— (659)

2590800891540000

موضوع :
بررسی موانع توسعه بانکداری الکترونیک در ایران
تهیه و تنظیم:
موضوع : بررسی موانع توسعه بانکداری الکترونیک در ایران
فهرست مطالب
فصل اول : کلیات تحقیق2
1-1- بیان موضوع و مسأله تحقیق 4
2-1- اهمیت و ضرورت تحقیق 5
4-1- گزاره های تحقیق 5
1-4-1- اهداف تحقیق 5
2-4-1- فرضیه های تحقیق 6
5-1- متغییر های تحقیق 7
6-1- روش تحقیق 7
7-1- جامعه آماری و نمونه تحقیق 7
8-1- مشکلات و محدودیت های تحقیق 8
فصل دوم : ادبیات نظری9
مقدمه 10
2 -1- تاریخچه بانکداری 11
2 -1-1- بانک12
2-1-2- پیشینه بانک در جهان12
2-1-3- پیشینه بانک در ایران13
2-2- تبادلات مالی بصورت الکترونیکی13
2 -2-1- انتقال الکترونیکی منابع EFT14
2-2-2- سوئیفت SWIFT15
2-2-3- مبادله الکترونیکی داده‌ها(EDI)17
2-3- بانکداری الکترونیک19
2-3-1- تعریف بانکداری الکترونیک20
2-3-2- بانکداری اینترنتی22
2-3-3- تاریخچه بانکداری الکترونیک22
2-3-4- سیستم‌های پرداخت در بانکداری الکترونیک24
2-3-5- انواع خدمات مهم بانکداری الکترونیک28
2-4- مزایای بانکداری الکترونیک35
2-5- چالش های بانکداری الکترونیک38
2-6 بانکداری الکترونیک در ایران:39
2-7 موانع پیاده سازی و توسعه بانکداری الکترونیک در ایران40
2-7-1 شاخص های موانع فنی 41
2-7-2 شاخص های موانع فرهنگی42
2-7-3 شاخص های موانع مدیریتی42
2-7-4 شاخص های موانع مالی42
فصل سوم : روش تحقیق 47
3-1 مقدمه 48
3-2- طرح تحقیق 48
3-3 جامعه آماری 49
3-4 نمونه 49
3-4-1 حجم نمونه 49
3-5 فرضیه‌های تحقیق 50
3-5-1 فرضیه‌های فرعی تحقیق 50
3-6- متغیرهای تحقیق51
3-7 روش های مورد استفاده در جمع آوری اطلاعات این تحقیق‌ 54
3-7-1 روش کتابخانه‌ای 54
3-7-2 روش مصاحبه 55
3-7-3- جمع آوری اطلاعات از طریق پرسشنامه 55
3-8- تعیین روایی پرسشنامه 57
3-9- تعیین پایایی پرسشنامه 57
3-10- روشهای آمای 58
3-10-1 روش اندازه گیری58
3-10-2 روش‌های آماری تحلیل داده‌ها59
3-10-2-1- آمار توصیفی 60
3-10-2-2 آمار استنباطی 60
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها 65
مقدمه66
4-1- توصیف دادهها66
4-1-1 ویژگیهای فردی پاسخ کنندگان66
4-1-2 اطلاعات حاصل از سؤالات مربوط به فرضیههای تحقیق69
4-2- انجام آزمونهای مورد نظر89
4-2-1- آزمون فرضیههای اصلی تحقیق89
4-2-2- آزمون فرضیه های فرعی تحقیق94
فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات 105
5-1- مقدمه106
5-2- خلاصه پژوهش106
5-3- پیشنهادات108
5-4- پیشنهاداتی برای پژوهش های آتی110
مقدمه
ورود به قرن بیست و یکم و عصر اطلاعات با چالش ها و نگرانیهای بسیار جدی همچون بحران های زیست محیطی، فقر، گرسنگی، سوء تغذیه و خشکسالی همراه بوده است. در این میان، هیچ یک از برنامه های طراحی شده توسعه و فناوری های نوین قرن بیستمی، نتوانسته‌اند تاثیر قاطعی در رفع این مسایل و شکاف توسعه و تبعات ناشی از آن داشته باشند. (کارول، کلی، 2003)
تمام افراد در جامعه دانش محور، در هر موقعیت مکانی و زمانی، دسترسی یکسانی به اطلاعات مورد نیاز خود خواهند داشت و این دسترسی به اطلاعات نه تنها حق افراد است، بلکه ابزار و شاخص توسعه نیز محسوب گردیده و حتی این جوامع را می توان بر مبنا شاخص ارزش اطلاعات و دسترسی به آن طبقه بندی کرد. (اسکات تاپ، 1996)
عوامل متعدد و متنوعی زمینه ایجاد و توسعه بانکداری الکترونیک را فراهم می سازند که همگی ناشی از رشد فناوری و پیچیده تر شدن زندگی بشر هستند. در این باره ضرورت های زیر را می توان برشمرد:
الف – رشد فناوری به ویژه فناوری اطلاعات و پهنای باند مخابراتی :
فناوری اطلاعات نهاد عصر حاضر بوده و با نرخی فزاینده و تصاعدی در حال رشد است. به طوریکه در واقع می توان عصر حاضر را عصر فناوری اطلاعات نامید .
ب – افزایش سرمایه گذاری بانکها در بخش فناوری اطلاعات و تطبیق آن با نیازها و شرایط خویش :
بانکها، سرمایه گذاری کلانی در زمینه فناوری اطلاعات به عمل آورده اند و بخش دولتی نیز در پاسخگویی به شرایط کنونی و کم کردن شکاف بین بخش خصوصی و دولتی، ناگزیر از سرمایه گذاری در این زمینه می باشد. (OECD,1999)
ج – رشد استفاده از اینترنت و عادت کردن مردم به استفاده از آن :
اینترنت یکی از پدیده های منحصر به فرد قرن اخیر است که ضمن تاثیرات بسیار بر زندگی مردم، مزایای بسیاری نیز در پی داشته که استفاده از آنرا گسترش داده است. به عنوان مثال، در حالیکه در ژوئن 1997 تعداد 22/5 میلیون کامپیوتر سرور و 50 میلیون کاربر اینترنت وجود داشته است، این مقدار در ژانویه 2001 به 115 میلیون کامپیوتر سرور و 573 میلیون کاربر اینترنت رسیده که پیش بینی می شود تا پایان دهه حاضر به 2/2 میلیارد کاربر در سراسر جهان افزایش یابد.(بروک، 2000). امروزه کشورهایی که به استفاده از اینترنت کمتر اعتماد دارند از سرانه درامد کمتری نیز برخوردارند و در واقع اینترنت تاثیرات مثبتی بر توسعه اقتصادی دارد. (کسر هانگ، 2010)
د – تغییرات انتظارات شهروندان و بالا رفتن سطح توقعات آنها :
انتظارات افراد در مورد خدمات و محصولات و نحوه و کیفیت ارائه آن بطور روزافزون در حال تغییراست و بانکها نیز می بایست پاسخگوی این نیازهای و انتظارات باشند.
1-1- بیان موضوع و مسأله تحقیق :
قرن بیست و یکم را عصر اطلاعات و دانایی نامیده اند زیرا نقش اساسی در آن بر عهده اطلاعات بوده و نوید بخش جهانی نو با شیوه های نوین بکارگیری اطلاعات و دانش است. حرف اول را در این دوران جدید، فناوری اطلاعات می زند. فناوری اطلاعات به معنای به کارگیری سیستم ها، شبکه های ارتباطی و کامپیوترها برای اداره، پردازش و مدیریت داده ها در جهت کسب، ذخیره و تسهیم آنهاست. (شارما، 2003)
این فناوری بر جنبه های مختلف زندگی افراد و اجتماعات تاثیر بسیار گذاشته و به سرعت در حال تاثیر گذاری بر الگوهای زندگی، شیوه تحقیق، آموزش، مدیریت، حمل و نقل، ارتباطات امنیت و بهداشت است. دوره ای از زمان را که در آن به سر می بریم ”همه پدیده ها الکترونیک“ نامیده اند، که از جمله آنها می توان به تجارت الکترونیکی، بانکداری الکترونیکی، یادگیری الکترونیکی ، شهروند الکترونیکی مدیریت الکترونیکی روابط با مشتری ،تدارکات الکترونیکی و در مجموع زندگی الکترونیکی اشاره کرد.
2-1- اهمیت و ضرورت تحقیق :
افزایش تقاضای دسترسی عمومی به اینترنت برای دریافت اطلاعات و خدمات، روشهای کار و زندگی را تحت تاثیر قرار داده است. یکی از پدیده های منبعث از آن که در طول دهه اخیر به گونه ای بسیار گسترده در جوامع پیشرفته مطرح گردیده و سپس در سایر جوامع نیز با اقبال خوبی مواجه شده و حتی در مواردی نیز با اجراء موفقیت آمیزی همراه بوده است، پدیده بانکداری الکترونیک می باشد. بانکداری الکترونیک، فرصت هایی را فراهم می کند تاکیفیت خدمات ارائه شده به تمامی شهروندان بهبود یافته تا آنها قادر باشند در هر زمان از شبانه روز (هفت روز هفته و در 24 ساعت) به خدمات یا اطلاعات دسترسی داشته باشند. در این تحقیق بانک صادرات شهرزابل مورد بررسی قرار گرفته است. تا موانع پیاده سازی و توسعه بانکداری الکترونیک مشخص گردد.
4-1- گزاره های تحقیق :
1-4-1- اهداف تحقیق : ایجاد و توسعه بانکداری الکترونیک در ایران با چالشهای مختلفی روبرو می‌باشد که شناسایی و سپس ارائه راه کار به منظور غلبه بر این چالشها، مهمترین هدف این تحقیق است. بنابر این سعی شده است تا از یک سو با یک تجزیه و تحلیل دقیق و از سوی دیگر با استفاده از طبقه بندی مناسب، راه کارهایی بر اساس نظرات خبرگان و متخصصان در بانک صادرات شهرزابل ارائه شود. بطور کلی اهداف این پژوهش در دو بعد قابل طبقه بندی هستند :
الف – بعد نظری :
1- مطالعه در زمینه بانکداری الکترونیک و آشنایی با ویژگیها و ابعاد آن
2- گردآوری مجموعه ای از مفاهیم بانکداری الکترونیک
3- کمک به غنی تر شدن تئوریهای مربوط به بانکداری الکترونیک
4- آگاهی از تلاشهای صورت گرفته در سایر کشورهای جهان در زمینه استقرار بانکداری الکترونیک
5- تعیین شاخص های مهم سنجش پیشرفت در توسعه بانکداری الکترونیک
ب – بعد کاربردی این اهداف عبارتند از :
1- آشنایی با اهمیت بکارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات و همچنین بانکداری الکترونیک درجهت خدمات رسانی وپاسخگویی‌به شهروندان در بانک صادرات شهرزابل
2- کمک به پیاده سازی هرچه سریعتر و موثرتر بانکداری الکترونیک در بانک صادرات شهرزابل
3- ارائه راه کارهایی برای توسعه بانکداری الکترونیک در بانک صادرات شهرزابل
2-4-1- فرضیه های تحقیق : فرضیه های تحقیق مبتنی بر این سئوال اساسی است که ”عوامل موثر در پیاده سازی و توسعه بانکداری الکترونیک در بانک صادرات ایران شهرزابل کدامند؟“ به این ترتیب، فرضیه های اصلی تحقیق شکل می گیرند که عبارتند از :
فرضیه1- عوامل فنی مانع توسعه بانکداری الکترونیک در بانک صادرات ایران شهرزابل می‌باشند.
فرضیه2- عوامل‌فرهنگی مانع ‌ایجاد و توسعه ‌بانکداری ‌الکترونیک‌ در بانک صادرات ایران شهرزابل می‌باشند.
فرضیه 3- عوامل مدیریتی مانع ایجاد توسعه بانکداری الکترونیک در بانک صادرات ایران شهرزابل می‌باشند.
فرضیه4- عوامل مالی ‌مانع ایجاد و توسعه بانکداری ‌الکترونیک در بانک صادرات ایران شهرزابل می‌باشند.

609600332105فصل اول
کلیات تحقیق
00فصل اول
کلیات تحقیق

مقدمه
ورود به قرن بیست و یکم و عصر اطلاعات با چالش ها و نگرانیهای بسیار جدی همچون بحران های زیست محیطی، فقر، گرسنگی، سوء تغذیه و خشکسالی همراه بوده است. در این میان، هیچ یک از برنامه های طراحی شده توسعه و فناوری های نوین قرن بیستمی، نتوانسته‌اند تاثیر قاطعی در رفع این مسایل و شکاف توسعه و تبعات ناشی از آن داشته باشند. (کارول، کلی، 2003)
تمام افراد در جامعه دانش محور، در هر موقعیت مکانی و زمانی، دسترسی یکسانی به اطلاعات مورد نیاز خود خواهند داشت و این دسترسی به اطلاعات نه تنها حق افراد است، بلکه ابزار و شاخص توسعه نیز محسوب گردیده و حتی این جوامع را می توان بر مبنا شاخص ارزش اطلاعات و دسترسی به آن طبقه بندی کرد. (اسکات تاپ، 1996)
عوامل متعدد و متنوعی زمینه ایجاد و توسعه بانکداری الکترونیک را فراهم می سازند که همگی ناشی از رشد فناوری و پیچیده تر شدن زندگی بشر هستند. در این باره ضرورت های زیر را می توان برشمرد:
الف – رشد فناوری به ویژه فناوری اطلاعات و پهنای باند مخابراتی :
فناوری اطلاعات نهاد عصر حاضر بوده و با نرخی فزاینده و تصاعدی در حال رشد است. به طوریکه در واقع می توان عصر حاضر را عصر فناوری اطلاعات نامید .
ب – افزایش سرمایه گذاری بانکها در بخش فناوری اطلاعات و تطبیق آن با نیازها و شرایط خویش :
بانکها، سرمایه گذاری کلانی در زمینه فناوری اطلاعات به عمل آورده اند و بخش دولتی نیز در پاسخگویی به شرایط کنونی و کم کردن شکاف بین بخش خصوصی و دولتی، ناگزیر از سرمایه گذاری در این زمینه می باشد. (OECD,1999)
ج – رشد استفاده از اینترنت و عادت کردن مردم به استفاده از آن :
اینترنت یکی از پدیده های منحصر به فرد قرن اخیر است که ضمن تاثیرات بسیار بر زندگی مردم، مزایای بسیاری نیز در پی داشته که استفاده از آنرا گسترش داده است. به عنوان مثال، در حالیکه در ژوئن 1997 تعداد 22/5 میلیون کامپیوتر سرور و 50 میلیون کاربر اینترنت وجود داشته است، این مقدار در ژانویه 2001 به 115 میلیون کامپیوتر سرور و 573 میلیون کاربر اینترنت رسیده که پیش بینی می شود تا پایان دهه حاضر به 2/2 میلیارد کاربر در سراسر جهان افزایش یابد.(بروک، 2000). امروزه کشورهایی که به استفاده از اینترنت کمتر اعتماد دارند از سرانه درامد کمتری نیز برخوردارند و در واقع اینترنت تاثیرات مثبتی بر توسعه اقتصادی دارد. (کسر هانگ، 2010)
د – تغییرات انتظارات شهروندان و بالا رفتن سطح توقعات آنها :
انتظارات افراد در مورد خدمات و محصولات و نحوه و کیفیت ارائه آن بطور روزافزون در حال تغییراست و بانکها نیز می بایست پاسخگوی این نیازهای و انتظارات باشند.
1-1- بیان موضوع و مسأله تحقیق :
قرن بیست و یکم را عصر اطلاعات و دانایی نامیده اند زیرا نقش اساسی در آن بر عهده اطلاعات بوده و نوید بخش جهانی نو با شیوه های نوین بکارگیری اطلاعات و دانش است. حرف اول را در این دوران جدید، فناوری اطلاعات می زند. فناوری اطلاعات به معنای به کارگیری سیستم ها، شبکه های ارتباطی و کامپیوترها برای اداره، پردازش و مدیریت داده ها در جهت کسب، ذخیره و تسهیم آنهاست. (شارما، 2003)
این فناوری بر جنبه های مختلف زندگی افراد و اجتماعات تاثیر بسیار گذاشته و به سرعت در حال تاثیر گذاری بر الگوهای زندگی، شیوه تحقیق، آموزش، مدیریت، حمل و نقل، ارتباطات امنیت و بهداشت است. دوره ای از زمان را که در آن به سر می بریم ”همه پدیده ها الکترونیک“ نامیده اند، که از جمله آنها می توان به تجارت الکترونیکی، بانکداری الکترونیکی، یادگیری الکترونیکی ، شهروند الکترونیکی مدیریت الکترونیکی روابط با مشتری ،تدارکات الکترونیکی و در مجموع زندگی الکترونیکی اشاره کرد.
2-1- اهمیت و ضرورت تحقیق :
افزایش تقاضای دسترسی عمومی به اینترنت برای دریافت اطلاعات و خدمات، روشهای کار و زندگی را تحت تاثیر قرار داده است. یکی از پدیده های منبعث از آن که در طول دهه اخیر به گونه ای بسیار گسترده در جوامع پیشرفته مطرح گردیده و سپس در سایر جوامع نیز با اقبال خوبی مواجه شده و حتی در مواردی نیز با اجراء موفقیت آمیزی همراه بوده است، پدیده بانکداری الکترونیک می باشد. بانکداری الکترونیک، فرصت هایی را فراهم می کند تاکیفیت خدمات ارائه شده به تمامی شهروندان بهبود یافته تا آنها قادر باشند در هر زمان از شبانه روز (هفت روز هفته و در 24 ساعت) به خدمات یا اطلاعات دسترسی داشته باشند. در این تحقیق بانک صادرات شهرزابلمورد بررسی قرار گرفته است. تا موانع پیاده سازی و توسعه بانکداری الکترونیک مشخص گردد.
4-1- گزاره های تحقیق :
1-4-1- اهداف تحقیق : ایجاد و توسعه بانکداری الکترونیک در ایران با چالشهای مختلفی روبرو می‌باشد که شناسایی و سپس ارائه راه کار به منظور غلبه بر این چالشها، مهمترین هدف این تحقیق است. بنابر این سعی شده است تا از یک سو با یک تجزیه و تحلیل دقیق و از سوی دیگر با استفاده از طبقه بندی مناسب، راه کارهایی بر اساس نظرات خبرگان و متخصصان در بانک صادرات سرپرستی شمال ارائه شود. بطور کلی اهداف این پژوهش در دو بعد قابل طبقه بندی هستند :
الف – بعد نظری :
1- مطالعه در زمینه بانکداری الکترونیک و آشنایی با ویژگیها و ابعاد آن
2- گردآوری مجموعه ای از مفاهیم بانکداری الکترونیک
3- کمک به غنی تر شدن تئوریهای مربوط به بانکداری الکترونیک
4- آگاهی از تلاشهای صورت گرفته در سایر کشورهای جهان در زمینه استقرار بانکداری الکترونیک
5- تعیین شاخص های مهم سنجش پیشرفت در توسعه بانکداری الکترونیک
ب – بعد کاربردی این اهداف عبارتند از :
1- آشنایی با اهمیت بکارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات و همچنین بانکداری الکترونیک درجهت خدمات رسانی وپاسخگویی‌به شهروندان در بانک صادرات شهرزابل
2- کمک به پیاده سازی هرچه سریعتر و موثرتر بانکداری الکترونیک در بانک صادرات شهرزابل
3- ارائه راه کارهایی برای توسعه بانکداری الکترونیک در بانک صادرات سرپرستی شمال تهران
2-4-1- فرضیه های تحقیق : فرضیه های تحقیق مبتنی بر این سئوال اساسی است که ”عوامل موثر در پیاده سازی و توسعه بانکداری الکترونیک در بانک صادرات ایران شهرزابل کدامند؟“ به این ترتیب، فرضیه های اصلی تحقیق شکل می گیرند که عبارتند از :
فرضیه1- عوامل فنی مانع توسعه بانکداری الکترونیک در بانک صادرات ایران شهرزابل می‌باشند.
فرضیه2- عوامل‌فرهنگی مانع ‌ایجاد و توسعه ‌بانکداری ‌الکترونیک‌ در بانک صادرات ایران شهرزابل می‌باشند.
فرضیه 3- عوامل مدیریتی مانع ایجاد توسعه بانکداری الکترونیک در بانک صادرات ایران شهرزابل می‌باشند.
فرضیه4- عوامل مالی ‌مانع ایجاد و توسعه بانکداری ‌الکترونیک الکترونیک در بانک صادرات ایران شهرزابل می‌باشند.
5-1- متغییر های تحقیق :
متغییرهای تحقیق به دو دسته مستقل و وابسته تقسیم شده اند. بنابراین در این تحقیق، عوامل موثر در پیاده سازی و توسعه بانکداری الکترونیک در ایران، متغیرهای مستقل می باشند و محقق آنها را تحت عناوین عوامل فنی، عوامل فرهنگی، عوامل مدیریتی و عوامل مالی طبقه بندی نموده است. به علاوه بانکداری الکترونیک متغییر وابسته ای است که محقق در صدداست تا عوامل موثر بر پیاده سازی وتوسعه آنرا بررسی نماید.
6-1- روش تحقیق :
از آنجا که در این تحقیق ، محقق قصد دارد به توصیف عوامل موثر در ایجاد و توسعه بانکداری الکترونیک در ایران و از دیدگاه خبرگان در دسترس بپردازد، بنابراین از روش تحقیق توصیفی و برای اجراء آن از نوع پیمایشی بهره می گیرد.
روش گردآوری داده های تحقیق : در این تحقیق از روشهای کتابخانه ای (کتاب مقالات، پایان نامه ها و متون اینترنتی) و غیر کتابخانه ای (ابزاهایی مثل مصاحبه با خبرگان و توزیع وتحلیل پرسشنامه) ، استفاده گردید.
7-1- جامعه آماری و نمونه تحقیق
جامعه آماری این تحقیق شامل کلیه خبرگان و متخصصان صاحب نظر و آشنا با موضوع بانکداری الکترونیکی و مباحث مرتبط با آن در بانک صادرات می‌باشد. جامعه آماری تحقیق شامل 163 نفر خبره و متخصص موجود در نظر گرفته شدند. منظور از خبرگان افراد صاحب نظر و کارشناس در بانک صادرات شهرزابل است که در حوزه بانکداری الکترونیک مطلع می‌باشند. که همه به عنوان نمونه در نظر گرفته شدند.
8-1- مدل تحقیق:
مدل تحقیق مشتمل بر 4 مؤلفه اصلی به عنوان موانع توسعه و پیاده سازی بانکداری الکترونیک عبارتند از: 1- موانع فنی 2- موانع فرهنگی 3- موانع مدیریتی 4- موانع مالی
برای هر یک از این مؤلفه‌ها شاخص‌هائی در نظر گرفته شده که به تفصیل در فصل دوّم به آن پرداخته می‌شود.

609600869950فصل دوم
ادبیات نظری
00فصل دوم
ادبیات نظری
مقدمه
با توجه به ورود تکنولوژیهای جدید در پردازش و تبادل داده‌ها‌، نیازهای جدیدی برای نحوه ارایه خدمات بانکی مطرح شده است. نوآوریهای تکنولوژیکی، مهمترین منبع برای رشد اقتصادی می‌باشند. توسعه سریع در تکنولوژی، اگر بطور مناسب و به موقع باشد به توسعه اقتصاد یک کشور کمک می‌کند. کشوری که در استفاده از تکنولوژیهای جدید، شکست می‌خورد و یا حتی در پیاده سازی آنها تاخیر می‌کند، در پشت سر دیگران قرار می‌گیرد. اقتصاد جدید تحت تاثیر انقلاب الکترونیکی، کامپیوترها، شبکه‌ها‌ی کامپیوتری و توسعه اینترنت قرار گرفته است. تغییرات تکنولوژیکی نه تنها بر روی تولید و تجارت تاثیر می‌گذارند که بر روی واسطه‌ها‌ی مالی و بانکها نیز تاثیر گذارند (چرنی اندری: 2001).
باگسترش فنآوری اطلاعات درعرصه های مختلف زندگی بشرمفاهیم و پدیده های جدیدی بوجود آمده است ازجمله این مفاهیم می‌توان به تجارت الکترونیک، بانکداری الکترونیک، خدمات الکترونیک، دولت الکترونیک ، بیمه الکترونیک و آموزش الکترونیک اشاره نمود.
با نگاهی به تجارب کشورهای پیشرفته و رشد خدمات بانکداری الکترونیک، می‌توان نیازهای در حال شکل گیری در زمینه خدمات بانکی را مشاهده نمود. فنآوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) به این صنعت شکل منعطف و متحول بخشیده و آنرا مجبور به ترک بعضی قیود و مقررات سنتی نموده است. صنایع مالی بیشتر از صنایع دیگر بر جمع‌آوری، پردازش، تجزیه و تحلیل و ارائه اطلاعات به منظور برآورده کردن نیازهای مشتریان، تکیه می‌کنند. با در نظر گرفتن اهمیت اطلاعات در بانکداری، عجیب نیست که بگوئیم بانکها از اولین استفاده کنندگان تکنولوژیهای خودکار پردازش اطلاعات می‌باشند. ارائه خدمات مختلف در بازار الکترونیکی و سهولت دستیابی اطلاعات مورد نیاز، زمینه ساز اصلی بانکداری الکترونیک بوده است. پیاده سازی بانکداری الکترونیک در هر کشوری نیاز به زیرساخت‌های گوناگون دارد، که شناخت این زیرساخت‌ها به همراه شناخت تاثیرات و چالشهای بانکها در هنگام پیاده سازی بانکداری الکترونیک، راهنمای مناسبی برای بانکها در دستیابی به موفقیت خواهد بود. مطالعات نشان می‌دهد که بانکداری آنلاین سود آورترین و ثروت آور ترین بخش بانک است بنحوی که هیچ بانکی امروزه قدرت شبکه آنلاین را کم اهمیت نمی‌شمارد. (حقیقی، دیوانداری، کیماسی: 2010).
2-1- تاریخچه بانکداری
در بانک‌های قدیم که در درجه اول مؤسسات سپرده گذاری بودند، محلی مطمئن برای نگهداری پول، طلا و دیگر اجناس با ارزش در اختیار مشتریان قرار داده می‌شد. با ظهور چک در سال 1865 میلادی، نقش مزبور گسترش یافته، و شامل وظایف مربوط به اتاق پایاپای نیز گردید. در اوایل دهه 1960، نوع دیگری از خدمات به نام کارت‌های اعتباری در اختیار عموم قرار گرفت. با تاسیس اتاقهای پایاپای اتوماتیک که از سیستم انتقال الکترونیکی منابعEFT استفاده می‌نمودند ساختار سیستم بانکی یک بار دیگر دچار تحولی عمده گردید و به تبع آن استفاده از روشهای پرداخت و ماشین‌های تحویلداری خودکار ATM در دهه 90 به سرعت رشد نمود (هومفری، 1984).
با استفاده وسیع از EFT، بانکها از مؤسسات سپرده گذاری که منابع فیزیکی را نگهداری می‌نمودند به مراکز پردازش اطلاعات تبدیل شدند. پول نیز از یک مفهوم قابل لمس به یک مفهوم غیر قابل لمس تبدیل گردید و در واقع مبادله الکترونیکی اطلاعات EDI به جای پردازش اسنادی کاغذی مورد استفاده قرار گرفت (نادلر، 1988).
تغییرات تکنولوژیکی، نه تنها بر روی تولید و تجارت تاثیر گذاشت، بلکه توانست بر روی واسطه‌ها‌ی مالی و بانکها نیز تاثیرگذار باشد. بانکها بعنوان مؤسسات مالی، بطور طبیعی به هر تغییری در اقتصاد و محیط تکنولوژیکی، واکنش سریع نشان می‌دهند (اندری:2001).
انقلاب تکنولوژیکی در صنعت بانکداری در سال 1950، وقتیکه اولین ماشین‌های خودکار مربوط به نگهداری مستندات در تعدادی از بانکهای آمریکا، شروع بکار کردند، آغاز شد. اتوماسیون در بانکداری در دهه بعد از آن رایج شد و انقلاب دوم در صنعت بانکداری در سال 1970، با ایجاد تکنولوژی پرداخت الکترونیکی بوقوع پیوست (فرگوسن:2000).
2 -1-1- بانک
بانک مشتقی از” “Banco است که واژه ای لاتین و به معنای پیشخوان و نیمکتی است که صرافان ایتالیایی قرون وسطی در پشت آن به معامله و مبادله پول می‌پرداختند. برخی نیز معتقدند که بانک از واژه ای آلمانی آن” “Banca به معنای شرکت اخذ شده است. امروزه بانک به معنای مکانی برای عملیات پولی و اعتباری است که در آن به نقل و انتقال وجوه، صدور برات، نگاهداری سرمایه اشخاص و مؤسسه‌ها‌ می‌پردازند و این سرمایه‌ها‌ با اعطای وام و اعتبار، در امور اقتصادی، به جریان می‌افتد.(ربیعی، 1380(
2-1-2- پیشینه بانک در جهان
پس از پایان گرفتن دوران اقتصاد پایاپای، پول نقش کالای واسطه را پیدا کرد و از آن پس تجارت از سطوح معاملات محلی فراتر رفت و سرزمین‌های وسیعتری را پوشش داد. ارتقاء داد و ستد به منطقه و سپس به سرزمین‌های گوناگون، پولهای گوناگون را در تبادلات بازرگانی سبب شد و به تدریج تبدیل پولهای گوناگون در کار تجارت رواج یافت و در مراکز عمده تجارت در دنیای قدیم، صرافی‌ها که مرکز مبادله پول بودند، به وجود آمدند و به مرور زمان، حرفه اختصاصی بعضی از تجار، تبدیل و معامله پول شده و صنف جدیدی به نام صراف بر صنف‌های دیگر افزوده شد. با آغاز عصر جدید صنعتی که استعمار را به همراه داشت، رقم مبادلات در مقایسه با گذشته، رشد وصف ناپذیری یافت که بطور طبیعی در نتیجه افزایش حجم تبدیل و صرف پول بود(ربیعی،1380(
2-1-3- پیشینه بانک در ایران
سابقه صرافی در ایران به دوره هخامنشی می‌رسد. زیرا پس از آنکه کوروش بین النهرین را تصرف کرد و امپراطوری بابل سقوط کرد، ایران بر این کشور که مرکز عمده بازرگانی جهان قدیم بود، مسلط شد و مؤسسه‌ها‌ی صرافی اجی بی و موراشو را، که یهودیان در آن کشور ایجاد کرده بودند، به خدمت دولت ایران درآورد و این مؤسسه‌ها‌ به تدریج در سراسر امپراطوری هخامنشی گسترش یافت، زیرا ایران که بر سر راه تجارت مشرق به مغرب قرار داشت و کالاهای مورد نیاز غرب از ایران می‌گذشت، تبدیل به یکی از مراکز مهم تجاری جهان شد. در دوره‌ها‌ی بعد، ایران همچنان این موقعیت را حفظ کرد و تجارت و هم پای آن صرافی در ایران رونق یافت، تا جائیکه می‌توانیم بگوئیم، برات به معنی برگه حواله پرداخت قرض و چک از ابداعات مؤسسه‌ها‌ی صرافی در دوره ساسانی است.
2-2- تبادلات مالی بصورت الکترونیکی
ایده پرداخت برای کالاها و خدمات به صورت الکترونیکی ایده جدیدی است. امروزه، بخش عمده‌ای از پردازش معاملات بصورت الکترونیکی انجام می‌شود. از اواخر دهه هفتاد و اوایل دهه هشتاد میلادی، انگیزه‌ها‌ی متفاوتی جهت پرداخت از طریق شبکه‌ها‌ی کامپیوتری مطرح شد، که بسیاری از آنها فراتر از مرحله طراحی قرار گرفتند.
امروزه مصرف کنندگان می‌توانند کالاهایشان را توسط کاتالوگها از طریق شبکه گسترده جهانی انتخاب کنند و زمانیکه وارد فاز پرداخت می‌شوند، قادرند مکانیزمهای مختلفی را به کار ببرند. این مکانیزمها، از فرستادن شماره کارتهای اعتباری رمز نگاری شده از طریق اینترنت تا بکار بردن تلفن، موبایل یا فکس برای انتقال اطلاعات حساس پرداخت، متغیر هستند. همزمان شمار زیادی از الگوهای متنوع و جدید روشهای پرداخت شبکه‌ها‌ در دانشگاهها و مؤسسات تحقیقاتی، سازمانهای تجاری و بخش بانکداری در حال رشد و گسترش هستند. بعضی از این الگوها تنها در حد یک نظریه هستند، در حالیکه بعضی دیگر هم اکنون آزمایشات تکمیلی مختلفی را در سطح گسترده ای پشت سر گذاشته اند. (شیخانی، 1378)
2 -2-1- انتقال الکترونیکی منابع EFT
یک سیستم انتقال منابع به مجموعه ای از فعالیتها اطلاق می‌گردد که بوسیله بانکها و مؤسسات دیگر از قبیل اتاقهای پایاپای جهت انتقال منابع بین بانکها انجام می‌گیرد. توسعه کارآمد ارسال دستور انتقال منابع از طریق ارتباط بین دو کامپیوتر، خواه از طریق دیسکت و یا از طریق خطوط تلفن، نقش فعالتری به سیستم‌های انتقال منابع داد که به تبع آن شبکه‌ها‌ی کاربر بسته جدید برای انتقال منابع به صورت الکترونیکی ایجاد گردید. نیازهای تکنیکی شبکه‌ها‌ی جدید، بصورت شدیدتری ایجاب می‌نمود تا پیامها بصورت فرمت شده و با استانداردهای خاصی مبادله گردد. از طرف دیگر، آسیب پذیری سیستم‌های انتقال الکترونیکی منابع در برابر تقلب و سوءاستفاده ایجاب می‌نمود تا از روشهای امنیتی پیشرفته استفاده شود. (همان منبع)
قانون EFT
کمتر کشوری دارای یک قانون مشخص و معین در ارتباط با بانکداری الکترونیک می‌باشد، که از دلایل عمده آن وارداتی بودن اینگونه سیستمها و به تبع آن عدم اشراف کامل مسئولین ذیربط با کلیه جنبه‌ها‌ی آنها می‌باشد. این امر بخصوص در ارتباط با کشورهای در حال توسعه صادق است. لذا در این کشورها معمولاً به دلیل اینکه طراح قراردادها، خود بانکها می‌باشند، تمامی‌شرایط موجود در قرارداد به نفع بانکها تعیین می‌گردد تا ضرر و زیانی گریبانگیر بانک نگردد. این امر باعث گردیده تا اینگونه سیستمها از کارایی بالایی برخوردار نباشند و همواره با مشکلات عدیده ای روبرو گردند. معمولاً نیاز به قوانین هنگامی‌احساس می‌شود که شاکیانی از اینگونه شبکه‌ها‌ پیدا شوند که با آشنایی کامل با اینگونه سیستمها و نقاط ضعف آنها از مراجع قضایی ادعای حق نمایند. از طرف دیگر در صورت عدم وجود قانون، اگر مشتری به دادگاه مراجعه کند، دادگاه مجبور است با شاخص قراردادن عرف بانکها در ارائه اینگونه سیستمها مشخص نماید که آیا بانکی در ارائه خدمات مزبور قصوری انجام داده است یا خیر؟ در این حالت نیز تعیین کننده شاخصهای مزبور کارشناسان بانکی می‌باشند که ترجیح می‌دهند کمتر به ضرر بانکها صحبت کنند. به عنوان مثال: معمولاً بانکها در برابر خرابی دستگاههای کامپیوتری، سیستم پردازش داده‌ها و خطوط ارتباطی، خود را مبرا نموده و هیچگونه مسئولیتی را بر عهده نمی‌گیرند، ولی سؤالی که در اینجا بی پاسخ می‌ماند، مشخصاتی است که سیستمهای کامپیوتری و خطوط ارتباطی می‌بایستی داشته باشند. به عبارت دیگر، آیا حداقل شاخصهایی برای اینگونه سیستمهای مالی که از اهمیت خاصی برخوردار می‌باشند در نظر گرفته شده است؟ مثال دیگری که در این رابطه وجود دارد، عدم به عهده گرفتن مسئولیتی از طرف بانکها در قبال خسارتها و زیانهایی است که در خلال مفقود شدن و یا به سرقت رفتن و عدم اعلام مراتب به بانک اتفاق بیفتد. حال سؤالی که مطرح است این است که اگر مشتری مفقود شدن کارت خود را متوجه نشد و یا اینکه سعی نمود با بانک تماس بگیرد، ولی خطوط بانک اشغال بود و یا سیستم اطلاع رسانی بانک از کار افتاده بود، آیا باز هم کلیه تقصیرها بر عهده مشتری است و یا اینکه می‌بایست برای او تخفیف‌هایی نیز در نظر گرفته شود(شیخانی،1378(.
2-2-2- سوئیفت SWIFT
سوئیفت یک انجمن تعاونی غیر انتفاعی است که در ماه مه 1973 میلادی توسط 239 بانک از پانزده کشور اروپایی و آمریکای شمالی راه اندازی گردید و هدف از آن جایگزینی روشهای ارتباطی غیر استاندارد کاغذی و یا از طریق تلکس در سطح بین الملل با یک روش استاندارد شده جهانی بود. از زمان تشکیل مؤسسه مزبور تا به امروز تمامی‌تلاشها در جهت توسعه زیر ساختهای مورد نیاز برای انتقال اطلاعات مالی و همچنین افزایش کیفیت و ظرفیت شبکه بوده است و امروزه، به لطف گسترش خدمات ارائه شده توسط سوئیفت، این مؤسسه به عنوان یک استراتژی موثر توسط جامعه مالی جهانی در نظر گرفته شده است. مرکز اصلی شبکه سوئیفت در کشور بلژیک بوده و طبق قوانین این کشور عمل می‌نماید و کشورهای آمریکا، هلند، انگلیس و هنگ کنگ به عنوان مراکز پشتیبانی اعضاء فعالیت دارند و سوئیفت در هر کشوری دارای یک SAP یا نقطه دسترسی به سوئیفت می‌باشد که توسط مؤسسه سوئیفت کنترل می‌شود.
در حال حاضر، شبکه سوئیفت بیش از دویست نوع پیام در کلیه زمینه‌های مالی بین المللی از قبیل موارد ذیل ارائه می‌نماید:
– تسویه حسابهای مبالغ کوچک و بزرگ- بروات
– حواله‌های بانکی ، حواله‌های بدهکار- بستانکار- اعتبارات اسنادی
– صورتحسابهای بانکی- معاملات سهام بین بانکها
– معاملات و تبدیلات ارزی- گزارش مانده و تراز حسابها
امروزه بالاتر از 9000 موسسه مالی در بیش از 200 کشور دنیا از شبکه سوئیس استفاده می‌کنند.
سوئیفت در ایران
در سال 1371 ایران به عضویت سوئیفت در آمد و در سال 1372 به شبکه بین المللی سوئیفت متصل گردید. دلیل عمده راه اندازی سریع سیستم سوئیفت، استفاده از زیرساختها و سیستم‌های ارتباطی پیشرفته موجود در خارج از کشور بود. در حال حاضر بانک مرکزی جمهوری اسلامی‌ایران و بانکهای ملی، صادرات، تجارت، سپه، ملت و بانک توسعه صادرات و بانک صنعت و معدن عضو شبکه بین المللی سوئیفت می‌باشند. (قلعه بانی، 1380)
تمامی‌اعضاء سوئیفت در یکی از بانکهای مورد نظر سوئیفت دارای حساب می‌باشند، و حق برداشت از این حسابها توسط اعضاء به مؤسسه سوئیفت داده شده است. مؤسسه سوئیفت حق اشتراک سالانه اعضاء، هزینه تجهیزات و جزواتی را که برای اعضاء ارسال می‌دارد را از این حسابها برداشت می‌نماید. بانکهای ایرانی در حال حاضر از انواع پیامهای سوئیفت، از جمله پیامهای مربوط به حواله شخصی، ارسال منابع بین بانکی و حساب به حساب، پیامهای مربوط به وام، اعتبارات اسنادی، وصولیها و پیامهای غیر مالی استفاده می‌نماید. در مواردی که بانکهای عضو سوئیفت به تعهدات خود نسبت به بستانکار نمودن حساب اعضاء دیگر عمل ننماید، این مؤسسات بین المللی می‌باشند که مرجع قضایی حل اینگونه اختلافات هستند و سوئیفت در این رابطه هیچگونه تعهدی بر عهده ندارد، چرا که مؤسسه مزبور تنها وظیفه نقل و انتقال پیامها را برعهده دارد. به همین دلیل بعضی از بانکها صرفاً با دریافت یک پیام سوئیفتی اقدام به بستانکار کردن حساب مشتری مورد نظر نمی‌کنند، بلکه حتماً بایستی حساب آنها از طرف بانک ارسال کننده پیام در خارج از کشور بستانکار شود. (همان منبع)
2-2-3- مبادله الکترونیکی داده‌ها(EDI)
از مبادله الکترونیکی داده‌ها می‌توان برای مخابره الکترونیکی مدارک و اسناد مانند سفارشات خرید، فاکتور، اعلامیه حمل، تاییدیه وصول کالا و سایر مکاتبات استاندارد و بازرگانی بین طرفین تجاری استفاده نمود.
موضوع مبادله الکترونیکی داده‌ها از دهه 1960 مطرح شد و به بیان چگونگی مبادله اطلاعات بین شرکتها و ادارات پرداخت.
در ارتباطات تجاری سنتی بر پایه کاغذ، واردنمودن مکرر یک رشته اطلاعات یکسان و واحد می‌تواند موجب بروزمشکلاتی گردد، ولی با استفاده ازمبادله الکترونیکی داده‌ها این مشکلات بطور قابل ملاحظه‌ای کاهش می یابد، این مشکلات بطورکلی عبارتنداز:
_صرف زمان بیشتر
_دقت کمتر
_هزینه بالای نیروی کار
در فن آوری مبادله الکترونیکی داده‌ها برای اسنادتجاری عادی مانند استعلام قیمت، سفارش خرید، اصلاحیه سفارش خرید، بارنامه، اعلامیه وصول، فاکتور و مدارک نظیرآنها قالبهای استاندارد پیام الکترونیکی تهیه شده است. این مجموعه های الکترونیکی، رایانه واقع دریک سازمان را قادر می‌سازد که بدون تهیه و تولید مدارک کاغذی با رایانه واقع در یک سازمان دیگر ارتباط برقرارنماید. به این ترتیب، تلاشی که بوسیله انسان برای خواندن، طبقه بندی وحمل فیزیکی این گونه اسنادصرف می‌گردد، حذف می‌شود(مطالعات وپژوهشهای بازرگانی، 1378 ).
EdI در سیستم بانکی
عبارتست از انتقال الکترونیکی اطلاعات که در حال حاضر بصورت گسترده در تجارت الکترونیکی تحت قوانینEDI (که استانداردهای ارائه شده توسط سازمان ملل متحد است) عمل می‌نماید. در حال حاضر مشتریان بانکها نیاز گسترده ای به سیستمهای انتقال اطلاعات مالی الکترونیکی دارند، چرا که :
اولاً : آنها می‌توانند حسابهای دریافتی خود را بهتر مدیریت نمایند و اعلامیه‌های بستانکاری را با دریافتهای خود مقایسه نمایند. همچنین می‌توانند مشکلات مربوط به اصلاح و مطابقتهای مربوط به حسابهای خود را کاهش داده و می توانند منابعی را که به دست می‌آورند، سریعاً سرمایه گذاری نمایند.
ثانیاً : آنها اشتباهات مربوط به ورود مجدد اطلاعات را کاهش می دهند‌ (در صورت استفاده از EDI نیازی به ورود مجدد اطلاعات وجود ندارد) و در نهایت آنها می‌توانند اطلاعات دریافتی خود را از نظر کیفی گسترش دهند.
یکپارچه سازی EDI
EDI در واقع انتقال معیارهای الکترونیک اسناد تجاری بین طرف‌های مختلف تجاری است که با کمترین دخالت و حتی بدون دخالت انسان صورت می‌پذیرد اما یکی از جدیدترین مباحث مطرح شده در این حوزه یکپارچه سازی EDI است که در شکل زیر مدلی مبتنی بر مولفه‌ها، مزایا و موانع انجام این کار ارائه می شود.
شکل 2-1- نمودار یکپارچه سازی EDI
-152400269875درونی
بیرونی
یکپارچه سازی EDI
سازمان محیط بیرونی
هزینه‌های اجرا کیفیت اطلاعات مدیریت عملکرد مزایای استراتژیک
مقوله رهبری
بحث درک هزینه‌ها موارد فنی
موارد منابع انسانی طرف‌های تجاری مباحث امنیتی
مؤلفه
مزایا
موانع
00درونی
بیرونی
یکپارچه سازی EDI
سازمان محیط بیرونی
هزینه‌های اجرا کیفیت اطلاعات مدیریت عملکرد مزایای استراتژیک
مقوله رهبری
بحث درک هزینه‌ها موارد فنی
موارد منابع انسانی طرف‌های تجاری مباحث امنیتی
مؤلفه
مزایا
موانع

هدف این مدل گذر از تجمیع داده‌ها به شیوه‌های سنتی به سوی استفاده از ابزارها و رویکردهای نوین الکترونیک می‌باشد که از منظر مؤلفه، مزایا و موانع به این مسأله پرداخته است. (فادل، 2010)
2-3- بانکداری الکترونیک
توسعه سریع فنآوری اطلاعات و ارتباطات، روی بانکداری نیز تأثیر گذاشته و باعث تغییرات ساختاری در این بخش شده است. صنعت بانکداری نیز متأثر از تغییرات فنآوری تحول معنی‌داری را تجربه می‌کند. در واقع بانکداری در حال حاضر به صنعت خدمات پردازش اطلاعات تبدیل گردیده است، به نحوی که اکنون به کانون اصلی دولت‌ها، رسانه‌ها، مصرف کنندگان و تجارت تبدیل گشته است. (همان منبع)
سرعت توسعه صنعت انفورماتیک باعث ایجاد تغییرات عمده‌ای در شکل پول و سیستمهای خدمات بانکداری در عرصه بانکداری گردیده و مفاهیم جدید را تحت عنوان پول الکترونیک، ماشینهای تحویلدار خودکار، همچنین پدیده‌های جدیدی تحت عناوین بانکداری خانگی، تلفن بانک، بانکداری از راه دور ، بانکداری اینترنتی و بانکداری مجازی بوجود آورده است. (همان منبع)
2-3-1- تعریف بانکداری الکترونیکبانکداری الکترونیک دارای سطوح مختلفی می‌باشد و به تناسب هر کدام، می‌توان تعریف خاصی را ارائه نمود.
آنچه که در تمامی سطوح می‌توان مشاهده نمود استفاده از سیستمهای نرم‌افزار و سخت‌افزار رایانه‌ای می‌باشد.
هر چقدر به سمت سطوح بالاتر، یعنی بانکداری الکترونیک جامع، حرکت نماییم، عملیات دستی کمتر، سیستمهای رایانه‌ای متمرکزتر، شبکه قابل دسترسی گسترده‌تر، محدودیت زمانی و مکانی کمتر و در نهایت امنیت اطلاعات بانکی بیشتر خواهد بود. بنابراین بطور کلی گسترش برنامه‌های رایانه‌ای تحت شبکه نه تنها موجب کاهش هزینه‌های هر تراکنش گردیده است بلکه موجب افزایش سرعت خدمات بطور قابل ملاحظه‌ای شده است.
“بانکداری الکترونیکی، اساساً به فراهم آوردن امکان دسترسی مشتریان به خدمات بانکی با استفاده از واسطه های ایمن و بدون حضور فیزیکی اطلاق می‌شود”(کهزادی، 1382(.
بنابر تعریف دیگری، بانکداری الکترونیک به ایجاد محصولات و خدمات با بهاء کم از طریق کانالهای الکترونیکی اطلاق می‌شود. این محصولات و خدمات می‌تواند شامل صورتحساب، وام، مدیریت سپرده‌ها، پرداخت های الکترونیکی و ایجاد محصولات و خدمات پرداختهای الکترونیکی ، همانند پول الکترونیکی باشند (کمیته بال، 1988).
اگر بخواهیم تعریف کلی از بانکداری الکترونیک داشته باشیم می‌توان چنین بیان کرد که بانکداری الکترونیک عبارت است از :
” ارائه خدمات بانکی از طریق یک شبکه رایانه‌ای عمومی قابل دسترسی (اینترنت یا اینترانت)که از امنیت بالایی برخوردار است.”
از طرف دیگر می‌توان گفت که یک بانک الکترونیکی، موسسه ای است که فاقد هر گونه شعبه فیزیکی می‌باشد و در واقع بانکی است که نیاز به امور کاغذی ندارد، محدود به مناطق جغرافیایی خاص نیست و بیست و چهار ساعته به مشتریان سرویس می‌دهد، در حقیقت نوع خاصی از بانک است که جهت ارائه سرویس به مشتریان از یک محیط الکترونیکی (مانند اینترنت) استفاده می‌کند. در این نوع بانک، تمامی‌عملیات بانکی اعم از دریافت یا واریز کردن پول، تائید امضاء، ملاحظه موجودی و دیگر عملیات بانکی بصورت الکترونیکی انجام می‌شود. مهمترین نوع بانکداری الکترونیکی بانکداری اینترنتی است، که گاه این دو با هم مترادف فرض می‌شوند.
بر خلاف بانکهای قرون وسطی که تنها وظیفه نگهداری اجناس و کالاهای با ارزش در جعبه های محکم و بزرگ را بر عهده داشتند، بانک های امروزی تبدیل به فروشگاههای عرضه کننده انواع متنوعی از خدمات گردیده اند. درواقع بانکداری در حال حاضر به صنعت خدمات پردازش اطلاعات تبدیل گردیده است و کیفیت خدمات الکترونیک بر وفاداری مشتری تاثیر مستقیم داشته همچنین از طریق جلب رضایت آنها تاثیر غیر مستقیم نیز بر وفاداری مشتریان دارد. (کوان، 2010).
2-3-2- بانکداری اینترنتی
فناوری اینترنت به سرعت در حال تغییر و اصلاح روش تعامل افراد با یکدیگر می‌باشد. تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند که در آینده نزدیک، دیگر افراد بصورت فیزیکی در شعب مربوط به موسسات مالی حضور نیابند، لذا بانکداری اینترنتی به استفاده از اینترنت به عنوان یک کانال ارتباطی راه دور برای ارائه خدمات بانکداری اطلاق می‌شود. این خدمات شامل یکسری خدمات قدیمی‌از قبیل افتتاح حساب و یا انتقال پول و یکسری خدمات جدید همانند ارائه صورتحسابهای الکترونیکی می‌باشد. (همان منبع)
بانکداری اینترنتی به دو روش پیشنهاد می‌شود: یکی اینکه بانک می‌تواند یک وب سایت ایجاد کند و بانکداری اینترنتی را به عنوان یک ابزار اضافی نسبت به کانالهای تحویل سنتی درنظر بگیرد و دیگری، ایجاد یک بانک صرفاً اینترنتی و فاقد شعبه می‌باشد.
اولین و مهمترین فاکتورها در استفاده از بانکداری اینترنتی شامل دسترسی بهتر به خدمات، قیمت‌های بهتر و کاهش هزینه‌ها ‌می‌باشد. دلایلی که سبب موفقیت بانکداری الکترونیک بطور عام و بانکداری اینترنتی بطور خاص می‌شود پیچیده است و واضح است که فعالیت بانکها به تنهایی برای رسیدن به موفقیت کافی نیست، بلکه پشتیبانی زیر ساخت های عمومی، محیط اقتصادی و حکومتی نیز ضروری به نظر می‌رسند. (همان منبع)
2-3-3- تاریخچه بانکداری الکترونیک
یقیناً می‌توان گفت که یکی از وظایف اصلی بانکهای سنتی که موجب تداوم آن تا عصر حاضر شده است، نگهداری پول می‌باشد. بانکهای قبلی که بعنوان موسسات سپرده‌گذار معرفی می‌شدند محل مطمئنی برای نگهداری پول، طلا و دیگر اجناس با ارزش مشتریان به شمار می‌رفتند. با ظهور چک در سال 1865 میلادی این نقش گسترش یافته و شامل وظایف مربوط به اتاق پایاپای گردید. از سال 1913 به بعد عملیات اتاق پایاپای در برخی از کشورهای پیشرفته مانند امریکا (با تأسیس فدرال رزرو) به صورت متمرکز درآمد. این امر به دلیل کاهش ریسک و همچنین حذف عمل کسر هزینه از مبلغ چک‌ها باعث ایجاد ثبات بیشتر در سیستم بانکی گردید. در اوایل دهه 1960 نوع دیگری از خدمات به نام کارتهای اعتباری به صورت گسترده‌ای مورد قبول عموم مردم واقع شد. گرچه پردازش چک‌ها و کارتهای اعتباری به مرور اتوماتیک گردیدند ولی با این حال تا آن زمان حجم زیادی از اسناد کاغذی تولید می‌گردید، از این رو از تکنولوژی پیچیده مخابراتی به عنوان راه حلی جهت حل این مشکل استفاده گردید که در نتیجه با تأسیس اتاقهای پایاپای اتوماتیک که از سیستم انتقال الکترونیکی منابع استفاده می‌نمودند، ساختار سیستم بانکی یک بار دیگر دچار تحولی عمده گردید و به تبع آن استفاده از روشهای پرداخت و ماشین‌های تحویلداری خودکار در دهه 90 به سرعت رشد نمود (هومفری، 2003).
تکنولوژی تصویربه حدی پیچیده و پیشرفته گ‍ردید که بانکها می‌توانستند بدون نیاز به اسناد کاغذی، اطلاعات مربوط به دسته پرداختها را بین خود مبادله نمایند. در واقع با این کار مبادله الکترونیکی داده‌ها(EDI) به جای پردازش اسناد کاغذی مورد استفاده قرار گرفت (نادلر،1988).
با توجه به مطالب گفته شده وظایف بانکها به طور کلی در سه بخش اصلی قابل تقسیم‌بندی می‌باشد که عبارتند از:
1-نگهداری از سپرده‌های مشتریان
2-انتقال منابع از یک حساب به حساب دیگر
3- ارائه وام به مشتریان قابل اعتماد بانک که نیاز به وام دارند. آنچه که در سه وظیفه فوق مشترک است، مفهومی به نام پول می‌باشد.(همان منبع)
تحولاتی که صنعت بانکداری در دو دهه گذشته با آنها روبرو بوده است باعث ایجاد تغییرات عمده‌ای در شکل پول و سیستمهای انتقال منابع گردید و مفاهیمی تحت عنوان پول الکترونیکی و انتقال الکترونیکی منابع را ارائه کرد. این دو مفهوم در واقع ایجاد کننده نوع جدیدی از بانکداری تحت عنوان بانکداری الکترونیک می‌باشند.
شروع این پدیده را می‌توان به کارگیری پیامهای سوئیفت دانست. سوئیفت ابزاری اختصاصی در دست موسسات معتبر مالی محسوب می‌شود که از دسترسی عموم خارج است.
با ورود اینترنت به زندگی خصوصی افراد، موسسات کارت اعتباری، بازاریابی وسیعی را در ارائه خدمات پرداخت از طریق شماره کارت اعتباری در میان مشتریان خود انجام داده و برای مدتی کارت اعتباری وسیله پرداخت بی رقیبی در بازار الکترونیکی محسوب می‌شد. موسسات مالی و از جمله بانکهای معتبر دنیا تا مدتها بازار الکترونیکی و بکارگیری فنآوری مربوط به آن را با شک و احتیاط نگریستند و حتی در مقاطع بحران مالی آن را یک کالای لوکس در کنار فعالیتهای تبلیغی تلقی کردند که به آسانی می‌توان از آن چشم پوشید (کلینزمان 2001).
دیگر فن‌آوری نوین را نمی‌توان لوکس و کم استفاده دانست . بانکهای بزرگ دنیا، هم اکنون به دنبال وارد شدن هر چه سریعتر و جدیتر در بازار تراکنشهای الکترونیکی و ارائه خدمات بانکداری الکترونیکی به مشتریان خود هستند.
2-3-4- سیستم‌های پرداخت در بانکداری الکترونیک
هدف از ایجاد سیستم‌های پرداخت الکترونیکی ارسال پرداختهای الکترونیکی بر روی یک شبکه عمومی برای بدست آوردن خدمات یا کالاهای الکترونیکی یا گرفتن تعهد برای تحویل کالایی فیزیکی می‌باشد. تمرکز اصلی تجارت الکترونیک و همچنین بانکداری الکترونیک بر روی اینترنت، می باشد. بطور کلی سیستمهای پرداخت الکترونیکی که امروزه بر روی اینترنت متداول هستند بصورت زیر می‌باشد.
الف) سیستمهای مبتنی بر پول الکترونیک
ب) سیستمهای مبتنی بر چک الکترونیک
ج) سیستمهای مبتنی بر کارتهای بدهی و اعتباری
د) سیستمهای ریزپرداخت (همان منبع)
پول الکترونیکییکی از سرویسهایی که بانکها با استفاده از بستر اینترنت سعی در ایجاد آن کرده‌اند مفهوم پول الکترونیکی بوده است. بدین معنی که مشتریان پیامهای الکترونیکی که معادل مقدار مشخص پول می‌باشد را از بانک دریافت کرده و در خریدهایی که از طریق اینترنت انجام می‌دهند همانند پول واقعی از آن استفاده می‌کنند. پول الکترونیک عبارتست از بیتهایی از حافظه رایانه که برابر با ارزش پول نقد است . برای پول الکترونیک نامهای دیگری مانند پول بر پایه اطلاعات پول ناملموس،بکار برده می‌شود.
یکی از مسائلی که در حیطه تجارت الکترونیک مطرح می‌شود، روش پرداخت پول برای کالاها و خدمات می‌باشد. هرچند این پول می‌تواند بصورت سنتی پرداخت شود، اما پرداخت آن از طریق الکترونیکی بطور قابل توجهی باعث صرفه‌جویی در هزینه‌های بانکداری می‌شود.
انتقال الکترونیکی پول با ساده کردن پیگیری عملیات بانکی، مدیریت بانکداری بهتری فراهم آورده و این در حالی است که سرویس بهتری برای مشتریان فراهم می‌کند.
چک الکترونیکیعلت جایگزینی چکهای الکترونیکی، را می‌توان کاهش هزینه‌های پردازش چکهای کاغذی دانست. با توسعه فن‌آوری، چکهای الکترونیکی بوجود آمدند. در حالیکه هنوز در ایالات متحده پرداخت‌های با استفاده از چک متداول است در کشورهای اروپایی طرفدار چندانی ندارد. چکهای الکترونیکی مشمول تمام قوانین چکهای کاغذی می‌باشد. در زیر نمونه‌هایی از سیستم پرداخت چکهای الکترونیکی را می‌توان نام برد:
الف- نت بیل: نت بیل یک سیستم پرداخت است که در دانشگاه توسعه داده شده است. این سیستم مدعی است برای خرید و فروش کالاهای اطلاعاتی کم قیمت بهینه شده است. نت بیل هنگامی آغاز می شود که یک مشتری قیمت کالای انتخاب شده را درخواست می‌کند و هنگامی پایان می‌پذیرد که یک کلید متقارن به منظور از رمز درآوردن کالایی که در طی مرحله تحویل کالاها رمز شده‌است، دریافت شود.
ب – نت چک : نت چک یک سیستم چک مانند است که در موسسه علوم اطلاعات از دانشگاه کالیفرنیای جنوبی توسعه داده شده است. نت چک یک سرویس حسابداری توزیع شده است که از سرویسگرهایی تشکیل شده است تا چکها را وصول کنند و حسابهای درون بانکی را تسویه کنند. این سلسله مراتب به مقیاس وسیعی به سیستم کمک خواهدکرد، و همچنین به متقاضیان اجازه می‌دهد تا بانک مورد نظرشان را مبتنی بر معیارهایی از قبیل قابلیت اطمینان، نزدیکی، و موارد دیگر انتخاب کنند.
کارتهای اعتباری، بدهکار، هزینه
کارتهای بانکی وسیله‌ای برای انجام مبادلات می‌باشند. به عبارت دیگر آنها به خوبی قادر به انجام وظایف در نظر گرفته شده برای پول (وظایف پول عبارتند از: 1-واسطه مبادله 2-وسیله پرداخت 3-وسیله ذخیره ارزش 4-واحد شمارش،) می‌باشند. کارتهای بانکی به انواع گوناگونی تقسیم می‌شوند که عبارتند از:
الف) کارتهای اعتباری
این نوع کارتها برای خرید کالا و خدمات فیزیکی و یا الکترونیکی و همچنین دریافت پول نقد استفاده می‌شوند. توسط این کارتها می‌توان در خارج از کشور نیز پول نقد دریافت نمود. این امر نیز مستلزم آن است که ارتباطات لازم بین کشورها و بانکهای آنها وجود داشته باشد. در پایان هر ماه دارندگان کارت، صورتحسابهایی بابت معاملات انجام شده توسط کارتشان، دریافت می‌دارند که کلیه خریدها و دریافتهای نقدی آنها را با جزئیات کامل در بردارد. اگر دارندگان کارت بخواهند، می‌توانند تنها بخشی از کل مبلغ استفاده شده را بپردازند و مابقی بدهی خود را به صورت قسطی طی چند ماه بپردازند البته در این صورت باید بهره پول را نیز پرداخت کنند. عموماً در محاسبه این بهره در مورد پرداختهای نقدی، بهره از زمان دریافت پول محاسبه می‌گردد. اما در مورد خرید کالا و خدمات، بانکها عموماً بهره‌ای را برای دارندگان کارت در نظر نمی‌گیرند به شرط آنکه ظرف مدت 25 یا 30 روز (در بانکها و کشورهای مختلف متفاوت است) از تاریخ صورتحساب نسبت به بازپرداخت بدهی خود اقدام نمایند. بنابراین می‌توان گفت که اعتباری رایگان در اختیار دارندگان کارت قرار می‌گیرد. اکثر کارتهای اعتباری در دستگاه تحویلداری خودکار جهت دریافت پول نقد قابل استفاده می‌باشد. یکی دیگر از خدماتی که بانکها در اختیار دارندگان کارتهای اعتباری قرار می‌دهند، بیمه رایگان حوادث مسافرت است. این بیمه شامل حوادث و مرگ دارنده کارت، همسر و فرزندان وی می‌گردد. این کارتها عمدتاً برای کسانی صادر می‌شود که بالاتر از 18 سال سن داشته باشند و نیازی به وجود حساب جاری برای آنان نیست. بنابراین صدور کارت برای اشخاصی که تنها حساب پس‌انداز نیز دارند امکان‌پذیر است.
ب) کارتهای بدهکاردر این نوع از کارتها، حساب دارنده بلافاصله و یا با فاصله زمانی بسیار کم (مثلاً پایان همان روز معامله) بدهکار می‌گردد. این نوع کارتها در ماشین آلات نقطه فروش و ماشین‌های تحویلدار اتوماتیک قابل استفاده است. استفاده از این کارت تنها در حد مانده حساب دارنده کارت می‌باشد و اضافه بر موجودی حساب نمی‌توان نسبت به خرید کالا و خدمات اقدام نمود.
ج) کارت هزینهاین کارتها نیز مشابه کارتهای اعتباری می‌باشند با این تفاوت که این نوع کارتها حد اعتباری از پیش تعیین شده ندارند و از دارنده کارت انتظار می‌رود که با دریافت صورتحساب خود، بدهی خود را تأدیه نماید. در این صورت هیچ گونه بهره‌ای به آنان تعلق نخواهد گرفت. مزیت این نوع کارت امکان خرید کالا و خدمات بدون نیاز به حمل حجم عظیمی از پول می‌باشد. نمونه این نوع کارتها امریکن اکسپرس و دانیرز کلاپ است (فیتر: 2006).
2-3-5- انواع خدمات مهم بانکداری الکترونیک
انواع خدمات اصلی بانکداری الکترونیک عبارتند از:
1- ماشین تحویلداری خودکار (ATM)
2- انتقال منابع مالی الکترونیک ازنقطه فروش (EFTPOS)
3- خدمات بانکداری از راه دور: خدمات بانکداری از راه دور می‌تواند از روشهای زیر انجام پذیرد که عبارتند از:
الف- تلویزیون تعاملی
ب- ترمینالهای اینترنت
ج- تلفن دارای صفحه نمایش
د- دستگاه منشی دیجیتالی (PDA)
1- کارتهای هوشمند
دستگ‍اه تحویلداری خودکار (ATM)ATMS ماشین خودکاری است که از طریق آن می‌توان خدمات بانکی را به مشتریان ارائه داد. این خدمات عبارتند از: دریافت پول، دریافت صورت حساب، پرداخت انواع قبوض، نقل و انتقال وجوه به حسابهای فرد و یا اشخاص دیگر و …
شبکه ATM یک بانک شامل تعدادی از ATMها می‌باشد که تمامی آنها در محدوده یک شهر و یا کشور به رایانه مرکزیوصل می‌گردد و در اکثر مواقع تراکنشهای انجام شده بصورت آنی انجام می‌پذیرد.زمان شروع استفاده از ATM به اواخر دهه 1970 بر می‌گردد.
امنیت در دستگ‍اههای ATM
بحث امنیت در دستگاه ATM را می‌‌توان از زوایای مختلف مورد بررسی قرار داد:
1- برای جلوگیری از دسترسیهای غیر مجاز ، عدد شناساییدر کارتهای ATM بصورت چهار رقمی در نظر گرفته شده است. چهار رقم بودن عدد شناسایی بدین منظور است که اولاً به خاطر سپردن چهار رقم برای مشتریان راحتتر است و ثانیاً احتمال دسترسی غیر مجاز بسیار ضعیف است.
2- چنانچه مشتری فراموش کند که کارت خود را بعد از عملیات از دستگاه ATM خارج کند، بعد از 30 ثانیه دستگاه بطور خودکار کارت را به داخل می‌کشد.
3 – عدد شناسایی که به عنوان عدد شناسایی فردی معرفی می‌گردد از طریق سیستمهای رایانه‌‌ای بانک قابل شناسایی نیست و در قالب یک پاکت پلمپ شده به مشتری در بانک تحویل داده می‌شود.
در صورت سرقت کارت ATM ، چنانچه از آن بصورت غیرمجاز استفاده شود (بطور متوالی، معمولاً سه بار عدد شناسایی ناصحیح وارد شود) فعالیت ATM در مورد کارت مربوطه بطور کلی قطع می‌شود و در بانک اطلاعاتی رایانه مرکزی فعالیت کارت مزبور غیر فعال می‌گردد.
4- جهت بالا بردن امنیت ATMها می‌توان از شاخصهای اندازه‌گیری حیاتینیز استفاده کرد . گاهی امکان دارد که مشتریان به دلایلی مانند کهولت سن ، عدد شناسایی خود را فراموش کنند و یا اینکه افرادی به عدد شناسایی آنها دسترسی پیدا کنند . در هر کدام از این حالتها می‌توان جهت تأیید مشتری از مشخصه‌های بیولوژیکی استفاده نمود . از جمله می‌توان به سیستمهایی اشاره نمود که اثر انگشت افراد را به صورت دیجیتالی درآورده و زمان شناسایی و تأیید از مشتری انگشت نگاری می‌نمایند و با رکورد قبلی ذخیره شده مقایسه می‌کنند و در صورت مطابقت مشتری ، برای انجام عملیات بانکی او را تأیید می‌نمایند . یکی دیگر از این سیستمها پردازش شبکه چشم می‌باشد.
5- امروزه اکثر بانکها با گذاشتن دوربین‌های مدار بسته افرادی را که از ATM استفاده می‌کنند مورد شناسایی قرار می‌دهند.
انواع عملیات ATMها :
عملیات ATMها می‌تواند به دو صورت آنی و یا غیر آنی.
ATMهاییکه بصورت غیر آنی با رایانه مرکزی در ارتباط هستند تبادل اطلاعات در ساعتهای معینی انجام می‌پذیرد و میزان پرداخت با محدودیت روبرو است . در این نوع ATM تأیید مشتری از طریق عدد شناسایی که روی نوار مغناطیسی یا تراشه‌ای در کارتهای ATM وجود دارد، انجام می‌شود.
در دهه 1970 کشورهای اروپایی از این نوع ATM ها استفاده می‌کردند . در هر صورت امنیت این نوع ATMها پایین می‌باشد و همچنین امکان دارد محدودیت در پرداخت از نظر مشتری مورد قبول نباشد.
در ATMهائیکه بصورت آنی کار می‌کنند ارتباط بین ATM و رایانه مرکزی همیشگی می‌باشد . بعبارت دیگر هر تراکنش و یا تأیید بصورت مستقیم از طریق رایانه مرکزی پردازش می‌شود . این نوع ATMها از امنیت بیشتری برخوردارند . اما ترافیک خط و قطعی ارتباط بدلیل ترافیک این نوع ATM بیشتر از ATMهای غیر آنی است.
نمودار زیر تعداد دستگاه‌های ATM را طی سالهای 2005 تا 2010 نشان می‌دهد همانگونه که ملاحظه می‌شود استفاده از ATMها هر سال رو به گسترش است اما تنها در سال 2010 در اروپا شاهد کاهش این روند بوده‌ایم.
نمودار 2-1- تعداد ATMها در اروپا

منبع : گروه امنیت ATMها در اروپا
ایده پرداخت الکترونیک از طریق پایانه‌ها فروش برای اولین بار در اوائل دهه 1980 ارائه شد. در بیشتر کتابهای تخصصی و معتبر ، آن را با سیستم کارت بدهی یکسان می‌دانند، هر چند که تراکنشهای مربوط به کارت اعتباری نیز از این طریق قابل اجرا می‌باشد.
بطور کلی هر تراکنشی به طریق زیر انجام می‌گیرد:
1- از طریق کشیدن کارت به دستگاه کارت خوان و وارد نمودن رقم شناسایی توسط مشتری بوسیله کلیدهای روی دستگاه جهت انجام تراکنش.
2- تأیید تراکنش بصورت دستی بعبارت دیگر مشتری سند را امضاء می‌کند.
انواع بدهی در پرداخت الکترونیک از طریق پایانه های فروش
بطور کلی روشهای متعددی جهت ایجاد بدهی وجود دارد:
1- بدهکاری بطور آنی با استفاده از کارت بدهی از حساب جاری یا پس‌انداز
2- بدهکاری بعد از یک دوره مشخص
3- بدهکاری بطور آنی و بر پایه حساب اعتباری
4- بدهکاری بعد از یک دوره مشخص بر پایه حساب اعتباری
مزایای این نوع پرداخت ها
1- مشتریان با استفاده از کارت با آسودگی و با سرعت خریدشان را انجام می‌دهند و نیاز به حمل پول ندارند.
2- فروشنده می‌تواند خدمات خود به مشتریان را از این طریق گسترش دهد.
3 – بانک علاوه بر پاسخگویی به درخواست مشتریان سپرده‌های خود را افزایش می‌دهند.
امنیت پرداخت از طریق پایانه های فروش
مراقبت از این نوع پرداخت‌ها یک ضرورت است . زیرا با مفقود شدن کارت و دسترسی غیرمجاز به عدد شناسایی، موجب سوء استفاده خواهد شد. در صورت مفقود شدن کارت ضروری است که به صادرکننده کارت اطلاع داده شود تا کارت مزبور در شمار کارتهای مفقودی محسوب شود و از سوء استفاده جلوگیری گردد.
بانکداری از راه دوردر بیشتر منابع ، بانکداری از راه دور راهمان بانکداری خانگیمی‌نامند. اما تحقیقات نشان داده است که مشتریان در واقع خدمات بانکی خود را از طریق تلفن دریافت می‌‌کنند.
در تعاملات بانکداری از راه دور رابط بین مشتریان و بانک معمولاً تلفن خودکار مجهز به سیستم پاسخگو می‌باشد که یا پاسخگوی مشتریان است و یا بر اساس کلیدهایی که طبق دستورالعمل راهنما پیشنهاد می‌شود ارائه خدمت می‌نماید (بانک ریتومو: 2010).
انواع بانکداری از راه دوربطور کلی می‌توان سه نوع از خدمات بانکداری از راه دور را نام برد که عبارتند از:
استفاده از فن‌آوری سیستم‌های پاسخگویی خودکار که در اینجا مشتریان از تلفن مجهز به سیستم تن استفاده می‌کنند و با وارد نمودن اعدادی ، خدماتی به آنان ارائه می‌شود . در بعضی از سیستم‌های پاسخگویی خودکار نرم‌افزاری وجود دارد که کلمات را تشخیص می‌دهد.
نوع دوم از خدمات بانکداری از راه دور به این صورت می‌باشد که از یک اپراتور جهت پاسخگویی استفاده می‌شود نه از سیستم‌های پاسخگویی الکترونیکی. گاهی دیده شده است در برخی موارد در کنار یک سیستم پاسخگوی خودکار از یک اپراتور نیز برای برخی تبادلات روزمره استفاده شده است.
نوع سوم خدمات بانکداری بر پایه رایانه‌های شخصی می‌باشد . در اینجا رایانه شخصی بعنوان رابطی عمل می‌کند که اطلاعات دریافت شده توسط تلفن را پردازش می‌کند.
سایر دستگاهها در بانکداری از راه دور عبارتند از:
تلویزیون تعاملی: در این نوع از دستگاههای تلویزیون ، مشتریان می‌توانند برحسب درخواست ، اطلاعات را از طریق صفحه تلویزیون خود و بر اساس دستورالعملهای ارائه شده در صفحه نمایش مشاهده کنند.
ترمینال اینترنت: با توجه به اینکه اینترنت این امکان را فراهم می‌کند که اطلاعات موجود در رایانه ها در سطح جهانی به اشتراک گذارده شود ، بعضی از اطلاعات در آن به صورت پویا و تعاملی است.
تلفن دارای صفحه نمایش: در این روش یک رایانه اختصاصی به رایانه بانکها بصورت آنی وصل است و اطلاعات در صفحه نمایش تلفن نشان داده می‌شود. لازم به ذکر است که تلفن دارای صفحه نمایش با تلفن ویدئویی که اجازه می‌دهد تصاویر کاربران آن طرف خط رویت شود ، فرق می‌کند.
دستگاه منشی دیجیتالی: در این روش یک رایانه دستی وجود دارد که امکانات وسیعی را در اختیار کاربران قرار می‌دهد . چنانچه PDA از طریق امواج رادیویییا فن‌آوری سلولیبا صفحه نمایش کاربر ارتباط برقرار کند ، کاربر می‌تواند از طریق PDA به اطلاعات بانکی شخصی خود دسترسی پیدا کند.
تلفن بانکتلفن بانک بدلیل استفاده از سیستم‌های پاسخگوی خودکار موجب می‌گردد که خدمات بانکی با هزینه کمتری انجام پذیرد . از طرفی افزایش سپرده‌های مشتریان که ناشی از رضایت آنان است موجب سودآوری بالای بانکها شده است . از اینرو خدمات تلفن بانک به مشتریان بصورت رایگان ارائه می‌گ‍ردد.
کارتهای هوشمندکارتهای هوشمند از اوائل دهه 1970 بصورت آزمایشی مورد استفاده قرار گرفت. از سال 1980 به بعد کارتهای مغناطیسی بوجود آمد ولی به دلیل کم بودن ظرفیت ذخیره سازی اطلاعات در آن ، از اواخر دهه 1980 کارتهای هوشمند مغناطیسی عملاً مورد استفاده بانکهای سراسر دنیا قرار گرفت . در این نوع از کارتها اطلاعات بر روی یک نوار مغناطیسی یا تراشه‌ ذخیره می‌گردد.
برخی از کارتهای هوشمند هم دارای نوار مغناطیسیو هم تراشهمی‌باشند که به این نوع از کارتها ترکیبی یا پیوندی می‌گویند . تراشه موجود در کارتهای هوشمند دارای حافظه و پردازشگر می‌باشد بعضی از کارتهای هوشمند مانند کارتهای تلفن قابلیت استفاده مجدد را ندارند و امکانات پردازش و حافظه‌ای انها نسبت به نوار مغناطیسی کمی بیشتر است. اما بعضی دیگر از کارتهای هوشمند دارای حافظه بیشتر و همچنین پردازشگر قوی‌ می‌باشند که متعاقباً هزینه تولید آنها نیز گرانتر می‌شود.
امنیت در کارتهای هوشمندنکات مهم در ارتباط با امنیت کارتهای اعتباری عبارتند از:
1- کپی کردن از کارتهای اعتباری بسیار مشکل است و مشکل اساسی در کپی از اطلاعات موجود در کارت می‌باشد و نهایت اینکه در صورتیکه اطلاعات هم کپی شود ، فن‌آوری ریزنگاریاطلاعات موجود روی تراشه کارت اعتباری از خواندن اطلاعات موجود در تراشه جلوگیری می‌نماید.
2- از ویژگیهای امنیتی دیگر کارتهای هوشمندی که دارای تراشه هستند این است که این تراشه‌ها دارای حافظه و همچنین قدرت پردازش بیشتری نسبت به نوار مغناطیسی هستند بنابراین می‌توان اطلاعات دیگری نیز جهت امنیت بیشتر کارتها در آنها جای داد . از جمله این اطلاعات ممکن است مربوط به اطلاعات حیاتی مشتریان باشد. (این قسمت در بخش مربوط به ATM مورد بحث قرار گرفت)
تکنولوژی کارتهای هوشمندکارت هوشمند در بردارنده یک مدار مجتمع الکترونیکی به شکل تراشه می‌باشد که عناصری برای نقل و انتقال ، ذخیره سازی و پردازش اطلاعات به همراه دارد. انتقال اطلاعات می‌تواند یا بوسیله اتصلاتی که بر روی سطح کارت وجود دارد و یا بدون اتصال از طریق میدانهای الکترو مغناطیسی انجام شود. کارت هوشمند نسبت به کارتهای مغناطیسی از حجم ذخیره سازی بیشتری برخوردار است.
کاربردهای کارت هوشمند در بانکداریاولین کاربرد کارت هوشمند در صنعت بانکداری را می‌توان در استفاده از کارتهای هوشمند بجای کلیه کارتهای مغناطیسی نام برد . کارتهای هوشمند می‌تواند در مواردی نظیر کارت‌های ATM، کارتهای بدهی، کارتهای هزینه و کارتهای اعتباری مورد استفاده قرار گیرد.
از آنجا که تراشه مورد استفاده قرار گرفته در کارتهای هوشمند دارای قدرت پردازش بیشتری نسبت به کارتهای مغناطیسی می‌باشد لذا کارتهای هوشمند قابلیت انجام کلیه وظایف فوق و یا ترکیبی از وظایف یاد شده را خواهند داشت.
2-4- مزایای بانکداری الکترونیک:
ظهور فناوری اطلاعات اثرات شگرفی بر صنعت بانکداری داشته است و این امر باعث شده بانکها بتوانند محصولات و خدمات متمایزی را ارائه دهند. در واقع می‌توان گفت با ظهور فناوری جدید طبیعت ارائه خدمات مالی جدید دچار تحولات گسترده ای گردیده است اما بطور کلی مزایای گسترده و گوناگون بانکداری الکترونیک را می توان در سه دسته کلی خلاصه نموده که عبارتند از مزایای بانکداری الکترونیک برای مشتریان، مزایای بانکداری الکترونیک برای بانکها و مزایای بانکداری الکترونیک برای جامعه.
الف- مزایای بانکداری الکترونیک برای مشتریان:
امنیت: با توجه به پیشرفت اطلاعات و فناوری امروزه بانکها، اطلاعات محرمانه مشتریان را با امنیت بالاتر و نفوذ ناپذیری کمتر نگهداری می نمایند.
سرعت: با استفاده از فناوری های بانکداری الکترونیک می توان حجم گسترده ای از داده ها وارد شبکه شود در حالیکه بدون وجود چنین امکاناتی صرف زمان بسیاری لازم خواهد بود در صورتیکه غیر ممکن نباشد.
سادگی: در صورت وجود آموزش صحیح مشتریان به سهولت به طور مجازی حتی از منزل یا محل کار خود می توانند از مزایای سیستم بانکداری الکترونیک استفاده نمایند.
هزینه کم: اگر چه پیاده سازی و توسعه بانکداری الکترونیک مستلزم صرف منابع مالی هنگفتی است اما منابع در واقع سرمایه گذاری هایی هستند که منافعی در پی خود خواهند داشت که این منافع همان کاستن از هزینه هاست.
وسیعتر شدن گسترۀ انتخاب: همزمان با ظهور بانکداری الکترونیک و فناوری های جدید ابزاری متنوع و متفاوتی برای انجام عملیات بانکی ابداع گردیده است به نحویکه مشتریان می توانند بدون ظهور در شعب بانک یکی از این ابزارها را انتخاب کرده و عملیات بانکی خود را انجام دهند.
دسترسی 24 ساعته: یکی محاسن برتر بانکداری الکترونیک ارائه خدمات بصورت است به نحویکه مشتریان در هر ساعت از شبانه روز طی ایام هفته حتی روزهای تعطیل می توانند نیازهای بانکی خود را مرتفع سازند.
بهبود مدیریت نقدینگی: با توجه به آنی بودن عملیات و فرآیند بانکداری الکترونیک ، مدیران در هر لحظه که اراده کنند می توانند به آمار و اطلاعات مربوط به نقدینگی شعب و سایر اطلاعات مورد نیاز دسترسی پیدا کرده و در صورت لزوم تصمیمات مناسب در راستای مدیریت نقدیتگی اتخاذ کنند.
ب) مزایای بانکداری الکترونیک برای بانکها:
1- کاهش هزینه های بازاریابی و تبلیغات: وجود فناوری های نوین باعث کاهش هزینه های بسیاری شده است که پیش از این بواسطه بکارگیری کاغذ صرف می شده اند و حجم گسترده ای از تبلیغات بانکها از طریق شبکه های وب صورت می گیرد.
2- بهبود روابط با مشتریان: مدیریت ارتباط با مشتری(CRM) یکی از مباحث کلیدی است که هر سازمان به منظور جذب مشتری به آن نیاز دارد. بانکداری الکترونیک مبحث CRM را دچار تسهیل و تحولات گسترده ساخته است.
3- امنیت: در صورت استفاده از نرم افزارها و سخت افزارهای دارای استاندارد جهانی و آموزش صحیح آنها به مدیران، پرسنل و مشتریان امکان نفوذ به شبکه های بانکی کاهش می یابد.
4- سرعت: با وجود شبکه جهانی وب و ابر یارانه های قرن حاضر سرعت پردازش دیجیتال اطلاعات نسبت به گذشته قابل مقایسه نیست و یکی از مزیت های کلیدی بانکداری الکترونیک تکنولوژی نوین پردازش اطلاعات است.
5- خطاهای نیروی انسانی: امروزه بسیاری از تراکنش هایی که در شبکۀ بانکی انجام می پذیرد از طریق تجهیزات الکترونیک و با توجه به اهمیت آن در سطوح مختلف کنترل می شود که این نظارت ها خطاهای عمد و غیر عمد را تا حد بسیاری کاهش می دهد.
ج) مزایای بانکداری الکترونیک برای جامعه:
1- افزایش بهره وری : با پیاده سازی و توسعه بانکداری الکترونیک تراکنش های دریافت و پرداخت در حداقل زمان ممکن و به صورت آنی صورت پذیرفته لذا امکان بهبود مدیریت زمان برای مشتری، بانک و به طبع آن جامعه فراهم می گردد.
2- صرفه های اقتصادی: در صورتیکه تجهیزات الکترونیک و بانکداری الکترونیک وارد عرصه نظام بانکی نمی شد امروزه بانک می بایست هزینه های سنگینی بابت امور عملیاتی و اداری خود می پرداختند.
3- کاهش هزینه های اجتماعی: استفاده از بانکداری الکترونیک باعث کاهش رفت و آمد مشتریان به بانک و در نتیجه کاهش ترافیک می شود. همچنین هزینه جرائمی از قبیل سرقت پول نقد و مخاطراتی که این کار به همراه دارد به نحو چشمگیری کاهش می یابد.
2-5- چالش های بانکداری الکترونیک:
بانکداری الکترونیک علی رغم تمام مزایا و محاسنی که دارد دارای نقاط ضعف و چالش هایی نیز می باشند. بطور مثال می توان از خطای تکرار واریز پول به حساب مشتری نام برد. برخی از چالش های اصلی این حوزه عبارتند از:
امنیت: نگرانی عمده ای که در پیاده سازی و توسعه بانکداری الکترونیک وجود دارد بحث سطح امنیت آن در هر مرحله از تراکنش از دیدگاه و نقطه نظر مشتریان است. زیرا در این سیستم بدون هرگونه ارتباط مستقیم وجوه از حسابی به حساب دیگر منتقل می شوند (هوشیا چنگ، 2002).
اطمینان: یکی از عوامل موثر در پذیرش سیستم



قیمت: 10000 تومان

متن کامل در سایت homatez.com
NameEmailWebsite

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *