— (691)

دانشگاه آزاد اسلامی
واحد رشت
دانشکده مدیریت و حسابداری
گروه آموزشی مدیریت
پایاننامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد رشته: مدیریت بازرگانی گرایش مالی
عنوان:
رابطه بین سرمایه گذاری در فن آوری اطلاعات با عملکرد مالی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران
استاد راهنما:
دکتر ابراهیم چیرانی
نگارش:
جواد سروش خواه سراوانی
شهریور 1393
تقدیم به پدر و مادر مهربانم
آنان که با نور جان بخش خود در تمام دوران تحصیل و رشد، روح تازه ای در کالبد من دمیدند و مرا به زندگی امیدوار ساختند. آنان که در تمام سراشیبی های تند زندگی دست مرا در دست هایشان فشردند و با تمام وجود مرا یاری دادند.
اولین گام کوچک زندگیم را تقدیم وجودشان که همواره در فراز و نشیب های زندگی همچون ستونی تزلزل ناپذیر مرا حمایت کرده و چون ستاره ای پر نور شب های تاریک دلم را روشنایی بخشیده اند و با نوید به آینده زیباتر مرا به زندگی امیدوار نموده اند، می نمایم. تا بدین وسیله از خستگی چندین سال زحمت طاقت فرسا و بی دریغشان تشکر کرده باشم.
تشکر و قدردانی
به نام خداوند متعال و سپاس از هر آنچه نعمت بیکران که بهره مندم ساخته است.
در اینجا بر خود لازم دانسته که نهایت سپاس و قدردانی را نسبت به تمام عزیزانی که در انجام این تحقیق از راهنمایی ها و مساعدت های با ارزش آنان اعم از استادان محترم دانشگاه، مدیران و کارشناسان ارشد، وهمچنین عزیزانی که از حمایت های معنوی آنها، بهره مند بوده ام، ابراز نموده و توفیق روز افزونشان را ازدرگاه احدیت آرزو نمایم.
به خصوص از استاد گرامی جناب آقای دکتر ابراهیم چیرانی که به سبب قبول زحمت هدایت این تحقیق و راهنمایی های با ارزششان کمال سپاس و امتنان را دارم. همچنین از استادان گرامی جناب آقای دکتر خردیار و سرکار خانم دکتر اوشک سرایی که با قبول زحمت داوری، در انجام هر چه بهتر این تحقیق مؤثر بوده اند نیز کمال تشکر را دارم .
جواد سروش خواه سراوانی
تابستان 1393
فهرست
عنوان صفحه
چکیده1فصل اول : کلیات تحقیق
1ـ1)مقدمه3
1-2)بیان مساله4
1-3)ضرورت و اهمیت موضوع تحقیق6
1-4 )اهداف تحقیق7
1-5 )چهارچوب نظری تحقیق7
1-6) فرضیه ها8
1-7) تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرهای تحقیق9
1-8) قلمروتحقیق…………………………………………………………………………………………………………………….12
فصل دوم:مروری بر ادبیات موضوعی تحقیق(بررسی متون)
بخش اول:فن آوری اطلاعات14
2-1-1) مقدمه15
2-1-2) تاریخچه فن آوری اطلاعات16
2-1-3) تشریح مفهوم فن آوری اطلاعات17
2-1-4)ویژگی های اطلاعات22
2-1-5) انواع اطلاعات23
2-1-6) سیستم های اطلاعاتی24
2-1-6-1)عوامل انسانی موثر بر استقرار سیستم های اطلاعات مدیریت25
2-1-7) انواع سیستم ها ی اطلاعاتی26
2-1-8) سیستم های اطلاعاتی ارتباطات الکترونیکی28
2-1-8-1)آشنایی با اینترنت28
2-1-9)شبکه های ارتباطی30
2-1-9-1)کاربردهای شبکه31
2-1-9-2)توپولوژی شبکه31
2-1-9-3)شبکه ها از لحاظ جغرافیایی32
2-1-10) کاربرد فن آوری اطلاعات35
2-1-11) اهمیت فن آوری اطلاعات36
2-1-12) مزایای فن آوری اطلاعات37
2-1-13) اثرات به کارگیری فن آوری اطلاعات در سازمان39
2-1-14) پیاده سازی فن آوری اطلاعات در سازمان ها40
2-1-14-1) دیدگاه های اساسی در اجرای فن آوری اطلاعات40
2-1-15) برنامه جامع توسعه فن آوری اطلاعات42
2-1-15-1) گام های مورد نیاز برای توسعه کاربری های فن آوری اطلاعات در سازمان ها43
2-1-15-2) موضوعات مهم برنامه جامع توسعه فن آوری اطلاعات43
2-1-16) برنامه ریزی فن آوری اطلاعات44
2-1-16-1)سطوح برنامه ریزی فن آوری اطلاعات45
2-1-17) مدل های سنجش فن آوری اطلاعات46
2-1-17-1)مراحل رشد «نولان»46
2-1-17-2)استراتژی ارتباط «پارسونز»46
2-1-18) محدودیت های فن آوری اطلاعات50
2-1-18-1)موانع به کارگیری فن آوری اطلاعات در سازمان ها50
2-1-18-2)مشکلات برنامه ریزی فن آوری اطلاعات51
2-1-19) مدیران و فن آوری اطلاعات53
2-1-20) تصمیم گیری در مورد فن آوری اطلاعات55
2-1-20-1)انواع تصمیمات از نظر سایمن56
2-1-20-2)تصمیم گیری و سطوح مدیریت56
2-1-21) وضعیت فن آوری اطلاعات در ایران و جهان57
2-1-22) سیاست ها و برنامه های فن آوری اطلاعات در ایران58
بخش دوم:عملکرد مالی61
2-2-1) مقدمه62
2-2-2)تشریح مفهوم عملکرد مالی62
2-2-3) اندازه گیری عملکرد63
2-2-4) فرآیند ارزیابی عملکرد65
2-2-5 ) عملکرد شرکت از دیدگاه بازارهای عوامل68
2-2-6) عملکرد مالی71
2-2-7) الگوهای تبیین عملکرد مالی72
بخش سوم:پیشینه تحقیق75
2-3-1)مقدمه76
2-3-1-1)تحقیقات خارجی76
2-3-1-2)تحقیقات داخلی81
فصل سوم:روش تحقیق
3-1)مقدمه86
3-2)روش تحقیق86
3-3) جامعه و نمونه آماری87
3 -4)روش ها وابزار گردآوری داده ها88
3-4-1)کتابخانه ای88
3-4-2)پرسشنامه89
3-5) روایی وپایایی پرسشنامه90
3-5-1) روایی 90
3-5-2) پایایی91
3-6)روش ها و ابزار تجزیه وتحلیل داده ها92
فصل چهارم:تجزیه تحلیل وبیان نتایج حاصل از تحقیق TOC \o “1-3” \h \z \u
4-1)مقدمه95
4-2 )توصیف متغیرهای تحقیق95
4-3) بررسی مدل تحقیق و آزمون فرضیات104
فصل پنجم: بحث نتیجه گیری و پیشنهادات
5-1) مقدمه111
5 ـ2) نتیجه گیری111
5ـ2ـ1) نتایج آمار توصیفی111
5ـ2ـ2)نتایج آمار استنباطی115
5-3) پیشنهادهای تحقیق119
5 ـ4) پیشنهادهایی برای تحقیق های آینده122
5-5)محدودیت های تحقیق122
منابع123
پیوست الف) پرسشنامه129
پیوست ب)پایایی پرسش های مربوط به متغیرها134
پیوست ج)توصیف متغیرها 138
پیوست د)توصیف فضای تعریف متغیرها141

فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول (2-1) استراتژی های عمومی فن آوری اطلاعات49
جدول (2-2) ادراک مدیران از فن آوری اطلاعات55
جدول(2-3) شاخص های اندازه‌گیری عملکرد مالی74
جدول(3-1)طیف پاسخی پرسشنامه90
جدول 3-2) ضریب آلفای کرونباخ مربوط به پایایی سوالات پرسشنامه92
جدول(4-1) توصیف متغیر زیرساخت96
جدول(4-2) توصیف متغیر اتوماسیون اداری97
جدول (4ـ3) توصیف متغیر شبکه و امکانات ارتباطی98
جدول(4ـ4)توصیف متغیر سیستم گزارشات مدیریت99
جدول(4-5)توصیف متغیر منابع انسانی پشتیبان100
جدول (4-6) توصیف متغیر رشد فروش101
جدول(4- 7 ) توصیف متغیر رشد سودآوری102
جدول(4-8) توصیف متغیر بازده سهام103
جدول(4- 9 ) بررسی مدل تحقیق بدون در نظر گرفتن اندازه شرکت106
جدول(4- 10 ) بررسی مدل تحقیق با درنظر گرفتن اندازه شرکت109
جدول(5-1) توصیف نظام اندازه گیری مربوط به متغیر زیرساخت111
جدول(5-2) توصیف نظام اندازه گیری مربوط به متغیر اتوماسیون اداری112
جدول(5-3) توصیف نظام اندازه گیری مربوط به متغیر شبکه و امکانات ارتباطی113
جدول(5-4) توصیف نظام اندازه گیری مربوط به متغیر سیستم گزارشات مدیریت113
جدول(5-5) توصیف نظام اندازه گیری مربوط به متغیر منابع انسانی پشتیبان114
جدول(5-6) نرخ رشد فروش سالیانه114
جدول(5-7) نرخ رشد سود سالیانه115
جدول(5-8) نرخ رشد بازده سهام سالیانه115
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل(3-1) مدل ارایه شده در تحقیق مینینگ فانگ و ریچارد ایی76
شکل(3-2) مدل کلی تحقیق اسرایرام واستامپ77
شکل(3-3)مدل کلی تحقیق روبرت، ریچاردسون و لیم78
شکل(3-4) مدل کلی تحقیق مان زانگ و جیمزمک کلوگ79
شکل(3-5) مدل کلی تحقیق مان بروس لویس وآنتونی79
شکل(3-6) مدل کلی تحقیق فوجان لای، زندای زاو و کواینگ وانگ80
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار(1-1) مدل طراحی شده تحقیق8
نمودار (2-1) فن آوری اطلاعات وچهارچوب آن36
نمودار (2- 2 ) بلوغ سازمانی برحسب برنامه ریزی IT /IS41
نمودار (2- 3 ) ارتباط میان استراتژی های کسب و کار و فن آوری اطلاعات45
نمودار (2- 4 ) نمودار کلی فرآیند عملکرد67
نمودار(4-1) هیستوگرام متغیر زیرساخت96
نمودار(4-2) هیستوگرام متغیر اتوماسیون ادری97
نمودار(4ـ3)هیستوگرام متغیر شبکه و امکانات ارتباطی98
نمودار(4ـ4)هیستوگرام متغیر سیستم گزارشات مدیریت99
نمودار(4-5) هیستوگرام متغیر منابع انسانی پشتیبان100
نمودار (4-6) هیستوگرام متغیر رشد فروش101
نمودار (4- 7 ) هیستوگرام متغیر رشد سودآوری102
نمودار (4-8) هیستوگرام متغیر بازده سهام103
نمودار (4- 9 ) آزمون مدل تحقیق ( حالت استاندارد)104
نمودار (4- 10) آزمون مدل تحقیق ( حالت اعداد معنی داری)105
نمودار (4- 11 ) آزمون مدل تحقیق برای شرکت های کوچک107
نمودار (4-12) آزمون مدل تحقیق برای شرکت های بزرگ108چکیده:
فن آوری اطلاعات با به میدان آوردن تجارت الکترونیک باعث بروز نوعی تحول اساسی در مبادله کمی اطلاعات بازرگانی و محصولات و خدمات مورد نیاز شده است.از اهدافی که فن آوری اطلاعات دنبال می کند،کاهش هزینه ها، هوشمندی رقابتی، پاسخگویی سریع نسبت به محیط و رقبا و توانایی این که مشاغل مختص یک شغل را به یکدیگر مرتبط نماید. فن آوری اطلاعات اخیراً به عنوان یکی از منابع تولید در تابع بهره وری قرار گرفته و نقش آن درعملکرد مالی بنگاه ها و صنایع مورد بررسی قرار می گیرد. امروزه شرکت ها تلاش های بسیاری برای ارایه عملکرد بهتر در بازار از خود نشان داده و می کوشند تا با استفاده از تکنیک ها و ابزارهای متعددی به این مهم دست یابند در این تحقیق سعی شده است رابطه بین سرمایه گذاری در فن آوری اطلاعات وعملکرد مالی شرکت ها نشان داده شود. جامعه مورد بررسی در این تحقیق ،کلیه شرکت هایی است که عضو بورس اوراق بهادار تهران بوده اند و سال مالی آن ها منتهی به اسفند هر سال باشد.روش نمونه گیری در این تحقیق ،از نوع تصادفی ساده می باشد به طوری که تعداد 135 شرکت به عنوان نمونه انتخاب شده اند.در تحقیق حاضر برای جمع آوری اطلاعات از روش میدانی(پرسشنامه) و مطالعه اسناد موجود در کتابخانه بورس اوراق بهادار تهران استفاده شده است .جهت آزمون فرضیه ها نیز از روش معادلات ساختاری استفاده شده است. پس از انجام آزمون ها از بین دوازده فرضیه، تنها روابط بین سیستم گزارشات مدیریت با رشد سودآوری شرکت و منابع انسانی پشتیبان با رشد فروش شرکت تایید نشدند. پس از اعمال اندازه شرکت در مدل تحقیق شرکت های مورد مطالعه به دو دسته شرکت های بزرگ و کوچک تقسیم شدند که نهایتا در شرکت های کوچک روابط بین اتوماسیون اداری با رشد فروش، اتوماسیون اداری با رشد سود آوری، سیستم گزارشات مدیریت با رشد فروش، منابع انسانی پشتیبان با رشد فروش ، رشد فروش با بازده سهام و رشد سودآوری با بازده سهام شرکت تایید شدند اما در شرکت های بزرگ روابط بین زیرساخت و رشد فروش، زیرساخت و رشد سودآوری، اتوماسیون بارشد فروش،شبکه با رشد فروش، شبکه با رشد سودآوری، منابع انسانی با رشد فروش، رشد فروش با بازده سهام و هم چنین رشد سودآوری با بازده سهام پذیرفته شدند.
کلمات کلیدی : فن آوری اطلاعات ، زیر ساخت، شبکه، اتوماسیون اداری، منابع انسانی، عملکرد مالی
فصل اول
کلیات تحقیق
1ـ1)مقدمه
امروزه جهان شاهد تحولاتی دراقتصاد جهانی است و با سرعت بالایی رو به جلوست.این تحولات نا شی از تغییر اقتصاد مبتنی بر تولید به اقتصاد مبتنی بر اطلاعات است.ازسوی دیگر جهانی شدن تجارت در بین کشورها به سرعت در حال گسترش است. بازارهای ملی کشورها توسط شرکت های خارجی و بین المللی (چند ملیتی )تحت نفوذ در آمده است. شرکت های تجاری که در تلاش برای حفظ بقا و رقابت با سایر کشورها و شرکت ها هستند، باید تفکرات و ابزارهای تجاری خود را جهانی کنند. یکی از این عرصه های رقابت استفاده از فن آوری اطلاعات است. بی شک مدیران در سرنوشت سازمان ها و شرکت ها نقش اساسی ایفا می کنند،در این امر اطلاعات تاثیر بسزایی در موفقیت امور مدیران و عملکرد سازمان ها دارد. اطلاعاتی که صحیح به موقع و به روز باشد، توسعه جهانی اینترنت این اطلاعات را قابل دسترس ساخته است،و فن آوری را برای گرد آوری و انتشار اطلاعات بکار می برد. فن آوری شامل تمام ابزارهای پیشرفته برای اصلاح بهبود وبهینه سازی،تحول عملکرد امور می گردد. فن آوری بایستی به عنوان بخش مهم سازمان ها برای به روز بودن تفکرمدیران در جهت پیشرفت عملکرد سازمان ها در نظر گرفته شود. در جهان امروز اطلاعات عامل اصلی و زیربنای توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورها محسوب شده و زندگی انسان و روابط بین آن ها دچار دگرگونی اساسی شده است. فن آوری یکی از عوامل کلیدی تاثیرگذار بر بهره وری است و فن آوری اطلاعات به عنوان یکی از فن آوری های نوین تاثیر تعیین کننده ای در این خصوص دارد. از عمر فن آوری اطلاعات در جهان شاید بیش از سه دهه نمی گذرد و هرچه آشنایی وتسلط ملت ها نسبت به این پدیده بیشتر می شود، درجه اهمیت آن بیشتر هویدا می گردد. فن آوری اطلاعات نیز خود در حوزه ی فن آوری قرار دارد اما تفاوت آن با فن آوری های عصر صنعت، سرعت در تغییر و انعطاف پذیری آن است. کشورها بدون توجه به این ویژگی نه تنها نمی توانند از مزیت های عصر اطلاعات استفاده کنند بلکه روزبه روز تحت فشار تغییرات فن آوری و جریان سریع اطلاعات مجبور به پذیرش خواسته هایی خواهند بود که شاید سال ها برای رسیدن به آن هزینه های گزافی را پرداخت کرده اند. بنابراین قبل از آن که این پدیده به ابزار منفی تبدیل شود با بها دادن به سرمایه های انسانی و برنامه ریزی صحیح ،می توان از آن در راستای منافع ملی، اقتصادی کردن امور، افزایش مزیت رقابتی، اصلاح سیستم ها، سرعت دهی به فرایندهای کار، کاهش بورکراسی، کنترل هزینه ها و غیره استفاده کرد. به هرحال آنچه واضح به نظر می رسد این که فن آوری اطلاعات با ایجاد یک شبکه گسترده اطلاعاتی که کوچک ترین اتفاقات و اطلاعات را در خود ثبت خواهد کرد به مدیران تصمیم گیرنده کمک می کند که با تجزیه و تحلیل داده های به روز موجود در این شبکه، تصمیماتی اتخاذ و برنامه ریزی هایی را انجام دهند که آینده روشنی را پیش روی آنان و سازمان شان قرار دهند. فن آوری اطلاعات این امکان را برای مدیران فراهم می سازد که با پردازش سریع اطلاعات کنترل و هماهنگی بین عملکرد سازمان و مدیریت با انسجام و بازخورد سریع صورت پذیرد.
در این فصل ابتدا مختصرا به بیان مسأله تحقیق ، سپس به ضرورت و اهمیت ، اهداف و چهارچوب نظری تحقیق ، تعریف مفهومی و عملیاتی متغیرها پرداخته شده و در نهایت قلمرو موضوعی ، مکانی و زمانی تحقیق معرفی شدند.
1-2 ) بیان مسأله
عملکرد مالی شرکت یکی از موضوعات مهم سهامداران و مدیران موسسات انتفاعی است. مدیران با بکارگیری روش های جدید تلاش می کنند تا عملکرد مطلوبی در این زمینه ارایه کنند. عوامل متعددی بر عملکرد مالی شرکت ها تاثیر گذار است و هر شرکتی سعی می کند مجموعه ای از روش های کارا و موثر را برای بهبود فرآیندهای تجاری انتخاب کند.(lee& Kim, 2006, p 44). باید توجه داشت بخشی از شاخص های عملکرد سازمانی، شاخص های مالی هستند. در کل عملکرد مالی عبارت است از درجه یا میزانی که شرکت به اهداف مالی سهامداران در راستای افزایش ثروت آنان نایل می آید. اهداف عملیاتی که مدیرعامل شرکت در راستای دست یابی به هدف اصلی یعنی افزایش ثروت سهامداران دنبال می کند دربرگیرنده شاخص ها و معیارهایی است که بر مبنای آن می توان عملکرد مالی یک شرکت انتفاعی را اندازه گیری کرد(خداداد حسینی و همکاران،1385،ص68).
امروزه شرکت های ایرانی تلاش های بسیاری برای ارایه عملکرد بهتر در بازار از خود نشان داده و می کوشند تا با استفاده از تکنیک ها و ابزارهای متعددی به این مهم دست یابند. با بررسی عملکرد شرکت های ایرانی می توان شاهد روند پر نوسان و بحث انگیز رشد و بازده سرمایه گذاری طی ده سال گذشته بود و این در حالی است که کارشناسان، پتانسیل شرکت های حاضر در بازار سرمایه ای ایران را از لحاظ عملکرد بهتر و بیش از این می دانند(رجب زاده،ملک اخلاق،1390،ص 17).برای عملکرد بهتر شرکت ها معمولا در جنبه های مختلفی سرمایه گذاری می کنند که یکی از این جنبه ها، فن آوری اطلاعات است.روند رو به رشد توسعه فن آوری اطلاعات مستلزم برنامه ریزی دقیق و علمی برای کاربری اقتصادی آن است.با توجه به شرایط ضعیف اقتصادی در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، لزوم توجه به کاربردهای اقتصادی آن موضوع ویژه ای است که مورد توجه صاحب نظران و مجریان برنامه های توسعه قرار دارد. از طرفی با توجه به نقش شاخص بازده سرمایه گذاری در تصمیم گیری های مالی، اثربخشی مالی فن آوری اطلاعات موضوع مهمی است که می تواند نقش موثری در نگرش و تمایل بنگاه های اقتصادی برای توسعه آن داشته باشد (خداداد حسینی و همکاران،1385،ص62). بررسی ها نشان می دهند بین سرمایه گذاری فن آوری اطلاعات و بازده شرکت ها ارتباط دوسویه مثبتی وجود دارد. فن آوری اطلاعات منجر به افزایش توانایی سازمان ها و در نتیجه، افزایش تنوع محصولات و بهبود کیفیت و جلب رضایت مشتری می گردد. (Turban, 2004 , p42) بنابر این می توان انتظار داشت که عملکرد شرکت در اقتصاد الکترونیکی امروز به طور فزاینده ای به فن آوری اطلاعات وابسته شود و از آن تاثیر بگیرد (Floyd , 1999 , p53). به کمک فن آوری اطلاعات می توان در سریع ترین زمان اطلاعات مناسب را با کمترین هزینه درباره وجود مشتریان در بازارهای خارجی ، محصولات شرکت های رقیب ، قیمت مواد خام در سراسر جهان برای تصمیم گیری تامین کرد. بنابراین شرکت ها می توانند رویه های تصمیم گیری خود را به طور روزانه بهبود بخشند(کردستانی و هادیلو،1390،ص166). باید توجه داشت که حوزه های سرمایه گذاری در فن آوری اطلاعات در چند بخش تقسیم می شود (کردستانی و هادیلو،1390،ص171)؛ ( مقیم تیرگر،1391،ص174)
زیرساخت
اتوماسیون اداری
شبکه و امکانات ارتباطی
سیستم گزارشات مدیریت
منابع انسانی پشتیبان
با توجه به مطالب بیان شده، محور اصلی این تحقیق متمرکز بر شناسایی عوامل سرمایه گذاری در فن آوری اطلاعات و رابطه آن با عملکرد مالی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می باشد.
1-3)اهمیت وضرورت موضوع تحقیق
به نظر بسیاری از صاحب نظران فن آوری اطلاعات به سرعت درحال گسترش و تکامل است و درتمامی جنبه ها وصنایع مختلف درحال نفوذ است،تا کنون اطلاعات به تنهایی به عنوان سرمایه سازمانی تصور نمی شد، فرآیند مدیریت هنری فردی تصور می شد، نه به عنوان فرآیند هماهنگی وسیع جهانی گسترده.اما امروزه اهمیت و ضرورت سیستم های اطلاعاتی درک شده است،زیرا بیشتر سازمان ها برای موفقیت خود به این سیستم ها نیاز دارند.فن آوری اطلاعات اخیراً به عنوان یکی از منابع تولید در تابع بهره وری قرار گرفته ونقش آن درعملکرد اقتصادی بنگاه ها، کشورها و صنایع مورد بررسی قرار می گیرد .هدف ازاین بررسی،تحلیل موشکافانه یکی از دلایلی است که سبب می شود برخی بنگاه ها دراستفاده از این فن آوری به اندازه کافی اثربخشی نداشته باشند(خادمی،1386،ص47).
استفاده از فن آوری اطلاعات در حال حاضر به عنوان یک اصل اساسی برای کسب مزیت رقابتی و رقابت در بازارهای رقابتی امروزی است. برای این که یک شرکت بتواند با رقبای داخلی وخارجی روبرو شود نیاز به تجهیزاتی دارد که موجب سرعت و بهبود معاملات و مبادلات شرکت شود.استفاده فن آوری اطلاعات در شرکت ها می تواند در سودآوری، بهره وری و سرعت عملکرد آن ها تاثیر بگذارد.انجام این تحقیق میتواند به گسترش نظام مند شرکت ها وتشویق مدیران برای استفاده از فن آوری اطلاعات کمک کند.به نظر می رسد برای آن که شرکت ها از حالت ایستا خارج و به گردش مستمر دارایی های خود بپردازند لازم است هماهنگی هایی میان محصول ومصرف کننده خود ایجاد نمایند تا بتواند سرمایه های گران قیمت خود را تحرک بخشیده و از طریق گردش سریع تر سرمایه حاشیه سود خود را منطقی تر کنند. چنین شرکت هایی باید بتوانند اطلاعات مصرف کنندگان را بدست آورند و به مراحل تولید و تدارک مواد انتقال دهند تا تولید را با توجه به اطلاعات کافی برنامه ریزی نمایند(رفیعی،1383،ص5).
با توجه به این که شرکت ها به دنبال سود آوری در فضای رقابتی حال حاضر هستند و از طرفی فن آوری اطلاعات و نقش آن در شرکت های انتفاعی روز به روز در حال پر رنگ تر شدن است ، تحقیق پیرامون این مسأله که سرمایه گذاری در بخش فن آوری اطلاعات چگونه و تا چه میزان بر عملکرد مالی شرکت ها موثر است ، ضرورت پیدامی کند. هدف اکثر شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران افزایش ثروت سهامداران است و برای دستیابی به این هدف از ابزارها ( تصمیمات مدیریتی ) مختلفی بهره می برند که یکی از آن ها سرمایه گذاری در بخش فن آوری اطلاعات است. نتایج تحقیق حاضر میتواند به میزان زیادی برای ارزیابی عملکرد مالی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و طراحی استراتژی های بهبود آن حائز اهمیت باشد.
1-4)اهداف تحقیق
اهداف این تحقیق را می توان به دو قسمت علمی وکاربردی طبقه بندی نمود که عبارت است:
الف)اهداف علمی- در اینجا هدف اصلی پاسخ به سوال اصلی تحقیق بوده که می توان در قالب موارد زیر آن را بیان نمود:
توصیف متغیرهای تحقیق شامل زیرساخت ها، اتوماسیون اداری، شبکه و امکانات ارتباطی، سیستم گزارشات مدیریت، منابع انسانی پشتیبان، رشد فروش، رشد سودآوری و نرخ بازده سهام
تعیین ارتباط بین متغیر های تحقیق در قالب مدل ارایه شده
آزمون فرضیه های تحقیق
ب)اهداف کاربردی- هدف کاربردی این تحقیق در شناخت ابعاد مختلف فن آوری اطلاعات است که مدیران بر اساس ساختار،کاربرد و منابع انسانی بتوانند به کارگیری IT در شرکت ها را برنامه ریزی و کنترل نمایند و نیز بتوانند در راستای بهبود عملکرد از IT استفاده نمایند.
1-5 )چهارچوب نظری تحقیق
چهارچوب نظری بنیادی است که تمامی تحقیق بر آن استوار می شود.این چهارچوب شبکه ای است منطقی،توصیفی و پرورده ،مشتمل بر روابط موجود میان متغیرهایی که در پی اجرای فرایندهایی چون مصاحبه،مشاهده و بررسی پیشینه شده اند.این متغیرها ناگزیر با مسآله تحقیق مرتبط هستند.پس از شناسایی متغیرهای مناسب باید شبکه ای از روابط میان متغیرها تدوین شود تا بتوان فرضیه های مرتبط با آن ها را پدید آورد و سپس آزمود. نتایج آزمون فرضیه ها (که متضمن تائید یا عدم تائید است)،درجه حل شدن مشکل به یاری یافته های تحقیق آشکار می شود. به این ترتیب چهارچوب نظری گام مهمی در فرایند تحقیق به شمار می آید(سکاران،1381،ص94). در این راستا بررسی متون اخیر نشان می دهد که محققان مختلفی تاثیر فن آوری اطلاعات بر عملکرد مالی را مورد بررسی قرارداده اند.با توجه به مدل ها و تحقیقات انجام شده در گذشته مدل این تحقیق طراحی شده و در نمودار(1-1)به تصویر کشیده شده است. که تاثیر مستقیم عوامل سرمایه گذاری در فن آوری اطلاعات را بر عملکرد مالی مورد آزمون قرار می دهد:
عملکرد مالی
سرمایه گذاری در فن آوری اطلاعات
اندازه شرکت
زیرساختاتوماسیون اداریشبکه و امکانات ارتباطیسیستم گزارشات مدیریترشد سودآوریرشد فروشبازده سهام منابع انسانی پشتیبان اندازه شرکت
نمودار (1-1) مدل تحقیق
1-6) فرضیه ها
با توجه به مدل تحقیق، فرضیه های این تحقیق به قرار زیر است:
1.بین زیرساخت های فن آوری اطلاعات و رشد فروش شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
2.بین زیرساخت های فن آوری اطلاعات و رشد سودآوری شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
3.بین اتوماسیون اداری و رشد فروش شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
4.بین اتوماسیون اداری و رشد سودآوری شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
5.بین شبکه و امکانات ارتباطی با رشد فروش شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
6.بین شبکه و امکانات ارتباطی با رشد سود شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
7.بین سیستم گزارشات مدیریت و رشد فروش شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
8.بین سیستم گزارشات مدیریت و رشد سودآوری شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
9.بین منابع انسانی پشتیبان و رشد فروش شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
10.بین منابع انسانی پشتیبان و رشد سود شرکت رابطه مثبت وجود دارد.
11.بین رشد فروش شرکت و بازده سهام رابطه مثبت وجود دارد.
12.بین رشد سود شرکت و بازده سهام رابطه مثبت وجود دارد.
ضمنا اندازه شرکت به عنوان متغیر تعدیل گر در تمام روابط فوق در نظر گرفته شده است.
1-7)تعریف عملیاتی و مفهومی متغیرهای تحقیق:
تعاریف عملیاتی، سطح مفهومی(نظری) را با سطح تجربی مشاهده پیوند می زند و محقق را قادر می سازد که با استفاده داده های اولیه ای که همواره به صورت واقعیت های مشاهده پذیر قابل اندازه گیری در اختیار اوست تا بتواند تحقیق را اجرا کند(خاکی ،1387،ص62) تعریف عملیاتی متغیرهای تحقیق به شرح زیر می باشد:
الف) سرمایه گذاری فن آوری اطلاعات: فناور ی اطلاعات شاخه ای از فن آوری است که با استفاده از سخت افزار،نرم افزار،شبکه افزار،مطالعه و کاربرد داده و پردازش آن را در زمینه های ذخیره سازی،دستکاری،انتقال ،مدیریت،کنترل،داده آمایی خودکار امکان پذیر می سازد(فتحیان و مهدوی نور،1383ص71).مجموعه ماشین ها،دانش فنی،روش ها ومهار ت های استفاده ازآن ها در تولید، پردازش،انباشت و بازیافت، جابجایی، انتقال و مصرف اطلاعات است،از ساده ترین تا پیچیده ترین و از اولی ترین تا پیشرفته ترین مراحل اطلاعاتی است(خادمی ، 1387). اصطلاح سرمایه گذاری در اطلاعات هم میزان دارا بودن مولفه های فن آوری اطلاعات است. اندازه گیری میزان اجرایی شدن IT توسط مولفه های زیر قابل دستیابی است:
زیرساخت-این متغیر به معنای تمامی اجزای سخت افزاری و نرم افزاری موجود در شرکت است(مبارکی و همکار،1383،ص2).در این تحقیق اندازه گیری این متغیر از طریق سازه هایی نظیر تعداد کامپیوترها، قابلیت های کامپیوترها،تعداد چاپگرها، بسته های نرم افزاری، به روز بودن داده ها و اطلاعات می باشد که به وسیله پرسشنامه از مدیران وکارشناسان شرکت ها سوال خواهد شد.
اتوماسیون اداری- این متغیر مشتمل بر تمام سیستم های الکترونیکی رسمی و غیررسمی بوده که به برقراری ارتباط اطلاعات بین اشخاص در داخل و خارج موسسه و بالعکس مربوط می شود(محمدی و همکاران، 1390، ص 142).اندازه گیری این متغیر از طریق سازه هایی مانند کارتابل الکترونیک، بایگانی الکترونیک مکاتبات، پست الکترونیک، ارجاع الکترونیک صدور الکترونیک شماره اندیکاتور،اسکن مکاتبات و مکاتبات وارده وصادره الکترونیک صورت می گیرد که از طریق پرسشنامه از کارشناسان شرکت ها سوال خواهد شد.
شبکه و امکانات ارتباطی- شبکه‌های کامپیوتری برای به اشتراک گذاشتن به کار می روند. شبکه یک سیستم ارتباطی بین کامپیوترها و وسایل جانبی از قبیل کامپیوترها ، چاپگرها، فاکس ها ، مودم ها و غیره در جهت به اشتراک گذاشتن اطلاعات است (جهانگیری، 1386، ص 8). در این تحقیق این متغیر از طریق سازه هایی مانند ویدیو کنفرانس، ایمیل، اینترنت، اکسترانت،وب سایت و چت اندازه گیری می شود به وسیله ابزار پرسشنامه از مدیران و کارشناسان شرکت ها سوال خواهد شد.
سیستم گزارشات مدیریت (MRS)-این سیستم بیشتر نیازهای اطلاعات روزانه مدیران را برای تصمیم گیری تأمین می کند. این سیستم گزارشات متنوعی تهیه کرده و در اختیار مدیران قرار می دهد. محتوی این گزارشات پیشاپیش توسط مدیران مشخص می شود و بنابر این کاملاً با نیازهای آن ها تطابق دارد(حسین نخعی، 1391، ص 2). در این تحقیق این متغیر از طریق سازه هایی مانند گزارشات برنامه ای، گزارشات درخواستی، گزارشات خاص، گزارشات تفصیلی و گزارشات شاخص اندازه گیری می شود که به وسیله پرسشنامه از مدیران و کارشناسان شرکت ها سوال خواهد شد.
منابع انسانی پشتیبان-عبارت است از تمامی کارکنان شرکت که در امر ذخیره سازی، پردازش و توزیع اطلاعات مشغول به کار هستند و با سخت افزارها و نرم افزارها کار می کنند(مبارکی و همکار،1383، ص 2). در این تحقیق،این متغیر از طریق سازه های دانش بکارگیری، میزان آموزش، مهارت در استفاده،انگیزه استفاده، سرعت استفاده و رضایت استفاده اندازه گیری می شود که به وسیله پرسشنامه از مدیران و کارشناسان شرکت ها سوال خواهد شد.
ب) عملکرد مالی- این متغیر به عنوان یکی از مهم ترین سنجه های اثربخشی سازمانی است و با توجه به اهداف عملیاتی که در عملکرد مالی مورد توجه قرار می گیرد، عملکرد مالی درجه یا میزانی است که شرکت به هدف های مالی سهامداران در راستای افزایش ثروت آنان نائل می آید.(فتحی و همکاران،1386،ص68). مولفه های اندازه گیری عملکرد مالی در این تحقیق شامل رشد فروش، رشد سودآوری و بازده سهام است که به صورت زیر تعریف می شوند.
رشد فروش(SG)-میزان افزایش فروش در یک سال را رشد فروش می گویند(کردستانی و همکار،1390،ص174) نرخ رشد فروش از رابطه زیر قابل محاسبه است:

که در آن S بیان کننده میزان فروش است و منظور از t ، سال t و t-1 سال ماقبل سال t می باشد.
رشد سودآوری-سودآوری توانایی شرکت در به دست آوردن درآمدوسود است(اسماعیل پور و همکار،1390،ص47)، که رشد سالیانه آن معیار خواهد بود. رشد سودآوری از طریق فرمول زیر محاسبه می گردد:

که در آن I بیان کننده میزان سودآوری است و منظور از t ، سال t و t-1 سال ماقبل سال t می باشد.
بازده سهام -معمولا بازده سهام در یک دوره معین شامل هرگونه وجوه نقدی دریافتی به اضافه تغییرات قیمت دارایی در طول دوره تقسیم بر قیمت اوراق یا دارایی در زمان خرید است و برابر است با :

که در آن r نرخ بازده سهام ، P قیمت سهام و D منافع حاصل از مالکیت می باشد.
اندازه شرکت: این متغیر تعیین کننده حجم و گستردگی فعالیت شرکت است(توکلی و همکاران،1388، ص50) در این تحقیق حجم فروش شرکت ها معیار خواهد بود و از طریق لگاریتم فروش به دست می آید.
1-8)قلمرو تحقیق:
گستره این تحقیق در سه قلمرو موضوعی،زمانی،مکانی قرار می گیرد که عبارتند از:
قلمرو موضوعی- موضوع این تحقیق متمرکز بر عملکرد مالی شرکت های عضو بورس اوراق بهادار تهران است که ارتباط میان سرمایه گذاری در فن آوری اطلاعات و عملکرد مالی شرکت ها مورد بررسی قرار می گیرد.
قلمرو مکانی- قلمرو مکانی این تحقیق نیز شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می باشند.
قلمرو زمانی- داده ها و اطلاعات این تحقیق در سه ماهه اول سال 93 جمع آوری شده اند .

فصل دوم:
مروری بر ادبیات موضوعی تحقیق(بررسی متون)

بخش اول
فن آوری اطلاعات

2-1-1) مقدمه
فن آوری اطلاعات پدیده ای است که از به کارگیری وسیع سیستم های کامپیوتری در سازمان ها و جامعه تحول عمیق ناشی از به کارگیری سیستم های کامپیوتری، در لایه های مختلفی ایجاد شده، و در هر لایه مجهز به بروز اثرات مختلف در محدوده های مختلفی می شود.در عصر حاضر فن آوری اطلاعات به عنوان سلسله اعصاب جامعه مدرن مطرح است و اگر روزی کشورهای مدرن دنیا بدون انرژی قادر به ادامه حیات نبودند امروزه کشورها بدون فن آوری اطلاعات مرده محسوب می شوند(موحدی و همکاران 1389 ص 67).
در هزاره سوم فن آوری اطلاعات به عنوان عمده ترین محور تحول و توسعه جهانی منظور شده است و دستاوردهای ناشی از آن،چنان با زندگی مردم عجین گردیده که روی گردانی از آن اختلالی عظیم در جامعه و رفاه وآسایش مردم به وجود می آورد.عصر فعلی را برخی عصر اطلاعات لقب داده اند.این نام گذاری شاید به این دلیل باشد که امروزه اطلاعات به جزء تفکیک ناپذیر زندگی بشر تبدیل شده است. توسعه کمی فن آوری اطلاعات و ایجاد جامعه اطلاعاتی باعث تغییر در الگوی رقابت،تغییر در شیوه برنامه ریزی کاری،‌تغییر در نیازهای بازار،تغییر در ماهیت سازمان ها،تغییر در قوانین و مقررات و… شده است.فن آوری اطلاعات شیوه انجام کار را تغییر داده و از جمله با به میدان آوردن تجارت الکترونیک باعث بروز نوعی تحول اساسی در مبادله کمی اطلاعات بازرگانی و محصولات و خدمات مورد نیاز شده است.از اهدافی که فن آوری اطلاعات دنبال می کند،کاهش هزینه ها، هوشمندی رقابتی، پاسخگویی سریع نسبت به محیط و رقبایی که با آن ها در تعامل هستیم و توانایی این که مشاغل مختص یک شغل را به یکدیگر مرتبط نماید(عظیمی، 1389، ص 16).
اطلاعات منبع قوی است که اغلب اشاره دارد به خون زندگی سازمان تجاری و برای تمام سازمان ها مهم است.نوع اطلاعات هر زمان می تواند موجب مزیت رقابتی نسبت به سایر سازمان ها در عصر اطلاعات شود.اطلاعات دارایی اصلی یک سازمان تجاری است. هدف اصلی بیشتر سازمان های تجاری کسب سود از تجارت برای خودشان یا سهامدارانشان می باشد.
2-1-2) تاریخچه فن آوری اطلاعات
واژه فن آوری اطلاعات از اواخر دهه 1970 برای اشاره به استفاده از کامپیوتر برای کار با اطلاعات ابداع شد می توان گفت که این فن آوری تمامی گونه های کامپیوترها،سخت افزار، نرم افزار و همچنین شبکه های ارتباطات بین دو کامپیوتر و ارتباط یک کامپیوتر با یک ابر کامپیوتر و یک اداره است تا شبکه های جهان گستر که در زمره فن آوری اطلاعات و ارتباطات حدود پنج درصد هزینه های سرمایه گذاری شرکت ها را به خود اختصاص داده این رقم در دهه 1980 به عنوان پانزده درصد و در انتهای1990 به پنجاه درصد کل سرمایه گذاری شرکت ها رسید که این روند حاکی از اهمیت فن آوری اطلاعات و ارتباطات در کسب وکار است که یک مزیت استراتژیک برای شرکت ها محسوب می شود (محمدیان روشن 1389، ص 18).
با شروع دهه 70 و تا اواسط دهه 80 با افزایش رقابت در سطح کشورها، سازمان ها بر آن شدند تا استراتژی های خود را به سمت استفاده از فن آوری کامپیوتر جهت دهی کنند. اما از آن جا که این موج با کاهش قیمت کامپیوترهای شخصی، پایین آمدن هزینه پردازشگرها، ظهور شبکه های قوی سرویس دهنده / سرویس گیرنده و رشد فن آوری در دو حوزه الکترونیک و ارتباطات مواجه شد،فن آوری اطلاعات به عنوان گزینه ای جهت تبدیل به مزیت رقابتی پیش روی سازمان ها قرار گرفت. در این راه ابزارهای مفهومی قوی نظیر مدل چهارچوب شبکه استراتژیک مک فاردن در 1983، مدل مراحل رشد نولان در 1979، و نیز روش های ساختار یافته ای چون، عامل حیاتی موفقیت رکارت در 1979، یا برنامه ریزی سیستم های کسب و کار ارایه شده در 1984 توسط شرکت IBM ظهور یافتند. شرکت های مشاوره ای مدل های مختلفی در زمینه برنامه ریزی استراتژیک برای سیستم های اطلاعاتی ارایه داده اند که غالبا مفاهیم مشترک داشته اند.در سال 1985 پورتر و میلار نخستین بار مفاهیم زنجیره ارزش ونیروهای پنج گانه را در مدیریت استراتژیک IT توسعه دارند.و مک فارلان با استفاده از مفاهیم استراتژی های عمومی پورتر استراتژی ها فن آوری اطلاعات را در سه رده تقسیم بندی کرد: (احمدی و همکاران،1383،ص ص13-10)
رده نخست: رده اول این تقسیم بندی استراتژی سیستم های اطلاعاتی است. مجموعه ای از روش ها و تکنیک های جامع که در برنامه ریزی سیستم های اطلاعاتی مورد استفاده قرار می گیرند.
رده دوم: استراتژی های فن آوری اطلاعات است. استراتژی های این بخش ارایه مسیری است به منظور ارزیابی استانداردسازی و نظارت بر معماری فن آوری اطلاعات در سازمان از سخت افزارها، نرم افزارهای کاربردی، سیستم عامل ها، زیرساخت های ارتباطی، پایگاه های داده، و غیره.
رده سوم: استراتژی های مدیریت ITاست که به تعریف چهارچوب مدیریتی سازمانی در حوزه IT می پردازد.در سال 1991 ون کاترمن تاکید می کند که فن آوری نوین اطلاعاتی در دهه 90 و دهه های آینده اثری شگرف بر کسب و کار شرکت ها خواهد گذاشت به طوری که باید IT را در سطح استراتژیک شرکت ها و روی فرمت هایی که از ناحیهIT فراهم می شود با ابزاری مناسب بررسی کرد. بحث دیگری را که از همان زمان محققان مطرح کردند چگونگی هم راستا کردن تغییرات حاصل از IT با روندهای کسب و کار سازمانی و چگونگی انجام این کار علی رغم پیچیدگی های موجود بوده است (احمدی و همکاران، 1383، ص ص13-10).
توسعه پرشتاب و شدید فن آوری اطلاعات که از سال ها پیش آغاز شده است و هم چنان ادامه دارد،‌منجر به کاربرد وسیع آن در ابعاد گوناگون جامعه شده است. پیش بینی ها نشان می دهند که این فن آوری به رشد سریع خود کاربرد همه جانبه در ابعاد گوناگون زندگی بشر در سال های آینده نیز ادامه خواهد داد. شرکت «آی.بی.ام» ایران به عنوان شعبه ای از شرکت «آی.بی.ام» جهانی در سال 1335 هـ.ش در ایران شروع به کارکرد، اما بانک ملی ایران و شرکت ملی نفت نخستین سازمان هایی بودندکه در سال 1341 هـ.ش اولین کامپیوترها را به مفهوم امروزی آن ها به کار گرفتند (مشایخی و همکاران، 1384، ص 192).
2-1-3) تشریح مفهوم فن آوری اطلاعات
دستیابی دقیق و درست از فن آوری اطلاعات عموماً مشکل به نظر می رسد.تا سال 1980 رایانه تنها فن آوری بود که تحت عنوان فن آوری اطلاعات پوشش پیدا می کرد. در حال حاضر فن آوری اطلاعات تبدیل به چتری شده است که مصادیق آن شامل گروهی از تجهیزات، خدمات، کاربردها، و فن آوری های پایه می باشد. مصادیق فن آوری اطلاعات عموما در سه گروه رایانه، وسایل چند رسانه ای و ابزارهای مخابراتی طبقه بندی می شود(Beaumaster&suzanne1999,p3)
یکی از معمول ترین تعاریف این واژه، توسط دفتر تحلیل های اقتصادی آمریکا ارایه شده است که در آن «فن آوری اطلاعات عبارت است از تجهیزات محاسباتی و حسابگری دفتری و اداری که رایانه در رأس آن قرار دارد.» برخی از صاحب نظران، استفاده از رایانه را در تعریف فن آوری اطلاعات لازم می دانند، در حالی که برخی دیگر،‌تعریف گسترده دفتر تحلیل های اقتصادی ایالات متحده را مبناقرار می دهند: «تجهیزات پردازش اطلاعات». شامل تجهیزات ارتباطی، ابزار آلات فنی و مهندسی، دستگاه‌های فتوکپی، پرینت و … می شود. علاوه بر این نرم افزارهای مختلف و خدمات مربوط نیز جزء تعریف فن آوری اطلاعات قرار می گیرد (خداداد حسینی و همکاران 1386، ص 64).
فن آوری اطلاعات اولین بار از لویت و ایزلر در سال 1958 به منظور بیان نقش‌رایانه در پشتیبانی از تصمیم گیری ها و پردازش اطلاعات در سازمان به کار گرفته شد. در مفهوم رایج فن آوری اطلاعات به مجموعه ای از سخت افزار و تجهیزات دلالت دارد و بسیاری از محققان آن را تنها نهاد سخت افزاری می دانند که در انجام کارها مورد استفاده قرار می گیرد.
فن آوری اطلاعات را مانند دیگر فن آوری ها می توان به روابط میان سخت افزار، نرم افزار، شبکه و توانایی ها و اقداماتی که از این ابزارها ناشی می شود تعریف کرد. فن آوری اطلاعات نه تنها به توانایی های پردازش داده ها توسط رایانه، بلکه به مهارت های انسانی و مدیریت در بهره برداری از آن ها دلالت دارد. بنابراین فن آوری اطلاعات نه تنها شامل رایانه و دیگر تجهیزات است بلکه توانایی ها و اقدامات در نحوه انجام کار را شامل می شود (صرافی زاده، 1388، ص 16).
فن آوری اطلاعات هم چنان که به وسیله انجمن فن آوری اطلاعات آمریکا تعریف شده است، «به مطالعه، طراحی، توسعه، پیاده سازی، پشتیبانی یا مدیریت سیستم های اطلاعاتی مبتنی بر رایانه، خصوصا برنامه های نرم افزاری و سخت افزار رایانه می پردازند.» به طور کوتاه، فن آوری اطلاعات بامسایلی مانند استفاده از رایانه های الکترونیکی و نرم افزار سر وکار دارد تا تبدیل، ذخیره، حفاظت، پردازش،انتقال و بازیابی اطلاعات به شکلی مطمئن و امن انجام پذیرد.فن آوری اطلاعات ابزاری است در میان بسیاری از ابزارهای دیگر که مدیران می تواند برای حل مشکلات از آن استفاده کنند (لاودن، 1380،ص 9).
فن آوری اطلاعات یعنی روش های تولید و جمع آوری اطلاعات و استفاده از آن در جامعه، سازمان فن آوری اطلاعات باکوچک کردن، ارزان کردن و کاربری ساده برنامه های کامپیوتری باعث شده دسترسی به اطلاعات از هر جا و توسط هر شخص به راحتی صورت گیرد. پایگاه های اطلاعاتی برگرفته از مفهوم فن آوری اطلاعات فرایندهای پیچیده درون سازمانی را تسهیل کرده و با اتصال سازمان ها به همدیگر، شبکه های سازمانی را بنا نهاده است و دیدگاه های میان مدت مدیران به دیدگاه های بلند مدت بدل شده است. اصطلاح فن آوری اطلاعات برای توصیف فن آوری هایی به کار می رود که ما را در ضبط، ذخیره سازی، پردازش، بازیابی، دریافت و انتقال اطلاعات یاری می کند. فن آوری اطلاعات را می توان به عنوان فن آوری محاسباتی و ارتباطات راه دور که امکانات خودکار استفاده از اطلاعات را فراهم می کنند،‌تعریف کرد.فن آوری اطلاعات در واقع فن آوری وخدمات اطلاعاتی و ارتباطی است ،غالباً تاکید عمده بر وجه فن آوری است این وجه بسیار بیش از خدمات مدنظر قرار می گیرد، اما اغلب کاربران تمایل چندانی به فن آوری صرف ندارند، بلکه بیشتر خدمات رسانی اطلاعاتی از طرق مختلف،رسانه های ارتباط جمعی تا ماهواره و اینترنت را مدنظر دارند. فن آوری اطلاعات متشکل از چهار عنصر اساسی (انسان، ساز و کار، ابزار، ساختار) است،‌به طوری که در این فن آوری،‌ اطلاعات از طریق زنجیره ارزشی که از به هم پیوستن این عناصر ایجاد می شود جریان یافته وپیوسته تعالی و تکامل سازمان را فراراه خود قرار می دهد(عظیمی 1389، ص 23).
اسکات موتون (1991) فن آوری اطلاعات را شامل انواع رایانه ها،سخت افزار، نرم افزار شبکه های ارتباطی که دو رایانه را به یکدیگرمتصل می کنند، شبکه های عمومی و خصوصی و ترکیب رایانه ها و فن آوری ارتباطات و سیستم هایی که رایانه های شخصی را به ابر رایانه ها متصل می کند و شبکه گسترده جهان که از یک سلسله رایانه های قدرتمند تشکیل شده است می داند. با توجه به تعریف فن آوری اطلاعات که موتون ارائه کرده است ابعاد فن آوری اطلاعات به صورت زیر تعریف می شود: (محمدیان روشن 1389، ص 22)
سخت افزار- سخت افزار اصطلاحی است که در مورد اجزای فیزیکی یک سیستم رایانه ای به کار می رود. یک سیستم رایانه شامل سه بخش اصلی: واحد پردازنده مرکزی، ابزار ورودی و خروجی وحافظه است.
نرم افزار- مجموعه برنامه های است که اجزای فیزیکی رایانه ای را فعال می سازد و به دو گروه نرم افزارهای سیستمی و کاربردی تفکیک می شود. نرم افزار سیستمی، عملیات رایانه را هماهنگ می کند و نرم افزار کاربردی برای حل مسائل خاص طراحی می شود.
پایگاه اطلاعات- به مجموعه ای از داده های مورد استفاده در یک برنامه کاربردی، خواه یک فایل یا چند فایل را گویند که با هم در ارتباط هستند و تغییر یک فایل از پایگاه اطلاعاتی ممکن است باعث سلسله تغییراتی در دیگر فایل ها شود.
فن آوری ذخیره- شامل رسانه ای فیزیکی مانند دیسک های نوری، نوارهای مغناطیسی برای ذخیره داده ها و نیز نرم افزاری که سازماندهی داده ها را در این زمینه رسانه ها مدیریت کند (لاودن 1380، ص 10).
تجارت الکترونیک- تغییراتی که از نظر استفاده از رایانه ها، سیستم های اطلاعاتی و اینترنت در سازمان ها به وجود آمده است روش هایی را برای بازرگانی الکترونیک در داخل و خارج سازمان به وجود آورده است. اینترنت نیز به طور روزافزونی فن آوری مورد نیاز برای چنین تغییراتی را در اختیار می گذارد (لاودن، 1380، ص 10).
شبکه ها- شبکه های کامپیوتری برای به اشتراک گذاشتن اطلاعات به کار می روند. شبکه یک سیستم ارتباطی بین کامپیوترها و وسایل جانبی از قبیل کامپیوترها، چاپگرها،فاکس ها، مودم ها و غیره در جهت به اشتراک گذاشتن اطلاعات است. از مزایای شبکه ای کامپیوتری می توان به موارد زیر اشاره نمود:
– به اشتراک گذاشتن منابع: این منابع شامل اطلاعات، چاپگرها، ‌دیسک گردان ها و غیره است.
– قابل اعتماد بودن: امکان نگهداری اطلاعات در کامپیوترهای متعدد وجود دارد لذا چنان چه یکی از کامپیوترها از کار بیفتد می توان اطلاعات را از کامپیوترهای دیگر پیدا کرد.
– هزینه: در شبکه ها معمولا از کامپیوترهای ساده تر و ارزان تر استفاده می شود زیرا اکثر وظایف ذخیره و پردازش اطلاعات به عهده کامپیوتر مرکزی است. این کامپیوترها از ابرکامپیوتر ها خیلی ارزان ترند در نتیجه مراکزی که از شبکه های کامپیوتری استفاده می کنند هزینه کمتری نیز دارند.
– ارتباطات: شبکه، امکان ایجاد ارتباط بین کاربران را در نقاط مختلف با سیستم ها و روش های مختلف اطلاع رسانی فراهم می سازد. این ارتباط می تواند تبادل یک پیام یا تعدادی فایل باشند (جهانگیری، 1386، ص 8).
داده- داده حقایق خام یا حقایق بی معنی است که وقتی به صورت نماد نوشته شوند به داده تبدیل می شود. داده یا نماد می توانند اعداد،‌آمار یا صفات خاص افراد، مکان ها، رویدادها و غیره باشند. این اقدام داده ها در وضعیتی پردازش شده یا پالایش نشده ارایه می شوند وتا زمانی که پاره پاره باشند فایده ای ندارند (خادمی، 1383، ص 14). در تعریفی دیگر داده ها علایمی هستند که بعضی اشیاء، شرایط و یا موقعیت ها راتشریح می کنند. داده ها مجموعه ای از حقایق بنیادی درباره ی یک شخص، چیز و یا عمل می باشند. این شامل موضوعاتی از قبیل تاریخ، اندازه، کمیت، شرح، تعداد، نرخ، نام و یا محل می باشد. سیستم های مدیریت داده، با به دست آوردن، نگهداری، اصلاح وترکیب این داده ها در شکل های مختلف تولید اطلاعات می کنند (بهشتیان، 1378، ص 103).
اطلاعات- اطلاعات عبارت است از تحریک ابتدایی رفتار به صورت مجموعه ای از علائم، داده ها، شامل علائم و تحریک تجاربی است که مناسب رفتار در زمان داده شد نیستند (بهشتیان، 1378، ص89).اطلاعات به معنای نتیجه پردازش داده ها تلقی می شود. معنای توسعه یافته این تعریف، تبدیل داده به شکل سودمند یا مفید برای افراد در حل مسایل وتصمیم گیری است. در این صورت اطلاعات، اتصال عناصر یک مسأله باعلایم ذخیره شده در ذهن و یا علایم محیط است. اطلاعات می تواند نااطمینانی در مورد یک مسأله یا یک محیط را کاهش دهد (خادمی 1386،ص 15).
دانش- دانش به داده است نه اطلاعات،‌ هر چند که به هر دوی آن ها مربوط می شود و از نظر مراتب با هم فرق دارند. دانش ترکیب سازمان یافته از داده هاست که با مجموعه ای از قواعد، رویه ها و عملیات آموخته شده از طریق تجربه و تمرین درون سازی شده است. بنابراین دانش را ادراک یا شناختن از محیط که از طریق مطالعه، تحقیق، مشاهده و تجربه به دست می آید تعریف کرده اند. دانش تلفیق تفکر با اطلاعات است و در واقع تغییر مرزی از اطلاعات بر پایه تجربیات، مهارت ها وتوانمندی های شخصی است (خادمی، 1386، ص 15).
باید توجه داشت داده چیزی است که برای تصمیم گیری، محاسبه و یا اندازه گیری مورد استفاده قرار می گیرد. برای مثال داده ممکن است تعداد ساعات کارکرد هر یک از کارکنان شرکت باشد. وقتی این داده پردازش شد، می توان به اطلاعات تبدیل کرد (بهشتیان، 1378 ص 32). اطلاعات اثر رفتاری دارد در حالی که داده ها چنین نیستند. این مطلب یا به علت شکل آن هاست و یا به علت موقعیت نسبی آن ها، نسبت به استفاده کننده بالقوه در یک زمان خاص(بهشتیان، 1378، ص 103). همچنین ماتسیچ عقیده دارد که اطلاعات نباید با دانش مساوی پنداشته شوداگر این کار صورت گیرد مانند این است که حاکم و مردمی که این حکومت را به وی ارزانی داشته اند یکسان فرض شوند. اگر چه دانش بر پایه اطلاعات مربوط تکیه دارد، اما دانش یک عنصر آفریننده دارد که اطلاعات فاقد آن است. مکلوب نیز می گوید محتوای اطلاعات به دست آمده، ممکن است همان باشد که ما از آن به عنوان نتیجه یاد می کنیم او ادامه می دهد که با توجه به محتوا همه اطلاعات دانش است، در حالی که همه دانش اطلاعات نیست.به طور کلی، اطلاعات را می گیرند، در حالی که دانش را می توان با تفکر کسب کرد (خادمی، 86، ص 16).
2-1-4)ویژگی های اطلاعات
در تصمیم گیری های با اهمیت، مدیران واحدهای انتفاعی عملا بر اطلاعات اتکا می کنند. بنابراین درک ارتباط فرایند تصمیم گیری با اطلاعات حائز اهمیت بسیار است. اطلاعات باید ویژگی های مشروح زیر را دربرداشته باشد (شباهنگ 1390، ص 4):
الف)دقیق بودن اطلاعات- دقیق بودن یعنی هیچ گونه اشتباه یا خطائی در اطلاعات راه ندارد. منظور از دقیق بودن اطلاعات این است که اطلاعات روشن باشد و دقیقا معنی داده هایی را که بر آن مبتنی است، منعکس سازد.
ج)ذیربط بودن اطلاعات- ذیربط بودن آخرین ویژگی مهم اطلاعات سودمند است. آن چه برای دریافت کننده ی اطلاعات ذیربط به شمار می رود، لزوما برای دریافت کننده ی دیگری ذیربط نیست.
د)سودمندی اطلاعات- اطلاعات باید مربوط به وظیفه (اطلاعات تفصیلی برای مدیران رده اول، اطلاعات کلی عمومی برای مدیران سطح عالی) باشد. اطلاعات همچنین باید کامل، دقیق و به موقع نیز باشد، اگر اطلاعات در زمانی که به آن نیاز است در دسترس نباشد دیگر ارزشی ندارد.
و)کیفیت اطلاعات- هر قدر اطلاعات دقیق تر باشد کیفیت آن بیشتر است و مدیر می تواند به هنگام تصمیم گیری بیشتر به آن تکیه کند (با اطمینان بیشتر از آن استفاده نماید).
ه)به موقع بودن اطلاعات- اطلاعاتی که به وسیله یک سیستم اطلاعاتی ارایه می شود باید در زمان مناسب، به فرد مناسب (در مورد کار مربوطه) داده شود.
2-1-5) انواع اطلاعات
دسته بندی های مختلفی از اطلاعات وجود دارد که یکی از رایج ترین آن ها عبارت است از(مومنی، 1380، ص 17):
الف )اطلاعات عملیاتی – این اطلاعات عبارتند از:
1. اطلاعاتی که در فرایند صنعتی مورد استفاده قرار می گیرد.
2. اطلاعاتی که در داد و ستدها و عملیات مشابه مورد استفاده می باشد، مانند اطلاعات خرید و فروش.
3. اطلاعاتی که در امور دفتری مورد استفاده قرار می گیرد؛ مانند مکاتبات و ارتباطات.
ب )اطلاعات مدیریتی- این اطلاعات در پشتیبانی مدیران مختلف مورد استفاده می باشد، مانند تهیه گزارش های از پیش تعیین شده برای مدیران، اطلاعاتی که در تصمیم گیری مورد استفاده است و یا اطلاعاتی که مدیران ارشد از آن ها استفاده می کنند.
2-1-6) سیستم های اطلاعاتی
از نظر فنی، سیستم اطلاعاتی، مجموعه ای از اجزای وابسته به هم می باشد که اطلاعات را جمع آوری، پردازش، ذخیره و توزیع می کند تا از فرایند تصمیم گیری و کنترل سازمان پشتیبانی کند. سیستم های اطلاعاتی علاوه بر پشتیبانی از تصمیم گیری، هماهنگی و کنترل ممکن است به مدیران و کارکنان کمک کند تا مشکلات را تحلیل نمایند، موضوعات پیچییده را پیدا و فرآورده های جدیدی تولید کنند.سیستم های اطلاعاتی حاوی اطلاعاتی درباره ی افراد، مکان ها و اقدام مهم موجود در سازمان یا محیط اطراف آن است. سه فعالیت در سیستم اطلاعاتی منجر به تولید اطلاعاتی می شود که سازمان برای تصمیم گیری، کنترل عملیات، تجزیه و تحلیل مشکلات و تولید کالا و خدمات جدید به آن ها نیاز دارد. این فعالیت ها عبارتند از(لاودن ، 1380، ص89):
الف)- درونداد، که داده های خام در محیط سازمان یا در خود سازمان جمع آوری و وارد سیستممی شوند.
ب)- پردازش، که ورودی های خام را به شکل معناداری تبدیل می کند.
ج)- برونداد، که اطلاعات پردازش شده را برای افراد یا فعالیت هایی که به آن ها نیاز دارند ارسال می کنند. البته بازخورد نیز وجود دارد که بازخورد بروندادی است که برای افراد مناسب سازمان بازگشت داده می شود تا مراحل قبل را ارزیابی و تصحیح نمایند.
فن آوری های اطلاعاتی،ما را قادر می سازد تا سیستم های اطلاع رسانی کارآمد به وجود آوریم. بدون کاربرد معقول فن آوری های اطلاعاتی، فعالیت ها تقریبا بی فایده و بی حاصل خواهد بود. برای سهولت تصمیم گیری به اطلاعات نیاز داریم. هدف اصلی سیستم های اطلاعاتی کسب اطلاعات، پردازش آن ها به صورت مفید و در دسترس قراردادن آن ها برای انجام دادن وظایف مختلف یک سازمان است. هدف یک سیستم اطلاعاتی، تولید اطلاعاتی با کیفیت و روز آمد است. مواد خامی که از آن ها اطلاعات را به دست می آوریم، داده نام دارد.برای تولید اطلاعات مورد لزوم باید داده ها را به طریق مقتضی پردازش کرد. در یک سیستم دستی، پردازش داده ها و تبدیل آن به اطلاعات توسط افراد و براساس یک رشته دستورالعمل انجام می گیرد(خادمی 1386، ص23).
اطلاعات از طرفی به عنوان بازخورد، مدیریت شرکت ها را از نتایج عملکرد واحدها و زیر سیستم های مختلف آگاه می سازد و در اعمال کنترل فعالیت های این واحدها، آنان را یاری می کند و از طرف دیگر، در ردیف منابع مهم سازمانی قرار دارد و همان طوری که مدیریت منابع انسانی، مدیریت منابع مالی، مدیریت تولید و نظایر آن در یک شرکت اهمیت دارد مدیریت منابع اطلاعاتی نیز به دلیل اهمیت نقش آن و رشد روز افزون فن آوری از اهمیت خاص برخوردار است.سیستم های اطلاعاتی در یک شرکت را می توان از دیدگاه های مختلفی مورد بررسی قرار داد ولی معمولا آن رابر حسب و وظایف مختلف سازمانی تعریف می کنند. استاندارد خاصی برای این وظایف وجود ندارد، اما غالبا شرکت ها دارای وظایفی مثل امور مالی، نیروی انسانی، بازاریابی و فروش، تولید، تدارکات و نظایر آن می باشد، که سیستم های اطلاعاتی به طور منطقی حول محور این وظایف یا واحدها شکل می گیرد. ممکن است داده ها و اطلاعات یکسانی، مورد استفاده چند واحد سازمانی قرار گیرد اما این واحدها از لحاظ فعالیت ها و مسئولیت های سازمانی مجزا هستند. بنابراین هر یک از آن ها، یک سیستم اطلاعاتی مختص همان واحد می بایست ایجاد شود(رفیعی کرکوند، 1383، ص 4).
2-1-6-1) عوامل انسانی موثر بر استقرار سیستم های اطلاعات مدیریت
باید در نظر داشت که عوامل انسانی در استقرار سیستم های اطلاعات مدیریت تاثیر گذار است. در این رابطه عوامل موفقیت و شکست ناشی از عوامل انسانی عبارتند از(مشایخی و دیگران، 1384، ص 198):
الف )عوامل موفقیت- این عوامل شامل موارد زیر است:
مهارت ها، توان تخصصی و دانش طراحان، رهبران و مدیران
باور و نحوه نگرش مدیران به کامپیوتر و سیستم
میزان مشارکت کاربران
میزان جذابیت سیستم برای مدیران در جهت کار با آن و رفع نیازهای آن ها
میزان آمادگی مدیران جهت تامین هزینه های لازم برای طراحی و استقرار سیستم
وجود حمایت کافی مدیران از کارکنان
وجود ثبات در مدیریت و عدم تغییر زود هنگام مدیران
ب)عوامل شکست-این عوامل شامل موارد زیر است:
وجود مخاطرات مربوط به بروز رسانی تغییرات ناشی از استقرار سیستم در سازمان
وجود علاقه مدیران به ثبات نسبی و عدم وجود انگیزه در آن ها در جهت بروز تغییر در روش های کاری سنتی سازمان.
احساس عدم وجود امنیت شغلی
عدم آشنایی کارکنان با قابلیت ها، ویژگی های سیستم و پیامدهای ناشی از استقرار از آن در سازمان.
2-1-7) انواع سیستم های اطلاعاتی
سیستم های اطلاعاتی با نگرش های مختلفی وجود دارند که عبارتند از (مومنی 1380، صص 570 – 566):
الف)سیستم های اطلاعاتی و ارتباطی رقابت و تدافعی- منظور از طراحی چنین سیستمی، دستیابی به اطلاعاتی است که مدیریت را از امکانات رقبا آگاه سازد و توان حرکت های آن ها را ترسیم کند و راه کارهای تدافعی را ارایه دهید چنین سیستم هایی دور راه حل را پیشنهاد می کنند:
بهبود محیط رقابتی و عملکردی با افزایش توان ها، تهدیدها، تنگناها و استفاده از فرصت ها و همچنین بهینه سازی سیاست او خط مشی یا راهبرد سازمان بری تحقق هدف ها؛
وقوف از عملکرد رقابتی و سیاست های تدافعی و تهاجمی به منظور بهبود موقعیت و شرایط عملکردی.
ب)سیستم های اطلاعاتی وارتباطی تعاونی- با افزایش تعداد کاربران شاغل در کارهای صنعتی، بازرگانی و خدماتی، سیستم های اطلاعاتی گسترش همگانی یافته است. با وجود آن که رقابت توان سازندگی را افزایش می دهد لیکن جنبه تخریبی آن نیز محدودیت فکری دیدگاه و بینش محدود را به وجود می آورد. به همین دلیل به نظر می رسد که در عصر اطلاعات و برقراری ارتباطات، تعاون و همکاری نتیجه مطلوب تری داشته باشد. امروزه سیستم های صنعتی به این ترتیب است که تولید در کشورهای دارای منابع ارزان صورت می گیرد و توزیع و مصرف در کشورهای دیگر، اما به هر حال محور مشترک تمام فعالیت ها، اطلاعات و برقراری ارتباطات است که با راهبرد عرصه و همکاری در فراهم کردن اطلاعات و برقراری ارتباطات تعاونی طراحی شده، که برای بهینه سازی و بهره گیری از امکانات جغرافیایی و بالقوه تهیه می شود و در اختیار مدیران و راهبرد شرکت های چند ملیتی قرار می گیرد. خدمات بانکی الکترونیکی و خودکار، بانک های بین المللی، خط هوایی، سازمان های هواشناسی و غیره از این قبیل است.
ج)سیستم های اطلاعاتی و ارتباط چرخشی- سیستم های اطلاعاتی راهبردی می توانند بر اثر سرمایه گذاری های به موقع و موثر در فن آوری های پیشرفت اطلاعات وارتباطات، سبب تغییرات راهبردی در هدف های سازمان شوند. این سرمایه گذاری ها می تواند در فن آوری های سخت افزار و نرم افزار و ارتباطات صورت گیرد(مومنی 1380، ص 570 – 566):
1.فن آوری ارتباطات و رایانه های پیشرفته مانندسیستم های پست الکترونیکی و رسانه های چند منظوره برای افزایش و بهره وری و استفاده از ارتباطات؛
2.فن آوری فراهم آوردن اطلاعات وبرقراری ارتباط و ساختار سازمانی هم پیوند و تشکیل گروه های تصمیم گیری و مدیران راهبردی و نهایت اجرای مدیریت مشارکتی مانند بهره گیری از سیستم های ارتباطات چند منظوره و چند نفره و استفاده از نظریات دیگران در تصمیمات راهبردی و کنفرانس های راه دو رو سیستم خبره؛
3.فن آوری پشتیبانی برای اجرای سیستم های پشتیبان مدیران راهبردی سیستم های مدیر یار و تصمیم یار، این دسته از سیستم ها برای پشتیبانی مدیران راهبردی می توانند در تقسیم بندی زیرا قرار گیرند:
عملیات پردازش و اطلاعات راهبردی
خودکار اداری و اطلاعات مدیریت راهبردی
کنترل عملیات اجرایی و اطلاعات راهبردی
مدیریت کنترل از دیدگاه اطلاعات راهبردی
پشتیبانی تصمیمات مدیریت راهبردی (تصمیم یار)
مدیریت برنامه ریزی راهبردی
مدیریت تخصصی (سیستم های خبره).
د)سیستم های اطلاعاتی همگانی، عمومی و خدماتی- طراحی این دسته از سیستم ها با هدف عرضه و اارایه خدمات اطلاعات و برقراری ارتباطات برای استفاده همگان و عموم صورت می گیرد. امروزه با توجه به افزایش توانمندی ها و سرمایه گذاری در فن آوری های پیشرفته اطلاعات و ارتباطات توجه به سرمایه گذاری در این فن آوری ها به منزله یک مرکز درآمد و استفادۀ بهینه از آن در جهت و با نگرش فعالیت مستقل و درآمدی مورد پذیرش سرمایه گذاران قرار گرفته، شرکت های عظیمی در این زمینه فعالیت می کنند مانند شرکت یاهو که به سرمایه ای میلیاردی به عرضه اطلاعات و برقراری ارتباطات عمومی و همگانی و ارایه خدمات اطلاع رسانی پرداخته است و توانسته است موفقیت جهانی پیدا کند.
2-1-8) سیستم های اطلاعاتی ارتباطات الکترونیکی (ECS)
از این سیستم ها برای تبادل و اشتراکات اطلاعات بین افراد، تحت فرم ها و روش های متنوع استفاده می شود.امروزه با این سیستم ها کارایی انجام می گیرد که به دلیل فاصله مکانی و احیانا فرهنگی، امکان آن ها قبل از این ها به ذهن ها هم خطور نمی کرد. این سیستم ها نه تنها امکان ارسال پیام ها و مطالب را به عهده دارند بلکه پردازش های ویژه در این



قیمت: 10000 تومان

متن کامل در سایت homatez.com

NameEmailWebsite

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *