— (498)

2435225-130175
دانشگاه ارشاد دماوند
پایاننامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد رشته مدیریت بازرگانی
(گرایش بازاریابی بینالملل)
موضوع : شناسایی و تبیین عوامل ارزیابی آمادگی شرکتهای کوچک و متوسط در بهکارگیری بازار الکترونیکی
استاد راهنما:
جناب آقای دکتر مهدی شیرمحمدی
استاد مشاور:
جناب آقای دکتر محمدرضا کریمی علویجه
محقق:
مژگان بحرکاظمی
شهریور 1392

چکیده پژوهش
بازار الکترونیکی سیستم اطلاعاتی بینسازمانی است که به خریداران و فروشندگان شرکتکننده در برخی از بازارها، مستقل از طرف سوم، اجازه میدهد اطلاعات و پیشنهادهایی در مورد قیمت و محصول ارائه دهند. بهکارگیری این نوآوری جدید توسط شرکتها چه کوچک و چه بزرگ موجب خلق مزایای متعددی شده و این مزایا سبب تقویت انگیزه شرکتهای کوچک و متوسط به این پدیده شده است. شرکتهای کوچک و متوسط به دلیل نقش مهم در اقتصاد کشور ایران درصورت بهکارگیری بازار الکترونیکی میتوانند بهرهوری و کارآیی کل سیستم اقتصادی را ارتقاء بخشند. اما چنانچه این شرکتها از آمادگی کافی برای ورود به بازارهای الکترونیکی برخوردار نباشند با شکست رو به رو خواهند شد و سیستم اقتصادی را دچار مشکل خواهند کرد. لذا ارزیابی آمادگی آنها از اهمیت ویژه برخوردار است. از این رو در این پژوهش تلاش میشود تا به شناسایی عوامل ارزیابی آمادگی شرکتهای کوچک و متوسط در استفاده از بازار الکترونیکی پرداخته شود. بدین منظور بر اساس تحقیقات قبلی و مطالعه ادبیات مرتبط با موضوع، عوامل فنی، سازمانی و بین سارمانی، بهعنوان عوامل کلیدی شناسایی شده و مولفهها و شاخصهای مرتبط با هر یک از آنها ارائه شدهاند. پرسشنامه 41 سوالی با طیف لیکرت هفت نقطهای طراحی شده است. ضریب پایایی کلی پرسشنامه با استفاده از روش آلفای کرونباخ معادل 76/0محاسبه گردید. حجم نمونه در این پژوهش 52 میباشد. تایید آزمون تی نشان داد عوامل فنی، سازمانی و بینسازمانی (3فرضیه اصلی) به همراه کلیه زیر عوامل مرتبط (13فرضیه فرعی) همگی تایید شدهاند. آزمون فریدمن نیز حاکی از اهمیت عوامل فنی بیش از عوامل سازمانی و بینسازمانی میباشد. در پایان آمادگی 5شرکت کوچک و متوسط فعال در صنعت فرش ارزیابی گردید.
واژههای کلیدی: عوامل فنی، عوامل سازمانی، عوامل بینسازمانی، بازار الکترونیکی، شرکتهای کوچک و متوسط
عنوان فهرست مطالب شماره صفحه
TOC \o “1-3” \h \z \u فصل اول : PAGEREF _Toc397666522 \h 11-1. مقدمه PAGEREF _Toc397666523 \h 21-2. بیان مسئله PAGEREF _Toc397666524 \h 31-3. اهمیت و ضرورت تحقیق PAGEREF _Toc397666525 \h 41-4. اهداف تحقیق PAGEREF _Toc397666526 \h 61-4-1. هدف اصلی PAGEREF _Toc397666527 \h 61-4-2. اهداف فرعی PAGEREF _Toc397666528 \h 61-5. سوالات تحقیق PAGEREF _Toc397666529 \h 61-5-1. سوالات و فرضیات اصلی PAGEREF _Toc397666530 \h 61-5-2. سوالات و فرضیات فرعی PAGEREF _Toc397666531 \h 71-6. مدل مفهومی پژوهش PAGEREF _Toc397666532 \h 91-7. قلمرو زمانی و مکانی تحقیق PAGEREF _Toc397666533 \h 101-7-1. قلمرو موضوعی PAGEREF _Toc397666534 \h 101-7-2. قلمرو مکانی PAGEREF _Toc397666535 \h 101-7-3. قلمرو زمانی PAGEREF _Toc397666536 \h 101-8. تعاریف اصطلاحات و متغیرهای تحقیق PAGEREF _Toc397666537 \h 10فصل دوم : PAGEREF _Toc397666538 \h 122-1. مقدمه PAGEREF _Toc397666539 \h 132-2. تجارت الکترونیکی PAGEREF _Toc397666540 \h 142-2-1. منافع تجارت الکترونیکی PAGEREF _Toc397666541 \h 152-3. بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397666542 \h 182-3-1. اجزای تشکیل دهنده بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397666543 \h 202-3-2. انواع بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397666544 \h 202-4. آمادگی الکترونیکی PAGEREF _Toc397666545 \h 212-4-1. لزوم آمادگی الکترونیکی PAGEREF _Toc397666546 \h 232-4-2. اهداف آمادگی الکترونیکی PAGEREF _Toc397666547 \h 242-4-3. ارزیابی آمادگی الکترونیکی PAGEREF _Toc397666548 \h 252-5. بنگاه های کوچک و متوسط PAGEREF _Toc397666549 \h 292-6. بکارگیری بازار الکترونیکی توسط بنگاه های کوچک و متوسط PAGEREF _Toc397666550 \h 322-6-1. کسب وکارهای کوچک PAGEREF _Toc397666551 \h 322-6-2. کسب وکارهای متوسط PAGEREF _Toc397666552 \h 322-7. صنعت فرش PAGEREF _Toc397666553 \h 342-7-1. فرش و بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397666554 \h 362-8. نمونه ای از بازارهای الکترونیکی عمومی PAGEREF _Toc397666555 \h 372-8-1. ebay PAGEREF _Toc397666556 \h 372-8-2. علی بابا PAGEREF _Toc397666557 \h 382-8-3. بازار الکترونیکی ایران PAGEREF _Toc397666558 \h 392-9. جمع بندی ادبیات موضوعی PAGEREF _Toc397666559 \h 402-10. پژوهش های پیشین PAGEREF _Toc397666560 \h 422-10-1. تحقیقات داخلی PAGEREF _Toc397666561 \h 422-10-2. تحقیقات خارجی PAGEREF _Toc397666562 \h 45فصل سوم : PAGEREF _Toc397666563 \h 543-1. مقدمه PAGEREF _Toc397666564 \h 553-2. روش تحقیق مورد استفاده در پژوهش PAGEREF _Toc397666565 \h 553-2-1. روش تحقیق از منظر هدف پژوهش PAGEREF _Toc397666566 \h 553-2-2. روش تحقیق از منظر فرایند و روش گردآوری اطلاعات PAGEREF _Toc397666567 \h 573-3. متغیرهای پژوهش PAGEREF _Toc397666568 \h 583-3-1. تقسیم بندی متغیرها بر اساس رابطه PAGEREF _Toc397666569 \h 583-3-2. تقسیم بندی متغیرها بر اساس ارزش PAGEREF _Toc397666570 \h 593-3-3. تعریف متغیرها PAGEREF _Toc397666571 \h 603-4. جامعه و نمونه آماری PAGEREF _Toc397666572 \h 653-4-1. جامعه آماری PAGEREF _Toc397666573 \h 653-4-2. نمونه آماری PAGEREF _Toc397666574 \h 663-4-3. نمونه گیری PAGEREF _Toc397666575 \h 663-4-4. برآورد حجم نمونه PAGEREF _Toc397666576 \h 663-5. روش گردآوری اطلاعات PAGEREF _Toc397666577 \h 673-5-1. مقیاس بندی پاسخ سوالات پرسشنامه PAGEREF _Toc397666578 \h 683-5-2. روش توزیع پرسش نامه PAGEREF _Toc397666579 \h 693-5-3. روائی و پایائی ابزار پژوهش PAGEREF _Toc397666580 \h 693-6. تجزیه و تحلیل داده و آزمون فرضیه PAGEREF _Toc397666581 \h 723-6-1. تجزیه و تحلیل داده ها PAGEREF _Toc397666582 \h 72فصل چهارم : PAGEREF _Toc397666583 \h 754-1. مقدمه PAGEREF _Toc397666584 \h 764-2. آمار توصیفی PAGEREF _Toc397666585 \h 764-2-1. تحصیلات PAGEREF _Toc397666586 \h 774-2-2. رشته تحصیلی PAGEREF _Toc397666588 \h 784-2-3. سابقه کار PAGEREF _Toc397666589 \h 794-2-4. سمت سازمانی PAGEREF _Toc397666590 \h 804-3. آمار استنباطی PAGEREF _Toc397666591 \h 814-3-1. آزمون فرضیات PAGEREF _Toc397666592 \h 824-3-2. رتبه بندی عوامل PAGEREF _Toc397666593 \h 964-4. ارزیابی آمادگی 5شرکت فعال در صنعت فرش PAGEREF _Toc397666594 \h 101فصل پنجم : PAGEREF _Toc397666595 \h 1065-1. مقدمه PAGEREF _Toc397666596 \h 1075-2. تحلیل نتایج جمعیت شناختی PAGEREF _Toc397666597 \h 1085-3. مقایسه نتایج پژوهش با نتایج پژوهش های پیشین PAGEREF _Toc397666598 \h 1085-4. ارائه پیشنهادها PAGEREF _Toc397666599 \h 1195-5. محدودیت های پژوهش PAGEREF _Toc397666600 \h 1215-6. پیشنهادهایی برای پژوهش های آتی PAGEREF _Toc397666601 \h 122منابع PAGEREF _Toc397666602 \h 124پیوست شماره 1 PAGEREF _Toc397666603 \h 129پیوست شماره 2 PAGEREF _Toc397666604 \h 132پیوست شماره 3 PAGEREF _Toc397666605 \h 136

عنوان فهرست جدولها شماره صفحه
TOC \h \z \t “JADVAL,1” جدول 2-1. عناوین شاخص های مدل های ارزیابی آمادگی الکترونیکی PAGEREF _Toc397141872 \h 27جدول 2-2. مقایسه شاخص های الگوهای مذکور با مدل مورد بررسی این تحقیق PAGEREF _Toc397141873 \h 28جدول 2-3. خلاصه ای از پژوهش های مرتبط و یافته های آن ها PAGEREF _Toc397141874 \h 49جدول3-1. تعریف عملیاتی PAGEREF _Toc397141875 \h 61جدول 3-2 طیف لیکرت PAGEREF _Toc397141876 \h 69جدول 3-3. سوالات مربوط به هر متغیر PAGEREF _Toc397141877 \h 69جدول 3-4. آلفای کرونباخ متغیرهای تحقیق PAGEREF _Toc397141878 \h 72جدول 4-1. توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان بر حسب تحصیلات PAGEREF _Toc397141879 \h 77جدول 4- 2. توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان بر حسب رشته تحصیلی PAGEREF _Toc397141880 \h 78جدول 4-3. توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان بر حسب سابقه کار PAGEREF _Toc397141881 \h 79جدول 4-4. توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان بر حسب سمت سازمانی PAGEREF _Toc397141882 \h 80جدول 4-5. اهمیت عوامل فنی برای آمادگی شرکتهای کوچک و متوسط در بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397141883 \h 83جدول 4-6. اهمیت بعد قابلیت تبادل اطلاعات برای آمادگی شرکتهای کوچک و متوسط در بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397141884 \h 84جدول 4-7. اهمیت بعد زیرساخت الکترونیکی برای آمادگی شرکتهای کوچک و متوسط در بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397141885 \h 85جدول 4-8. اهمیت بعد استانداردها برای آمادگی شرکتهای کوچک و متوسط در بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397141886 \h 86جدول 4-9. اهمیت بعد سازگاری برای آمادگی شرکتهای کوچک و متوسط در بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397141887 \h 87جدول 4-10. اهمیت عوامل سازمانی برای آمادگی شرکتهای کوچک و متوسط در بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397141888 \h 87جدول 4-11. اهمیت بعد زیرساخت تغییر برای آمادگی شرکتهای کوچک و متوسط در بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397141889 \h 88جدول 4-12. اهمیت بعد رهبری و مدیریت برای آمادگی شرکتهای کوچک و متوسط در بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397141890 \h 89جدول 4-13. اهمیت بعد فرهنگ سازمانی برای آمادگی شرکتهای کوچک و متوسط در بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397141891 \h 90جدول 4-14. اهمیت بعد زیرساخت مالی برای آمادگی شرکتهای کوچک و متوسط در بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397141892 \h 90جدول 4-15. اهمیت بعد ساختار سازمانی برای آمادگی شرکتهای کوچک و متوسط در بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397141893 \h 91جدول 4-16. اهمیت بعد محصول/خدمات برای آمادگی شرکتهای کوچک و متوسط در بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397141894 \h 92جدول ‌ 4-17. اهمیت عوامل بین سازمانی برای آمادگی شرکتهای کوچک و متوسط در بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397141895 \h 93جدول 4-18. اهمیت بعد مشتریان/تامین کنندگان برای آمادگی شرکتهای کوچک و متوسط در بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397141896 \h 94جدول 4-19. اهمیت بعد رقبا برای آمادگی شرکتهای کوچک و متوسط در بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397141897 \h 95جدول 4-20. اهمیت عوامل محیطی برای آمادگی شرکتهای کوچک و متوسط در بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397141898 \h 95جدول ‌4-21. آزمون معناداری تفاوت میانگین رتبه میزان اهمیت ابعاد عوامل فنی در آمادگی سازمانها برای بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397141899 \h 96جدول 4-22. میانگین رتبه مرتب شده‌ هر یک از ابعاد عوامل فنی PAGEREF _Toc397141900 \h 97جدول 4-23. آزمون معناداری تفاوت میانگین رتبه میزان اهمیت ابعاد عوامل سازمانی در آمادگی سازمانها برای بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397141901 \h 97جدول 4- ‌24. میانگین رتبه مرتب شده‌ هر یک از ابعاد عوامل سازمانی PAGEREF _Toc397141902 \h 98جدول 4-25. آزمون معناداری تفاوت میانگین رتبه میزان اهمیت ابعاد عوامل بین سازمانی در آمادگی سازمانها برای بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397141903 \h 98جدول 4-26. میانگین رتبه مرتب شده‌ هر یک از ابعاد عوامل بین سازمانی PAGEREF _Toc397141904 \h 99جدول 4-27. آزمون معناداری تفاوت میانگین رتبه میزان اهمیت ابعاد در آمادگی سازمانها برای بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397141905 \h 99جدول 4-28. میانگین رتبه مرتب شده‌ هر یک از ابعاد PAGEREF _Toc397141906 \h 100جدول 4-29. آزمون معناداری تفاوت میانگین رتبه میزان اهمیت تمامی مولفهها در آمادگی سازمانها برای بازار الکترونیکی PAGEREF _Toc397141907 \h 100جدول 4-30- میانگین رتبه مرتب شده‌ مولفه ها PAGEREF _Toc397141908 \h 101

عنوان فهرست شکلها و نمودارها شماره صفحه TOC \h \z \t “01,1”
شکل 1-1. مدل مفهومی پژوهش PAGEREF _Toc397141948 \h 9شکل2-1. مدل نهایی پژوهش PAGEREF _Toc397141949 \h 53نمودار4-1. توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب تحصیلات PAGEREF _Toc397141950 \h 77نمودار4-2. توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب رشته تحصیلی PAGEREF _Toc397141951 \h 79نمودار 4-3 توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب سابقه کار PAGEREF _Toc397141952 \h 80نمودار 4-4. توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب سمت سازمانی PAGEREF _Toc397141953 \h 81شکل 4-5. نتایج مقایسه شرکت ها بر اساس عوامل کلی102
شکل 4-6. نتایج مقایسه شرکت ها بر اساس مولفه های عوامل فنی103
شکل 4-7.نتایج مقایسه شرکت ها بر اساس مولفه های عوامل سازمانی104
شکل 4-8. نتایج مقایسه شرکت ها بر اساس مولفه های عوامل بین سازمانی105
فصل اول کلیات تحقیق
1-1. مقدمهانسان در عصری زندگی میکند که تقاضای بسیار زیادی برای اطلاعات وجود دارد و این امر به طور چشمگیری توسط اینترنت تسهیل شده است .قدرت ارتباطی قوی از طریق اینترنت، امکان هماهنگی، کنترل، عملیات بهتر و اطلاع رسانی مناسب را فراهم ساخته است و باعث ایجاد فرصت برای سازمانهای متکی بر بازارهای الکترونیکی شده و از طرف دیگر، تهدیداتی را همچون امکان از دست دادن سهم بازار، ورود رقبای جدید و معرفی محصولات جانشین متنوع برای سازمانهایی که در استفاده از این فناوریها دچار تعلل شدهاند، ایجاد کرده است (فرزام نیا،1387).
بسیاری از بنگاهها بهدلیل اینکه نمیدانستند چگونه از اینترنت استفاده کنند و نتوانستند خود را با محیط جدید وفق دهند، دچار ورشکستگی شدند. برخی سازمانها نیز بدون آماده کردن پیشنیازهای لازم، به استفاده از بازارهای الکترونیکی روی آوردهاند که باعث ایجاد مشکلات عدیدهای برای آنها شده است. در مورد بنگاههای کوچک، چنانچه در استفاده از بازارهای الکترونیکی دچار مشکل شوند، تاثیر این مشکلات بیشتر خواهد بود. بر این اساس لازم است ابتدا میزان آمادگی بنگاهها برای شرکت در بازارهای الکترونیکی در ابعاد مختلف سنجیده شود و چنانچه آمادگی لازم برای استفاده از این بازارها را داشتند، اقدام به ایجاد زمینههای حضور در بازارهای الکترونیکی نمایند و در صورتیکه آمادگی لازم در برخی ابعاد وجود نداشت، به بهبود و مهیا نمودن پیشنیازهای لازم بپردازند (Fawzy and Dworski,2010).
بازار الکترونیکی سیستم اطلاعاتی بینسازمانی است که به خریداران و فروشندگان شرکتکننده در برخی از بازارها، مستقل از طرف سوم، اجازه میدهد اطلاعات و پیشنهاداتی در مورد قیمت و محصول ارائه دهند (Gottschalk and Abrahamsen,2002). بازار الکترونیکی، امکان انجام معاملات مرتبط در محیطهای متعامل و شبکه شده دیجیتالی را فراهم می آورد. این بازارها زیرساختهایی ایجاد میکنند برای اینکه به تامینکنندگان و خریداران اجازه دهند که در محیط آنلاین تعامل کنند (Warkentin,2002).
عمده استفاده از بازارهای الکترونیکی توسط شرکتها و سازمانهای بزرگ میباشد، ولی در سالهای اخیر توجه برخی شرکتهای با مقیاس کوچکتر نیز به سوی این نوع بازارها و مبادلات از طریق آنها جلب شده است. بنگاههای کوچک و متوسط نقش چشمگیری را در اقتصاد بینالمللی ایفا میکنند. بنگاههای کوچک و متوسط در برقراری اقتصاد پویا و سالم با ملل صاحب صنعت و معرفی ابداعات و نوآوریها نقش موثری دارند (Al-Qirim,2004).
به همین دلیل موضوعات و پدیدههایی که بر عملکرد این نوع سازمانها اثرگذار است، اثرات زیادی بر وضعیت کسب و کار در کشورها و ایجاد تغییرات در عوامل اقتصادی محیطهای جهانی دارد. بر این اساس لازم است این گونه سازمانها در بهکارگیری فناوریها جدید به بررسی شرایط خود و میزان مهیا بودن پیششرطهای لازم در این زمینه بپردازند تا بتوانند استفاده موثری از آنها داشته باشند. اهمیت این موضوع در خصوص صنایعی مانند صنعت فرش که شرکتهای کوچک و متوسط در آن دارای اهمیت بالا بوده و در صادرات غیرنفتی نیز سهم قابل توجهی دارند، اهمیت بیشتری دارد.
1-2. بیان مسئلهبنگاههای کوچک و متوسط، در اکثر کشورها به عنوان عناصر مهم در پیشرفتهای اقتصادی- اجتماعی شناخته شده اند. این بنگاهها خصوصاً در ایجاد فرصتهای شغلی با سرمایهگذاری های پائین، توسعههای منطقهای، توسعههای سازمانی شرکتهای متکی بر اصول تکنولوژی، نوآوری محصولات و ایجاد روشهای نوین، اهمیت بسزایی دارند. نگاهی به نظام اقتصادی- اجتماعی در بسیاری از کشورهای پیشرفته و نوتوسعه یافتهی جهان نشان میدهد که ایجاد و حمایت از بنگاههای کوچک و متوسط یکی از اولویتهای اساسی در برنامههای توسعه اقتصادی این کشورها است (تولایی و علیرضایی،1387).
این بنگاههای اقتصادی علیرغم آنکه به سرمایهگذاری کمتری نیاز دارند، بازدهی بیشتری داشته و درایجاد اشتغال، ایجاد بستر مناسب برای نوآوری و اختراعات و افزایش صادرات این کشورها، نقش مهمی دارند. در بسیاری از کشورها این بنگاهها، تامینکنندگان اصلی اشتغال جدید، مهد تحول و نوآوری و پیشرو در ابداع فناوری های جدید بوده اند. از سوی دیگر این صنایع به دلیل ویژگیهای منحصر به فرد خود میتواند از جاذبههای فراوانی برای بخش خصوصی برخوردار باشد، که این امر بسته به شرایط داخلی اقتصادی کشورها، قوانین و سیاستهای حمایتی در کشورهای مختلف به عنوان الگویی موفق برای توانمندسازی علمی و صنعتی معرفی شده است (تولایی و علیرضایی،1387).
در سالهای اخیر تجارت مبتنی بر اینترنت رواج بیشتری یافته است. اینترنت به شرکتها کمک میکند تا از راههای جدید مانند افزودن ارزش افزوده به محصولات و خدمات به ایجاد و جذب سود بپردازند. آنها محصول یا خدمت جدیدی را به مشتری ارائه میدهند، اطلاعات یا خدمات اضافی را همراه با محصولات یا خدمات سنتی ارائه میدهند و محصول یا خدمتی را با هزینه ای کمتر از مدل سنتی فراهم میکنند. تجارت آنلاین به تدریج جایگزین کسب و کارهای متداول میشود. اطلاعات بیشتری بخصوص هنگام استفاده از بازارهای الکترونیکی از طریق اینترنت مبادله میشود. فرایند تطبیق عرضه و تقاضا در 20سال اخیر پیچیده و مشکل شده است، لذا بازار الکترونیکی نقش حیاتی در مدیریت کسب و کار ایفا میکند. بازارهای الکترونیکی نوید بهبود بازدهی بازار، کاهش هزینه مبادلات و ایجاد درآمد جدید را میدهند (Zolatan alpar,2010).
بهکارگیری بازار الکترونیکی نیازمند آماده سازی زیرساختهای ضروری است. آماده سازی زیرساختارهای ضروری به نوبه خود مستلزم ایجاد تغییرات نرم افزاری و سخت افزاری در سازمان است. از جمله تغییرات نرم افزاری میتوان به تغییر نگرش مدیران و کارکنان نسبت به فناوری و تجارت الکترونیکی، کسب مهارتهای مدیریتی و کاربردی و کارآفرینانه، ریسک پذیری ، تغییر در فرآیندهای کاری، تغییر در ساختار سازمانی و …اشاره نمود. تغییرات سخت افزاری شامل مواردی مانند: خرید رایانه و و ایجاد شبکه، تامین مالی و… اشاره نمود (mehrtens et al.,2001) .
با توجه به اینکه صنعت فرش افراد زیادی را به خود مشغول کرده است، میتواند عاملی مهم در ایجاد اشتغالهای دائمی و فصلی برای افراد جامعه باشد. همچنین این کالا از دیرباز به عنوان اصلی‌ترین کالاهای صادراتی ایران به شمار می‌رود. به عبارت دیگر مهمترین جنبههای اقتصادی فرش دستبافت را میتوان در اشتغالزایی ، تحصیل ارز و کمک به بهبود اقتصاد دانست (صبوری خسروشاهی،1382).
به نظر می‌رسد فروش اینترنتی این کالا می‌تواند تأثیر چشمگیری در میزان فروش آن داشته باشد. ارتباط مستقیم میان خریدار و فروشنده بدون محدودیت زمانی و مکانی، دستیابی سریع به اطلاعات در حجم وسیع، صرفه جوییهای زمانی و مکانی، کاهش هزینههای بازاریابی نسبت به بازاریابی سنتی، دسترسی جهانی و مشتری گرایی، بهطوریکه استفاده از فنآوری اینترنت باعث تسهیل در قیمتگذاری و طراحی تعیین مشخصات کالاها به صورت برخط سبب افزایش فروش و صادرات فرش و در نتیجه افزایش سرمایهگذاری و اشتغالزایی خواهد شد (Kotler & Armstrong,2003).
این تحقیق در پی آن است تا با شناسایی عوامل ارزیابی آمادگی شرکتهای کوچک و متوسط فعال در صنعت فرش در بهکارگیری بازار الکترونیکی، به حضور موفق شرکتها در این بازارها کمک کند.
1-3. اهمیت و ضرورت تحقیققرن اطلاعات فاصله بین کشورهای فقیر و غنی، توسعه یافته و در حال توسعه را افزایش داده است. لذا جوامع و سازمانها، به شرط آنکه قادر به توسعه دانش در بستر فناوری اطلاعات و ارتباطات باشند، میتوانند به توسعه خود امیدوار باشند. بدین منظور جوامع و سازمانها در زمینه ورود به عرصههای مختلف دیجیتال در حال برنامهریزی هستند و ارزیابی از آمادگی الکترونیکی برای سنجش میزان و سطح موفقیت آنها از اهمیت ویژهای برخوردار است (موحدی و یاقوتی،1388). حضور در بازارهای جهانی با توسل به شیوههای موفق وکارآمد که خود، توانمندی اقتصادی کشورها رابه تصویر میکشد، از جمله ضرورتهای تطبیق با نظام بینالمللی کنونی به لحاظ پیشرفتهای حاصله در عرصه های اقتصادی وصنعتی آن استJoinandRavijain,2004) ).
برای سهولت تجارت باید از شیوههای نوین بازرگانی بهره جست که شامل بهکارگیری استانداردهای مبادله الکترونیکی دادهها وانجام معاملات با استفاده از بازارهای الکترونیکی میباشد. یکی از ویژگیهای استفاده از بازارهای الکترونیکی، روانسازی روشهای فعالیت و درنتیجه کاهش هزینه علمیات بازرگانی استفاده از بازار الکترونیکی، روانسازی روشهای فعالیت و در نتیجه کاهش هزینه عملیات بازرگانی است. ایجاد بازارهای الکترونیکی باعث حضور بیشتر در مبادلات جهانی میشود و با تسهیل ارتباط میان عوامل عرضه وخرید کالا و خدمات، حجم تجارت روند افزون یافته و مبادلات، سریع، مطمئن و کاراتر خواهد شد. از سوی دیگر مطالعات نشان داده است که شرکتهای کوچک و متوسط نقش مهمی را در توسعه اقتصادی کشورها ایفا کردهاند. اما با وجود این، این شرکتها بایستی برای بقای بیشتر از چند سال خود در بازار در مقابل رقبای بزرگ یا از طریق اتحاد با شرکتهای مشابه برای افزایش نرخ نفوذ در بازار و کاهش ریسکهای مالی و یا از طریق استفاده از فناوریهای جدید مانند بازار الکترونیکی، مشکلات ناشی از اندازه خود را مرتفع سازند. شرکتهای کوچک و متوسط به دلیل منابع محدود و ناتوانی نسبی در جذب هزینهها، قادر به حضور در بازارهای جهانی نیستند (JoinandRavijain,2004).
در ایران علی رغم تلاشهای پراکندهای که برای بهکارگیری فناوریهای اطلاعات و ارتباطات در برخی صنایع و کسب و کارها انجام شده، به علت مهیا نبودن بسترها و زیرساختهای مورد نیاز، آمادگی الکترونیکی کشور در مراحل ابتدایی خود قرار دارد و این امر چه بسا باعث افت شدید کارایی سرمایهگذاریهای انجام شده و عدم امکان برخورداری از مزایای فناوری اطلاعات و ارتباطات در زنجیره بین کسب و کارها بشود (موحدی،1390).
بنابراین صنایع ایران باید با استفاده از ابزار ارزیابی مناسبی سطح فعلی آمادگی صنعت خود را برای بهکارگیری فناوری ارزیابی کنند و سپس با انجام مطالعات تطبیقی و شناخت وضعیت مطلوب، سعی در کاهش شکاف میان این دو (آنچه که هست و آنچه که باید باشد) بنمایند. در واقع کاهش این شکاف بایستی اصلیترین هدف در برنامهریزیهای راهبردی جهت بهکارگیری و بهرهمندی از فناوری جدید باشد. در این راستا مدلهای ارزیابی آمادگی الکترونیکی بیشترین کمک را به شناخت وضع موجود از نظر وضعیت عرضه و تقاضای فناوری ها اطلاعات می نمایند (یزدانی،1389).
نتایج این پژوهش به شرکتهای مختلف (به ویژه شرکتهای کوچک و متوسط) کمک مینماید تا برای ورود به بازارهای الکترونیکی و استفاده از مزایای آن در تحقق اهداف استراتژیک سازمانی مانند ایجاد مزیت عملیاتی و توسعه بازارها و خدمات جدید ارزیابی مناسبی از میزان آمادگی خود داشته باشند. این ارزیابی امکان تعیین حوزههای نیازمند مدیریت و سرمایهگذاری برای ایجاد آمادگیهای لازم را مشخص خواهد نمود.
1-4. اهداف تحقیق1-4-1. هدف اصلی
شناسایی عوامل اصلی آمادگی یک سازمان کوچک و متوسط برای استفاده از بازارهای الکترونیکی
1-4-2. اهداف فرعی استخراج عوامل آمادگی فنی سازمانهای کوچک و متوسط برای استفاده از بازارهای الکترونیکی
استخراج عوامل آمادگی سازمانی سازمانهای کوچک و متوسط برای استفاده از بازارهای الکترونیکی
استخراج عوامل آمادگی بین سازمانی سازمانهای کوچک و متوسط برای استفاده از بازارهای الکترونیکی
1-5. سوالات تحقیق1-5-1. سوالات و فرضیات اصلیسوالات1. حوزههای اصلی عوامل ارزیابی میزان آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط برای استفاده از بازارهای الکترونیکی کدامند؟
2. عوامل اصلی آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط از بعد فنی کدام است؟
3. عوامل اصلی آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط از بعد سازمانی کدام است؟
4. عوامل اصلی آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط از بعد بین سازمانی کدام است؟
فرضیات اصلی
عوامل فنی جزو عوامل اصلی ارزیابی آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط در استفاده از بازار الکترونیکی میباشد.
عوامل سازمانی جزو عوامل اصلی ارزیابی آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط در استفاده از بازار الکترونیکی میباشد.
عوامل بین سازمانی جزو عوامل اصلی ارزیابی آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط در استفاده از بازار الکترونیکی میباشد.
1-5-2. سوالات و فرضیات فرعیسوالات فرعی
سئوال فرعی 1-1. عوامل آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط از بعد قابلیت تبادل اطلاعات کدام است؟
سئوال فرعی 1-2. عوامل آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط از بعد زیر ساخت الکترونیکی کدام است؟
سئوال فرعی 1-3. عوامل آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط از بعد استانداردها کدام است؟
سئوال فرعی 1-4. عوامل آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط از بعد سازگاری کدام است؟
سئوال فرعی2-1. عوامل آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط از بعد زیرساخت تغییر کدام است؟
سئوال فرعی2-2. عوامل آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط از بعد رهبری و مدیریت کدام است؟
سئوال فرعی2-3. عوامل آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط از بعد فرهنگ سازمانی کدام است؟
سئوال فرعی2-4. عوامل آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط از بعدزیر ساخت مالی کدام است؟
سئوال فرعی2-5. عوامل آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط از بعد ساختار سازمانی کدام است؟
سئوال فرعی 2-6. عوامل آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط از بعد محصولات /خدمات کدام است؟
سئوال فرعی3-1. عوامل آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط از بعد مشتریان/تامین کنندگان کدام است؟
سئوال فرعی3-2. عوامل آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط از بعد رقبا کدام است؟
سئوال فرعی3-3. عوامل آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط از بعد محیطی کدام است؟
فرضیات فرعی
فرضیه فرعی1-1. عامل قابلیت تبادل اطلاعات جزو عوامل ارزیابی آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط در استفاده از بازار الکترونیکی میباشد.
فرضیه فرعی 1-2. عامل زیر ساخت الکترونیکی جزو عوامل ارزیابی آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط در استفاده از بازار الکترونیکی میباشد.
فرضیه فرعی 1-3. عامل استاندارد جزو عوامل ارزیابی آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط در استفاده از بازار الکترونیکی میباشد.
فرضیه فرعی 1-4. عامل سازگاری جزو عوامل ارزیابی آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط در استفاده از بازار الکترونیکی میباشد.
فرضیه فرعی 2-1. عامل زیر ساخت تغییر جزو عوامل ارزیابی آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط در استفاده از بازار الکترونیکی میباشد.
فرضیه فرعی 2-2. عامل رهبری و مدیریت جزو عوامل ارزیابی آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط در استفاده از بازار الکترونیکی میباشد.
فرضیه فرعی 2-3. عامل فرهنگ سازمانی جزو عوامل ارزیابی آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط در استفاده از بازار الکترونیکی میباشد.
فرضیه فرعی 2-4. عامل زیر ساخت مالی جزو عوامل ارزیابی آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط در استفاده از بازار الکترونیکی میباشد.
فرضیه فرعی 2-5. عامل ساختار سازمانی جزو عوامل ارزیابی آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط در استفاده از بازار الکترونیکی میباشد.
فرضیه فرعی 2-6. عامل محصولات/خدمات جزو عوامل ارزیابی آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط در استفاده از بازار الکترونیکی میباشد.
فرضیه فرعی 3-1. عامل مشتریان/تامین کنندگان جزو عوامل ارزیابی آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط در استفاده از بازار الکترونیکی میباشد.
فرضیه فرعی 3-2. عامل رقبا جزو عوامل ارزیابی آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط در استفاده از بازار الکترونیکی میباشد.
فرضیه فرعی 3-3. عوامل محیطی جزو عوامل ارزیابی آمادگی یک شرکت کوچک و متوسط در استفاده از بازار الکترونیکی میباشد.
1-6. مدل مفهومی پژوهشچارچوبهای مختلفی در حوزههای موضوعی مشابه با موضوع این تحقیق بررسی شده است و از آنجایی که مدل خاصی که ارزیابی کننده آمادگی سازمانی برای حضور و استفاده از بازارهای الکترونیکی باشد، یافت نشد، مدل مفهومی که توسط شعبان الهی و علیرضا حسنزاده برای ارزیابی انطباق تجارت الکترونیکی در سازمانهای ایرانی ارایه شد (شکل شماره1)، به دلیل سازگاری شاخصهای اصلی آن با هدف پژوهش حاضر، به عنوان مبنای کار در این تحقیق، مورد استفاده قرار داده شد. در فرایند پژوهش و با بررسی تفصیلی ادبیات موضوعی و سایر چارچوبها و مدلهای مرتبط، شاخصها اصلاح گردید و برخی از شاخصهای بهکارگرفتهشده در سایر مقالات مشابه که به بهبود نتایج کمک میکرد، به آن اضافه شد.
آمادگی سازمانی برای استفاده از بازارهای الکترونیکی
عوامل فنی
عوامل سازمانی
عوامل بین سازمانی

شکل 1-1. مدل مفهومی پژوهشالهی و حسن زاده (2008)
همچنین شاخصهای فرعی ارزیابی در چهارچوب حوزههای اصلی مشخصشده، در طول فرایند تحقیق استخراج گردید.
1-7. قلمرو زمانی و مکانی تحقیق1-7-1. قلمرو موضوعی
این تحقیق از نظر موضوعی به ارزیابی آمادگی شرکتهای کوچک و متوسط برای استفاده از بازارهای الکترونیکی میپردازد .1-7-2. قلمرو مکانیاین تحقیق از نظر مکانی در شرکتهای کوچک و متوسط فعال در صنعت فرش انجام گرفت.1-7-3. قلمرو زمانی
فرایند اجرایی پژوهش در دوره زمانی خرداد 1391تا شهریور 1392انجام شده است.
1-8. تعاریف اصطلاحات و متغیرهای تحقیقبازار الکترونیکی: بازار الکترونیکی سیستم اطلاعاتی بین سازمانی است که به خریداران و فروشندگان شرکت کننده در برخی از بازارها، مستقل از طرف سوم، اجازه میدهد اطلاعات و پیشنهاداتی در مورد قیمت و محصول ارائه دهند (Gottschalk and Abrahamsen,2002). این بازارها زیرساختهایی ایجاد می کنند برای اینکه به تامینکنندگان و خریداران اجازه دهند که در محیط آنلاین تعامل کنند (Warkentin,2002).
شرکت کوچک و متوسط: واحدهای تولیدی-تجاری هستند که در طبقهبندی شرکتها به لحاظ اندازه در مراتب پایینتری نسبت به شرکتهای بزرگ قرار میگیرند. بنگاههای کوچک و متوسط در کشورهای مختلف جهان دارای شباهتهای بسیاری هستند، اما با وجود این، نمیتوان تعریف واحد و یکسانی از آنها بدست آورد؛ هر کشور با توجه به شرایط خاص خود تعریفی از این کسب و کارها ارائه کرده است. معمولاٌ دستهبندی اینگونه بنگاهها مبتنی بر چهار شاخص عمده میباشد: تعداد شاغلین بنگاه (تا250نفر)، مجموع داراییهای خالص بنگاه، میزان سطح فروش بنگاه و میزان سرمایهگذاری (ملکی نژاد،1386).
تجارت الکترونیکی: منظور از تجارت الکترونیکی، استفاده از اینترنت و وب برای انجام تجارت است. به عبارت کلیتر، تجارت الکترونیک یعنی اینکه تبادلات تجاری را به صورت دیجیتالی بین سازمانها و افراد انجام دهیم. یعنی انجام تبادلات از طریق اینترنت و وب (لاودن، 2010).
تجارت الکترونیکی B2B: شامل فروش کالا و خدمات در میان موسسهها است. امروزه بیشتر تجارت الکترونیک موسسه با موسسه بر مبنای سیستم اختصاصی تبادل دادههای الکترونیکی که تبادل تراکنشهای دو سازمان، همچون صورتحساب، بارنامه، برنامه زمانبندی حمل یا سفارشهای خرید را ممکن میسازد، صورت میگیرد (لاودن،2010).
عوامل فنی: یکی از مهمترین منابع تغییر و تبدیل کسب و کارهای جهانی، فناوری پیشرفته بهخصوص در حوزه شبکه کامپیوتر و علوم اطلاعاتی است که در این پژوهش شامل سازگاری، زیرساخت الکترونیکی، قابلیت تبادل اطلاعات و استانداردها میباشد (الهی و حسن زاده،2009).
عوامل سازمانی: معیارهای سازمانی متغیرهایی هستند که بر روی ساختار سازمانی اثر میگذارند و به سازمان برای تطبیق با تغییرات محیط کمک میکنند که در اینجا شامل رهبری و مدیریت، ساختار سازمانی، زیرساخت مالی، فرهنگ سازمانی، زیرساخت تغییر و محصول/خدمات است (الهی و حسنزاده،2009).
عوامل بین سازمانی: بازار الکترونیکی یک سیستم بین سازمانی است که نمیتوان آن را به صورت جداگانه در نظر گرفت و در کسب سود برای شرکتهای که از این بازارها استفاده میکنند، بسیار ضروری هستند. عوامل بین سازمانی در این تحقیق، فاکتورهای مرتبط با مشتریان/ تامین کنندگان، رقبا و عوامل محیطی می باشند (الهی و حسن زاده،2009).
فصل دوم ادبیات تحقیق
2-1. مقدمهدر سالهای اخیر اهمیت و نقش صنایع کوچک و متوسط در کشورهای صنعتی و حتی کشورهای درحال توسعه رو به افزایش است. با ظهور فناوریهای جدید در تولید و ارتباطات در دو دهه اخیر، تحولاتی در قابلیتهای واحدهای صنعتی، روشهای تولید و توزیع و ساختار تشکیلاتی بنگاهها پدید آمده که عموماًً بر اهمیت واحدهای کوچک و متوسط افزوده است. با توجه به اهمیت بنگاههای کوچک و متوسط و نقشی که در توسعه صنعتی کشور و واکنش سریع به تغییرات و نیازهای متنوع بازار جهانی و توسعه صادرات ایفا می کنند، هماهنگی آنها با شرایط و خواستههای بازار، از جمله بهکارگیری امکانات تجارت الکترونیکی و بازار الکترونیکی، یک ضرورت ناگزیر است (موحدی،1390).
حجم استفاده از فناوری اطلاعات به سرعت در حال گسترش است و این امر اهمیت این موضوع را نزد سازمانها بیشتر کرده است. فناوری اطلاعات به عنوان محور تشکیل جوامع اطلاعاتی، مورد توجه اکثر سازمانها قرار گرفته، به گونهای که از جایگاه خاصی در برنامه توسعه برخوردار شده است. جوامع و سازمانها، به شرط آنکه قادر به توسعه دانش در بستر فناوری اطلاعات و ارتباطات باشند، میتوانند به توسعه خود امیدوار باشند. بدین منظور جوامع و سازمانها در زمینه ورود به عرصههای مختلف دیجیتال در حال برنامهریزی هستند و ارزیابی از آمادگی برای سنجش میزان و سطح موفقیت آنها از اهمیت ویژه برخوردار است (موحدی و یاقوتی،1388).
برخی سازمانها بدون آماده کردن پیشنیازهای لازم، به استفاده از تجارت الکترونیکی و بازارهای الکترونیکی روی آوردهاند که باعث ایجاد مشکلات عدیدهای برای آنها شده است. بهخصوص در مورد بنگاههای کوچک و متوسط با توجه به بنیه مالی پایین، چنانچه در استفاده از بازارهای الکترونیکی دچار مشکل شوند، تاثیر این مشکلات بر آنها بیشتر خواهد بود. بر این اساس لازم است ابتدا میزان آمادگی بنگاهها برای شرکت در بازارهای الکترونیکی در ابعاد مختلف سنجیده شود و چنانچه آمادگی لازم برای استفاده از این بازارها را داشتند، به دنبال آن بروند تا از شکست آنها جلوگیری شود و در صورتیکه آمادگی لازم در برخی ابعاد وجود نداشت، به بهبود و مهیا نمودن پیشنیازهای لازم بپردازند (یزدانی،1389).
بر این اساس در بخش اول برای بررسی ادبیات موضوع ابتدا گذری بر مفاهیم پایه موضوعی در حوزه تجارت الکترونیکی خواهد شد و پس از آن بهطور خاص به بررسی بازارهای الکترونیکی به عنوان یکی از زیربخشهای مهم و در حال توسعه و زیر ساخت اصلی تعاملات تجاری تحت وب تجارت الکترونیکی پرداخته میشود. همچنین مدلهای مطرح موجود در حوزه اریابی آمادگی الکترونیکی مورد بررسی قرار میگیرد. در ادامه با مروری بر شرکتهای کوچک و متوسط و مفاهیم مرتبط با آن، به بررسی شرکتهای کوچک و متوسط در صنعت فرش کشور و نقش تجارت الکترونیکی و بازارهای الکترونیکی در آن پرداخته شده و در بخش دوم، مهمترین پژوهشهای داخلی و خارجی انجام شده مرتبط با موضوع تحقیق را با دیدگاه انتقادی مورد بررسی قرار میگیرد.
2-2. تجارت الکترونیکیبهکارگیری نوآوریهای فناوری در زمینههای تجاری تأثیرات شگرفی داشته است .بهکارگیری نوآوریهای فناوری نوعی تغییر است که بر فراگردها و اجزای نظام تجاری تأثیرگذار بوده و جهت این تاثیرات نیز معمولا مثبت است. یکی از نوآوریهای مذکور بهکارگیری ابزارهای الکترونیکی و بهویژه اینترنت در نظام تجاری است. این نوآوری و تغییر که تجارت الکترونیکی نام دارد، مزایای متعددی برای سازمانها به همراه دارد، به همین دلیل بسیاری از شرکتها نسبت به استفاده از آن تمایل دارند (حاج کریمی و عزیزی،1387(.
بهکارگیری تجارت الکترونیکی اکنون یک گزینه اختیاری نیست، بلکه نوعی اجبار است و شرکتها ناگزیر از بهکارگیری آن هستند. اگرچه بیشتر مبادلههای تجاری هنوز از طریق مجاری مرسوم انجام می گیرد، شمار مصرفکنندگان و موسسههای بازرگانی که در حال استفاده از اینترنت برای تجارت الکترونیکی هستند، رو به افزایش است. برای شناسایی عوامل موثر بر بهکارگیری تجارت الکترونیکی ابتدا باید مفهوم تجارت الکترونیکی را شناخت (seyal et.al,2004).
منظور از تجارت الکترونیکی، استفاده از اینترنت و وب برای انجام تجارت است. بهعبارت کلیتر، تجارت الکترونیکی یعنی اینکه تبادلات تجاری را بهصورت دیجیتالی بین سازمانها و افراد انجام دهیم. یعنی انجام تبادلات از طریق اینترنت و وب. تجارت الکترونیکی فرایند خرید و فروش کالاها بهصورت الکترونیکی میباشد و از تراکنشهای کسب وکار رایانهای، اینترنت و دیگر فنآوریهای شبکهای دیجیتالی استفاده میکند. تجارت الکترونیکی شامل بازاریابی، پشتیبانی مشتریان، تحویل و پرداخت میشود (Laudon,2010). تجارت الکترونیکی، خرید و فروش از طریق اینترنت است (Chaffy,2002).
OECD نیز تجارت الکترونیکی را بدین صورت تعریف می کند: تجارت الکترونیکی مبادله الکترونیکی است که خرید یا فروش کالاها و خدمات بین شرکتها، افراد، دولتها و سایر بخشهای عمومی و خصوصی را شامل شده و از طریق شبکههای کامپیوتری هدایت میشود. یکی از محققان بیان میدارد «تجارت الکترونیکی عبارت است از فناوری ، پردازش و عملیاتی که در زمان مبادلات تجاری بهصورت خودکار در شبکهها و با استفاده اطلاعات صورت می گیرد» (Hiratsu,2002).
2-2-1. منافع تجارت الکترونیکیتصمیم به استفاده از تجارت الکترونیکی به این موضوع بستگی دارد که مدیران قانع شوند که تجارت الکترونیکی برای شرکت آنها مزایا و منافعی دربردارد (حسینی و دیگران،1385). هر چقدر مدیریت شرکت کوچک احساس کند بهکارگیری تجارت الکترونیکی مزایای بیشتری دارد، انتظار میرود که سطح بالاتری از تجارت الکترونیکی را بهکارگیرد. این عامل تقریبا در اکثر تحقیقات انجام شده در این حوزه مورد بررسی قرار گرفته و تاثیر مثبت آن در بهکارگیری تجارت الکترونیکی تایید شده است. مزایای تجارت الکترونیکی معمولاّ محرک و هدف بهکارگیری تجارت الکترونیکی تلقی میشود. استفاده از تجارت الکترونیکی سبب کاهش هزینهها، افزایش امنیت، تسهیل عملیات تجاری، افزایش اطلاعات برای تصمیمگیری بهتر و بهبود ارتباط با ذینفعان میشود (seyal et.al,2004). تسهیل دسترسی به بازارهای جهانی، کاهش هزینه های تولید، بهبود ارتباطات و کاهش هزینههای مبادله و تقویت رقابت از جمله سایر مزایای تجارت الکترونیکی است (seculley & woods,2001). بطور کلی میتوان منافع تجارت الکترونیکی را در سه سطح سازمان، مشتری و جامعه برشمرد:
2-2-1-1. منافع تجارت الکترونیکی برای بنگاهها و سازمانهاتوسعه بازار: تجارت الکترونیکی فضای بازار را برای بنگاه از موقعیت محلی به ملی و جهانی توسعه میدهد. با وجود سرمایهگذاریهای اندک، بنگاهها میتوانند به آسانی و با سرعت به بهترین عرضه کنندگان، حجم عظیمی از مشتریان و طیف گستردهای از شرکای تجاری جهانی دست یابند. افزایش تعداد عرضهکنندگان و مشتریان موجب میشود تا بنگاه ارزانتر خریداری نموده و گرانتر بفروشد.
کاهش هزینه: تجارت الکترونیکی هزینههای تولید، توزیع، انبارداری و بازیافت را کاهش داده است. هر چند با کاربرد تجارت الکترونیکی هزینههای انتشار و ارسال اطلاعات افزایش مییابد، ولی سهم آنها در کل هزینهها بهقدری اندک است که در کل هزینهها با کاهش نسبی هزینهها روبهرو خواهیم بود.
بهبود زنجیره عرضه: عدم کارایی در زنجیره عرضه مثل افزایش موجودی و طولانی شدن زمان تحویل با استفاده از تجارت الکترونیکی به حداقل میرسد.
استفاده مناسب از زمان: با استفاده از وب سایت، کسب وکار همیشه دایر خواهد بود. لذا مفهوم تعطیلی در کسب وکار با کاربرد تجارت الکترونیکی حذف خواهد شد.
بومیسازی: با بهکارگیری تجارت الکترونیکی و به طبع آن تولید مطابق سفارش و یا بهعبارتی بومیسازی کالاها و خدمات مطابق درخواست و سلایق مشتری، امکان استفاده از مزیت رقابتی برای بنگاه فراهم میشود.
مدلهای جدید کسب و کار: تجارت الکترونیکی به مدلهای ابداعی کسب و کار امکان ظهور و بروز داده و بدین ترتیب زمینه را برای افزایش کارایی و سوددهی فراهم می آورد.
افزایش تخصص فروشندگان: استفاده از تجارت الکترونیکی سبب افزایش تخصص که در دنیای فیزیکی با محدودیت در آن مواجه هستیم، خواهد شد. بهعنوان مثال یک فروشگاه ارائهکننده ابزارهای تخصصی که در دنیای واقعی با تعداد محدودی مشتری مواجه است، در فضای سایبری مورد بازدید و توجه میلیونها بازدید کننده و علاقهمند احتمالی قرار خواهد گرفت، بنابراین ضمن توسعه بازار با توسعه امکان گسترش فضاهای تخصصی مواجه خواهیم بود.
سرعت دسترسی به بازار: استفاده از تجارت الکترونیکی فاصله زمانی بین خلق یک ایده و طرح با تجاری سازی آن را از طریق افزایش ارتباطات و زمینههای همکاری بهشدت کاهش میدهد.
کاهش هزینههای ارتباط: با استفاده از شبکه جهانی اینترنت در تجارت الکترونیکی هزینه ارتباط نسبت به کاربرد شبکه اختصاصی بهشدت کاهش مییابد.
کارایی در تامین و تدارک: بهکارگیری تجارت الکترونیکی امکان افزایش کارایی در خریدهای الکترونیکی را از طریق کاهش هزینههای تدارکات تا حدود 80درصد یا بیشتر و کاهش قیمتهای خرید بین 5تا 15 درصد و کاهش زمان کار تا حدود 50درصد و بیشتر را فراهم میآورد.
بهبود ارتباط با مشتری: تجارت الکترونیکی شرکتها و موسسات و بنگاهها را قادر میسازد تا حتی در صورت وجود واسطه، ارتباط متقابل با مشتری افزایش یابد.این افزایش ارتباط از طریق سیستم مدیریت ارتباط با مشتری موجب افزایش اعتماد مشتریان به کالاها و خدمات شرکت میشود.
اطلاعات بهروز بنگاهها: با استفاده از محیط وب و در فضای سایبر، اطلاعات شرکتها در زمینه فنآوری، مواد اولیه، فرایند تولید، قیمتها و …به صورت روزآمد نگه داشته شده و بدین ترتیب امکان تصمیمگیری صحیح میسر میگردد.
سایر مزایا و منافع: علاوه بر منافع مذکور، بهکارگیری تجارت الکترونیکی دارای منافع دیگری شامل افزایش خدمات مشتری، بهبود و افزایش کارایی و بازدهی، افزایش دسترسی به اطلاعات، تسهیل در یافتن شرکای تجاری جدی، سادهسازی فرایندها،کاهش هزینههای حمل و نقل، افزایش انعطافپذیری تجاری و کاهش کاغذبازی خواهد بود (Turban,2010).
2-2-1-2. منافع تجارت الکترونیک برای مشتریان یا مصرفکنندگان
امکان حضور در همهجا و همهوقت: بهکارگیری تجارت الکترونیکی این امکان را برای مصرفکننده فراهم میکند تا در تمامی ساعات روز بتواند خریدهای خود را از هر مکانی انجام دهد. لذا در این حالت محدودیت زمان و مکان از میان برداشته میشود. دسترسی به کالا و خدمات بیشتر: تجارت الکترونیکی حوزه و قدرت انتخاب مصرف کننده را افزایش داده تا ضمن شناخت فروشندگان بیشتر و به تبع آن کالاها و خدمات متنوعتری آشنا شده و انتخاب خود را بهینه نمایند.
دسترسی به کالا و خدمات ارزانتر: با نگرش به اینکه تجارت الکترونیکی امکان مقایسه را برای مصرفکننده بهصورت برخط و در لحظه فراهم می نماید، لذا آنها میتوانند کالا و خدمات مورد نظر خود را با قیمت مناسبتر و کیفیت بهتر تهیه نمایند.
امکان تحویل بهموقع: در این حالت مصرفکنندگان قادر خواهند بود تا در هر لحظه به این کالاها دسترسی یافته و آن را به محض خریداری، تحویل بگیرند. ضمن آنکه تحویل سایر کالاها نیز در مدت زمان کمتری امکانپذیر میشود.
امکان دسترسی به اطلاعات بیشتر: مصرفکنندگان در هر لحظه قادر خواهند بود به حجم عظیمی از اطلاعات کلی و جزئی در مورد کالاها و خدمات مورد نظرشان دسترسی داشته و با دریافت این اطلاعات، خرید خود را با کیفیت مطلوبتری انجام دهند.
مشارکت در حراجیها: تجارت الکترونیکی این امکان را برای مصرفکنندگان فراهم میکند که بهصورت مجازی در حراجیها شرکت کرده و در برخی مواقع حتی بتوانند کالا را با سایر مصرفکنندگان تهاتر نمایند.
ایجاد جوامع الکترونیکی: با استفاده از تجارتالکترونیکی امکان ارتباط بین مصرفکنندگان جهت تبادل عقاید و ایدههای خود فراهم میگردد (صفی زاده،1385).
2-2-1-3. منافع تجارت الکترونیکی برای جامعهکاهش تردد: بهکارگیری تجارت الکترونیکی در جامعه این امکان را فراهم میآورد تا افراد در محل سکونت خود مشغول به کار شده و لذا حجم تردد جهت انجام امور تجاری و خرید کاهش یافته و به طبع آن از حجم ترافیک کاسته شده و آلودگی محیط زیست و هوا نیز کاهش میبابد.
افزایش استاندارد زندگی: با توجه به اینکه در محیط تجارت الکترونیکی امکان خرید ارزانتر کالا و خدمات ممکن میشود، مصرفکنندگان میتوانند کالا و خدمات بیشتری را مصرف کرده و بدین ترتیب سطح زندگی مردم ارتقا مییابد.
امید برای فقرا: گسترش تجارت الکترونیکی این امکان را برای محرومین از امکانات اجتماعی در نقاط دور از دسترس مهیا مینماید تا ضمن بهرهمندی از فضای بازارهای الکترونیکی و رفع نیازهای خود با آخرین دستاوردهای بشری، امکان حضور در مبادلات تجاری و سودآوری نیز برای این قشر محقق گردد. در حال حاضر حجم عظیمی از مردم کشورهای در حال توسعه نظیر هندوستان، مالزی و …با استفاده از دستاوردهای شبکه جهانی اینترنت، موفق به افزایش درآمد سرانه خود شدهاند.
دسترسی بیشتر به خدمات عمومی: خدمات عمومی همچون خدمات بهداشتی، تحصیلات و خدمات اجتماعی با استفاده از کاربرد تجارت الکترونیک با هزینه کمتر و کیفیت بالاتر به مردم عرضه میشوند (صفی زاده،1385).
2-3. بازار الکترونیکی
امروزه پدیده اینترنت و جهانی شدن بهعنوان لازم و ملزوم یکدیگر مطرح شدهاند، بهگونهای که اندیشمندان این دو را از یکدیگر قابل تفکیک نمیدانند و معتقدند اینها تسهیلکننده یکدیگر هستند. دیگر اینترنت یک ابزار قابل چشم پوشی و یا برای سرگرمی نیست، بلکه به یکی از لوازم ضروری زندگی بشر مدرن و رو به توسعه امروزی تبدیل شده است. اینترنت و بهطور کلی دنیای الکترونیکی همه ابعاد زندگی و جوامع بشری را دستخوش تغییر خود کرده است. به تبع آن بازارها نیز دچار تغییرهای ماهیتی و شکلی شدهاند. به این بازارها که در اثر تاثیر و بهکارگیری دنیای الکترونیکی شکل گرفته اند، بازارهای الکترونیکی گفته می شود. روند رو به رشد بهکارگیری فناوری اطلاعات منجر به بروز و ظهور تجارت الکترونیکی در قالب استفاده از بازارهای الکترونیکی در اکثر صنایع شده است. ورود به بازارهای الکترونیکی و تلاش بهمنظور بقا در این بازارها مستلزم بازنگری در کلیه ابعاد، مباحث و استراتژیهای کسب وکار در بنگاههاست (عزیزی،1383).
بازار الکترونیکی اساس تجارت الکترونیک است. امروزه سیستم‌های اطلاعاتی وجود دارند که شرکتها را به هم پیوند می‌دهند و این شرکتها با مشتریان و تامینکنندگانشان همانند یک مجموعه واحد تلقی می‌شوند. بازارهای الکترونیکی، کانونها و محلهای تجاری تعاملی است که در آن شرکتهای مختلف برای انجام تجارت الکترونیکی موسسه با موسسه و دیگر فعالیتهای مربوط به تجارت الکترونیکی گرد هم می‌آیند (warkentin,2002).
اینترنت به شرکتها کمک میکند تا از راههای جدید مانند افزودن ارزش افزوده به محصولات و خدمات به ایجاد و جذب سود بپردازند. آنها محصول یا خدمت جدیدی را به مشتری ارائه میدهند، اطلاعات یا خدمات اضافی را همراه با محصولات یا خدمات سنتی ارائه می دهند و محصول یا خدمتی را با هزینه ای کمتر از مدل سنتی فراهم میکنند. یکی از مدلهای کسب و کار اینترنتی بازار آنلاین است که محیطی دیجیتالی فراهم میکند که خریداران و فروشندگان می توانند از آنجا بازدید کنند، محصولات را جستجو کنند، محصولات خود را به نمایش بگدارند و قیمتهایی برای آن محصولات تعیین کنند. میتواند حراجیها و حراجیهای معکوس ایجاد کند که در آن خریداران پیشنهاد خرید را به چند فروشنده ارائه میدهند تا محصولات را با قیمت پیشنهادی خریدار و همچنین قیمتگذاری ثابت یا مذاکره بخرند. میتواند به مصرفکنندگان یا تجارت الکترونیکی موسسه با موسسه خدمت کند، به این طریق که از کارمزد مبادله درآمد ایجاد کند Laudon,2010)).
حضور بازار در جامعه بشری تاریخ طولانی دارد. از بازار یونان باستان تا بازار های آنلاین قرن 21. بازارهای آنلاین باید امتیازاتی بیش از بازارهای سنتی ارائه دهند تا کاربران به استفاده از آن تمایل پیدا کنند stockdale & standing,2004)).
بازار الکترونیکی سیستم اطلاعاتی بینسازمانی است که به خریداران و فروشندگان شرکتکننده در برخی از بازارها، مستقل از طرف سوم، اجازه میدهد اطلاعات و پیشنهاداتی در مورد قیمت و محصول ارائه دهند (Gottschalk& Abrahamsen,2002). بازار الکترونیکی بازاری است که با استفاده از رسانههای الکترونیکی نظیر کامپیوتر و سیستمهای ارتباطی، فعالیت میکند. موفقیت بازارهای الکترونیکی با فاکتورهایی مانند رشد درآمد، سودآوری، بهبود بازده و بهبود روابط مشتریان سنجیده میشود(oreilly & Finnegan,2005). این بازارها، امکان انجام معاملات مرتبط در محیطهای متعامل و شبکه شده دیجیتالی را فراهم میآورند و زیرساختهایی ایجاد میکنند برای اینکه به تامینکنندگان و خریداران اجازه دهند که در محیط آنلاین تعامل کنند Warkentin,2002)).
در سالهای اخیر تجارت مبتنی بر اینترنت رواج بیشتری یافته است. تجارت آنلاین بهتدریج جایگزین کسب و کارهای متداول میشود. اطلاعات بیشتری بهخصوص هنگام استفاده از بازارهای الکترونیکی از طریق اینترنت مبادله می شود. فرایند تطبیق عرضه و تقاضا در 20سال اخیر پیچیده و مشکل شده است، لذا بازار الکترونیکی نقش حیاتی در مدیریت کسب وکار ایفا میکند. بازارهای الکترونیکی نوید بهبود بازدهی بازار، کاهش هزینه مبادلات و ایجاد درآمد جدید را میدهند (Zolatan alpar,2010).
به طور کلی می توان بازار های داد و ستد اعم از الکترونیکی و غیر الکترونیکی را دارای سه وظیفه اصلی دانست که عبارتند از :
مرتبط نمودن خریداران و فروشندگان
تسهیل اطلاعات، کالاها، خدمات و سیستمهای پرداختی همراه با معاملات بازار
ایجاد زیرساختها از جمله چارچوبهای قانونی که کارکرد بهینه و کارایی بازار را امکان پذیر میکند (Turban,2002).
2-3-1. اجزای تشکیل دهنده بازار الکترونیکی مشتریان: افراد و سازمانها مهمترین عناصر تشکیلدهنده این بازار هستند.
فروشندگان: عرضه کالا از طریق وب بدون محدودیتهای زمانی و مکانی و امکان دسترسی به بازارهای دوردست، فروشندگان کالاها و خدمات را نسبت به استفاده از این فرصت مغتنم کاملا تحریک کرده است.
محصولات: در این بازارها محصولات به دو صورت فیزیکی و دیجیتالی قابل ارائه است بهطوریکه عواید ناشی از محصولات دیجیتالی بسیار قابل ملاحظهتر است.
زیر ساختها: شامل سخت افزار، نرم افزار، شبکه و …میباشند.
بخشهای پشتیبان فعالیت: تامین، خرید، انبار، مالی، بسته بندی، تحویل و …
واسطهها: نقش آنها با واسطههای عادی متفاوت است. در اینجا بیشتر به ایجاد و مدیریت بازارهای آنلاین و تحت شبکه می پردازند و انجام معاملات را تسهیل میکنند.
سایر شرکای بازار: غیر از واسطهها عناصر تسهیلکننده و مشکلزای دیگر نیز در تعاملات وجود دارند.
خدمات پشتیبانی: شامل خدمات تضمینی و اطلاع رسانی (Turban,2010)
2-3-2. انواع بازار الکترونیکی بازار الکترونیکی خصوصی:
در این بازار یک شرکت نیازهای خود را از عرضهکنندگان خاص خود خریداری نموده و محصولاتش را به مشتریان ویژه خود عرضه می نماید. این بازارها فقط برای طرفهای تجاری منتخب و از پیشتعیین شده هستند (Stockdale & Standing,2004).
بازار الکترونیکی عمومی:
عمدتا جهت انجام معاملات B2B تشکیل شده و توسط طرف ثالثی ایجاد شده است و عموم خریداران و فروشندگان در آن حاضر می شوند. این بازارها توسط دولت یا مالک خود کنترل میشوند (Stockdale & Standing,2004).
بازار الکترونیکی مشارکتی:
بازارهایی هستند که منحصر به یک صنعت خاص هستند و می توانند عمودی یعنی مربوط به یک صنعت و یا افقی یعنی شامل صنایع مختلف باشند و فقط تعدادی عرضه کننده می توانند در آن شرکت نمایند (Stockdale & Standing,2004).
از میان سه نوع بازار الکترونیکی، بازارهای خصوصی کمتر توسط شرکتهای کوچک و متوسط مورد توجه قرار گرفته است، زیرا نیازمند سرمایهگذاری نسبتاً بالایی جهت راهاندازی و نگهداری میباشد. با توجه به دامنه موضوعی پژوهش که ارزیابی آمادگی این بنگاهها برای استفاده از بازار الکترونیکی است، لذا بازارهای الکترنیکی عمومی و مشارکتی در این تحقیق مورد بررسی قرار میگیرد.
2-4. آمادگی الکترونیکی
در جهان امروز فناوریهای اطلاعات و ارتباطات ماهیت روابط جهانی و منشا مزیتهای رقابتی و نیز فرصتهای توسعه اقتصادی و اجتماعی را بهطور بنیادینی تغییر دادهاند. از سویی دیگر با افزایش توهم شکاف دیجیتالی، رهبران دولتها، شرکتهای تجاری و سازمانهای اجتماعی سعی دارند قدرت فناوریهای اطلاعات و ارتباطات را در جهت توسعه خویش مهار کنند. برای استفاده اثربخش از فناوری اطلاعات و ارتباطات، میبایستی یک کشور از جهت زیرساختها، میزان دسترسی به فناوری اطلاعات و ارتباطات در سطح گسترده جمعیت و اثر چارچوبهای قانونی و حقوقی برای استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات دارای آمادگی الکترونیکی باشد (یزدانی،1389).
بنابراین اگر قرار است شکاف دیجیتالی محدودتر شود، همه این موضوعات بایستی در یک استراتژی منسجم و دستیافتنی که جهت رفع نیازهای محلی یک کشور خاص توسعه داده شده است، مورد توجه قرار گیرند. رهبران کشورها، شرکتها و سازمانهای در حال توسعه میتوانند از ابزار ارزیابی آمادگی الکترونیکی جهت اندازه گیری و برنامهریزی برای انسجام و یکپارچهسازی کمک گیرند. این امر به آنها کمک میکند تا بر تلاشها و نیازهایی تمرکز کنند و حوزههایی را مورد شناسایی قرار دهند که نیازمند برنامهریزی، پشتیانی و سرمایهگذاری می باشند (یزدانی،1389).
آمادگی کسب وکار الکترونیکی عبارت از آمادگی شرکت برای شراکت در اقتصاد اینترنتی جهت تسهیل ارتباطات و هماهنگی سازمانی و مدیریت دیگر فرآیندهای تجارت الکترونیکی میباشد. موفقیت اینترنتی شرکت تنها به الکترونیکی کردن زنجیره ارزش بستگی ندارد و به عوامل دیگری مانند آمادگی مشتری، تأمین کنندگان و شرکای تجاری در تعاملات و تبادلات الکترونیکی مرتبط است (Rizk,2004).
آمادگی الکترونیکی را میتوان آمادگی یک اقتصاد برای استفاده از رایانههای مبتنی بر اینترنت و فناوری اطلاعات به منظور تغییر روشهای سنتی کسبوکار به اقتصاد جدید تعریف کرد، اقتصادی که شامل توانایی انجام مبادلات کسبوکار در زمان واقعی، به هر شکلی، در هر جایی، در هر زمانی و با هر قیمتی است. زمانی آمادگی الکترونیکی به بهترین سطح خود خواهد رسیدکه اقتصاد، توانایی ایجاد فرصتهای کسبوکار جدید را داشته باشد که در غیر اینصورت انجام شدنی نیست (Bui et al.,2002).
اهمیت ارزیابی الکترونیکی ناشی از تفاوت در میزان بهرهگیری از فناوری اطلاعات و ارتباطات در کشورهای مختلف و ایجاد شکاف دیجیتالی است. شکاف دیجیتالی را شکاف میان افراد، کسب و کارها و مناطق جغرافیای مختلف از نظر دسترسی آنها به فناوریهای اطلاعات و ارتباطی بهویژه اینترنت میدانند. میتوان گفت تا اندازهای شکاف دیجیتالی نشانهای از تهدید قدرتهای نیرومندی است که جهان را در قرن بیست و یکم به بخشهایی نابرابر از نظر دسترسی به اطلاعات تقسیم میکنند. به تعبیری دیگر شکاف دیجیتالی نابرابریهای موجود میان کشورهای مختلف جهان است که از چگونگی بهرهگیری آنان از فناوری اطلاعات و ارتباطات در جهت توسعه اقتصادی و اجتماعی ناشی میشود. با توجه به تعریف شکاف دیجیتالی میتوان آمادگی الکترونیکی را توانایی کشورها در بهرهبرداری از امکاناتی همچون اینترنت و تلفن همراه بهعنوان محور رشد اقتصادی و توسعه انسانی تعریف کرد (یزدانی،1389).
براساس مطالعه رزق (2004)، منظور از آمادگی الکترونیکی، توانایی پذیرش، استفاده و بهکارگیری کاربردهای مرتبط با آن در جوامع است. عوامل متعددی بر چگونگی استفاده از فناوری اطلاعات و سطح آمادگی الکترونیکی جوامع تأثیرگذار است که ضروری است بهدقت مورد مطالعه و شناسایی قرار گیرد.
باید توجه داشت که رسیدن به ارزیابی صحیح در شناسایی جایگاه یک کشور یا سازمان در آمادگی الکترونیکی نیازمند انتخاب الگوی واحد، استاندارد و بررسی آن طی سالهای متوالی است. ارزیابیهای مختلف آمادگی الکترونیکی به اندازهگیری حوزهها و محدودههای متفاوتی میپردازند که از کاربردهای روزمره تا راهبردهای فناوری اطلاعات و ارتباطات را شامل میشود. هرکدام از ارزیابیها و رتبهبندیها، آمادگی الکترونیکی را با نگاهی متفاوت نشان میدهند و تمرکز اغلب این روشها بر آمادگی تجاری استوار است. این ارزیابیها ما را قادر می سازند تا جوابگویی بهتری داشته باشیم، اعتبارسنجی بین مجموعهای از اهداف را انجام دهیم و سلامت رقابت را حفظ کنیم (Rizk,2004).
2-4-1. لزوم آمادگی الکترونیکیشناسایی و ارزیابی وضعیت موجود از نظر آمادگی الکترونیکی در هر کشور مقدمه برنامهریزی برای نیل به وضعیت مطلوب بهویژه برای کشورهای درحالتوسعه میباشد .بسیاری از دولتمردان معتقدند که فناوری اطلاعات و ارتباطات میتواند به کشورشان در حل مشکلات اجتماعی و اقتصادی که با آن مواجه هستند، کمک کند و آماده هستند تا تغییرات لازم را برای بهرهبرداری از این گونه فناوریهای جدید اعمال کنند. آنها نیازمندند تا ارزش واقعی آنچه که میتوانند توسط فناوری اطلاعات و ارتباطات انجام دهند را بدانند و بایستی اعتماد آنها در این مسیر تقویت شود. ارزیابی آمادگی الکترونیکی اولین گام در راستای تبدیل مقاصد به اقدامات برنامهریزیشده خواهد بود که منجر به تغییرات اساسی در نحوه زندگی مردم خواهد شد (ظفر حیدری،1383).
از اهداف نیل به آمادگی الکترونیکی باتوجه به شرایط اقتصادی، اجتماعی، فنی و حقوقی میتوان به اهداف اقتصادی همچون حفظ توان رقابت دیجیتال، ایجاد زیرساختهای فناوری اطلاعات و ارتباطات، گسترش کاربردهای فناوری اطلاعات و ارتباطات در راستای توسعه توان اقتصادی و گسترش سرمایهگذاری خارجی و اهداف اجتماعی چون کاهش شکاف دیجیتالی، بهرهمندی افراد و سازمانها از اطلاعات کیفی و ایجاد اعتماد در مشتریان اشاره کرد. عوامل مختلفی وجود دارند که سازمان ها را ترغیب میکنند تا به این آمادگی دست یابند. این عوامل به طور عمده عبارتند از:
– مزایای هنگفتی که فناوری اطلاعات و ارتباطات با خود به همراه میآورد. این امر سازمان را بهسمت کوچک شدن، رعایت اصول اخلاقی، مسئولیتپذیری و شفاف شدن امور وزندگی راحت هدایت میکند.
– سازمانها با تهدید عقبماندگی مواجه هستند.
– استفاده درست از فناوری، پتانسیلی (توانایی) شگفتآور برای غلبه بر مشکلات توسعه خواهد بود.
سه عامل زیر دولتمردان و مدیران را تشویق میکند تا آمادگی الکترونیکی را بهبود بخشیده و امکان توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات را در جوامع و سازمانهای خود فراهم آورند:
فناوری اطلاعات و ارتباطات مزایای زیادی را در جهت رفع مشکلات اقتصادی ایجاد میکند.
توجه نکردن به شکاف الکترونیکی بهعنوان یک تهدید، خطر عقبماندگی را بهدنبال دارد.
سازمانهایی که از نقش حمایتی در عرصه جهانی برخوردارند از فناوری اطلاعات و ارتباطات برای اجرای برنامه های خود بهره میبرند (یزدانی،1389).
2-4-2. اهداف آمادگی الکترونیکیدر نگاه کلی اهداف مشخصی برای نیل به آمادگی الکترونیکی وجود دارد. این اهداف با سه مؤلفه اصلی آمادگی الکترونیکی شامل افراد، بنگاههای اقتصادی و دولت مرتبط بوده و در دو دسته اهداف اجتماعی و اقتصادی قرار میگیرند (موحدی،1390).
اهداف اقتصادی نیل به آمادگی الکترونیکی عبارتند از:
حفظ توان رقابت در دنیای دیجیتال
ایجاد زیرساختهای پایدار فناوری اطلاعات و ارتباطات
استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات و یکپارچگی آن در جهت توسعه توان اقتصادی
گسترش سرمایهگذاری خارجی
اهداف اجتماعی نیل به آمادگی الکترونیکی عبارتند از:
بهرهمندی افراد و بنگاهها از اطلاعات کیفی
کاهش شکاف دیجیتالی
ایجاد اعتماد در مشتریان
کاتر کسب مزایای آمادگی الکترونیکی را به انسجام و یکپارچگی گسترده فناوری اطلاعات و ارتباطات در سطح وسیع جامعه وابسته میداند. چهار مزیت کلان و اساسی زیر حاصل این آمادگی است: Cather,2003)).
– توسعه سطح تعاملات: تجارت آزاد فراتر از محدودیتهای سیاسی، هدایت به سمت جهانی سازی
– حذف مشکلات: دسترس آسان به اطلاعات، غلبه بر انزوای مجازی و فیزیکی
– خلق فرصت های جدید: افزایش راحتی و حق انتخاب برای مشتری، گسترش برد بازارهای کسب وکار، امکان توسعه الگوهای جدید کسب وکار
– افزایش کارایی: تسهیل تحویل محصولات و خدمات، افزایش شفافیت عملیات، کاهش هزینه و زمان
2-4-3. ارزیابی آمادگی الکترونیکیاز شاخص آمادگی الکترونیکی در مطالعات زیادی به عنوان شاخصی برای سنجش آماده بودن زیرساختها و وجود توانایی پذیرش، استفاده و بهکارگیری کاربردهای مرتبط با آن، استفاده میشود. این شاخص بهویژه در سطح بینالمللی یا منطقهای و برای مقایسه وضعیت جوامع با یکدیگر و رتبهبندی آنها، مورد استفاده قرار میگیرد. الگوهای سنجش آمادگی الکترونیکی کشوری متعددند که موحدی و یاقوتی در پژوهش خود مهمترین الگوها و شاخصهای مورد استفاده آنها را جمعبندی کردهاند که در جدول 2-1نمایش داده شده است (موحدی و یاقوتی،1387).
اما واقعیت این است که تعداد ابزارهای آماده برای استفاده از ارزیابی آمادگی الکترونیکی در سطح سازمانی، بسیار محدود است. در این الگوهای سازمانی معمولاًً از برخی الگوهای مرجع مرتبط با سطح جامعه استفاده میشود. آمادگی الکترونیکی مفهوم نسبتاً جدیدی است که به دلیل نفوذ پرشتاب اینترنت در سراسر جهان و پیشرفت سریع و چشمگیر استفاده از فناوری اطلاعات در صنعت و کسب وکار توسعه یافته است. مفهوم آمادگی الکترونیکی به سبب فراهم آوردن چارچوب یکپارچه برای ارزیابی عمق شکاف دیجیتالی میان کشورهای توسعهیافته، در حال توسعه و توسعه نیافته در اواخر دهه 1990شکل گرفت.
نخستین تلاش ها در این زمینه توسط پروژه خطمشی سیستمهای رایانهایCSPP صورت گرفت و این پروژه نخستین ابزار سنجش آمادگی الکترونیکی با عنوان «راهنمای آمادگی برای زندگی در جهان شبکهای» را طراحی کرد. واقعیت این است که تعداد ابزارهای آماده برای استفاده از ارزیابی آمادگی الکترونیکی در سطح سازمانی، بسیار محدود است. در اینجا به بررسی آمادگی الکترونیکی از نگاه هر الگو پرداخته میشود (موحدی و یاقوتی،1387).
الگوی CSPP (2005): این الگو را پروژه سیاستگذاری سیستمهای رایانهای منتشر کرد. طبق تعریف، یک جامعه آماده از لحاظ الکترونیکی دارای سرعت بالای دسترسی به شبکه در بازار رقابتی، دسترسی و استفاده پایدار از فناوری اطلاعات و ارتباطات در مدارس، ادارات دولتی، بنگاههای اقتصادی، خانهها و مراکز بهداشتی است. در چنین جامعهای امنیت و حریم خصوصی افراد هنگام استفاده از روشهای الکترونیکی تأمین شده و سیاستهای دولتی از کاربری و اتصال به شبکهها حمایت میکنند.
الگوی CMCID(2005): مرکز توسعه بینالمللی دانشگاه هاروارد این الگو را منتشر کرد و منشأ آن مدل CSPP است. این الگو با استفاده از شیوهای نظاممند به ارزیابی عوامل بسیار، زیادی که در تعیین آمادگی برای پیوستن به شبکه جهانی دخیل هستند، میپردازد. طبق تعریف این مرکز، یک جامعه آماده از حیث الکترونیکی، مجهز به زیرساختهای فیزیکی ضروری فناوری اطلاعات و ارتباطات مانند شبکه مخابراتی با پهنای باند وسیع، دسترس مطمئن و قیمت مناسب است. فناوری اطلاعات و ارتباطات در جوانب مختلف اجتماعی و فرهنگی چنین جامعهای درآمیخته است. در چنین جامعهای روشهای الکترونیکی در تجارت بهکارگیری شده و دارای بازار فناوری اطلاعات و ارتباطات مناسبی است.
الگوی APEC (2000): این الگو از سوی گروه هدایت تجارت الکترونیکی در سازمان همکاریهای اقتصادی آسیا و اقیانوسیه منتشر گردید. این الگو با توجه به محیط و جو حاکم بر جوامع به دولتها کمک میکند تا به امر توسعه سیاستهای متمرکز به منظور توسعه تجارت الکترونیکی به صورتی سالم و درست در سطح جامعه همت گمارند. طبق تعریف ارائه شده این الگو، کشور آماده است که از نظر تجارت الکترونیکی آمادگی داشته باشد. به بیان دیگر، دارای تجارت آزاد، صنعت قانونمند، سهولت در صادرات و هماهنگ با استانداردهای دولتی و توافقنامههای تجاری باشد.
الگویWITSA (1999): ائتلاف جهانی خدمات و فناوری اطلاعات، ارزیابی بین المللی درخصوص تجارت الکترونیکی را در سال 1999 انجام داده است. این الگو با جمعآوری نتایج حاصل از ارزیابی بینالمللی از دیدگاهها در خصوص انجمنهای صنعتی فناوری اطلاعات به دنبال تشویق توسعه تجارت الکترونیکی است. هدف از این کار، ارزیابی میزان آگاهی شرکتها و مصرفکنندگان از تجارت الکترونیکی و تعیین زمینههای بالقوه عملیاتی نمودن آن است. طبق تعریف این الگو یک کشور با آمادگی الکترونیکی به اعتماد مصرف کننده در مورد حفظ حریم خصوصی و امنیت، فناوری امنیتی بهتر، کارگران ماهرتر و هزینه آموزش کمتر، سیاستهای عمومی بهتر و راحتتر، فعالیتهای کاری جدید مطابق با عصر اطلاعات و هزینه کمتر برای فناوری تجارت الکترونیکی نیاز دارد.
الگوی مککانل (2005): الگو از سوی شرکت بینالمللی مککانل با همکاری اتحادیه جهانی تهیه و منتشر شد. این الگو به دنبال ارزیابی آمادگی فناوری اطلاعات و خدمات الکترونیکی اقتصاد ملی یا توانایی حضور جوامع در اقتصاد جهانی دیجیتالی است. طبق تعریف، کشوری دارای آمادگی الکترونیکی است که آمادگی در این زمینهها را داشته باشد: استفاده وسیع و گسترده از رایانهها در مدارس، تجارت، حکومت، منازل، دسترس قابل اعتماد با ظرفیت مورد نیاز در بازار رقابتی، تجارت آزاد، نیروی کار ماهر، آموزش در سطح مدارس، دارای فرهنگ خلاقیتزا، مشارکت های دولتی و تجاری، شفافیت و پایداری تصمیمات در دولت و حتی یک سیستم قانونی اجرایی، شبکههای ایمن و کاربران پنهان و قوانینی که امضای دیجیتالی را اجازه میدهند.
الگویCIDCM (1998): مرکز توسعه بینالمللی و مدیریت تعارض دانشگاه مریلند این تحقیقات را انجام و در سال 1998 ارائه کرده است. این الگو به دنبال ایجاد سهولت کاربری و توسعه اینترنت است. در این الگو، آمادگی الکترونیکی به میزان استفاده از اینترنت و شرایط تسهیلکننده برای استفادهکنندگان بستگی دارد.
الگوی موزاییک(2000): گروه موزاییک این الگو را که به عنوان پروژه جهانی انتشار اینترنت نیز شناخته شده، ارائه داده است. با استفاده از این الگو کشورهای مختلفی مورد مطالعه قرار گرفتهاند. فرآیند تهیه، تدریجی بوده و سالهای1998 تا2000 را شامل میشود. این الگو به دنبال سنجش و تحلیل رشد اینترنت در سطح جهان است، به طور مستقیم یک جامعه آماده الکترونیکی را تعریف نمیکند، ولی شرایط رشد زیرساخت و استفاده اینترنت را به عنوان ضروریات یک جامعه الکترونیکی شرح میدهد. گذشته از اهمیت و شهرت هر یک از الگوها، شاخصهای مورد استفاده در هر الگو نیز اهمیت ویژهای دارند.
جدول 2-1. عناوین شاخص های مدل های ارزیابی آمادگی الکترونیکیعنوان شاخص ها
CSPP 1.زیر ساخت شبکه 2. مکان های شبکهای(دسترس) 3. برنامه ها و خدمات شبکهای 4. اقتصاد شبکهای 5. توانمند سازیهای دنیای شبکهای
CID 1. محیط 2. آمادگی 3. کاربری
APEC 1.زیر ساخت 2. دسترسی برای خدمات ضروری 3. استفاده از اینترنت(استفاده در تجارت، دولت و خانهها) 4 .تشویق و تسهیل(استانداردهای پیشبرد صنایع) 5. مهارتها و منابع انسانی(آموزش فناوری اطلاعات و ارتباطات نیروی کار) 6. جایگاه اقتصاد دیجیتال(مالیاتها و تعرفهها، قوانین دولتی، اعتماد مصرف کننده)
WITSA 1.موانع فناوری صنعتی 2. اعتماد مصرف کننده 3. مشکلات فناوری تجارت الکترونیکی 4. فعالیتهای تجاری داخلی حامی تجارت الکترونیکی 5. نیروی کار 6. مالیاتها 7. سیاستهای عمومی 8. مقاومت مصرفکنندگان
McConn ell 1. ارتباطات (زیرساخت،



قیمت: 10000 تومان

متن کامل در سایت homatez.com

NameEmailWebsite

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *