— (733)

 دانشگاه‌ کردستان
دانشکده علوم انسانی و اجتماعی
گروه الهیات و فقه شافعی
عنوان:‌
بررسی دیه‌ی اعضای داخلی بدن با تأکید بر مذاهب خمسه
پژوهشگر:
)
نسیمه قادریان
استاد راهنما:
دکتر سالم افسری
استاد مشاور:
دکتر شهرام محمدی
پایان نامه کارشناسی‌ ارشد رشته الهیات و معارف اسلامی گرایش فقه شافعی
مهر ماه 1392
کلیه‌ حقوق‌ مادی‌ و معنوی مترتب‌ بر نتایـج‌ مطالعات،
ابتکارات‌ و نوآوریهای‌ ناشی‌ از تحقیق‌ موضوع‌
این‌ پایان‌‌نامه‌ (رسـاله) متعلق‌ به‌ دانشـگاه‌ کردستان‌ است‌.
***تعهد نامه***
اینجانب نسیمه قادریان دانشجوی کارشناسی ارشد رشته الهیات و معارف اسلامی گرایش فقه شافعی دانشگاه کردستان، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی گروه الهیات و فقه شافعی تعهد می‌نمایم که محتوای این پایان نامه نتیجه تلاش و تحقیقات خود بوده و از جایی کپی برداری نشده و به پایان رسانیدن آن نتیجه تلاش و مطالعات مستمر اینجانب و راهنمایی و مشاوره اساتید بوده است.
با تقدیم احترام
نسیمه قادریان
15 / 7 /1392
 دانشگاه‌ کردستان
دانشکده علوم انسانی و اجتماعی
گروه الهیات و فقه شافعی
پایان نامه کارشناسی‌ ارشد رشته الهیات و معارف اسلامی گرایش فقه شافعی
عنوان:‌
بررسی دیه‌ی اعضای داخلی بدن با تأکید بر مذاهب خمسه
پژوهشگر:
نسیمه قادریان
در تاریخ 15 / 7 / 1392 توسط کمیته‌ تخصصی وهیات داوران زیر مورد بررسی‌ قرار گرفت و با نمره 05/ 19 و درجه عالی به تصویب رسید.
هیات داوراننام و نام خانوادگیمرتبه علمی امضاء
1ـ استاد راهنما دکتر سالم افسریاستادیار
2ـ استاد مشاور دکتر شهرام محمدی استادیار
3ـ استاد داور خارجی دکتر رئوف رهنموناستادیار
4ـ استاد داور داخلی دکتر سهیلا رستمیاستادیار
مهر و امضاء مدیرگروه مهر و امضاء معاون آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشکده
تقدیم به
پدر و مادر مهربانم
که نهایت بیان مهرشان از زبانم به ابتدای بی نهایت مهرشان پیوند می‌خورد.
تقدیر و تشکر
به تأسی از فرموده رسول اللّهکه می‌فرماید:«من لا یشکر الناس لا یشکر اللّه».
بر خود لازم می‌دانم که از زحمات و راهنمایی‌های ارزشمند استاد راهنمای محترم جناب آقای دکتر سالم افسری در راستای انجام این تحقیق و همچنین از تلاش‌های بی دریغ جناب آقای دکتر شهرام محمدی، استاد مشاور محترم تشکر و قدردانی نمایم.
همچنین از داوران محترم جناب آقای دکتر رئوف رهنمون و سرکار خانم دکتر سهیلا رستمی به خاطر داوری پایان نامه اینجانب کمال تشکر و قدردانی را دارم.
و نیز از جناب آقای دکتر جمیل جعفری استاد فرزانه و بزرگوار گروه ادبیات عرب بخاطر کمک‌های بی دریغشان سپاسگذارم.
و با تشکر صمیمانه از تمامی دوستان عزیزم که در مسیر تدوین این پایان نامه من را همراهی نمودند.
از خداوند منان برای تمامی این عزیزان سربلندی دو جهان را خواستارم.
چکیده
دیه مالی است که به سبب قتل انسان معصوم یا جنایت بر اعضای او واجب می‌شود. دیه‌ی اعضا به اعتبار تعیین یا عدم تعیین آن از سوی شارع به مقدر و غیر مقدر تقسیم می‌گردد. دیه‌‌ی غیر مقدر حکومت نامیده می‌شود. در فقه اهل سنت مهمترین علت تعلق دیه‌ی مقدر به یک عضو این است که آن عضو دارای منفعت باشد و در فقه امامیهبرای ثبوت دیه‌ی مقدر برای یک عضو به روایات خاص یا عام از ائمه – علیهم السلام- استناد می‌شود.
مسئله‌ی دیه‌ی اعضای داخلی بدن در میان فقهای متقدم مطرح نبوده است و در نصوص فقهی، نصی در مورد چگونگی دیه‌ی عضو داخلی نمی‌توان یافت؛ ولی معاصرین تا حدودی این مسئله را مورد توجه قرار داده‌اند. فقهای معاصر در مورد این که آیا اعضای داخلی سبب وجوب دیه‌ی مقدر هستند یا حکومت با هم اختلاف نظر دارند.دیدگاه آن دسته از علمایی که معتقدند جنایت بر عضو داخلی سبب وجوب دیه‌ی مقدر است با مقتضای نصوص وارده در باب جنایت بر کمتر از نفس هماهنگ استزیرااثبات مقادیر شرعی که دیه‌ی اعضا از جمله آن می‌باشد، از طریق قیاس جایز است اگر شرایط قیاس که مهم‌ترین آن‌ها شناخت علت و تحقق وجود آن در فرع است، فراهم باشد. تفویت منفعت به طریق اولی در اعضای داخلی تحقق می‌یابد در نتیجه این اعضا به وجوب دیه‌ی مقدر در آن‌ها نسبت به اعضای ظاهری احق هستند. دیگر اینکه قاعده دیه‌ی اعضای زوج و فرد عام بوده و دلیلی دال بر انصراف این قاعده نسبت به اعضای داخلی وجود ندارد. در ماده‌ی 563 قانون مجازات جدید نیز، با توجه به همین قاعده برای اعضای داخلی بدن دیه‌ی کامل مقرر شده است.
واژه‌های کلیدی: دیه، حکومت، عضو داخلی، امامیه، مذاهب اربعه.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه1
بیان مسئله2
اهمیت و ضرورت تحقیق2
اهداف تحقیق3
سوالات تحقیق3
پیشینه‌ی تحقیق3
روش تحقیق4
ساختار تحقیق5
فصل نخست (تحلیل مفاهیم و کلیات)
1-1- مفهوم دیه7
1-1-1- معنای لغوی دیه7
1-1-2- معنای اصطلاحی دیه8
1-1-3- مفاهیم مرتبط با دیه15
1-1-3-1- مفهوم ارش15
1-1-3-1-1- معنای لغوی ارش15
1-1-3-1-2- معنای اصطلاحی ارش16
1-1-3-2- مفهوم حکومت19
1-1-3-2-1- معنای لغوی حکومت20
1-1-3-2-2- معنای اصطلاحی حکومت20
1-1-3-2-3- روش محاسبه حکومت21
1-1-3-2-4- شرایط وجوب حکومت24
1-2- مشروعیت دیه و حکمت تشریع آن25
1-2-1- مشروعیت دیه25
1-2-2- حکمت تشریع دیه29
1-3- پیشینهی تاریخی دیه29
1-3-1- دیه در میان ملل مختلف30
1-3-2- دیه در شریعت‌های الهی33
1-3-3- دیه در اسلام34
1-4- مفهوم عضو داخلی34
1-4-1- مفهوم عضو36
1-4-1-1- معنای لغوی عضو36
1-4-1-2- معنای اصطلاحی عضو37
1-4-2- مفهوم جوف و جائفه37
1-4-2-1- معنای لغوی جوف و جائفه38
1-4-2-2- معنای اصطلاحی جوف و جائفه40
1-4-3- تعریف عضو داخلی43
فصل دوم (اسباب و علل وجوب دیه، ارش مقدر و حکومت)
2-1- اسباب وجوب دیه، ارش مقدر و حکومت (نفس – کمتر از نفس)46
2-1-1- قتل46
2-1-2- جنایت بر کمتر از نفس48
2-1-2-1- از بین بردن عین عضو49
2-1-2-2- از بین بردن منفعت عضو63
2-1-2-3- شجاج71
2-1-2-4- جراح73
2-1-2-5- آنچه که جزو چهار قسم سابق به حساب نمی‌آید74
2-2- علت وجوب دیه، ارش مقدر و حکومت در جنایت بر کمتر از نفس75
2-2-1- علت وجوب دیه‌ی مقدر (دیه‌ی کامل و ارش مقدر)75
2-2-1-1- مذاهب اربعه75
2-2-1-2- امامیه84
2-2-2- علت وجوب دیه‌ی غیر مقدر (حکومت)89
2-2-2-1- مذاهب اربعه89
2-2-2-2- امامیه90
فصل سوم (دیدگاه فقهاءو دلایل آن‌ها درباره‌ دیه‌ی ‌اعضای داخلی و رویه‌ی حقوقی موجود در کشورهای اسلامی)
3-1- دیدگاه مذاهب اربعه و سبب اختلاف آن‌ها92
3-1-1- دیدگاه مذاهب اربعه92
3-1-2- اسباب اختلاف93
3-1-2-1- قیاس در مقدّرات شرعی94
3-1-2-1-1- معنای مقدّر94
3-1-2-1-2- معنای قیاس94
3-1-2-1-3- حکم قیاس در مقدّرات شرعی95
3-1-2-1-3-1- مناقشه دلایل مانعین جریان قیاس در مقدرات97
3-1-2-2- دیه‌ی اعضایی که سالم بودن آن‌ها معلوم نیست و مشکوک است99
3-2- دیدگاه امامیه و سبب اختلاف100
3-2-1- دیدگاه امامیه100
3-2-2- سبب اختلاف100
3-2-3- اقوال امامیه و دلایل آن‌ها101
3-3- جنایت بر جوف103
3-3-1- حکم جراحت جائفه در حالت عمد و خطا103
3-3-2- صدمه به اعضای داخلی بر اثر جراحت جائفه104
3-4- دیه‌ی منافع مربوط به اعضای داخلی105
3-5- دیه‌ی اعضا و منافعی که با وجود فقدان آن‌ها طول بقا قابل تصور نیست109
3-6- دیه‌ی عضو داخلی در قوانین کشورهای اسلامی109
3-6-1- ایران109
3-6-2- سایر کشورهای اسلامی110
فصل چهارم (جمع‌بندی و نتیجه گیری)
4-1- جمع بندی و نتیجه گیری112
فهرست منابع و مآخذ116
پیوست 128
مقدمه
حمد و سپاس، فقط شایسته‌ی خداوندی است که آدمی را به گوهر عقل و خرد، و جامعه بشری را به زیور علم آراسته کرد و ما را بر شریعت پاک و جاودان اسلام قرار داد تا از بندگان صالح و شاکر او باشیم، و درود بی پایان بر فرستاده‌ی او محمّد مصطفیپرچمدار صلح و نجات و درود و سلام بر آل و اصحاب او و بر پویندگان راه او تا روز قیامت.
شریعت اسلام برای رعایت مصالح بندگان در معاش و معاد آمده است، در هر زمان و مکان هر‌چند شرایط یا طبیعت زندگی تغییر کند، روح تشریع با تغییرات زمان و مکان همراه می‌شود و مسائلی را که برای بشر رخ می‌دهد مطابق مصالح بندگان در سایه‌ی منهج شریعت، روشن می‌سازد. از مهم‌ترین مصالح بندگان که شریعت برای رعایت و حفظ آن آمده است، حفظ نفس است. خداوند متعال می‌فرماید: «وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِی حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَمَنْ قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِیِّهِ سُلْطَانًا فَلَا یُسْرِفْ فِی الْقَتْلِ إِنَّهُ کَانَ مَنْصُورًا».[إسراء/ آیه 33] حفظ نفس از ضروریات خمس است که خداوند متعال به حفظ آن‌ها دستور داده است. از جمله احکامی که برای حفظ نفس یا بعضی از آن از هلاکت تشریع شده است، قصاص و دیات و ارش جنایات است.عمل به این احکام صیانت از نفس و

متن کامل در سایت homatez.com

NameEmailWebsite

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *