— (662)

دانشگاه قم
دانشکده ادبیات و علوم انسانی
پایان نامه دوره کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی
عنوان:
ترجمه و بررسی کتاب
وصف البحر والنهر فی الشعر العربی
نوشته حسین عطوان
استاد راهنما:
دکتر سید محمد رضی مصطفوینیا
استاد مشاور:
دکتر حیدر محلاتی
نگارنده:
سیامک ظفری زاده
زمستان 1390

تقدیم به:
پیشگاه مولای متقیان، علی.
روح بزرگوار پدرم.
وجود پر مهر مادرم.
دلسوزی‌های همسر عزیزم.
تقدیر و تشکر:
حمد و سپاس خداوند را که منّت فراگیری علم و دانش را بر بندگانش نهاد، و در راه کسب علم، همواره یار و یاور جویندگان آن گنج است.
در اینجا بر خود لازم میدانم از زحمات بیمنّت مادر و برادرانم، و دلسوزی‌های همسر مهربانم تشکر نمایم که مرا در هموار کردن دشواری‌های این راه یاری کردند. همچنین از تمامی اساتید دوران تحصیلی دانشگاهی به خصوص استاد ارجمند جناب آقای دکتر سید محمد رضی مصطفوی نیا به عنوان استاد راهنما و آقای دکتر حیدر محلاتی به عنوان استاد مشاور، کمال تشکر و قدردانی را دارم.
چکیده
توصیف اثر دریا و رود در شعر و ادب عربی از موضوعات ناشناخته فن وصف به شمار می‌آید. کتاب «وصف البحر والنّهر فی الشعر العربی» نوشته حسین عطوان از مهم‌ترین آثاری است که در زمینه تأثیر دریا و رود در شعر عربی از دوره جاهلی تا پایان دوره عباسی دوم نگاشته شده است. از این رو اثر حاضر، از نوشته‌های مهم در این زمینه محسوب می‌شود که تا کنون برای پژوهشگران ایرانی ناشناخته بوده‌ است. همین امر ما را بر آن داشت تا به ترجمه این اثر ارزشمند به زبان فارسی اقدام کنیم.
این پژوهش پاسخی است به کسانی که وجود دریا و مظاهر آن را در شعر عربی انکار نموده‌اند. با این پژوهش می‌توان گفت که اعراب جاهلی دریا را آزموده و وسایل دریانوردی را شناخته و از ثروت‌های آن بهره‌مند گردیده؛ و این امر از طریق دلایل تاریخی و قرآنی و شعری قابل اثبات است. نگارنده پس از ترجمه این اثر، به بررسی کتاب پرداخته و تا حد امکان نظرات نویسنده و روش او را در تألیف این کتاب مورد نقد و بررسی قرار داده است. در ترجمه این اثر تلاش شده که در عین وفاداری به متن، ترجمه روان و دقیقی ارایه گردد. همچنین شواهد شعری کتاب اعراب گذاری و به منابع معتبر ارجاع داده شده است. این پژوهش بررسی‌ای مقدماتی برای پژوهش‌های بعدی درباره اثر دریا در شعر عربی به شمار می‌رود تا اینکه مطالبی که به صورت مختصر بیان گردیده را به تفصیل بررسی نمایند و به نتایجی مهّم‌تری دست یابند.
واژگان کلیدی: شعر جاهلی، شعر اموی، شعر عباسی، دریا، رود، وصف.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
Contents
TOC o “1-3” h z u مقدمه PAGEREF _Toc315902019 h 1سابقه و پیشینه تحقیق PAGEREF _Toc315902020 h 3تعریف مسأله و بیان سؤال‌های اصلی تحقیق PAGEREF _Toc315902021 h 3فرضیه‌های تحقیق PAGEREF _Toc315902022 h 4اهداف تحقیق PAGEREF _Toc315902023 h 4بیان روش تحقیق PAGEREF _Toc315902024 h 4فصل اول: کلیات PAGEREF _Toc315902025 h 6مقدمه‌ای تحلیلی بر کتاب PAGEREF _Toc315902026 h 71- 1. در طول تاریخ PAGEREF _Toc315902027 h 111- 1- 1. قبل از اسلام PAGEREF _Toc315902028 h 111- 1- 2. صدر اسلام و عصر اموی PAGEREF _Toc315902029 h 121- 1- 3. عصر عباسی PAGEREF _Toc315902030 h 141- 2. دریا در قرآن PAGEREF _Toc315902031 h 152. در باره نویسنده PAGEREF _Toc315902032 h 173- آثار و تألیفات PAGEREF _Toc315902033 h 193- 1. تألیفات PAGEREF _Toc315902034 h 193-2. پژوهش‌ها PAGEREF _Toc315902035 h 224- معرفی کتاب «وصف البحر والنّهر فى الشعر العربی من العصر الجاهلی حتّی العصر العباسی الثانی» PAGEREF _Toc315902036 h 234-1. کتاب شناسی PAGEREF _Toc315902037 h 234-2. موضوع کتاب PAGEREF _Toc315902038 h 234- 3. بخش‌های کتاب PAGEREF _Toc315902039 h 244-3 – 1. باب اول: عصر جاهلی PAGEREF _Toc315902040 h 244- 3- 2. باب دوم: عصر اموی PAGEREF _Toc315902041 h 264- 3- 3. باب سوم: عصر عباسی اول PAGEREF _Toc315902042 h 274- 3- 4. باب چهارم: عصر عباسی دوم PAGEREF _Toc315902043 h 284- 4. جایگاه کتاب در میان تألیفات دیگر PAGEREF _Toc315902044 h 285- بررسی کتاب «وصف البحر والنّهر فى الشعر العربی» PAGEREF _Toc315902045 h 295- 1. بررسی ساختار شکلی PAGEREF _Toc315902046 h 295- 1- 1. عنوان PAGEREF _Toc315902047 h 295- 1- 2. مقدمه کتاب PAGEREF _Toc315902048 h 305- 1- 3. فصل بندی کتاب PAGEREF _Toc315902049 h 305- 1- 4. مصادر و منابع PAGEREF _Toc315902050 h 315- 1- 5. فهرست کتاب PAGEREF _Toc315902051 h 325- 2. بررسی محتوایی کتاب PAGEREF _Toc315902052 h 325- 2- 1. اسلوب نگارش کتاب PAGEREF _Toc315902053 h 325- 2- 2. شیوه نویسنده در تألیف کتاب PAGEREF _Toc315902054 h 345- 2- 3. رویکرد نویسنده به موضوع PAGEREF _Toc315902055 h 385- 2- 4. ویژگی‌های کتاب PAGEREF _Toc315902056 h 41فصل دوم: ترجمه کتاب وصف البحر والنهر فى الشعر العربی من العصر الجاهلی حتّی العصر العباسی الثانی PAGEREF _Toc315902057 h 42مقدمه PAGEREF _Toc315902058 h 43باب اول: عصر جاهلی PAGEREF _Toc315902059 h 47بخش اول: دیدگاه محققان در باره توصیف دریا و رود PAGEREF _Toc315902060 h 48بخش دوم: تشبیه هودج به کشتی PAGEREF _Toc315902061 h 52بخش سوم: تشبیه محبوب به مروارید و توصیف غوّاصی و غوّاصان PAGEREF _Toc315902062 h 60بخش چهارم: سفر دریایی بازرگانی و تاریخی PAGEREF _Toc315902063 h 70بخش پنجم: تشبیه مهارت هنری خود به مهارت ماهی در شنا کردن PAGEREF _Toc315902064 h 74بخش ششم: موضوعات گوناگون PAGEREF _Toc315902065 h 77بخش هفتم: تشبیه کرم و بخشش ممدوح به رود پر آب PAGEREF _Toc315902066 h 79باب دوم: عصر اموی PAGEREF _Toc315902067 h 86بخش اول: توصیف مسافرت در رودخانه PAGEREF _Toc315902068 h 87بخش دوم: توصیف ترس از دریانوردی و نبرد دریایی PAGEREF _Toc315902069 h 93باب سوم: عصر عباسی اول PAGEREF _Toc315902070 h 97بخش اول: بسنده نمودن شاعران به توصیف سفر در رودخانه PAGEREF _Toc315902071 h 98بخش دوم: دوره تجدید و رستاخیز ادبی PAGEREF _Toc315902072 h 99بخش سوم: دوره پیشرفت و تهذیب» PAGEREF _Toc315902073 h 118بخش چهارم: دوره نضج و کمال PAGEREF _Toc315902074 h 129باب چهارم: عصر عباسی دوم PAGEREF _Toc315902075 h 134بخش اول: توصیف مسافرت در رودخانه PAGEREF _Toc315902076 h 135بخش دوم: توصیف نبرد دریایی PAGEREF _Toc315902077 h 144«تحلیل و تفسیر» PAGEREF _Toc315902078 h 152نتیجه‌گیری PAGEREF _Toc315902079 h 153فهرست منابع نگارنده PAGEREF _Toc315902080 h 155فهرست منابع کتاب PAGEREF _Toc315902081 h 160
مقدمهوصف از معروف‌ترین اغراض قدیمی شعر در ادب عربی محسوب می‌شود؛ و آن پایه و اساس شعر عربی تلقّی می‌گردد؛ بدین جهت است که ابن رشیق قیروانی می‌گوید: «شعر آن است که اندکی از آن در وصف باشد» زیرا اغراض دیگر شعر همچون مدح، هجا و رثا و… نیز وصف است. از این رو دیوان شاعری نیست که از فن وصف تهی باشد
توصیف دریا و رود در ادب و شعر عربی یکی از موضوعات مهّم، امّا ناشناخته وصف به شمار می‌رود؛ و شناخت اعراب قدیم نسبت به دریا، از موضوعاتی است که هنوز نظرات متناقضی در باره آن ارائه می‌گردد. با اینکه کتاب‌ها و مقالات بسیاری در زمینه شعر عربی نگاشته شده، و از زوایای مختلف آن را مورد بررسی قرار داده‌اند، امّا با کمال تاسف باید گفت که اندک مقاله یا کتابی را می‌توان یافت که به این موضوع بپردازد؛. و برخی از پژوهشگران جدید بر این باورند که شعر عربی از توصیف دریا و رود تهی است.
کتاب «وصف البحر والنّهر فی الشعر العربی» از محدود کتاب‌هایی است که به طور مستقیم تاثیر دریا و رود را در شعر عربی از عصر جاهلی تا پایان عصر عباسی دوم بیان می‌کند. با این پژوهش می‌توان گفت که شعر عربی از زمان نشأتش تا پایان عصر عباسی دوم حتی در دوران معاصر بی‌نصیب از توصیف دریا و رود نبوده؛ و آنچه در شعر عربی آمده حاکی از شناخت و تجربه دقیق آنها نسبت به دریا است؛ و هیچ شکی در آن نیست. بسیاری از اینگونه مباحث را می‌توان با مطالعه این کتاب به دست آورد؛ مباحثی که با گذشت چندین قرن هنوز تازه به نظر می‌رسند، و همه این موارد انگیزه‌ای بودند برای ترجمه این اثر ارزشمند به زبان فارسی.
نگارنده پس از ترجمه این اثر، به بررسی کتاب پرداخته و تا حد امکان نظرات نویسنده و روش او را در تألیف این کتاب مورد نقد و بررسی قرار داده است؛ سپس از طریق دلایل تاریخی و قرآنی به بررسی شناخت عرب نسبت به دریا، پرداخته است. در ترجمه این اثر تلاش شده که در عین وفاداری به متن، ترجمه روان و دقیقی ارایه گردد. همچنین شواهد شعری کتاب اعراب گذاری و به منابع معتبر ارجاع داده شده است. روش پژوهشگر بر این بوده که برای تهیّه مطالب از مآخذ و منابع دست اول و قابل اعتماد بهره جوید؛ و ترجمه لغات را از «لسان العرب»، و شرح اعلام جغرافیایی را از «معجم البلدان»، و شرح اعلام اشخاص را از «وفیات الاعیان» و دیگر منابع معتبر استخراج نماید. این پژوهش مطالعه‌ای مقدماتی برای پژوهش‌های گسترده بعدی در باره اثر دریا و رود در شعر عربی محسوب می‌شود؛ تا به صورت مفصل‌تر آن را مورد بررسی قرار دهند و به نتایجی مهّم‌تر دست یابند.
نگارنده برای این تلاش اندک ادعای کمال ندارد بلکه به اشتباه و نقصان خود اعتراف می‌کند؛ امّا امیدوار است که تا اندازه‌ای برای دانش‌پژوهان ادب عربی مفید باشد؛ و راهگشای آنها در این عرصه باشد.
ضرورت انجام

متن کامل در سایت homatez.com
NameEmailWebsite

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *