— (662)

دانشگاه قم
دانشکدة ادبيات و علوم انسانی
پايان نامة دورة کارشناسی ارشد زبان و ادبيات عربی
عنوان:
ترجمه و بررسی كتاب
وصف البحر والنهر في الشعر العربي
نوشتة حسين عطوان
استاد راهنما:
دکتر سيد محمد رضی مصطفوینيا
استاد مشاور:
دکتر حيدر محلاتی
نگارنده:
سيامك ظفري زاده
زمستان 1390

تقديم به:
پيشگاه مولاي متقيان، علي.
روح بزرگوار پدرم.
وجود پر مهر مادرم.
دلسوزي‌هاي همسر عزيزم.
تقدير و تشکر:
حمد و سپاس خداوند را که منّت فراگيری علم و دانش را بر بندگانش نهاد، و در راه کسب علم، همواره يار و ياور جويندگان آن گنج است.
در اينجا بر خود لازم میدانم از زحمات بیمنّت مادر و برادرانم، و دلسوزی‌های همسر مهربانم تشکر نمايم که مرا در هموار کردن دشواری‌های اين راه ياری کردند. همچنين از تمامی اساتيد دوران تحصيلي دانشگاهي به خصوص استاد ارجمند جناب آقای دکتر سيد محمد رضی مصطفوی نيا به عنوان استاد راهنما و آقای دکتر حيدر محلاتی به عنوان استاد مشاور، کمال تشکر و قدردانی را دارم.
چكيده
توصيف اثر دريا و رود در شعر و ادب عربي از موضوعات ناشناختة فن وصف به شمار مي‌آيد. كتاب «وصف البحر والنّهر في الشعر العربي» نوشتة حسين عطوان از مهم‌ترين آثاري است كه در زمينة تأثير دريا و رود در شعر عربي از دورة جاهلي تا پايان دورة عباسي دوم نگاشته شده است. از اين رو اثر حاضر، از نوشته‌هاي مهم در اين زمينه محسوب مي‌شود كه تا كنون براي پژوهشگران ايراني ناشناخته بوده‌ است. همين امر ما را بر آن داشت تا به ترجمة اين اثر ارزشمند به زبان فارسي اقدام كنيم.
اين پژوهش پاسخي است به كساني كه وجود دريا و مظاهر آن را در شعر عربي انكار نموده‌اند. با اين پژوهش مي‌توان گفت كه اعراب جاهلي دريا را آزموده و وسايل دريانوردي را شناخته و از ثروت‌هاي آن بهره‌مند گرديده؛ و اين امر از طريق دلايل تاريخي و قرآني و شعري قابل اثبات است. نگارنده پس از ترجمة اين اثر، به بررسي كتاب پرداخته و تا حد امكان نظرات نويسنده و روش او را در تأليف اين كتاب مورد نقد و بررسي قرار داده است. در ترجمه اين اثر تلاش شده كه در عين وفاداري به متن، ترجمة روان و دقيقي ارايه گردد. همچنين شواهد شعري كتاب اعراب گذاري و به منابع معتبر ارجاع داده شده است. اين پژوهش بررسي‌اي مقدماتي براي پژوهش‌هاي بعدي دربارة اثر دريا در شعر عربي به شمار مي‌رود تا اينكه مطالبي كه به صورت مختصر بيان گرديده را به تفصيل بررسي نمايند و به نتايجي مهّم‌تري دست يابند.
واژگان كليدي: شعر جاهلي، شعر اموي، شعر عباسي، دريا، رود، وصف.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
Contents
TOC o “1-3” h z u مقدمه PAGEREF _Toc315902019 h 1سابقه و پيشينة تحقيق PAGEREF _Toc315902020 h 3تعريف مسأله و بيان سؤال‌هاي اصلي تحقيق PAGEREF _Toc315902021 h 3فرضيه‌هاي تحقيق PAGEREF _Toc315902022 h 4اهداف تحقيق PAGEREF _Toc315902023 h 4بيان روش تحقيق PAGEREF _Toc315902024 h 4فصل اول: كليات PAGEREF _Toc315902025 h 6مقدمه‌اي تحليلي بر كتاب PAGEREF _Toc315902026 h 71- 1. در طول تاريخ PAGEREF _Toc315902027 h 111- 1- 1. قبل از اسلام PAGEREF _Toc315902028 h 111- 1- 2. صدر اسلام و عصر اموي PAGEREF _Toc315902029 h 121- 1- 3. عصر عباسي PAGEREF _Toc315902030 h 141- 2. دريا در قرآن PAGEREF _Toc315902031 h 152. در بارة نويسنده PAGEREF _Toc315902032 h 173- آثار و تأليفات PAGEREF _Toc315902033 h 193- 1. تأليفات PAGEREF _Toc315902034 h 193-2. پژوهش‌ها PAGEREF _Toc315902035 h 224- معرفي كتاب «وصف البحر والنّهر فى الشعر العربي من العصر الجاهلي حتّي العصر العباسي الثاني» PAGEREF _Toc315902036 h 234-1. كتاب شناسي PAGEREF _Toc315902037 h 234-2. موضوع كتاب PAGEREF _Toc315902038 h 234- 3. بخش‌هاي كتاب PAGEREF _Toc315902039 h 244-3 – 1. باب اول: عصر جاهلي PAGEREF _Toc315902040 h 244- 3- 2. باب دوم: عصر اموي PAGEREF _Toc315902041 h 264- 3- 3. باب سوم: عصر عباسي اول PAGEREF _Toc315902042 h 274- 3- 4. باب چهارم: عصر عباسي دوم PAGEREF _Toc315902043 h 284- 4. جايگاه كتاب در ميان تأليفات ديگر PAGEREF _Toc315902044 h 285- بررسي كتاب «وصف البحر والنّهر فى الشعر العربي» PAGEREF _Toc315902045 h 295- 1. بررسي ساختار شكلي PAGEREF _Toc315902046 h 295- 1- 1. عنوان PAGEREF _Toc315902047 h 295- 1- 2. مقدمة كتاب PAGEREF _Toc315902048 h 305- 1- 3. فصل بندي كتاب PAGEREF _Toc315902049 h 305- 1- 4. مصادر و منابع PAGEREF _Toc315902050 h 315- 1- 5. فهرست كتاب PAGEREF _Toc315902051 h 325- 2. بررسي محتوايي كتاب PAGEREF _Toc315902052 h 325- 2- 1. اسلوب نگارش كتاب PAGEREF _Toc315902053 h 325- 2- 2. شيوة نويسنده در تأليف كتاب PAGEREF _Toc315902054 h 345- 2- 3. رويكرد نويسنده به موضوع PAGEREF _Toc315902055 h 385- 2- 4. ويژگي‌هاي كتاب PAGEREF _Toc315902056 h 41فصل دوم: ترجمة كتاب وصف البحر والنهر فى الشعر العربي من العصر الجاهلي حتّي العصر العباسي الثاني PAGEREF _Toc315902057 h 42مقدمه PAGEREF _Toc315902058 h 43باب اول: عصر جاهلي PAGEREF _Toc315902059 h 47بخش اول: ديدگاه محققان در بارة توصيف دريا و رود PAGEREF _Toc315902060 h 48بخش دوم: تشبيه هودج به کشتي PAGEREF _Toc315902061 h 52بخش سوم: تشبيه محبوب به مرواريد و توصيف غوّاصي و غوّاصان PAGEREF _Toc315902062 h 60بخش چهارم: سفر دريايي بازرگاني و تاريخي PAGEREF _Toc315902063 h 70بخش پنجم: تشبيه مهارت هنري خود به مهارت ماهي در شنا کردن PAGEREF _Toc315902064 h 74بخش ششم: موضوعات گوناگون PAGEREF _Toc315902065 h 77بخش هفتم: تشبيه كرم و بخشش ممدوح به رود پر آب PAGEREF _Toc315902066 h 79باب دوم: عصر اموي PAGEREF _Toc315902067 h 86بخش اول: توصيف مسافرت در رودخانه PAGEREF _Toc315902068 h 87بخش دوم: توصيف ترس از دريانوردي و نبرد دريايي PAGEREF _Toc315902069 h 93باب سوم: عصر عباسي اول PAGEREF _Toc315902070 h 97بخش اول: بسنده نمودن شاعران به توصيف سفر در رودخانه PAGEREF _Toc315902071 h 98بخش دوم: دورة تجديد و رستاخيز ادبي PAGEREF _Toc315902072 h 99بخش سوم: دورة پيشرفت و تهذيب» PAGEREF _Toc315902073 h 118بخش چهارم: دورة نضج و كمال PAGEREF _Toc315902074 h 129باب چهارم: عصر عباسي دوم PAGEREF _Toc315902075 h 134بخش اول: توصيف مسافرت در رودخانه PAGEREF _Toc315902076 h 135بخش دوم: توصيف نبرد دريايي PAGEREF _Toc315902077 h 144«تحليل و تفسير» PAGEREF _Toc315902078 h 152نتيجه‌گيري PAGEREF _Toc315902079 h 153فهرست منابع نگارنده PAGEREF _Toc315902080 h 155فهرست منابع كتاب PAGEREF _Toc315902081 h 160
مقدمهوصف از معروف‌ترين اغراض قديمي شعر در ادب عربي محسوب مي‌شود؛ و آن پايه و اساس شعر عربي تلقّي مي‌گردد؛ بدين جهت است كه ابن رشيق قيرواني مي‌گويد: «شعر آن است كه اندكي از آن در وصف باشد» زيرا اغراض ديگر شعر همچون مدح، هجا و رثا و… نيز وصف است. از اين رو ديوان شاعري نيست كه از فن وصف تهي باشد
توصيف دريا و رود در ادب و شعر عربي يكي از موضوعات مهّم، امّا ناشناختة وصف به شمار مي‌رود؛ و شناخت اعراب قديم نسبت به دريا، از موضوعاتي است كه هنوز نظرات متناقضي در بارة آن ارائه مي‌گردد. با اينكه كتاب‌ها و مقالات بسياري در زمينة شعر عربي نگاشته شده، و از زواياي مختلف آن را مورد بررسي قرار داده‌اند، امّا با كمال تاسف بايد گفت كه اندك مقاله يا كتابي را مي‌توان يافت كه به اين موضوع بپردازد؛. و برخي از پژوهشگران جديد بر اين باورند كه شعر عربي از توصيف دريا و رود تهي است.
كتاب «وصف البحر والنّهر في الشعر العربي» از محدود كتاب‌هايي است كه به طور مستقيم تاثير دريا و رود را در شعر عربي از عصر جاهلي تا پايان عصر عباسي دوم بيان مي‌كند. با اين پژوهش مي‌توان گفت كه شعر عربي از زمان نشأتش تا پايان عصر عباسي دوم حتي در دوران معاصر بي‌نصيب از توصيف دريا و رود نبوده؛ و آنچه در شعر عربي آمده حاكي از شناخت و تجربة دقيق آنها نسبت به دريا است؛ و هيچ شكي در آن نيست. بسياري از اينگونه مباحث را مي‌توان با مطالعة اين كتاب به دست آورد؛ مباحثي كه با گذشت چندين قرن هنوز تازه به نظر مي‌رسند، و همة اين موارد انگيزه‌اي بودند براي ترجمة اين اثر ارزشمند به زبان فارسي.
نگارنده پس از ترجمة اين اثر، به بررسي كتاب پرداخته و تا حد امكان نظرات نويسنده و روش او را در تأليف اين كتاب مورد نقد و بررسي قرار داده است؛ سپس از طريق دلايل تاريخي و قرآني به بررسي شناخت عرب نسبت به دريا، پرداخته است. در ترجمه اين اثر تلاش شده كه در عين وفاداري به متن، ترجمة روان و دقيقي ارايه گردد. همچنين شواهد شعري كتاب اعراب گذاري و به منابع معتبر ارجاع داده شده است. روش پژوهشگر بر اين بوده كه براي تهيّة مطالب از مآخذ و منابع دست اول و قابل اعتماد بهره جويد؛ و ترجمة لغات را از «لسان العرب»، و شرح اعلام جغرافيايي را از «معجم البلدان»، و شرح اعلام اشخاص را از «وفيات الاعيان» و ديگر منابع معتبر استخراج نمايد. اين پژوهش مطالعه‌اي مقدماتي براي پژوهش‌هاي گستردة بعدي در بارة اثر دريا و رود در شعر عربي محسوب مي‌شود؛ تا به صورت مفصل‌تر آن را مورد بررسي قرار دهند و به نتايجي مهّم‌تر دست يابند.
نگارنده براي اين تلاش اندك ادعاي كمال ندارد بلكه به اشتباه و نقصان خود اعتراف مي‌كند؛ امّا اميدوار است كه تا اندازه‌اي براي دانش‌پژوهان ادب عربي مفيد باشد؛ و راهگشاي آنها در اين عرصه باشد.
ضرورت انجام

متن کامل در سایت homatez.com

About: admin


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *