایسه با همسالان آنها که کمتر به تجارب مهیج و جدید نیاز دارند ، بیشتر احتمال دارد از مواد مخدر استفاده کنند .همچنین ، بسیاری از پیام های رسانه ای سنتی در مورد منع سوء استفاده از مواد مخدر که بر خطرات استفاده از مواد مخدر تأکید دارد، بر این جوانان بسیار کنجکاو بی تأثیر است ، زیرا آنها ادراک متفاوتی از خطر دارند . به اعتقاد این محقق تبلیغات ، برنامه های تلویزیونی که از تاکتیکهای ترس استفاده می کنند می تواند بطور واقعی جاذبه استفاده از مواد مخدر را برای جوانان با کنجکاوی و حساسیت بسیار بالا ، افزایش دهد .
«نیل پست من »تلویزیون را به عنوان موضوع مطالعه،اندیشه یا نظام اطلاعاتی به طورخاص ساخت یافته که هدف آن تأثیرگذاری،یاد دادن،آموزش یا پرورش ذهن یا شخصیت جوانان است،مطرح می کند.
(Postman ,1985,p.145)
تلویزیون می تواند عمیقاً هم بر بچه ها و هم بر بزرگسالان تأثیر بگذارد . همانطورکه «کورتنی و وایپل »اشاره کرده اند تلویزیون می تواند بر رشد عقلانی ، تغییر نگرشها ، ایجاد رفتار پرخاشگرانه ، آموزش جامعه پذیری سیاسی و آموزش عقاید قالبی مؤثر برای افراد باشد .
(Courtny & Whiple , 1983 ,pp45-46)
نمونه ای از تأثیر سوء برنامه ها و تبلیغات تلویزیونی مقاله ای است که در واشنگتن پست در نهم جون 2007 چاپ شده است. در این مقاله آمده تلویزیون با تبلیغ آبجو و مشروبات الکلی به عنوان چیزی که لذت آور ، سر حال کننده است ، بچه ها را به سوی انواع جرائم و انحرافات که ناشی از مصرف مشروبات الکلی است ،سوق می دهد . هنگامی که در تبلیغات تلویزیونی مشروبات الکلی به عنوان کالایی با کارکرد مثبت معرفی می شود و والدین نیز به راحتی به فرزندان خود اجازه مصرف مشروبات الکلی را می دهند ، آنها را به سمت بزهکاری سوق می دهند . در جامعه امریکا بیش از 17000 مرگ ناشی از تصادفهای بسیار شدید ، صدها هزار مجروح ، تخریب میلیونها دلار دارایی ، صدها هزار تجاوز جنسی و تهاجم به قصد آزار ، محصول سوء استفاده از مشروبات الکلی و مواد مخدر است. این در حالی است که در تبلیغات تلویزیونی و مجلات شاهد تبلیغ این هستیم که آبجو و مشروبات الکلی به ما شادی ، تهییج و لذت می دهد . به عنوان یک موضوع سلامت عمومی ، خوردن مشروبات توسط افراد نابالغ و سوء استفاده از الکل با میزان مرگ و میر و صدمات بسیار بالا همراه است . کارخانه های آبجو و مشروب سازی در مورد مزایای محصولاتشان از طریق تبلیغات به طور مداوم به مردم دروغ می گویند و مردم میلیونها دلار در سال صرف مشروبات می کنند تا لذت ببرند ،بخندند و تا حدی هم ممکن است واقعیت داشته باشد . محصولات این کمپانیها منجر به نتایج مخرب ، فجیع و بسیار پرهزینه می شود . نویسنده در پایان اشاره می کند که اگر می خواهیم سلامت عمومی ارتقاء یابد ، باید نگرش مردم و هنجارهای اجتماعی در این رابطه را تغییر دهیم و تلویزیون ازجمله ابزارهایی است که می تواند با عدم تبلیغ این محصولات و نشان دادن مضرات استفاده از آنها به تغییر این نگرش کمک کند.
2-2 مبانی و چهار چوب نظری
در نیم قرن گذشته نظریه‌پردازان و پژوهشگران فعال در قلمرو رسانه‌های ارتباط جمعی، تلاش کرده‌اند تا به قواعدی دست یابند که با به کاربستن آنها بتوان دامنه اثربخشی و اثرگذاری رسانه‌ها را فرونی بخشید. حاصل این تلاش‌ها فرمول‌بندی چند نظریه و مدل نظری در قلمرو ارتباطات جمعی و روان‌شناسی مخاطب و تراکم حجم فربهی از ادبیات پژوهشی در این قلمرو است. در هر یک از نظریه‌ها و مدل‌های ارائه شده در این قلمرو، هم حیطه کارکرد رسانه‌های جمعی، مورد علاقه و کنکاش نظام‌مند و عالمانه قرار گرفته است و هم دامنه اثرات آنها. محققان نیز با بهره‌گیری از مبانی آن مدل‌های نظری، اصول و قواعدی را فرمول‌بندی نموده‌اند که با به کاربستن آنها می‌توان دامنه اثرات یک رسانه را در دستکاری اذهان مخاطبان، تغییر سبک زندگی آنان و تعدیل و تغییر کنش‌های مختلف آنها، افزایش داد.
مرور ادبیات پژوهشی رسانه‌های اثربخش و تأثیرگذار، آشکار می‌سازد که برای رسانه حداقل سه گروه نظریه (تئوری) فرمول‌بندی شده‌اند.
-گروه اول را «نظریه‌های متقاعدسازی» نام نهاده‌اند. این گروه از نظریه‌ها، فرایند تغییر نگرش و مجاب‌سازی مخاطبان را مطمح‌نظر قرار داده‌اند. بانیان و حامیان این دسته از نظریه‌ها، بر این باورند که تأثیر نهادن بر مخاطبان و مجاب‌ساختن آنان، مستلزم رعایت برخی اصول و قواعدی است که اساساً بر گرفته از مطالعات و پژوهش‌های صورت گرفته در قلمرو روان‌شناسی، به ویژه روان‌شناسی اجتماعی، است.
– نظریه‌های گروه دوم به تبیین دامنه اثرات رسانه‌های عمومی پرداخته‌اند. به همین سبب، این گروه از نظریه‌ها به «نظریه‌های مربوط به اثرات وسایل ارتباط‌جمعی» اشتهار یافته‌اند. نظریه‌های مندرج در ذیل این گروه را می‌توان بر روی یک پیوستار جای داد. در یک سوی این پیوستار نظریه‌ای قرار دارد که تأثیر رسانه‌ها را در «دستکاری اذهان» مخاطبان، بی‌بدیل می‌داند. اما، در سوی دیگر پیوستار، نظریه‌هایی‌جای می‌گیرند که تأثیر رسانه‌ها را در دستکاری اذهان مخاطبان، و تعیین یا تغییر سبک زندگی آنان ناچیز می‌شمارند. در میانه پیوستار نیز نظریه‌های جای می‌گیرند که تأثیر رسانه‌ها را بر افکار و رفتار مخاطبان نه آنچنان زیاد می‌دانند که مخاطب را موجودی منفعل تلقی نمایند و نه آنچنان محدود که مخاطب را نفوذناپذیر قلمداد کنند.
در ذیل این گروه نظریه های گلوله جادویی ( سوزن تزریقی ) ، اثرات محدود رسانه ها ، نظریه کاشت ، نظریه جبر گرایی رسانه ای و نظریه مارپیچ سکوت جای می گیرد .
– گروه سوم نیز نظریه‌ها و فرضیه‌هایی هستند که شگردها و تکنیک‌های مورد استفاده رسانه‌ها برای «دستکاری تعمدی اذهان و رفتار مخاطبان» را مورد بحث و امعان‌نظر قرار می‌دهند.
در ذیل این گروه مدل‌های نظری، برجسته‌سازی و شکاف آگاهی و تکنیک تبلیغات جای می‌گیرند.
2-2-1 نظریه های رسانه
2-2-1-1 نظریه کاشت
یکی از مهمترین نظریه های مربوط به اثرات رسانه‌ها، «نظریه کاشت» است فرمول‌بندی این نظریه حاصل تحقیقات گسترده‌ای است که گربنر و دیگران (1980) پیرامون اثرات تلویزیون انجام دادند. به باور گربنر و همکارانش، تلویزیون با نفوذ فراگیر در بین خانواده‌ها مبادرت به کاشت جهان‌بینی، نقش‌ها و ارزش‌های رایج در ذهن آنان می‌نماید.
به زعم بانیان و حامیان نظریه کاشت، تلویزیون بیش از هر رسانه دیگری، اندیشه‌ها، سبک زندگی و روابط درون و برون فردی افراد جامعه را شکل می‌دهد. چرا که، این رسانه بیش از رسانه‌های دیگر در زندگی روزمره مردم حضور دارد.
دیدگاه اولیه گربنر و دیگران پیرامون تأثیر تلویزیون بر اندیشه و رفتار مخاطبان، انتقاداتی را برانگیخته است. از همین روی این محققان چند سال پس از ارائه نظریه اولیه خود، آن را مورد تجدیدنظر قرار دادند. آنها در نظریه تجدیدنظر شده خود دو مفهوم «متداول‌سازی» و «تشدید» را اضافه کردند. این دو مفهوم بر این واقعیت اذعان دارند که تماشای فزون از حد تلویزیون، اثرات متفاوتی بر گروه‌های اجتماعی مختلف بر جای می‌گذارد.
از نظر گربنر و دیگران، متداول‌سازی هنگامی روی می‌دهد که تماشای بیش از حد تلویزیون منجر به تقارن دیدگاه‌های مختلف می‌شود. تشدید نیز زمانی روی می‌دهد که اثر کاشت در یک گروه بیش از گروه‌های دیگر باشد.(سوربن و تانکارد، 1992: 293)
با وجود این، امروزه این واقعیت آشکار شده است که تلویزیون به تنهایی قادر به ایجاد نظرات، نگرش‌ها، احساسات و باورهای ثابت در مخاطبان نیست، بلکه تأثیر تلویزیون توسط متغیرها و عوامل دیگر تعدیل، یا تشدید، می‌شود. لیکن، شواهد زیادی وجود دارد که نشان می‌دهد تأثیر تلویزیون در کاشت نظرات و دیدگاه‌ها، در اقشار پائین جامعه بیش از اقشار متوسط و بالای جامعه است. ناگفته پیداست که این تفاوت ناشی از عوامل متنوع و متعددی است اما از بین عوامل متنوع، نقش عامل «دسترسی به سایر منابع اطلاعات» در اقشار متوسط و بالای جامعه، برجسته‌تر از سایر عوامل است.
2-2-1-2 برجسته‌سازیدر فرضیه برجسته‌سازی باور بر آن است که رسانه‌های خبری با ارائه و انتشار اخبار و اطلاعات دلخواه خویش، اندیشه مردم پیرامون موضوعات معین را شکل می‌دهند. به تعبیر روشن‌تر، فرضیه برجسته‌سازی اذعان می‌دارد که:
1-توجه رسانه‌های جمعی به موضوعات معین موجب می‌شود تا اهمیت آن موضوعات از نظر مردم افزایش یابد. به عبارت دیگر، رسانه‌ها بر درک عموم از اهمیت موضوعات تأثیر می‌گذارند.
2-رسانه‌های جمعی با پوشش زیاد خبری خود، نحوه اولویت‌بندی مشکلات عمومی توسط مردم را تعیین می‌نمایند.
3-رسانه جمعی اولویت‌ها خود را بر مردم تحمیل می‌نمایند. آنها اولویت‌های توده مردم را شکل می‌دهند.
4- رسانه‌های جمعی در برخی شرایط با پوشش خبری و محتوای خود، جهت‌گیری ذهنی سیاستمداران، مدیران و رهبران کشور را تعیین می‌نمایند.(رابینسون، 2003)
مفهوم برجسته‌سازی به شکل دقیقی در بیان لنگ و لنگ انعکاس یافته است. آنان اذعان داشته‌اند:
رسانه‌های جمعی توجه خود را به موضوعات خاص معطوف می‌دارند. آنها از چهره‌های سیاسی تصاویر عمومی می‌سازند و به صورت مستمر موضوعاتی را عرضه می‌کنند که نشان‌دهنده مسائلی است که توده مردم باید راجع به آنها فکر کنند، بدانند و احساس کنند (سوربن و تانکارد، 1992: 328).
فرضیه برجسته‌سازی در چند دهه گذشته تحقیقات و مطالعات وسیعی را معطوف خود ساخته است.
لیپمن (1965) با اذعان به این واقعیت که «رسانه‌های جمعی تصاویر اذهان ما را شکل می‌دهند» محققان را برای کنکاش در ابعاد و الزامات برجسته‌سازی رسانه‌ای برانگیخته است. مک کامبز و شاو (1972) با بررسی اثرات رسانه‌ها بر انتخابات 1986 امریکا، در زمره اولین کسانی قرار می‌گیرند که به صورت نظام‌مند اثرات برجسته‌سازی رسانه‌ای را مورد مطالعه قرار داده‌اند. آنان در بررسی‌های خود نشان دادند که رسانه‌ها با پوشش خبری ویژه و اغراق‌آمیز، تأثیر عمیقی بر «رأی‌دهندگان نامصمم» بر جای می‌گذارند و آنان را برمی‌انگیزند تا ضمن شرکت در انتخابات به کاندیدای معینی رأی دهند.
محققانی دیگری همچون اینگرام و دیگران (1990) برجسته‌سازی در تلویزیون و اثرات آن بر مخاطبان را مورد مطالعه قرار داده‌اند. آنان نشان داده‌اند که تلویزیون با تحت پوشش قرار دادن برخی موضوعات و نادیده گرفتن موضوعات دیگر، می‌تواند بر اذهان و رفتار مخاطبان تأثیر بگذارد. به باور این محققان، برجسته‌سازی تلویزیون بیشتر بر مخاطبانی تأثیر می‌گذارد که آگاهی چندانی پیرامون موضوعات پوشش داده شده نداشته باشند.
سوربن و تانکارد (1992) نیز با بررسی و مرور تحقیقات صورت گرفته پیرامون برجسته‌سازی در تلویزیون، نشان داده‌اند که پوشش تلویزیون، آگاهی عمومی پیرامون یک مسئله را افزایش می‌دهد.
لیکن، آنان تأکید کرده‌اند که تلویزیون تنها زمانی می‌تواند آگاهی و توجه مردم پیرامون یک مسئله را به صورت ناگهانی افزایش دهد که به صورت گسترده و «اغراق‌آمیز» آن مسئله را پوشش دهد.
محققانی مختلف در بررسی‌ها و مطالعات خود فرایند و الزامات برجسته‌سازی رسانه‌ها را شناسایی کرده‌اند. بسیاری از آنان بر این باورند که یک یا چند رسانه زمانی می‌توانند یک موضوع را برجسته ساخته و به عنوان اولویت اصلی مردم معرفی نمایید، که الزامات زیر را رعایت نمایند.
1- یافتن موضوع: نخستین گام برجسته‌سازی یافتن موضوعی است که از نظر رسانه‌ها واجد اهمیت و اولویت است. رسانه‌، معمولاً چنین موضوعی را براساس ملاک‌هایی نظیر ایدئولوژی حاکم، سخنان رهبران جامعه، مواضع یک حزب معین و یا ترجیحات خود، برمی‌گزینند.
2- قالب‌دار کردن موضوع گزینش شده: موضوع انتخاب شده زمانی مورد توجه عموم قرار می‌گیرد که دارای بار معنایی و هیجانی ویژه ای باشد. چنین معنا و قالبی باید برای مخاطبان جذاب و درخور اهمیت باشد.
3- پوشش فراگیر: یک موضوع قالب‌دار دارای معنا، زمانی در صدر موضوعات مورد اهمتیت مخاطبان قرار می‌گیرد که بارها، و با واژگان مختلف، تکرار شود.
نامگذاری ویژه. برای موضوع گزینش شده و دارای معنایی خاص، باید نامی ویژه انتخاب، و با آن به جامعه معرفی کرد. «رسوایی سیاسی»، «افتضاح انتخاباتی»، «اختلاس کلان»، «قتل‌های زنجیره‌ای»، «واتر گیت»، «ایران کنترا»، «روزنامه‌های زنجیره‌ای» و «حیف و میل کردن اموال عمومی» نمونه‌ای از نامگذاری ویژه و اثرگذار است.
4-استفاده از کد اسمی: موضوع نامگذاری شده برای رسوخ در اذهان مخاطبان باید با مفاهیم قدیمی آشنا به ذهن مخاطبان همبسته شود.
5- شتاب بخشیدن به موضوع از طریق افراد معروف و مقبول: رسانه‌ها برای برجسته‌سازی سریع‌تر یک موضوع، اغلب از چهره‌های سیاسی، ورزشی، علمی و … بهره می‌گیرند. زمانی که موضوع از زبان چنین اشخاصی معرفی شود به زودی به موضوع مورد علاقه افکارعمومی تبدیل خواهد شد.
نیازی به حجت نیست که برجسته‌سازی به تدریج رخ خواهد داد و استمرار اهمیت موضوع برجسته‌شده نیز چندان به درازا نمی‌کشد. از همین روی، رسانه‌های جمعی پس از چند مدت دامنه توجه خود را از یک یا چند موضوع، به یک یا چند موضوع دیگر معطوف می‌دارند. از آن گذشته، محققان (برای مثال مانهایم، 1987) نشان داده‌اند که افزون بر رسانه‌ها، عوامل دیگری نیز بر فرایند برجسته‌سازی تأثیر می‌گذارند. به باور مانهایم برجسته‌سازی حاصل اولویت‌های رسانه‌ها، نهادهای سیاسی و توده مردم است.
براساس مطالب مندرج در سطور بالا می‌توان نتیجه گرفت که :
اولاً: رسانه‌ها قادرند با تمرکز بر بخشی از واقعیات و حقایق، و پوشش فراگیر آن، اذهان گروه وسیعی از افراد جامعه را معطوف موضوعات خاص نمایند. ثانیاً: رسانه‌ها با ارزش‌گذاری برخی حقایق و اغراق در آن ارزش‌گذاری، می‌توانند بر ارزش‌گذاری‌ها جامعه تأثیر بگذارند ثالثاً: برجسته‌سازی رسانه‌ها اغلب پیرامون موضوعاتی موفقیت‌آمیز است که در وهله اول، مخاطبان آشنایی چندانی با آنها نداشته باشند و در وهله دوم، آن موضوعات همخوانی بالایی با نیازها و خواسته‌های آنان داشته باشند. رابعاً: برجسته‌سازی در قلمروهایی که با اولویت‌های سیاسی جامعه هماهنگ باشد بیشتر احتمال وقوع دارد.
2-2-2 نظریات هنجاری
نظریات هنجاری یا دستوری به تبیین بایدها و نبایدهای حاکم بر وسایل ارتباط جمعی در شرایط مختلف می‌پردازند. این بایدها و نبایدها برخاسته از نظام اجتماعی و فرهنگی جامعه است که از جمله آنها می توان به قوانین مکتوب مربوط به رسانه ها، پاره های ایدئولوژی و پیش فرضهای ضمنی موجود در جامعه اشاره کرد. دیدگاه هنجاری رسانه، برآیند مجموعه ای از بایدها و نبایدها در نهادهای متنوعی است که در تعامل با رسانه قرار دارند. رابطه رسانه با هر یک از این نهادها، شرایط و موقعیت عمل رسانه ، مبانی فلسفی و فکری پایه گذاران آن و ریشه های شکل گیری رسانه و نیز ارزشها و آموزه ها و اصول دینی، از جمله بسترهای شکل گیری نظریه های هنجاری در ارتباطات جمعی به شمار می آیند.
این نظریات که دارای ماهیتی تعهدآور و الزام‌آورند، از وضعیت رسانه‌ها در جوامع و زمان‌های مختلف، نشأت گرفته‌اند.) مک کوایل، 2005 :449(
این نظریه‌ها به ترسیم رابطه دولت، رسانه و جامعه می‌پردازند و انتظارات دولت از رسانه‌ها، ضوابط و شرایط حاکم بر آنها و توقعات مربوط به نقش اجتماعی رسانه‌ها را در جوامع مختلف بررسی می‌کنند.
این نظریه‌ها بنابر نظر “سیبرت” عبارتند از: اقتدارگرا، آزادی گرا، مسؤولیت اجتماعی رسانه‌ها و رسانه‌های کمونیستی؛ که بعدها نظریه‌های “رسانه‌های توسعه‌بخش” و “مشارکت دموکراتیک رسانه‌ها”، توسط دیگران بدان افزوده شد. HYPERLINK “http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=32530” \l “_ftn4” \o “” (همان منبع : 162)2-2-2-1 نظریه مسئولیت اجتماعی
بسیاری منابع بر این قول اند که پیدایش نظریه مسئولیت اجتماعی، مدیون یک اقدام آمریکایی است. یعنی تشکیل کمیسیون آزادی مطبوعات ( هاچینز 1974) و محرک اولیه ی این اقدام، آگاهی روزافزون در این باره بود؛ که بازار آزاد قادر به انجام وعده هایشان در مورد آزادی مطبوعات و رساندن نفع مورد انتظار به جامعه نیست. نخست آنکه بازار آزاد در نظام سرمایه داری لیبرال، نتوانسته بود آزادی مطبوعات، امکان دسترسی افراد و گروه‌ها به انتشار مطبوعات را با فوائدی که از آن انتظار می‌رفت تأمین کند. دوم آنکه پیشرفت تکنولوژی مطبوعات امکان دسترسی افراد و گروه‌ها به انتشار مطبوعات را کاهش داد؛ و به عبارتی توسعه مطبوعات سبب افزایش قدرت یک طبقه شد نه همه طبقات. از سوی دیگر توسعه رسانه‌های جدید نیاز به نوعی از کنترل اجتماعی برآنها را به وجود می‌آورد. به این ترتیب نظریه ی مسئولیت اجتماعی به پیوند میان استقلال و وظایف اجتماعی رسانه‌ها پرداخت.در واقع نظریه آزادی به دلایلی که به آنها اشاره شد؛ از سوی دست اندر کاران رسانه ها، قانون گذاران و تحت تأثیر کمیسیون آزادی مطبوعات تکمیل شد. بر این اساس که رسانه ها باید موجب تضارب آرا هم بشوند؛ و مباحث اجتماعی سیاسی را هم، در بستر عقل جمعی رشد دهند.
در واقع این نظریه شکل اصلاح شده، کامل شده یا شاید هم بتوان گفت منطقی شده نظریه آزادی گراست. نظریه ی مسئولیت اجتماعی عقیده دارد؛ که هر شخص که سخن مهمی برای گفتن دارد؛ باید تریبون آزادی در اختیار داشته باشد. و اگر رسانه ها این وظیفه را به عهده نگیرند؛ باید قانونی باشد که آنها را ملزم به انجام این کار کند. در این نظریه اگر چه مالکیت خصوصی رسانه‌ها کاملاً مشروع شمرده شده، اما پیام آفرینان فقط در قبال خریداران پیام و همچنین سهامداران رسانه‌ها مسئول نبودند؛ بلکه رسانه‌ها در سطح کلان در قبال جامعه نیز مسئولیت دارند. ضمن آنکه باید جایگاهی برای دیدگاه‌های مختلف داشته باشند.
نظریه ی مسئولیت اجتماعی در تلاش انطباق سه اصل نسبتاً واگرا است.
1) فرد آزاد است و قدرت انتخاب دارد.
2) رسانه‌ها نیز آزادند.
3) رسانه‌ها در برابر جامعه مسئولند. اگر چه برای حل این تعارضات راه حل مشخصی وجود ندارد. اما با این حال این نظریه به دو نوع راه حل اساسی توجه کرده است:
1) توسعه مؤسسات عمومی اما مستقل برای مدیریت رسانه‌ها، توسعه‌ای که به نوبه خود افق و قدرت سیاسی مفهوم مسئولیت اجتماعی را افزایش دهد.
2) رویکرد به تخصص‌های حرفه‌ای به منظوردستیابی به استانداردهای بالایی از کارایی و خودگردانی رسانه‌ها
در واقع حرفه‌گرایی آنگونه که توسط نظریه مسئولیت اجتماعی تشویق می‌شود؛ علاوه بر آنکه تأکیدی است بر حفظ استانداردها بالای تولید و عرضه پیام، بر نوعی توازن و بی‌طرفی نیز توجه دارد.بایدها و نبایدهای نظریه مسئولیت اجتماعی را می‌توان در 10 بند به شرح زیر خلاصه کرد:
بایدها:1. پذیرش مسئولیت‌های اجتماعی از سوی رسانه‌ها
2. وابستگی به ارزش‌هایی چون صداقت، دقت، عینیت و بی‌طرفی در حد استانداردهای بالای حرفه‌ای.
3. متعهد در برابر وظایف اجتماعی، قبل از تعهد در مقابل مالکان رسانه‌یا خواست گیرندگان پیام.
4. کثرت‌گرا و منعکس کننده گرایشات مختلف اجتماعی و جایگاهی برای طرح نقطه نظرات گوناگون.
5. مشروع شمردن دخالت دولت برای پاسداری از اهداف عمومی
6. ایجاد سیستم‌های قانونی برای فعالیت‌های رسانه‌‌ای و تشکیل سندیکاهای حرفه‌ای و جلوگیری از انحصارطلبی رسانه‌‌ای
7. تشکیل گروه‌های تحقیقاتی برای ارائه گزارش‌های مستمر درباره رسانه‌ها
8. برقراری سوبسیدهای حمایتی برای رسانه‌ها
نبایدها:1. حمله به اقلیت‌ها
2. تشویق جامعه به بی‌نظمی، خشونت و …
نظریه ی مسئولیت اجتماعی از انجا که منعکس کننده گرایشات مختلف اجتماعی است می تواند به عنوان یک میانجی میان استقلال و وظایف اجتماعی رسانه‌ها ایفای نقش نماید .
در واقع حرفه‌گرایی آنگونه که توسط نظریه مسئولیت اجتماعی تشویق می‌شود؛ علاوه بر آنکه تأکیدی است بر حفظ استانداردها بالای تولید و عرضه پیام، بر نوعی توازن و بی‌طرفی نیز توجه دارد ، ارایه این دیدگاه که رسانه‌ها در برابر جامعه مسئولند می تواند از دلایل عمده تهیه و تدوین فیلمنامه هایی با برجستگی نقش معضل اعتیاد توسط تولید کنندگان این برنامه ها قلمداد شود که قبل از تعهد در برابر مالکان رسانه ها در قبال وظایف اجتماعی خود نسبت به جامعه نیز تعهد دارند.
2-2-2-2 نظریه مشارکت دموکراتیک رسانه‌هاخاستگاه این نظریه که نظریه‌های حاکم را به مبارزه می‌طلبد، جوامع توسعه‌یافتۀ لیبرال است.
این نظریه که به نفی وجود رسانه‌های یکنواخت، متمرکز، پرهزینه، بی‌تفاوت و تحت کنترل دولت معتقد است، طرفدار چندگانگی ، محلی بودن، نهادزدایی، جابجایی نقش‌های دریافت‌کننده و فرستنده، کنش متقابل و تعهد می‌باشد.
“دنیس مک‌کوییل”، تئوری مشارکت دموکراتیک رسانه‌ها را به عنوان آخرین و جدیدترین تئوری هنجاری رسانه‌ها، اما مشکل‌تر از بقیه، برای فرموله کردن می‌داند؛ و علت آن را چنین توضیح می‌دهد؛ که از یکسو این تئوری همسو با نهادهای معمولی رسانه‌ها نیست؛ و از سوی دیگر برخی از پایه‌ها و انگاره‌های فکری آن در دیگر تئوری‌ها نیز یافت می‌شود. بنابراین اگر چه استقلال کامل این تئوری زیر سئوال است؛ ولی استحقاق آن را دارد؛ که به طور جداگانه مورد بحث قرار گیرد. “مک‌کوئیل” در ادامه می‌نویسد: «این تئوری نیز به عنوان یک عکس العمل در قبال تئوری‌های دیگر و تجربیات دیگر در مورد رسانه‌هاست. جایگاه آن، بیشتر در جوامع لیبرال توسعه یافته می‌باشد. اما در بعضی عناصر با تئوری رسانه‌های توسعه بخش- خصوصاً به هنگام تاکید بر ارتباطات افقی به جای عمودی- مشابهت دارد.
این تئوری به عنوان عکس‌العملی در برابر تجاری و انحصاری شدن رسانه‌های قدرتمند خصوصی در تئوری آزادی رسانه‌ها و همچنین تمرکزگزایی بوروکراتیک رسانه‌ها در تئوری مسئولیت اجتماعی است. سرخوردگی از رسانه‌های دولتی که می‌توانست در پیشرفت‌های اجتماعی مؤثر باشد؛ از عوامل دیگر شکل‌گیری این تئوری است. گرایش برخی از رسانه‌های دولتی به شیوه‌های پدرسالارانه و نخبه‌گرایانه، همراه با نزدیکی بسیار با قدرت حاکم و در ضمن تأثیر پذیر در مقابل فشارهای سیاسی و اقتصادی از عوامل سرخوردگی مذکور بود.
واژه مشارکت دموکراتیک (Democratic-Particip ant) مفهومی است به منزله رهایی از شیفتگی نسبت به احزاب سیاسی رسمی و سیستم‌های دموکراسی پارلمانی که به نظر می‌رسد؛ از ریشه‌ها و بنیادهای خود جدا افتاده است. همچنین واژه‌ای است که به معنی گریز از جامعه توده‌وار (mass society) است. جامعه‌ای که بیش از حد تمرکز یافته است و نمی‌تواند فرصت‌های واقعی ابراز عقیده را برای افراد و اقلیت‌ها فراهم کند. از سوی دیگر همانگونه که “جی سی برگمن” در مقاله 1987 خود با عنوان «آینده موج‌پراکنی‌های رسانه‌های عمومی» نوشت: به نظر می‌رسد که تئوری آزادی رسانه‌ها به خاطر انهدام درونی خود به وسیله بازار، شکست خورده است.
همچنین تئوری مسئولیت رسانه‌ها به خاطر پیچیدگی که در دولت‌های بورکراتیک وجود دارد؛ و اینکه در خدمت سازمان‌های بزرگ رسانه‌‌ای و متخصصین رسانه‌‌ای است کافی نیست. زیرا خودگردانی رسانه‌ها و تکیه بر سازمان‌های بزرگ رسانه‌‌ای نتوانسته مانع پیشرفت رسانه‌هایی شود؛ که به وسیله مراکز قدرت رهبری شود.”اچ، ام، انزنس برگر” در مقاله مؤلفه‌های تئوری‌های رسانه‌ها درباره این تئوری می‌نویسد: محور تئوری مشارکت دموکراتیک رسانه‌ها عبارت است از نیازها، منافع و آرزوهای گیرندگان فعال رسانه‌ها در یک جامعه سیاسی.
در این تئوری از حقوقی چون حق داشتن اطلاعات، حق پاسخگویی، حق به کارگیری ابزارهای ارتباطی و رسانه‌ها برای تعامل در مقیاس‌های کوچک اجتماعی و حق حفظ منافع گروه‌های کوچک و خرده فرهنگ‌ها پاسداری می‌شود. این تئوری ضرورت وحدت رسانه‌ها، تمرکز رسانه‌ها، تخصص‌گرایی شدید، بی‌طرفی و کنترل دولتی رسانه‌ها را نفی می‌کند؛ و از آن سو، کوچک بودن ابعاد رسانه‌ها، محلی بودن آنها، تنوع آنها، نهادزدایی، تبادل متقابل نقش‌های فرستنده، وگیرنده و پیوندهای ارتباط افقی در همه سطوح اجتماعی و تعامل و تعهد را مورد تأیید قرار می‌دهد. (Enzensberger, 1970)
بایدها و نبایدهای این تئوری را می‌توان در 9 مقوله به شرح زیر خلاصه کرد.
بایدها:
1. توسعه رسانه‌ها‌ی جماعتی و کوچک اقوام، گروه‌ها، سازمان‌ها و اجتماعات محلی2. ارتباطات افقی و مشارکت کامل در تولید پیام از سوی گیرندگان
3. شکل‌گیری محتوا براساس خواست مخاطبان4. بی‌طرفی
نبایدها :
1. وحدت پیام
2. تمرکز رسانه‌ها
3. تمایل به تخصص‌گرایی در رسانه‌ها
4. کنترل بوروکراتیک دولتی یا متمرکز سیاسی بر رسانه‌ها
5. شکل‌گیری رسانه‌های بزرگ، یکسویه و حرفه‌ای
به نظر می‌رسد، از آنجا که تئوری مشارکت دموکراتیک رسانه‌ها حق به کارگیری ابزارهای ارتباطی و رسانه‌ها برای تعامل در مقیاس‌های کوچک اجتماعی را در پیشرفت‌های اجتماعی مؤثر می داند و گرایش برخی از رسانه‌های دولتی به شیوه‌های پدرسالارانه و نخبه‌گرایانه، همراه با نزدیکی بسیار با قدرت حاکم و در ضمن تأثیر پذیر در مقابل فشارهای سیاسی و اقتصادی را نفی می کند و همچنین از انجا که شکل‌گیری محتوا را براساس خواست مخاطبان را یک اصل قرار داده و خواستار مشارکت نهادهای دیگر در امر تولید و مالکیت وسایل ارتباط جمعی ، کوچک بودن ابعاد رسانه ها و محلی بودن آنها است می تواند مبین تاثیر گذاری پخش سریال های مربوط به اعتیاد از تلویزیون محلی هرمزگان باشد .
2-2-3 چارچوب نظری تحقیق
نظریه چارچوب نظری تحقیق
کاشت بر طبق نظریه کاشت تلویزیون بیش از هر رسانه ی دیگری اندیشه ها و سبک زندگی افراد جامعه را تحت تاثیر قرار می دهد .البته تلویزیون به تنهایی قادر به این کار نمی باشد بلکه این تاثیرات بر افراد جامعه توسط متغیرها و عوامل دیگر تشدید می شود
برجسته سازی رسانه‌ها قادرند با تمرکز بر بخشی از واقعیات و حقایق، و پوشش فراگیر آن، اذهان گروه وسیعی از افراد جامعه را معطوف موضوعات خاص نمایند. همچنین رسانه‌ها با ارزش‌گذاری برخی حقایق و اغراق در آن ارزش‌گذاری، می‌توانند بر ارزش‌گذاری‌های جامعه تأثیر بگذارند
مسئولیت اجتماعی ارایه این دیدگاه که رسانه‌ها در برابر جامعه مسئولند می تواند از دلایل عمده تهیه و تدوین فیلمنامه هایی با برجستگی نقش معضل اعتیاد توسط تولید کنندگان این برنامه ها قلمداد شود که قبل از تعهد در برابر مالکان رسانه ها در قبال وظایف اجتماعی خود نسبت به جامعه نیز تعهد دارند.
مشارکت دموکراتیک رسانه از آنجا که تئوری مشارکت دموکراتیک رسانه‌ها حق به کارگیری ابزارهای ارتباطی و رسانه‌ها برای تعامل در مقیاس‌های کوچک اجتماعی را در پیشرفت‌های اجتماعی مؤثر می داند و خواستار مشارکت نهادهای دیگر در امر تولید و مالکیت وسایل ارتباط جمعی ، کوچک بودن ابعاد رسانه ها و محلی بودن آنها است می تواند مبین تاثیر گذاری پخش سریال های مربوط به اعتیاد از تلویزیون محلی هرمزگان باشد .
2-3 پیشینه مطالعاتی تحقیق
با توجه به مطالعات متعددی که از دهه 1360 تاکنون در این باره انجام شده است ترجیح داده شد تا به نتایج مطالعات دهه 70 و مخصوصا دهه 80 بیشتر پرداخته شود زیرا به نظر می رسد الگوی تحقیقاتی به کار رفته بیش تر با تحقیق حاضر همخوانی دارد و شرایط اجتماعی به شرایط کنونی نزدیک تر است زیرا در سال های جنگ و بعد از آن عواملی دخالت داشته اند که اکنون از یک سو با حذف آن عوامل و انگیزه ها مواجه هستیم و از سوی دیگر هم رسانه ها ( شبکه های محلی )‌امکانات بیشتری به دست آورده اند و هم با ورود مواد مخدر جدید اعتیاد شکل تازه تری به خود گرفته است.
2-3-1 نتایج تحقیقات دهه 1370
1-در مطالعه ای با عنوان بررسی عوامل محیطی سوق دهنده معتادان به اعتیاد که توسط شهمیرزادی (1370) انجام شده ، مهمترین عوامل سوق دهنده معتادان به اعتیاد، دوستان و رفقای خانواده ، در دسترس بودن مواد مخدر در محیط ، اختلافات و نابسامانیهای خانوادگی ، وضعیت اقتصادی ، اعتیاد یکی از اعضای خانواده ، نبود وسایل سرگرمی و تفریحی ، اغفال فروشندگان مواد مخدر ذکر شده است.
2- حیدریان (1372) در مطالعه ای در خصوص زنان معتاد دریافت که بیشترین درصد معتادان زن متأهل ، 6/46 درصد بیوه،مطلقه و متارکه کرده بودند. بیشترین معتادان زن ساکن شهرها ، در جنوب تهران و دارای منزل شخصی بودند. اکثر زنان معتاد خانه دار و بیکار بودند و از کمبود درآمد شکایت داشتند. بیشتر آنها دارای تحصیلات دیپلم و از هروئین استفاده می کردند. عمدتاً توسط همسر به اعتیاد کشیده شده و دوستان و افراد فامیل آنها



قیمت: 10000 تومان

متن کامل در سایت homatez.com
NameEmailWebsite

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *