— (468)

دانشگاه آزاد اسلامی
واحد ساری
پایان نامه
جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد(M.A)
رشته تکنولوژی آموزشی
عنوان :
بررسی رابطه بین اضطراب رایانه ای و شکاف دیجیتالی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساری
استاد راهنما:
دکتر رضا یوسفی سعید آبادی
استاد مشاور:
دکتر سعید صفاریان همدا نی
دانشجو:
ثریا محسنی
1391

Islamic Azad University
Sari Branch
A Master’s Thesis To Get M.A Degree
Major Instructional Technology
Title:
Survey of the relationship between computer anxiety and the digital divide between students in Islamic azad university sari Branch
Thesis Advisor:
Reza Yousefi(Ph.D)
Consulting Advisor:
Saied Saffarian(Ph.D)
By:
Soraya Mohseni
2012

تقدیم به :
      همه کسانی که لحظه ای بعد انسانی و وجدانی خود را فراموش نمی کنند و بر آستان گران سنگ انسانیت سر فرود می آورند و انسان را با همه تفاوت هایش ارج می نهند.
قدردانی:
بر خود میدانم که از زحمات بیدریغ اساتید محترم جناب آقای دکتر یوسفی و جناب آقای دکتر صفاریان ، و دکتر وحید فلاح ، که مرا در تدوین این پایان نامه یاری و راهنمایی نمودند تشکر و قدردانی نمایم .
فهرست منا بع
عنوان صفحه TOC \o “1-3” \h \z \u
چکیده : PAGEREF _Toc343947547 \h 1فصل نخست کلیات پژوهش PAGEREF _Toc343947548 \h 21-1مقدمه PAGEREF _Toc343947550 \h 31-2 بیان مساله PAGEREF _Toc343947551 \h 41-3 ضرورت و اهمیت تحقیق PAGEREF _Toc343947552 \h 61-4 اهداف تحقیق PAGEREF _Toc343947553 \h 71-4-1هدف کلی PAGEREF _Toc343947554 \h 71-5 فرضیه های پژوهش PAGEREF _Toc343947555 \h 71-6 تعاریف واژه ها واصطلاحات: PAGEREF _Toc343947556 \h 81-6-1 تعریف نظری PAGEREF _Toc343947557 \h 81-6-2 تعریف عملیاتی PAGEREF _Toc343947558 \h 9فصل دوم ادبیات و پیشینه پژوهش PAGEREF _Toc343947559 \h 102-1 : مقدمه PAGEREF _Toc343947561 \h 112-2: فناوری اطلاعات و ارتباطات PAGEREF _Toc343947562 \h 122-3: اینترنت PAGEREF _Toc343947563 \h 142-4: وب (شبکه) PAGEREF _Toc343947564 \h 152-5 جامعه اطلاعاتی PAGEREF _Toc343947565 \h 152-6: شکاف دیجیتالی PAGEREF _Toc343947567 \h 162-7 : تاریخچه شکاف دیجیتالی PAGEREF _Toc343947568 \h 182-8: سطوح شکاف دیجیتالی PAGEREF _Toc343947569 \h 192-9: شاخص های شکاف دیجیتالی PAGEREF _Toc343947570 \h 202-10: عوامل موثر بر شکاف دیجیتالی PAGEREF _Toc343947571 \h 222-10-1: درآمد و اقتصاد: PAGEREF _Toc343947572 \h 222-10-2: نسل و شکاف دیجیتالی PAGEREF _Toc343947573 \h 242-10-3: جنسیت و شکاف دیجیتالی PAGEREF _Toc343947574 \h 252-10-4: سواد رایانه ای PAGEREF _Toc343947575 \h 272-10-5: مهارت و شکاف دیجیتالی PAGEREF _Toc343947576 \h 272-10-6: نگرش نسبت به فناوری اطلاعات و ارتباطات PAGEREF _Toc343947577 \h 292-10-7:میزان تسلط بر زبان انگلیسی PAGEREF _Toc343947578 \h 302-10-8: دسترسی به فناوری اطلاعات وارتباطات PAGEREF _Toc343947579 \h 302-10-8-1 انواع دسترسی PAGEREF _Toc343947580 \h 312-11: جهان و شکاف دیجیتالی PAGEREF _Toc343947581 \h 332-12: ایران و شکاف دیجبتالی PAGEREF _Toc343947582 \h 342-13 : وضعیت ایران درجهان: PAGEREF _Toc343947583 \h 352-14: تئوری های کاهش شکاف دیجیتالی PAGEREF _Toc343947584 \h 362-15: اضطراب PAGEREF _Toc343947585 \h 362-16: اضطراب رایانه PAGEREF _Toc343947586 \h 382-17: سطوح اضطراب رایانه: PAGEREF _Toc343947587 \h 402-18: عوامل موثر بر اضطراب رایانه PAGEREF _Toc343947588 \h 412-18-1: خودکار آمدی و اضطراب رایانه PAGEREF _Toc343947589 \h 412-18-2: نگرش و اضطراب رایانه PAGEREF _Toc343947590 \h 422-18-3: آموزش واضطراب رایانه PAGEREF _Toc343947591 \h 432-19: پیشینه ی پژوهش شکاف دیجیتالی و اضطراب رایانه PAGEREF _Toc343947592 \h 442-19-1: تحقیقات انجام شده در داخل کشور PAGEREF _Toc343947593 \h 442-19-2: تحقیقات انجام شده در خارج از کشور PAGEREF _Toc343947594 \h 482-20 نتیجه گیری PAGEREF _Toc343947595 \h 53فصل سوم روش شناسی پژوهش PAGEREF _Toc343947596 \h 873-1 مقدمه: PAGEREF _Toc343947597 \h 883-2 روش شناسی پژوهش PAGEREF _Toc343947598 \h 883-3 قلمرو مکانی و زمانی پژوهش: PAGEREF _Toc343947599 \h 883-4 جامعه آماری: PAGEREF _Toc343947600 \h 893-5 نمونه آماری ، حجم نمونه و روش نمونه گیری PAGEREF _Toc343947607 \h 893-6 روش گرد آوری داده ها: PAGEREF _Toc343947610 \h 913-7 ابزار گرد آوری داده ها: PAGEREF _Toc343947611 \h 913-8 روایی و پایایی پرسشنامه: PAGEREF _Toc343947613 \h 943-8-1 روایی پرسشنامه PAGEREF _Toc343947614 \h 943-8-2 پایایی پرسشنامه PAGEREF _Toc343947615 \h 943-9 روش اجرای پژوهش PAGEREF _Toc343947616 \h 953-10 روش تجزیه و تحلیل داده ها PAGEREF _Toc343947617 \h 953-10-1 روش توصیفی: PAGEREF _Toc343947618 \h 953-10-2 روش استنباطی: PAGEREF _Toc343947619 \h 95فصل چهارم تجزیه وتحلیل داده ها PAGEREF _Toc343947620 \h 964-1 مقدمه PAGEREF _Toc343947622 \h 974-2 آمار توصیفی PAGEREF _Toc343947623 \h 974-2-1 توصیف متغیرهای جمعیت شناختی: PAGEREF _Toc343947624 \h 974-2-1-1 جنسیت PAGEREF _Toc343947625 \h 984-2-1-2 مقطع تحصیلی PAGEREF _Toc343947628 \h 994-2-1-3 رشته تحصیلی PAGEREF _Toc343947630 \h 1004-3 تحلیل استنباطی یافته ها PAGEREF _Toc343947640 \h 1064-3-1 فرضیه اول:. PAGEREF _Toc343947641 \h 1064-3-2 فرضیه دوم PAGEREF _Toc343947643 \h 1074-3-3 فرضیه سوم PAGEREF _Toc343947645 \h 1074-3 -4 فرضیه چهارم PAGEREF _Toc343947647 \h 1084-3-5 فرضیه اصلی PAGEREF _Toc343947649 \h 1094-3-6 فرضیه پنجم. PAGEREF _Toc343947651 \h 1094-3-6-1 فرضیه پنج الف PAGEREF _Toc343947652 \h 1104-3-6-2 فرضیه پنج ب PAGEREF _Toc343947659 \h 1114-3-6-3 فرضیه پنج پ PAGEREF _Toc343947662 \h 1124-3-6-4 فرضیه پنج ت PAGEREF _Toc343947664 \h 1134-3-6-5 فرضیه پنج ج PAGEREF _Toc343947666 \h 1134-3-6-6 فرضیه پنج چ PAGEREF _Toc343947669 \h 1144-3-6-7 فرضیه پنج ح PAGEREF _Toc343947674 \h 1164-3-6-8 فرضیه پنج خ PAGEREF _Toc343947676 \h 117فصل پنجم نتایج و پیشنهادها PAGEREF _Toc343947678 \h 1185-1 مقدمه PAGEREF _Toc343947680 \h 1195-2 خلاصه پژوهش PAGEREF _Toc343947681 \h 1195-3 یافته های پژوهش PAGEREF _Toc343947683 \h 121نتیجه ب از فرضیه پنجم PAGEREF _Toc343947685 \h 124نتیجه پ از فرضیه پنجم PAGEREF _Toc343947686 \h 125نتیجه ت از فرضیه پنجم. PAGEREF _Toc343947687 \h 1265-4 محدودیت های پژوهش PAGEREF _Toc343947688 \h 1275-4-1 : محدودیت تحت کنترل پژوهشگر PAGEREF _Toc343947689 \h 1275-4-2 : محدودیت خارج از کنترل پژوهشگر PAGEREF _Toc343947690 \h 1275-5 پیشنهادهای پژوهش : PAGEREF _Toc343947691 \h 1275-5-2 : مبتنی بر یافته های پژوهش PAGEREF _Toc343947692 \h 1275-5-1: مبتنی بر تجارب پژوهشگر PAGEREF _Toc343947693 \h 1325-5-3 : پیشنهاد به پژوهشگران آینده PAGEREF _Toc343947695 \h 134منابع فارسی: PAGEREF _Toc343947696 \h 106پیوست ها PAGEREF _Toc343947698 \h 117Abstract PAGEREF _Toc343947705 \h 134
فهرست جدول ها
عنوان صفحه TOC \o “1-3” \h \z \u
2-9: شاخص های شکاف دیجیتالی PAGEREF _Toc343947411 \h 20جدول 3-1: تعداد کل دانشجویان به تفکیک رشته و مقطع تحصیلی PAGEREF _Toc343947447 \h 89جدول 3-2: نسبت هر نمونه به جامعه PAGEREF _Toc343947449 \h 90جدول 3-3 نسبت مقطع تحصیلی به رشته ی تحصیلی و تعداد نمونه ها در هر مقطع PAGEREF _Toc343947450 \h 90جدول 3-4: ساختار پرسشنامه PAGEREF _Toc343947453 \h 94جدول (4-1): توزیع فراوانی نمونۀ مورد مطالعه از لحاظ جنسیت PAGEREF _Toc343947467 \h 98جدول (4-2):توزیع نمونه مورد مطالعه از لحاظ مقطع تحصیلی PAGEREF _Toc343947470 \h 99جدول (4-3):توزیع نمونه مورد مطالعه از لحاظ رشته تحصیلی PAGEREF _Toc343947472 \h 100جدول (4-5):توزیع نمونه مورد مطالعه از لحاظ نگرش نسبت به کاربرد اینترنت PAGEREF _Toc343947473 \h 102نمودار(4-5): نمودار توزیع فراوانی نمونۀ مورد مطالعه از لحاظ نگرش نسبت به اینترنت PAGEREF _Toc343947474 \h 102جدول (4-6):توزیع نمونه مورد مطالعه از لحاظ مهارت استفاده از اینترنت PAGEREF _Toc343947475 \h 103جدول (4-7):توزیع نمونه مورد مطالعه از میزان استفاده از اینترنت PAGEREF _Toc343947477 \h 104جدول (4-8):توزیع نمونه مورد مطالعه از لحاظ میزان اضطراب رایانه ای PAGEREF _Toc343947479 \h 105جدول شماره(4- 9): نتایج حاصله از آزمون ضریب همبستگی پیرسون در مورد رابطۀ بین آشنایی با فناوری اطلاعات و ارتباطات و اضطراب رایانه ای PAGEREF _Toc343947483 \h 106جدول شماره(4- 10): نتایج حاصله از آزمون ضریب همبستگی پیرسون در مورد رابطۀ بین مهارت استفاده از اینترنت و اضطراب رایانه ای دانشجویان PAGEREF _Toc343947485 \h 107جدول شماره(4- 11): نتایج حاصله از آزمون ضریب همبستگی پیرسون در مورد رابطۀ بین استفاده از اینترنت و اضطراب رایانه ای دانشجویان PAGEREF _Toc343947487 \h 107جدول شماره(4- 12): نتایج حاصله از آزمون ضریب همبستگی پیرسون در مورد رابطۀ بین نگرش ذهنی نسبت به اینترنت و اضطراب رایانه ای دانشجویان PAGEREF _Toc343947489 \h 108جدول شماره(4- 13): نتایج حاصله از آزمون ضریب همبستگی پیرسون در مورد رابطۀ بین شکاف دیجیتالی و اضطراب رایانه ای دنشجویان PAGEREF _Toc343947491 \h 109جدول(4-14):نتایج توصیفی حاصل از آزمون تحلیل واریانس یکسویه در مورد مقایسه سن و اضطراب رایانه ای دانشجویان PAGEREF _Toc343947494 \h 110جدول(4-15) : نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس یکسویه در مورد مقایسه سن و اضطراب رایانه ای دانشجویان PAGEREF _Toc343947496 \h 110جدول(4-16): نتایج حاصل از آزمون تعقیبی دانکن در مورد مقایسه سن و سطح اضطراب رایانه ای PAGEREF _Toc343947498 \h 111جدول(4-17) : نتایج توصیفی حاصل از آزمون تحلیل واریانس یکسویه در مورد مقایسه شکاف دیجیتالی بر اساس سن دانشجویان PAGEREF _Toc343947501 \h 111جدول(4-18) : نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس یکسویه در مورد مقایسه شکاف دیجیتالی بر اساس سن دانشجویان PAGEREF _Toc343947502 \h 112جدول(4-19): نتایج حاصل از آزمون تی دو گروه مستقل در مورد مقایسه اضطراب رایانه بر اساس جنسیت PAGEREF _Toc343947504 \h 112جدول(4-20): نتایج حاصل از آزمون تی دو گروه مستقل در مورد مقایسه شکاف رایانه ای براساس جنسیت PAGEREF _Toc343947506 \h 113جدول(4-21): نتایج توصیفی حاصل از آزمون تحلیل واریانس یکسویه در مورد مقایسه رشته تحصیلی و اضطراب رایانه ای دانشجویان PAGEREF _Toc343947508 \h 113جدول(4-22): نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس یکسویه در مورد مقایسه اضطراب رایانه ای بر اساس رشتۀ دانشجویان PAGEREF _Toc343947509 \h 114جدول(4-23): نتایج توصیفی حاصل از آزمون تحلیل واریانس یکسویه در مورد مقایسه شکاف دیجیتالی بر اساس رشتۀ دانشجویان PAGEREF _Toc343947511 \h 114جدول(4-24): نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس یکسویه در مورد مقایسه رشته و شکاف دیجیتالی دانشجویان PAGEREF _Toc343947512 \h 115جدول(4-25): نتایج حاصل از آزمون تعقیبی دانکن در مورد مقایسه رشته و شکاف دیجیتالی دانشجویان PAGEREF _Toc343947514 \h 115جدول(4-26): نتایج حاصل از آزمون تی دو گروه مستقل در مورد مقایسه اضطراب رایانه بر اساس مقطع تحصیلی PAGEREF _Toc343947516 \h 116جدول(4-27): نتایج حاصل از آزمون تی دو گروه مستقل در مورد مقایسه شکاف رایانه ای براساس مقطع تحصیلی PAGEREF _Toc343947518 \h 117جدول 1 : جنیست و شکاف دیجیتالی PAGEREF _Toc343947540 \h 118جدول 2: طبقه بندی کشورهااز نظر دسترسی به IDI PAGEREF _Toc343947541 \h 119جدول 3-وضعیت کشورها از نظر دسترسی به شاخص های ICTوسطح درآمد PAGEREF _Toc343947542 \h 120جدول 4 : وضعیت ایران در جهان PAGEREF _Toc343947543 \h 121جدول 5: میزان دسترسی به اینترنت PAGEREF _Toc343947544 \h 123جدول 6: میزان ارجحیت و میزان استفاده از اینترنت PAGEREF _Toc343947545 \h 124
فهرست نمودارها
TOC \o “1-3″ \h \z \u
نمودار(4-1):نمودار توزیع فراوانی نمونۀ مورد مطالعه از لحاظ جنسیت PAGEREF _Toc343948854 \h 98نمودار (4-2):نمودار توزیع نمونه مورد مطالعه از لحاظ دوره تحصیلی PAGEREF _Toc343948858 \h 100نمودار(4-3): نمودار توزیع فراوانی نمونۀ مورد مطالعه از لحاظ رشته تحصیلی PAGEREF _Toc343948859 \h 100نمودار(4-5): نمودار توزیع فراوانی نمونۀ مورد مطالعه از لحاظ نگرش نسبت به اینترنت PAGEREF _Toc343948861 \h 102نمودار(4-6): نمودار توزیع فراوانی نمونۀ مورد مطالعه از لحاظ مهارت استفاده از اینترنت PAGEREF _Toc343948863 \h 103نمودار(4-7): نمودار توزیع فراوانی نمونۀ مورد مطالعه از لحاظ میزان استفاده از اینترنت PAGEREF _Toc343948865 \h 104نمودار(4-8): نمودار توزیع فراوانی نمونۀ مورد مطالعه از لحاظ میزان اضطراب رایانه ای PAGEREF _Toc343948867 \h 105
چکیده :فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) و اینترنت مهمترین راه برای کسب اطلاعات درجامعه ی ما هستند. متاسفانه همه مردم به فناوری اطلاعات و ارتباطات و اینترنت دسترسی ندارند.(سطح اول شکاف دیجیتالی) .و تعداد بسیاری از آنها نیز توانایی استفاده از ICT به روش صحیح آنرا ندارند.( سطح دوم شکاف دیجیتالی) . این پژوهش نشان می دهد که اضطراب رایانه می تواند نقش مهمی در این زمینه داشته باشد.اضطراب رایانه را د ر ساده ترین شکل می توان به عنوان ” ترس ازاستفاده از رایانه ” تعریف کرد. هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه بین اضطراب رایانه ای و شکاف دیجیتالی دانشجویان می باشد.این پژوهش با هدف کاربردی و ، توصیفی از نوع همبستگی انجام شده است . جامعه مورد مطالعه، متشکل از 373 نفر از دانشجویان مقاطع کارشناسی وکارشناس ارشد دانشگاه آزاد شهرستان ساری که در رشته های علوم انسانی،فنی و مهندسی وعلوم پزشکی در سال تحصیلی (91-90 )که به صورت تصادفی از نوع طبقه ای انتخاب شدند.
ابزار گرد آوری داده ها ازروش پرسشنامه محقق ساخته و استاندارد می باشد برای تجزیه و تحلیل داده ها وتعمیم نتایج از آزمون ضریب همبستگی پیرسون وآزمونهای تی دو گروه مستقل و تحلیل واریانس یک طرفه متناسب با متغیر های تحقیق و با کمک نرم افزار spss استفاده شده است.یافته های پژوهش نشان داد که بین فرضیه های پژوهش ( دسترسی به فناوری اطلاعات و ارتباطات ، مهارت استفاده از اینترنت ورایانه، میزان استفاده از اینترنت و رایانه، نگرش نسبت به اینترنت ) با اضطراب رایانه رابطه ی معنادارو معکوس وجود دارد. و در مورد فرضیه جمعیت شناختی (سن ، جنس ، مقطع تحصیلی و رشته تحصیلی) با اضطراب رایانه و شکاف دیجیتالی نتایج بدست آمده حاکی از آن است که سن و مقطع تحصیلی در شکاف دیجیتالی مؤثر نیست ولی در اضطراب رایانه مؤثر است. همچنین ،جنسیت و رشته تحصیلی در شکاف دیجیتالی مؤثر است ولی تاثیری در اضطراب رایانه ندارد.
فصل نخستکلیات پژوهش1-1مقدمهفناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) مهمترین راه برای کسب اطلاعات د رجامعه هستند. و اینترنت یکی از مهمترین ابزار دسترسی به اطلاعات در عصر اطلاعات به شمار می رود. متاسفانه همه مردم به فناوری اطلاعات و ارتباطات و اینترنت دسترسی ندارند.(سطح اول شکاف دیجیتالی) .و شگفت آور اینکه تعداد بسیاری از مردم توانایی استفاده از ICT به روش صحیح آنرا ندارند و بنابراین نمی توانند از مزایای آن استفاده و بهره شوند.( سطح دوم شکاف دیجیتالی) بدرستی آیا مردم به رسانه های نوین دسترسی و یا به آن دلبستگی ندارند و یا توانایی استفاده از را ندارند؟ فناوری اطلاعات وارتباطات از اهمیت فزاینده ای در زندگی اجتماعی و سازمانی برخوردار است.در حال حاضر در تاسیس جوامع اطلاعاتی دسترسی همه مردم به رسانه های جدید و دانستن چگونگی استفاده از این فناوری ها بسیار مهم است بدون دسترسی به اینترنت و وجود مهارت لازم که همراه با نگرش نسبت به استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات نوین، مردم هرگز نمی توانند به صورت الکترونیکی اطلاعات کسب کنند به همین دلیل است که مسائل مربوط به شکاف دیجیتالی از اهمیت قابل توجهی برخوردار است.(دونات؛ کرسچ باوم،یرند توینر ، 2009 )رشد شکاف دیجیتالی بین کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه ، جوامع شهری و روستایی ، شهروندان ماهر و آموزش دیده و فاقد مهارت ،جای هیچگونه شک و تردیدی در رابطه با تدوین استراتژی ها و تبعیت از سیاست ها و رویکردها ی مناسب برای نیل به یک جامعه مدرن اطلاعاتی را باقی نگذاشته است. با توجه به اینکه کشور ما از جمله کشورهای در حال توسعه محسوب می شود و گذر از سنت به مدرنیته جز با آموزش مفاهیم و اصطلاحات و فراهم نمودن زمینه های لازم برای ایجاد ، ارتقا و بومی سازی این مفاهیم از طریق آموزش عالی و دانشگاه ها میسر نیست(سیار،1390: 86).شناخت عوامل موثر بر شکاف دیجیتالی و عبور از آنها می تواند فاصله ها ی دیجیتالی را کاهش دهد. یکی از عواملی که می تواند بر شکاف دیجتالی تاثیر بگذارد اجتناب و ترسی است که برخی از دانشجویان در ارتباط با استفاده از رایانه ها و اینترنت و فناوری اطلاعات وارتباطات با آن مواجه می شوند که به اصطلاح به آن اضطراب رایانه گفته می شود .
این پژوهش ، ضمن بررسی عوامل مؤثر بر شکاف دیجیتالی و رابطه آن با اضطراب رایانه ، به معرفی و تجزیه و تحلیل و دلایل وجود شکاف دیجیتالی در بین دانشجویان پرداخته است.
1-2 بیان مسالهیکی از ویژگیهای جهان جدید، پر اهمیت شدن نقش اطلاعات در جوامع انسانی است . چنین رخدادی با مجموعه ای جدید از مسائل وموضوعات در زندگی روزمره این جوامع پدیدار می سازد .
پیشرفت های شگرف فناوری اطلاعات و ارتباطات و مظاهر عینی آن در قالب ابزارها و شیوه های نوین ارتباطی، تحول عمیقی در سطوح مختلف زندگی اجتماعی و فعالیت های روزمره افراد جامعه ایجاد کرده است. هر چند که به کارگیری دستاوردهای حاصل از فناوری در جوامع امروز امری اجتناب ناپذیر است، آشنایی و علاقمندی آحاد و اقشار مختلف جامعه به این پدیده های نوین و به تبع آن، رواج استفاده از آن ها در میان گروه های جامعه به دلایل مختلف، یکسان نخواهد بود.(حریری ،زمانی راد،1390 )
در فرایند دیجیتالی شدن، اطلاعات حالتی غیر مادی پیدا می کند و میان اطلاعات و حامل آن جدایی ایجاد می شود. این تحول فن شناختی ، پیامدهای مهمی در حوزه روابط اجتماعی با خود به همراه می آورد .در این راستا به عواملی چون نابرابری اجتماعی و فرهنگی در جهان اشاره دارند . برخی این نا برابری را تحت عنوان شکاف دیجیتالی مورد اشاره قرار می دهند.
شکاف دیجیتالی اشاره دارد به نابرابری دسترسی به فناوری و منابع اطلاعاتی و ارتباطات. دیجیتالی کردن اقتصاد و جامعه ممکن است تفاوتهایی را تولید و شکافی را در میان افراد و خانواده ها ، کسب و کار و مناطق جغرافیای کشو رهای غنی و فقیررا به وجود بیاورد.
رای اغلب مفسران، شکاف دیجیتالی در وهله اول به دسترسی به اینترنت مربوط می شود. تحقیقات، همبستگی نزدیکی بین دسترسی به اینترنت و درآمد، اشتغال، نژاد، جنس و آموزش را نشان می دهد اینترنت در تکامل فناوری رسانه‌ای تحولات کیفی بسیار ایجاد و رسانه‌های جمعی را در پروتکل‌های تکنولوژی همسان خود جذب کرده است. یعنی همه آنها را از طریق کامپیوتر قابل دسترسی می‌کند. با در نظر گرفتن این ظرفیت، کامپیوتر می‌تواند در عین حال کتاب، روزنامه، گیرنده رادیو، دستگاه تلویزیون و تلفن تصویری باشد.
با حضور رایانه های شخصی و فناوری آنها در محیطهای علمی و پژوهشی و حتی منازل ، فضای کار و پژوهش دگرگون شده است . در همین حال دانش فنی رایانه با شتاب چشمگیری متحول می شود و رایانه ها در همه امور زندگی راه می یابد . اما علیرغم این تحول و دگرگونی دانشجویان ، معلمان و حتی متخصصانی وجود دارند که بنابر دلایلی رایانه و قابلیت های آن را طرد می کنند . بسیاری از آنها خود را همگام با سرعت پیش رونده فناوری روز نمی دانند و از کسب مهارتهای لازم به دلیل اضطراب و باورهای غیر منطقی سرباز می زنند . پژوهشگران این حوزه معتقدند عامل اصلی بازدارنده در کار با رایانه را باید در ” اضطراب رایانه ” جستجو کرد.
اضطراب رایانه را توماس ، هاوارد و مورفی (1986) چنین تعریف کرده اند: “ترس از کار اجباری و یا محتمل با رایانه ، که ربطی به تهدید واقعی که از سوی رایانه متوجه کاربر باشد ندارد.( نادری و احدی ، 1384 :9 ) اضطراب رایانه به منزله یک سازه روان شناختی ، امروزه توجه زیادی را به خود جلب کرده است و به عنوان ترس از رایانه هنگام کاربرد رایانه تعریف می شود.(هاولکا، 2002؛ سائده و کایرا ، 2006؛ رضایی و همکاران ،2007 ، به نقل از مشکانی ،قطب الدینی،محمدخانی ،1389 :57 ).
اضطراب رایانه و دلهره از رایانه ممکن است کاملا موجب امتناع افراد در استفاده از از رایانه شود. همین امتناع افراد و ترس آنها از کار با رایانه باعث می شود که از دیگر افراد که در استفاده از رایانه تبحر دارند عقب بمانند.
با این تعاریف شاید بین کسانی که از اضطراب رایانه رنج می برند و کسانی که این اضطراب را ندارند و مهارت کافی در استفاده از رایانه را داشته باشند شکافی بوجود بیاید . این تحقیق قصد دارد این رابطه را بیابد . بدین معنی که به این هدف برسد که آیا بین اضطراب رایانه و شکاف دیجیتالی دانشجویان رابطه ای وجود دارد؟
1-3 ضرورت و اهمیت تحقیق سیستمهای آموزشی در حال تحول سریع ناشی از افزایش تولید اطلاعات و پیشرفت های سریع مربوط به فناوری است.برای همگامی با تحولات، دانشجویان، دانش آموزان، معلمان و… نیازمند دانش، مهارت و منابعی برای ارتباط و مدیریت اطلاعات به صورت موثر و کارآمد در محیط الکترونیکی و به طور کلی نیازمند سواد رایانه ایی و اطلاعاتی می باشد.اما گاه دیده می شود که افراد به دلایل گوناگونی از کار با رایانه که ابزار اصلی دسترسی به اطلاعات در دنیای امروزی می باشد، سرباز می زنند و در پی همین دوری از فناوری و رایانه فرد از انبوه اطلاعات موجود بر روی پایگاه های اطلاعاتی که نوعاً دسترسی به آنها از طریق اینترنت میسر است، محروم می مانند.
به عقیده عده ایی از پژوهشگران علت اصلی بازدارنده در کار با رایانه را باید در پدیده ایی به نام “اضطراب رایانه” جستجو کرد ، همین بازدارندگی از استفاده از رایانه و اینترنت و فناوری اطلاعات و ارتباطات بعضی از دانشجویان موجب ایجاد شکافی به نام شکاف دیجیتالی بین آنها که اضطراب دارند و آنهایی که به راحتی از اینترنت به اشکال مختلف ( پست الکترونیک، تبادل مقاله های علمی ، صفحه های خانگی درسی، اتصال به پایگا ههای وب وآموز ش الکترونیکی و…) در محیط های علمی و دانشگاهی استفاده می کنند، شود.
این تحقیق با تمرکز بر حوزه جدیدی از نابرابری ها که از آن به شکاف دیجیتالی یاد می شود می کوشد عوامل مؤثر بر شکاف دیجیتالی را بررسی نماید.
1-4 اهداف تحقیق1-4-1هدف کلی
بررسی رابطه بین اضطراب رایانه ای و شکاف دیجیتالی دانشجویان .
1-4-2 اهداف ویژه:
هدف اصلی : تعیین رابطه بین اضطراب رایانه ای دانشجویان و شکاف دیجیتالی.
تعیین رابطه بین اضطراب رایانه ای دانشجویان ودسترسی به فناوری اطلاعات و ارتباطات
تعیین رابطه بین اضطراب رایانه ای دانشجویان و مهارت استفاده از اینترنت و رایانه.تعیین رابطه بین اضطراب رایانه ای دانشجویان و میزان استفاده از اینترنت و رایانه
تعیین رابطه بین اضطراب رایانه ای دانشجویان و نگرش ذهنی نسبت به اینترنت.
تعیین رابطه بین اضطراب رایانه ای دانشجویان و شکاف دیجیتالی از نظر ویژگی های جمعیت شناختی ( سن؛ جنسیت، رشته تحصیلی و مقطع تحصیلی ).1-5 فرضیه های پژوهش
فرضیه های ویژه :
فرضیه اصلی : بین اضطراب رایانه ای دانشجویان و شکاف دیجیتالی رابطه وجود دارد.
بین اضطراب رایانه ای دانشجویان و دسترسی به فناوری اطلاعات و ارتباطات رابطه وجود دارد
بین اضطراب رایانه ای دانشجویان و مهارت استفاده از اینترنت و رایانه رابطه وجود دارد.
بین اضطراب رایانه ای دانشجویان و میزان استفاده از اینترنت و رایانه رابطه وجود دارد
بین اضطراب رایانه ای دانشجویان و نگرش ذهنی آنها نسبت به اینترنت رابطه وجود دارد.
بین اضطراب رایانه ای دانشجویان و شکاف دیجیتالی از نظر ویژگی های جمعیت شناختی ( سن؛ جنسیت، مقطع تحصیلی ،رشته تحصیلی ) رابطه وجود دارد.1-6 تعاریف واژه ها واصطلاحات:1-6-1 تعریف نظریشکاف دیجیتالی
شکاف دیجیتالی به معنای وجود نابرابری در دسترسی و استفاده از فناوریهای رسانه‌ای بین کشورهای توسعه یافته و عقب مانده است. البته ناگفته نماند که با گسترش استفاده از این فناوری ها پای شکاف دیجیتال از محدوده بین کشوری، به داخل کشورها نیز کشیده شده است و طبق تعریف سازمان همکاریهای اقتصادی و توسعه؛ شکاف بین افراد، خانوارها، صاحبان حِرَف و مناطق جغرافیائی در جایگاه های مختلف اقتصادی اجتماعی در دسترسی و استفاده از تکنولوژی های اطلاعاتی و ارتباطی به شکاف دیجیتالی موسوم است (ای سی دی او2001 به نقل از نورایی، 1385)
اضطراب رایانه:
پدیده اضطراب رایانه ، یکی از موانعی است که منجر به اجتناب افراد از مواجهه با رایانه می شود. (غلامعلی لواسانی، 1388 : 102 ). ا ضطراب رایانه، نوع خاصی از اضطراب است که معمولاً در یک موقعیت خاص رخ و شرم، شکست و یأس و ناامیدی را تجربه کنند .( حسن زاده، 1388 :52 )
اضطراب رایانه را توماس ، هاوارد و مورفی (1986) چنین تعریف کرده اند: “ترس از کار اجباری و یا محتمل با رایانه ، که ربطی به تهدید واقعی که از سوی رایانه متوجه کاربر باشد ندارد.( نادری و احدی ، 1384 :9 )
رایانه:
رایانه یا کامپیوتر ماشینی است که از آن برای پردازش اطلاعات استفاده می‌شود جایگاه خاص مورد بررسی کاربردی دقیق تر قرار می گیرد.(خوش کنار، 1383 ، به نقل از سیار،1390: 12)
نگرش
گوردون آلپورت (1935) نگرش را چنین تعریف کرده است: «نگرش یک حالت آمادگی ذهنی و عصبی است که از طریق تجربه سازمان می یابد و بر واکنش خود نسبت به تمامی موضوعات و موقعیتهای وابسته به نگرش تأثیر مستقیم و پویا برجای می گذارد»
1-6-2 تعریف عملیاتیشکاف دیجیتالی
شکاف دیجیتالی اشاره داردبه فاصله بین دانشجویانی که به فناوری اطلاعات و ارتباطات و بویژه اینترنت دسترسی دارند و مهارت استفاده از آن در فعالیت ها ی مختلف را دار ا می باشند با دانشجویانی که به این فناوری ها دسترسی ندارند و یا مهارت استفاده از آن را به دلایل مختلف کسب ننموده اند.که در این تحقیق از قسمتهای مختلفی مانند دسترسی ،مهارت استفاده و میزان استفاده از اینترنت و رایانه توسط پرسشنامه محقق ساخته و ترجمه شده از متون و مقاله های خارجی مورد بررسی قرار می گیرد.
اضطراب رایانه:
اضطراب رایانه ترسی است که فرد در مواجهه با رایانه و اینترنت دچار آن می شود که این ترس او را از کار با رایانه باز می دارد.در این تحقیق اضطراب رایانه را بوسیله مقیاس (CARS) که توسط هنسن و همکاران تولیدشده است می سنجد.
رایانه
منظور از رایانه در این پژوهش هر نوع دستگاه پردازش اطلاعات و یا کامپیوتر های خانگی (pc) و یا قابل حمل مانند لپ تاپ ها و نوت بوک ها می باشد.
نگرش
نگرش در این تحقیق عبارت است از پذیرش یا عدم پذیرش فناوری اطلاعات و ارتباطات و نوع نگاهی است که دیگران نسبت به مهارت های خود و همچنین سودمند بودن یاعدم سودمندی اینترنت و فناوری اطلاعات و ارتباطات در زندگی شخصی و کاری افراد ، می باشد که به استفاده از پرسشنامه ی نگرش دیویس در 12 گوبه سنجیده می شود.

فصل دومادبیات و پیشینه پژوهش2-1 : مقدمهفناوری اطلاعات و ارتباطات فرصت های بی نظیری را برای جوامع بوجود آورده است. با وجود توسعه روزافزون این فناوری یکی از دغدغه های کلیدی در سطح بین المللی وجود شکاف دیجیتال بین کشورها و ملت های مختلف برای بهره گیری از این فناوری است.
شکاف دیجیتالی معمولا به عنوان فاصله ای بین آن دسته از افرادی که به اشکال جدید فناوری اطلاعات و ارتباطات دسترسی دارند و کسانی که دسترسی ندارند تعریف می شود. متاسفانه همه مردم به فناوری اطلاعات وارتباطات دسترسی ندارند( سطح اول شکاف دیجیتالی) و شگفت آور اینکه تعداد زیادی از مردم توانایی و مهارت استفاده از ICT به روش درست را ندارند. بنابراین نمی توانند از مزایای این فناوری بهره ببرند.(سطح دوم شکاف دیجیتالی) .آیا براستی مردم از رسانه های جدید اطلاع ندارند و یا توانایی استفاده از آن را ندارند؟.(دونات ،براند وینر، کرسچ باوم، 2009) برای بسیاری از ما این نوع فناوری در قالب رایانه های دیجیتالی تجلی کرده و به ابزاری لازم برای انجام کارها و رفع نیازهای شخصی تبدیل شده است.(درخشان، 1387)همچنین مقدار رو به رشد اطلاعات به مهارت استفاده از اینترنت بستگی دارد، پس اینترنت نیز باید به عنوان یک منبع حیاتی در جامعه معاصر در نظر گرفته شود.(ون دایک،ون دارسن 2010 )
اگر چه مفهوم شکاف دیجیتالی به دسترسی فیزیکی به فناوری اطلاعات و ارتباطات خطاب می شود. اسپرول، زوبروف، و کیسلر (1986) دریافتند که برخی از دانشجویان هنگام مواجهه با فن آوری، احساس سردرگمی و عدم کنترل شخصی و اضطراب می شوند. که به این اضطراب ، اضطراب رایانه اطلاق می شود در واقع اضطراب رایانه با عنوان ترس از رایانه ها در هنگام استفاده از آنها، و یا ترس از امکان استفاده از رایانه تعریف شده است (چوآ، چن، وونگ، 1999).
پس یکی از عواملی که در ایجاد شکاف دیجیتالی می تواند مهم باشد ترس از استفاده از رایانه ها و اینترنت است که همان اضطراب رایانه ای است می باشد.
2-2: فناوری اطلاعات و ارتباطاتعلم و فن آوری هر دو سازنده تمدن بشر هستند و توسعه هرکدام بدون دیگری ممکن نیست . علم به معنی شناخت عالم هستی و یافتن قوانین حاکم بر طبیعت است . در صورتی که منظور از فن آوری، کاربرد علوم و یافته های علمی در عمل با استفاده از رویه ها و مطالعات منظم و جهت دار برای ارضای خواسته های مادی است و غالباً با اختراع ها و کاربرد وسایل و تجهیزات در ارتباط است. فن آوری دانستن چگونگی انجام کار و فرآیند خلاقی است که در آن ابزار، منابع و نظام ها برای حل مسایل به کار گرفته می شوند تا کنترل انسان را در محیط طبیعی افزایش دهند و شرایط زندگی انسان را بهتر سازند.(یونسکو، 1384 )
” فناوری اطلاعات و ارتباطات از تعامل سه بخش بوجود می‌آید. بخش اول رایانه است که به عنوان سخت افزار در فرایند انتقال اطلاعات، عمل می‌کند. بخش دوم، مجموعه داده ها و یا اطلاعات است. در این بخش، داده ها به عنوان محتوا و خمیر مایۀ فرایند انتقال اطلاعات در درون شبکه به جریان می‌افتند. در واقع آنچه در فرایند انتقال اطلاعات اهمیت دارد همین اطلاعات است که توسط دو بخش دیگر جریان می‌یابند. بخش سوم، ارتباطات مخابراتی است که از طریق فیبر نوری؛ ماهواره و یا طرق دیگر باعث اتصال این مجموعه به یکدیگر و مجموعه های دیگر می‌شوند. آنچه از تلفیق این سه بخش بوجود می‌آید؛ همان فناوری اطلاعات و ارتباطات نامیده می‌شود که مثال اصلی آن بزرگراههای اطلاعاتی و یا اینترنت است”. (صراف، 1385: 44)
در تعریف فن آوری اطلاعات می تو ان گفت که به فرآیندهای جمع آوری، ذخیره سازی، پردازش و بازیابی اطلاعات که در بستر ارتباطی مبتنی برزیر ساخت های رایانه ای شکل می گیرد گفته می شود (نواب زاده، 1380 )بدون فناوری اطلاعات و ارتباطات ، ارتباط در سطح بین اللملی و بین افراد غیر ممکن خواهد بود. امروزه با در اختیار داشتن فناوری اطلاعاتی و ارتباطاتی مختلف و پیشرفته، امکان برقراری سریع ارتباط و تبادل سریع اطلاعات بیش از پیش میسر گردیده است. افراد در هر کجا که باشند میتوانند آخرین اطلاعات مورد نیاز خود را در هر زمینه ای دریافت کنند.(ابراهیم آبادی ،1382 ،به نقل از سیار،1390: 13)
فناوری اطلاعات و ارتباطات ابزار قدرتمندی است که ما ناچاریم با آن مواجه شویم، در دنیای امروز گریز از فناوری امکان ناپذیر است. به خصوص آنکه امروز فناوری اطلاعات و ارتباطات نه تنها دائماً در درون خود در حال رشد و نوسازی است ، بلکه با نفوذ سریع و خزنده خود توانسته است در میدان علم و عمل وارد شود و دگرگونی وصف ناپذیری در زمینه های گوناگون پدید آورد. در جامعه استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات می تواند اثر عمیقی بر مشاغل و زندگی شخصی افراد با ارائه راه حل هایی به منظور دسترسی آسان تر به اطلاعات، راه های کاراتر برای ارتباطات و ابزارهای سازمانی بسیار قدرتمند داشته باشد. برای درک این نکته که چگونه یک جامعه از فناوری اطلاعات و ارتباطات استفاده می کند ارزیابی تعداد افراد جامعه که به فناوری ها دسترسی دارند و چگونگی استفاده آنها از فناوری ها بسیار با اهمیت است. (آمادگی الکترونیکی،1387 :13 )
می توان گفت که فناوری اطلاعات و ارتباطات به مثابه جدیدترین فناوری های ساخت بشر، توانایی گردآوری ، سازماندهی ،ذخیره و بازیابی اطلاعات را در قالب ، صوت و تصویر و متن نوشتاری و عددی دارد که با استفاده از ابزارهای رایانه ای و به کارگیری سیستم های مخابراتی محقق می شود.(جاریانی ، 1382).
2-3: اینترنت برای بسیاری از ما فناوری اطلاعات وارتباطات در قالب رایانه های دیجیتالی تجلی کرده و به ابزاری لازم برای انجام کارها و رفع نیازهای شخصی تبدیل شده است.در فاصله کوتاهی پس از رواج رایانه ها در دانشگاه ها، پروژ ه های تحقیقاتی برای مرتبط ساختن آن ها با یکدیگر به نحوی که امکان مبادله اطلاعات میان آن ها به وجود آید، آغاز شد. از میان این پروژه ها، پروژه توسعه شبکه، موفقیت بیشتری کسب کرد و به آن چیزی تبدیل شد که امروز آنرا به عنوان «اینترنت » می شناسیم و در حال حاضر بیش از 300 میلیون رایانه را در سراسر جهان به هم مرتبط کرده است.(درخشان،1387)
اینترنت نوعی شبکهء کامپیوتری جهانی است که می‏تواند ارتباط بین کامپیوترهای نقاط دور از هم را به‏منظور مبادلهء داده ها فراهم کند و با این‏که شبکه‏های کامپیوتری دیگری نیز وجود دارند،هیچ‏یک ازنظر بزرگی‏ و اهمیت قابل مقایسه با اینترنت نیستند.اینترنت از چندین شبکه تشکیل‏ می‏شود و مشابه شبکه تلفنی بین المللی است که در آن،به‏جای ارتباط صوتی،ارتباط کامپیوتری برقرار می‏شود و ازاین‏روی،اینترنت می‏تواند همه نوع اطلاعات اعم از متن،صدا،تصویر و ویدئو را با کارایی زیاد،بین‏ کامپیوترهای سرتاسر دنیا که به آن وصل هستند،انتقال دهد.(محمدی‏فر، به نقل از میر حسینی ،1382)
طی ده سال اخیر،اینترنت به یک ابزار مهم ارتباطی میان تمامی گروه های جامعه تبدیل شده و ما برای دسترسی آنی به اطلاعات، ارتباطات اختصاصی، تمامی انواع برنامه های کاربردی، تجاری، روابط کاری و نقل و انتقالات مالی به آن وابسته ایم. قابلیت اطمینان و دسترسی آسان به اینترنت برای موفقیت پایدار و مداوم کشورهای توسعه یافته یک عامل حیاتی به شمار می رود و اهمیت آن برای کشورهای در حال توسعه نیز به سرعت رو به افزایش است. آثار استفاده از رایانه ها نتایج حاصل از انقلاب اینترنت از مرز فواید مستقیم آن ها فراتر رفته و پیش بینی می شود که تاثیرات بیشتری نیز در راه باشند اول از همه اینکه، اینترنت مرزهای جغرافیایی میان کاربران متصل به خود را کمرنگ کرده و روند جهانی سازی را با ارایه قابلیت های رسانه های ارتباطی تسهیل کرده و لذا، هر کسی مستقل از محل فیزیکی خود قادر به برقراری ارتباط با آن است.
ماتیوز در سال 2002 نیز اینترنت را به عنوان ابزاری که ریشه در نظام آموزشی دارد بررسی می کند و معتقد است که اینترنت در ابتدا به منزله ابزاری برای اشتراک منابع گسترش داده شد ولی هم اکنون تلاش های چشمگیری در حال انجام است تا از آن به عنوان یک وسیله آموزشی استفاده شود زیرا که ابزار مهمی در آموزش عالی محسوب می شود.(صالحی ،حاجی زاده،1389 :42 )
2-4: وب (شبکه) شبکه جهانی وب ، که توسط تیم برنرزلی و رابرت کایلیو در مرکز تحقیقات هسته یی اروپا در اوایل دهه 90 میلادی و در شهر ژنو ایجاد شد، سرویس قدرتمندی است که از اینترنت برای ایجاد یک سیستم اطلاعاتی جهانی بهره جسته و بهره وری و جذابیت اینترنت را به مراتب افزایش داده است. هر چند بسیاری از مردم تفاوتی میان شبکه جهانی وب و اینترنت قایل نیستند، ولی، در واقع وب تنها یکی از این خدمات و البته مهمترین آن ها است که اینترنت را به چنین ابزار قدرتمندی برای اطلاع رسانی و برقراری ارتباطات تبدیل کرده است.(درخشان ، 1387: 25)
2-5 جامعه اطلاعاتی
اندیشه های مربوط به پیدایش و گسترش جامعه اطلاعاتی برای نخستین بار در دهه های 1960 و 1970 در آثار علمی تنی چند از اقتصاد دانان و جامعه شناسان دانشگاه های ایالات متحده و بیش از همه در کتاب ها و مقالات فریتز ماکاروپ و دانیل بل مطرح شدند. وبستر، 1384، جامعه اطلاعاتی را در پنج محور فناورانه ، اقتصادی ، شغلی ، فضایی ( مکانی ) و فرهنگی معرفی می کند وی سپس در بیان محور فناورانه اظهار می دارد که عمومی ترین تعریف از جامعه اطلاعاتی بر نوآوری چشمگیر فناوری تاکید دارد و تصور عمده براین است که پیشرفت علمی در پردازش، ذخیره وانتقال اطلاعات، کاربرد فناوری های اطلاعاتی را در سطح جهان گسترش داده است. (داودی، 1384)جامعه اطلاعاتی جامعه ای است که از لحاظ زندگی فرهنگی و اقتصادی به طور کامل به فناوری ارتباطات و اطلاعات مرتبط است و نوعی جامعه است که در آن دسترسی به اطلاعات ، به صورت اقتصادی، اجتماعی و فردی، نقشی برجسته ایفاء می کند. فناوری اطلاعات و ارتباطات، مهم ترین عامل توسعه جامعه اطلاعاتی شمرده می شود. حکومت ها تلاش می کنند تا کشورها را به چنین حوزه ای وارد سازند. به عبارتی دیگر جامعه اطلاعاتی جامعه یی که ایجاد، پخش و تولید اطلاعات مهمتر ین فعالیت اقتصادی و فرهنگی در آن است. یک جامعه اطلاعاتی، با جامعه ای که اقتصاد آن زیربنای صنعتی یا کشاورزی دارد، متفاوت است. ابزار ماشینی جامعه اطلاعاتی رایانه ها و ابزار ارتباطات راه دور هستند نه ابزار شخم زنی.(درخشان،1387)
2-6: شکاف دیجیتالی
” نیمه دوم 1900 فناوری اطلاعات و ارتباطات از اهمیت فزاینده ای در زندگی اجتماعی و سازمانی برخوردار بود”(ساویر، روسن باوناوم،200)در حال حاضر در تاسیس جوامع اطلاعاتی دسترسی مردم به رسانه های جدید و دانستن چگونگی استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات جدیدبسیار مهم است. بدون دسترسی به اینترنت و بدون وجود مهارت لازم که همراه با نگرش نسبت به استفاده از فناوری اطلاعات وارتباطات جدید است مردم هرگز نمی توانند به صورت الکترونیکی اطلاعات کسب نمایند.و همچنینن نمی توانند توسط سازمانه ها و موسسات از آن آگاه شوند. به همین دلیل است که مسائل مربوط به شکاف دیجیتالی از اهمیت قابل توجهی برخوردار است . الیزابت سی .بوید در این زمینه می گوید” فناوری اطلاعات به سرعت در حال تبدیل شدن به یک ابزار عمده برای انتشار و به دست آوردن اطلاعات است .و شکاف دیجیتالی در وافع فاصله ای است بین کسانی که به این ابزار دسترسی دارندو کسانی که ندارند.”(دونات،براند وینر،کرسچ باوم، 2009: 38 )
در طول دهه گذشته ، استفاده از رایانه ر به طرز چشمگیری افزایش یافته است. دانستن و درک رایانه و برنامه های کاربردی امروزه برای همه یک امر ضروری است . با این حال ، بسیاری از کاربران تمایلی برای استفاده از رایانه ندارند و معتقدند که رایانه ها ابزاری کارآمد و مفید نیستند و استفاده از آن نیاز به مهارتهای فنی فردی دارد. این وضعیت را می توان به عنوان “شکاف دیجیتالی ” توصیف کرد که توسعه کامپیوتر و دیگر فناوری ها به همان اندازه برای تمام کاربران در دسترس و قابل استفاده نیست.(چالمرز،2003،ون دایک ،2006). شکاف دیجیتالی یکی از راه هایی است که نابرابری ها در یک جامعه اطلاعاتی را اندازه گیری می کند.(چوا ، شی ،2011)
شکاف دیجیتالی به معنای وجود نابرابری در دسترسی و استفاده از فناوریهای رسانه‌ای بین کشورهای توسعه یافته و عقب مانده است. البته ناگفته نماند که با گسترش استفاده از این فناوری ها پای شکاف دیجیتال از محدوده بین کشوری، به داخل کشورها نیز کشیده شده است و طبق تعریف سازمان همکاریهای اقتصادی و توسعه(OECD,2001)؛ شکاف بین افراد، خانوارها، صاحبان حِرَف و مناطق جغرافیائی در جایگاه های مختلف اقتصادی اجتماعی در دسترسی و استفاده از تکنولوژی های اطلاعاتی و ارتباطی به شکاف دیجیتالی موسوم است (نورایی، 1385). مطالعه در مورد شکاف دیجیتالی یک مسئله جنجال برانگیز ، نه تنها در دانشگاهها بلکه در سیاست، اقتصاد و آموزش و پرورش می باشد . اگر چه شکاف دیجیتالی باعث افزایش بسیاری از تحقیقات تجربی در این مورد شده است،هنوز هم توافق کمی بین پژوهشگران در مورد چگونگی ارزیابی و اندازه گیری آن وجود دارد. از نظر علمی ، شکاف دیجیتالی دارای سه بعد می باشد: شکاف در دسترسی به فناوری اطلاعات و ارتباطات– استفاده از فناوری اطلاعات وارتباطات – و برنامه های کاربردی فناوری اطلاعات و ارتباطات(اتول،2001)
2-7 : تاریخچه شکاف دیجیتالی “شکاف دیجیتالی” یکی از پدیده های اجتماعی دوره ماست که بیشترین بحثها را داشته است. علاوه بر این یکی از مبهمترین و پیچیده ترین بحث ها نیز به شمار می رود.
قبل از شکاف دیجیتالی در دهه 1990 ، از شکاف آنالوگی که اشاره به وجوه تمایز در دسترسی به رسانه هایی نظیر رادیو و تلویزیون بود نام برده می شد. پس از آن هنگامی که اینترنت به طور گسترده به عنوان بزرگترین شکاف اطلاعاتی شناخته شد. شکاف دیجیتالی اولین بار در سال 1999 مطرح شد.( افشار کهن،1388: 83) طبق نظر ایروینگ اصطلاح شکاف دیجیتالی از یک منبع ناشناخته گرفته شده است نزدیکترین حدسی که ایروینگ برای منشا این واژه دارد، مربوط به جاناتان وبر و ایمی هارمون در لوس آنجلس تایمز است که استفاده از این اصطلاح را در 1996 شروع کرده و تفاوت عقاید مربوط به فن آوری های جدید را به این عنوان نامیدند. اما این انتخاب بدون پیچیدگی نیست. اندی کاروین عضو اتحادیه بنتون با این نظر موافق است که هارمون ممکن است یکی از اولین ژورنالیستهایی باشد که این اصطلاح را به طور گسترده به کار برد. اما وی معتقد است در پاسخ به نظر ایروینگ باید گفت که سال 1996 ” برای وی کمی جدیدتر از آن است که بتواند جعلش کند ” . در سال 1999 بود که این اصطلاح در “سقوط از شبکه” NTIA دیده شد. در این گزارش شکاف دیجیتالی اینگونه تعریف می شود: فاصله بین کسانی که دسترسی به فن آوریهای جدید دارند و کسانی که این امکان را ندارند. در این حالت، شکاف دیجیتالی گونه ای از نابرابری اقتصادی-اجتماعی را نشان می دهد که با میزان دسترسی یک فرد به فناوری اطلاعات و ارتباطات از هم متمایز می شوند(گانکل،2003: 504)
2-8: سطوح شکاف دیجیتالیتحقیقات در مورد شکاف دیجیتالی در در جه اول به دسترسی به فناوری اطلاعات و ارتباطات تمرکز دارد.(اندرسون ، بیکسون،لاوو میچل 1995 ، گریک2004، کتز و رایس 2002، ،نوریس 2001،شوفرو هاستینگ2002).ارتباط جمعیتی و استفاده ا ز اینترنت یکی از پرسشهای تحقیقاتی عمده ای در زمینه شکاف دیجیتالی است .پدیده هایی از این دست می تواند به عنوان “شکاف دیجیتالی سطح اول ” نامیده شود.(دیوان ، ریجینز،2005 ) در تعریفی دیگر شکاف دیجیتالی اولیه ویا سطح اول را در دو نوع دسترسی و کاربرد تفسیم نموده است در تعریف دسترسی آمده است : شکاف دیجیتالی به تفاوت بین کسانی که به اینترنت و فناوری اطلاعات و ارتباطات دسترسی دارندو کسانی که ندارندگفته می شود.ودر مورد کاربرد: شکاف دیجیتالی به تفاوت بین کاربران و غیر کاریران اینترنت تعریف می شود(.موسسه کادو،2004 ) . در” شکاف دیجیتالی سطح دوم” به سئوال در مورد توانایی و مهارت های مختلف در استفاده از اینترنت و استفاده از مزایای دولت الکترونیک پاسخ داده می شود.(دیماجیو،هارجیتایی، نیومن و روبینسون،2001، هارجیتایی،2002 ،2003به نقل از دونات ،2009) . در تعریف موسسه کادو شکاف دیجیتالی سطح دوم به تفاوت بین کاربران اشاره دارد.در این تعریف تفاوت بین کاربران تولیدی و مصرف کننده محتوا ی اطلاعاتی اینترنت و همچنین به تفاوت بین کاربران قدرتمندو کاربران منفعل را بررسی می نماید.و بعد سوم شکاف دیجیتالی که در مورد آن کمتر پژوهش شده است ، اتخاذ فناوری نوین یعنی نگرش نسبت به اینترنت است. گرچه این نگرش نفش مهمی در اتخاذ یادگیری چگونگی استفاده از رسانه های جدید می باشد. (برندوینر،2009: 38 ).
2-9: شاخص های شکاف دیجیتالیشکاف دیجیتالی با شاخصهای متفاوتی سنجیده می شود، از جمله دسترسی به تکنولوژ یهای اطلاعات و ارتباطات مانند تلفن، تلفن سیار و اینترنت و پخش ماهواره یی برنامه های رادیویی و تلویزیونی، حجم تجارتICT الکترونیک و امثال آن، جامعترین شاخصی که برای مقایسه کشورها و شناخت این شکاف ارایه شده، شاخصی است که بانک جهانی ارایه کرده است، به نامISI یعنی شاخص جامعه اطلاعاتی که شامل 23 متغیر است )گزارش 2001 ،ISI (
این متغیرها در چهار زیرساخت به شرح زیر طبقه بندی شده که توانایی شهروندان هر کشور را برای مبادله اطلاعات در داخل و خارج از کشور می سنجند:(جدول 2-1)
1- زیر ساخت رایانه 2- زیر ساخت اینترنت 3- زیر ساخت ارتباطات 4- زیر ساخت اجتماعی
در بخش رایانه : نسبت تعدادرایانه ها به خانواده ها در هر شهر یا کشور چقدر است؟ چقدر در این زمینه بودجه در نظر گرفته می شود؟
در بخش اینترنت: توجه به حجم تجارت الکترونیکی، تعداد کاربرانی خانگی اینترنت یا میزان استفاده آن در دانشگاه ها و مدارس ارزیابی می شود.
در بخش ارتباطات : به بررسی امکانات مخابراتی و تعداد خطوط تلفن ،میزان گسترش فیبر نوری و… توجه می شود.
در بخش اجتماعی : تعداد دانش آموزان و دانشجویانی که از اینترنت استفاده می کنند، نرخ مطالعه و میزان آزادی مطبوعاتی و مدنی مورد بررسی قرارمی گیرد.اخیرا علاوه بر موارد فوق به زیر ساخت پنجمی تحت عنوان زیر ساخت فرهنگی نیز توجه می شود.
در بخش فرهنگی: به میزان گرایش مردم به تعصبات ، سنگ فکری ها ، نوگرا یا سنتی بودن آنها توجه می شود. در واقع در این زمینه با بررسی های کیفی به میزان علاقه مندی مردم به نو شدن و نو بودن پرداخته می شود.( ناظری، 1388 )
جدول 2-1: شاخص های شکاف دیجیتالی
زیر ساخت شاخص ها زیر ساخت شاخص ها
1-زیر ساخت رایانه -سرانه PC نصب شده
-تعداد PC نصب شده بر حسب خانوار
– pcهای حمل شده تجاری و دولتی/برحسب نیروی کار حرفه یی
PC-های حمل شده آموزشی/برحسب دانشجو و استاد
-درصد PC های شبکه شده
-مخارج نر م افزار/ سخت افزار 3-زیرساخت ارتباطات
– تعداد خطوط تلفن/خانوار
– هزینه تلفنهای داخلی
– سرانه مالکیت گیرنده تلویزیون
– سرانه مالکیت گیرنده رادیو
– سرانه مالکیت دستگاه نمابر
– سرانه مالکیت تلفن همراه
– مشترکان تلویزیون سیمی
2-زیرساخت اینترنت – حجم تجارت الکترونیکی
– تعداد کاربران خانگی اینترنت
– تعداد کاربران اینترنت در کسب و کار
– تعداد کاربران اینترنت در سازمانهای آموزشی 4-زیرساخت اجتماعی
– تعداد دانش آموزان متوسطه
– تعداد دانش آموزان دبیرستان
– نرخ خواندن روزنامه
– آزادی مطبوعات وآزادی مدنی
2-10: عوامل موثر بر شکاف دیجیتالیعوامل متعددی در ایجاد شکاف دیجیتالی موُثرند . کاستلز(2001 ) دراین زمینه ، از عواملی مانند درآمد ، تحصیلات ،قومیت ، سن ، پایگاه خانوادگی و توانایی و ویلسون (2006 )از متغیر های جنسیت ، موقعیت جغرافیایی، درآمد ، تحصیلات ، شغل ، و قومیت نام می برد. ون دیچ (2005) استدلال می کند که وضعیت فرد (سن، جنسیت ، قومیت، هوش، شخصیت ، سلامتی و توانایی)و دسترسی اولیه به سرمایه ُ زمانی ، مادی، ذهنی، اجتماعی و فرهنگی در این راستا مهم تلقی می شود. (زمانی، افشار کهن،1388: 84 )
عواملی که در استفاده نکردن از فناوری اطلاعات و ارتباطات وجود دارد ،که این عوامل بر عوامل درک کننده فناوری استوار است که شامل: یک “موانع نهفته ” و دو ” موانع آشکار”. موانع نهان بدین معنی است که فرد اینترنت را بی ثمر می داند و آنرا درک نمی کند و هیچ علاقه ای به استفاده از اینترنت ندارد. موانع آشکار : شامل فقدان سواد رایانه ای ، عدم اگاهی و هزینه ها می باشند. (دونات ،2009 )
به نظر رائو نیز ابعاد مختلفی از شکاف دیجیتالی مانند : سطح اقتصادی افراد، رفاه اقتصادی ملتها، نژاد، سن جوانی یا پیری، روستایی یا شهری، جنس، موقعیت جغرافیایی، جنبه های کمی و کیفی و دسترسی به اینترنت از طریق شمار ه گیری و پهنای باند وجود دارد. (رائو، 2005،392)
بنابراین می توان گفت که شکاف دیجیتالی از عواملی مانند درآمد ، سطح تحصیلات ، جنسیت، سن، آموزش ، نگرش ، میزان توانایی و مهارت در استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات،سوادرایانه ای، میزان دسترسی به فناوری اطلاعات و ارتباطات ،میزان تسلط به زبان انگلیسی و…تاثیر می پذیرد .( والتز،2011 )
2-10-1: درآمد و اقتصاد:یکی از علل مبنایی شکاف دیجیتالی، در بستر نامتوازن تکنولوژیک کشورها و مناطق مختلف نهفته است؛ چرا که فناوری اطلاعات و ارتباطات نیز همانند سایر فن آوری ها، ارتباط تنگاتنگی با رشد اقتصادی و تکنولوژیک دارد . به میزانی که هر منطقه در اقتصاد جهانی سهم کم تری از صنعت و تجارت دارد، به همان میزان در زمینه فناوری اطلاعات و ارتباطات نیز عقب مانده تر است. بدیهی است یک نوع خاص از تکنولوژی مانند فناوری اطلاعات و ارتباطات بدون نیاز به انواع دیگر تکنولوژی نمی تواند به صورت جزیره ای در یک منطقه رشد داشته باشد )دهقان،1386: 135). مسئله ی شکاف دیجیتالی مرتبط با توانایی افراد و گروه ها به رقابت در شرایط افتصادی است .
سیاستمداران و دست اندرکاران تجارت و بازرگانی جملگی عنوان کرده اند که شکاف دیجیتالی بین جهان فقیر در حال توسعه و غرب غنی پیشرفته از عمده ترین چالشهای اقتصادی قرن به شمار می رود. در همین راستا مجمع عمومی سازمان ملل در ژوئن 2002 اعلام نمود که شکاف دیجیتالی احتمالاً بسیاری از کشورهای درحال توسعه را از نظر اقتصادی در حاشیه قرار خواهد داد. حتی اگر ملتهای فقیر آنقدر شانس بیاورند که باسواد شوند و به یک زبان عمده تکلم کنند کاربری ایشان از اینترنت در زمینه فعالیت هایی چون بازرگانی بعلت نبود کارت اعتباری، احتمالاً محدود خواهد شد چه برسد به اینکه بخواهند در محله های خود مایحتاجشان را به کمک اینترنت تهیه کنند.
(روچ،2001 ) زیرساخت های ضعیف ارتباطات راه دور در کشورهای در حال توسعه به عنوان یک مانع عمده در دسترسی به اطلاعات عمل می کنند. عواملی چون هزینه های دسترسی به اینترنت و هزینه تلفن برای اتصال به شبکه جهانی اینترنت و در نتیجه استفاده از این فناوری نو نقش کلیدی ایفا می کند. هر اندازه هزینه های دسترسی و تلفن پایینتر باشد امکان استفاده از اینترنت بیشتر خواهد بود. .) خاصه، سعادت،1385) هزینه دسترسی به پهنای باند ارتباطات راه دور بین المللی متغیر است. این هزینه در کشورهایی مثل غنا 2500 دلار و کنیا 8000 دلار می باشد. در ایالات متحده هزینه 40 ساعت دسترسی به اینترنت حدود 20 دلار و در اروپا همان مقدار دسترسی 45دلارهزینه دارد. در حالی که هزینه پنج ساعت دسترسی به اینترنت درماه در افریقا ( بدون احتساب هزینه تلفن) 60 دلار است . در مورد هزینه های کامپیوتر و سخت افزار نیز وضع به همین منوال است به طوری که کامپیوترهای شخصی در افریقا حداقل پنجاه درصد گران تر از امریکاست
2-10-2: نسل و شکاف دیجیتالی جامعه متشکل از گروه هایی از افراد و نسل هایی است که در تعامل با یکدیگر حیات اجتماعی را شکل می دهند. نسل در حوزه جمعیت شناسی چنان که دایره المعارف علوم اجتماعی آن را تعریف می کند، به گروهی از افراد اطلاق می شود که مرحله ای از حیات را با یکدیگر آغاز کرده یا پایان داده باشند. گروهی که در یک زمان فارغ التحصیل می شوند، گروهی که در یک زمان بالنسبه نزدیک به هم به دنیا آمده یا ازدواج کرده اند (ساروخانی، 1370 ). به عقیده روان شناسان بین بینشها، منشها و خواسته های دو نسل، تفاوت وجود دارد.
شتاب تغییرات و تحولات عظیمی که در جامعه مدرن امروز به وقوع می پیوندد، گسست بین نسل ها را افزایش داده، سبب می شود علائق و سلایق نسل امروز با نسل پیشین به لحاظ اخلاقی، اجتماعی و فرهنگی تفاوتهای فاحشی داشته باشد. شکاف نسلی مفهومی است که اختلاف فاحش روانی، اجتماعی و فرهنگی و تفاوت معنا دار در بینش و آگاهی، باورها، تصورات، انتظارات، جهت گیری های ارزشی و الگوهای رفتاری میان دو نسل همزمان در یک جامعه را مورد توجه قرار می دهد (توکل و قاضی نژاد، 1385 ، به نقل ازحریری،زمانی راد،1390). بخشی از این تفاوت ها ناشی از شناخت و بهره گیری از فناوریهای نوین است که در گذشته با این وسعت و فراگیری در اختیار همگان نبوده است. همین تفاوت در دسترسی و بهره گیری از فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی است که بحث شکاف دیجیتالی در بین نسل ها را مطرح می کند. به گزارش “جکسون” در سال ٢٠١٠ بعد از گذشت یک دهه استفاده از رسانه های جدید از انحصار جوانان خارج شده و استفاده میانسالان 50 تا 65 سال از اینترنت رشد بی سابقه ای داشته است. (جاکسون، ٢٠١٠) با این حال، جوانان از فناوری های نوین اطلاعاتی و ارتباطی در سطحی بالاتر و به شیوه ای متفاوت از نسل پیشین، استفاده می کنند(جانکو ، کاتان،2011، به نقل ازحریری،زمانی راد،1390)
شیفتگی نسل جوان به مظاهر فناوری اطلاعات و ارتباطات و استفاده گسترده آن ها از این فناوری ها کم و بیش در همه جوامع به نحو محسوسی مشاهده می شود. دسترسی گسترده به فناوری اطلاعات امروزه به عنوان تفاوت اساسی نسل جوان امروز با نسل بیست سال گذشته قلمداد می شود.(دیکر،2010) برخی پژوهشها ( آنی و همکاران ،2007 وسوکر ٢٠٠۵ ( یکی از جنبه های شکاف دیجیتالی را عامل سن دانسته اند. یافته های برخی پژوهش های دیگر حاکی از نقش مؤثر تفاوت سنی(کلوژن، 2000، وایت و ویترال2000)در میزان فعالیت های رایانه ای افراد است؛ به این ترتیب که در افراد مسن تر، دانش و علاقمندی به رایانه کمتر از جوان تر هاست. پژوهش “فلاناگین” و “متزجر” نیز نشان داد که افراد مسن کمترین میزان پذیرش و استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات را دارند و بخش قابل ملاحظه ای از آن ها به کلی از جامعه اطلاعاتی کنار گذاشته شده اند(حریری،زمانی راد،1390) پژوهش “چوآ” و “شی” نیز رابطه معنی دار سن را با نگرش نسبت به رایانه تأیید نموده است.(چوا، ، شی،2011).
2-10-3: جنسیت و شکاف دیجیتالیاهمیت پرداختن به موضوع توانمندسازی زنان به عنوان نیمی از جمعیت جهان و شرکت آنها در فعالیت‌های اجتماعی با استفاده از فناوری‌های نوین اطلاعاتی و ارتباطی در اسناد مربوط به اجلاس‌های جهانی دربارۀ جامعه اطلاعاتی مورد تأکید قرارگرفته است. چنانچه نتایج پژوهش‌ها حاکی از وجود شکاف دیجیتالی جنسیت (نابرابری در دسترسی به فناوری‌های نوین بین زنان و مردان) درکشورهای در حال توسعه است. در متن شکاف دیجیتالی؛ شکاف جنسیتی به طور فزاینده ای مورد توجه است، به این معنی که اگر دسترسی و استفاده از فناوری‌های اطلاعات پیوند مستقیمی با توسعه اقتصادی و اجتماعی دارد پس باید این اطمینان حاصل شود که زنان در کشورهای در حال توسعه اهمیت فناوری‌های مذکور را درک کرده و آنها را مورد استفاده قرار می‌دهند. (صراف، 1385: 43)تاثیر عوامل اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی در دسترسی افراد به فناوری نوین، بر زنان جامعه بیشتر از مردان است، زیرا در بیشتر جوامع ، زنان نسبت به مردان از نظر آموزش، منابع مالی، مکان ، فرهنگ،و مهارت در سطح پایین تری قرار دارندو ازامکانات کمتری برخوردارند.(باستانی ، میزبان،1386: 49 )
رزا پلگادواز انجمن “جامعه اینترنتی” می گوید که اکثریت زنان در کشورهای در حال توسعه در نتیجه فقدان سواد رایانه ای و غالبا کمبود آموزشی از فرصت های حائز اهمیت شغلی وتحصیلات تکمیلی باز می مانند. هرچند فناوری اطلاعات و ارتباطات این قابلیت را دارد که مشاغلی را برای بهبود زندگی زنان فراهم کند ، غالبا گزارش ها یادآور می شود که بطور کلی زنان نسبت به کسب درآمدهای پایین تر ، بیکاری بیشتر وتمرکز درمشاغل کم مهار ت تر ادامه می هند. در مورد استفاده ار اینترنت هم شکاف دیجیتالی بیشتر از سایر بخش هاست . (زارعیان:3)
طبق گزارش ITU در سال 2011 از نظر شکاف جنسیتی در استفاده از اینترنت: در ایران :در سال 2009 ، مردان با 4/15 درصد و زنان با 7/11درصد دارای شکاف جنسیتی در حدود 7/3- درصد می باشند . بیشترین شکاف جنسیتی در استقاده از اینترنت درکشور ترکیه در سال 2010، با اختلاف 2/20- بین زن ومرد(زنان با 9/29درصد ومردان با1/50 درصد) ، و کمترین شکاف جنسیتی در استفاده از اینترنت را کشور استرالیا (2009)دارد که زنان در این کشور7/78درصد و مردان 2/78درصددارای اختلاف 4/.-درصد می باشند. (آی تی یو، 2011: 117)(جهت کسب آگاهی از جزئیات بیشتر به جدول1 در پیوست مراجعه نمایید.)
2-10-4: سواد رایانه ای
تحقیقات نشان داده است که در کنار دسترسی، سواد رایانه ای نیز در میزان استفاده از فناوری اطلاعات وارتباطات از عوامل مهم در یک جامعه به حساب می آید.(توینر،دونات ،2008) “سواد” به عنوان توانایی خواندن و پردازش فکری اطلاعات به دست آمده از طریق خواندن متن تعریف شده است و سواد رایانه ای را می توان اینگونه تعریف نمود:
توانایی استفاده از رایانه و نرم افزار های مربوط برای اجرای کاربردها را سواد رایانه ای گویند.(منتظری و همکاران ،1386 :112) سواد رایانه ای تداعی کننده نوعی مهارت است که متضمن کارایی در تعدادی از کاربرد رایانه های امروزی ،مثل واژه پردازی و پست الکترونیک است (معنوی،1383 ،57 ).دونالد نورمن طرح چهار سطحی را برای سواد رایانه ای پیشنهاد کرد: نخستین سطح تسلط بر مفاهیم کلی و پایه بود.سطح دوم ، دانستن چگونگی استفاده از رایانه و انجام کار مفید با آن بود.سطح سوم سواد رایانه ای ، توانایی برنامه ریزی و سطح چهارم ، شناخت علم رایانه یا جایی که تخصص آنجاست می باشد.(ساولاینن،1383 ،به نقل از زمانی ، افشار کهن، 1388 :88 )
2-10-5: مهارت و شکاف دیجیتالیشکاف دیجیتالی همچنین به عوامل دیگری مانند تفاوت در مهارت های دیجیتالی بستگی دارد. تغییرات درجامعه خواستار مهارت های جدید است ، به ویژه مهارت در استفاده از اینترنت که یکی از مهم ترین وسایل ارتباطی در جامعه معاصر می باشد.از آنجا که مقدار رو به رشد اطلاعات بر روی اینترنت باعث افزایش وابستگی مردم به اطلاعات می شود. مهارت استفاده ار اینترنت و فناوری اطلاعات و ارتباطات در حال حاضر به عنوان دارایی های حیاتی در نظر گرفته می شود. (ون دایک ، وند دارسن:2010: 893)
در تعبیری ساده و روان چنین می توان گفت که ظاهرا دسترسی به اینترنت به تنهایی برای برانگیختن اکثریت افراد برای استفاده ار اینترنت کافی نیست. یافته ها نشان می دهد که به ویژه در کشورهای توسعه یافته دلیل اصلی برای استفاده کم از اینترنت مسئله ی تسلط و مهارت کاربران است.(دونات، برند واینر،کرسچ باوم،2009 ) بنابراین در صورت تمهید تمامی مقدمات سخت افزاری استقرار فناوری اطلاعات و ارتباطات در یک منطقه، چنانچه افراد مهارت لازم برای استفاده از اطلاعات و همچنین تولید و عرضه اطلاعات موردنیاز آن منطقه را نداشته باشند، فناوری اطلاعات و ارتباطات چندان کارا نبوده و به عبارت دیگر، در جریان دسترسی مؤثر واقع نشده است. با این توضیح مشخص می شود که اساساً عامل مهارت همانند سایر ارکان توسعه، بر فناوری ارتباطات و اطلاعات نیز مؤثر می باشد . این تأثیر هم در حیطه استفاده و کاربرد و هم در سطح تولید و استقرار اطلاعات و فناوری مربوط به آن قابل تشخیص است.(دهقان،1386: 137)
استینو لاروز(2000) کا ربا اینترنت را نیازمند به توسعه دادن مجموعه ای از مهارت ها می دانند این مهارت ها عبارتنداز ایجاد و حفظ یک اتصال اینترنتی پایدار، یادگیری چگونه حرکت کردن بین صفحات در اینترنت، و جستجو برای اطلاعات مفید و مورد نظراست.
ون دایک (2005) مهارتها را به چهار مهارت تفسیم می کند که عبارتند از:مهارت های عملیاتی(مهارت کار با رایانه و شیکه سخت افزار و نرم افزار )، مهارت های اطلاعات رسمی (توانایی درک و رسیدن به ویژگی های رسمی رایانه و یک شبکه از قبیل ساختار فایل و لینک )، مهارت های اطلاعات اساسی(توانایی برای پیدا کردن، انتخاب، پردازش و ارزیابی اطلاعات در منابع خاص از رایانه ها و شبکه)، و مهارت های تکنیکی(ظرفیت استفاده از اطلاعات به عنوان ابزار برای اهداف خاص و برای هدف کلی بهبود موقعیت در یک در جامعه). وقتی این مهارتها به طور نامساوی در میان مردم تفسیم شود عوافب ناشی از این نابرابری مهارت حتی ممکن است نابرابری های اجتماعی (وایت، مانون،2007،ون دایک 2005) را تشدید کند. .( ون دایک ، وندارسن:2010: 895)
2-10-6: نگرش نسبت به فناوری اطلاعات و ارتباطاتعلت دیگر شکاف دیجیتالی را می توان در ابعاد فرهنگی و نظام شخصیتی و نگرش افراد جست و جو کرد. گوردون آلپورت (1935) نگرش را چنین تعریف کرده است: «نگرش یک حالت آمادگی ذهنی و عصبی است که از طریق تجربه سازمان می یابد و بر واکنش خود نسبت به تمامی موضوعات و موقعیتهای وابسته به نگرش تأثیر مستقیم و پویا برجای می گذارد»
الخالدی وال جابری (1998)معتقدندکه نگرش تشکیل شده است از احساسی که افراد دارند (اجزاء عاطفی) ، باور، (قطعات شناختی)، و برنامه ریزی برای انجام این کار ( اجزاء رفتاری) .( چوآ،شی،2011 :1516)
مبنای این بحث در فرآیند جامعه پذیری نهفته است . فرآیند



قیمت: 10000 تومان

متن کامل در سایت homatez.com

NameEmailWebsite

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *