مقاله درمورد ویژگی­های، خلاّقیت، خلاق، می­شود، مکتب، انگیزشی، مازلو، مربیان

مسئله مورد نظر هنرمند یا عالم کشانده می­شود و به ویژه در مرحله اثبات درستی و نادرستی، آفریده ذهن به محک واقعیت زده می­شود. تا آنجا که بر طبق نظریه­های جدید روانکاوی نیز رویا نوعی اندیشیدن ابتدایی تلقی نشود  که در آن مسائل مهم زندگی دنبال می­شود و از این طریق شعر گفتن یا حل مسئله ریاضی در خواب قابل توجیه است.

2-2-5-3 مکتب شناختی:

روانشاسان شناختی این نکته را مطرح کرده­اند که مکتب رفتارگرایی، نقش شناختی فرد را در فرآیند آفرینندگی مورد توجه قرار نداده­است، در حالیکه از نظر مکتب شناختی، فرد در داد و ستد با محیط فرد اطلاعاتی کسب می کند و نحوه دریافت سازماندهی انبار کردن و بکار گرفتن اطلاعات، مسیر و کیفیت و محصول اندیشیدن او را تعیین می­کند. بویژه نحوه جذب اطلاعات جدید و سازگاری ذهن با اطلاعات جدید اهمیت خاص دارد. آزمایش­های گوناگون نشان داده­اند که افراد سازگاری ذهن با اطلاعات جدید اهمیت خاص دارد. آزمایش­های گوناگون نشان داده­اند که افراد خلاّق طبقات ادارکی گسترده­تر از محیط می گیرند و یا می توانند تولید کنند.

به نظر این مکتب گستردگی طبقه ادارکی یکی از مشخصات بارز افراد خلاّق است. یکی از دانشمندان طرفدار این نظریه این ویژگی را به شیوه­های اندیشیدن ارتباط می­دهد که از بین آنها می­توان وابستگی و عدم وابستگی به زمینه، فراخی و محدودیت حیطه ادارک و یکنواختی و برجستگی را نام برد. ویژگی اساسی این شیوه­های اندیشیدین این است که فرد به شیوه­ای گسترده به محیط می­نگرد و در باره­ی آن می­اندیشید و یا روی بخش­های خاصی از آن متمرکز می­شود. همچنین حذف و سانسور شناختی در افراد خلاق کمتر صورت می­گیرد. از سوی دیگر توجه گسترده به محیط سب می­شود که فرد در آن واحد با عناصر متعددی سرو کار داشته­باشد، به اشتباه کردن و تغییر نظر در رفتار عادت کند و در نتیجه انعطاف پذیری ذهنی بیشتری داشته­باشد و بتواند دل به دریا بزند و راه حل­های مختلف را آزمایش کند. (بهروزی، 1380).

2-2-6 ویژگی­­های افراد خلاق

ویژگی های خلاقیت در افراد، به سه دسته شناختی، انگیزشی و شخصیتی تقسیم می­شوند (پیر خائفی، 1381) که در ادامه به شرح هر یک از آنها می پردازیم:

2-2-6-1 ویژگی­های شناختی افراد خلاق

ویژگی­های شناختی خلاقیت عبارتند از: هوشی، سیاسی، انعطاف پذیری، ابتکار، بسط، ترکیب و تحلیل.

2-2-6-2 ویژگی­های انگیزشی افراد خلاق

ویژگی­های انگیزش افراد خلاق عبارتند از انگیزه و عاطفه (ایمانی و همکاران، 1389). «آبراهام مازلو[75]» (بی تا) در نظریه انگیزشی خود اظهار داشت که افراد در جهت خود شکوفایی تلاش و حرکت می­کنند، ولی وقتی در مورد میزان افراد خود شکوفا تحقیق کرد، کمتر از یک درصد از افراد را خود شکوفا یافت. این تمایز بین تمایل به خودشکوفایی و پایین بودن تعداد افراد خودشکوفا او را بدین نتیجه رساند که افراد خود شکوفا دارای ویژگی­هایی هستند که دیگران ندارند.«مازلو» پس از تحقیق و بررسی، ویژگی­های کلی افراد خلاق و خود شکوفا را به شرح زیر بیان کرد.

1)ادارک بسیار کارآمد از واقعیت، آنها دنیا را  چنانکه هست می بینند، بدون پیش داوری یا قضاوت قبلی.

2)پذیرش خود، دیگران و طبیعت بطور کلی.

3)خود انگیختگی، سادگی و طبیعی بودن.

4)تمرکز روی مشکلات به جا بی­تمرکز روی خود.

5) نیاز به استقلال و داشتن حریم شخصی

6)احساس درک تازه و مداوم از جهان اطراف خود

7)تجربه­های عرفانی

8)علاقه اجتماعی

9) روابط بین فردی، روابط دوستی افراد خود شکوفا شدیدتر و عمیق تر از روابط مردم عادی است.

10) خلاق بودن، افراد خود شکوفا در همه فعالیت­های خود انعطاف­پذیر، خود انگیتخه و مشتاق اشتباه کردن هستند.

11)ساختار منش دموکراتیک، قادرند در ارتباط با هر فردی با روشنی و تواضع ارتباط برقرار سازند.

12)مقاومت در برابر فرهنگ پذیری، در واقع آنان بوسیله ماهیت درونی خودشان اداره می­شوند و نه بوسیله فرهنگ.

این ویژگی­ها در مواردی با هم وجه مشترک دارند، بطور کلی به نظر می­رسد که ویژگی انسان­های خودشکوفا به استقلال و اعتماد به نفس است. آنها پذیرایی خود و دیگران هستند و مهم­تر از همه پذیرایی چیزی هستند که زندگی به آنها عرضه می­کند.

نیازمندی این اشخاص، نیازهای سطح بالا در سلسه مراتب نیازهای مازلو است، نیاز به چیزی که برای زندگی خوب لازم است، همچون حقیقت، عدالت و امثال اینها. شخصیت­های خودی کلونا به مازلو آموختند که انسان نه تنها برای بقاء و یا رفع کمبودها و نارسایی­ها تلاش می­کند، بلکه به دنبال وجودی با معناست که از نیاز درونی برای همسازی و یکپارچکی نشأت می­گیرد. تقریباً همیشه افراد میانسال یا بالاتر دارای این ویژگی هستند، به نظر مازلو آنها کمتر از یک درصد جامعه را تشکیل می­دهند (مازلو، بی تا، 1389).

2-2-6-3 ویژگی­های شخصیتی افراد خلاق

به دلیل اهمیتی که افراد مبتکر، مبدع و آفریننده در پیشرفت جوامع دارند، شناخت ویژگی­های شخصیتی آنها مهم می­باشد.

تورنس از مطالعاتی که در زمینۀ خلاقیت داشته است نتیجه می­گیرد که معلمان طرفدار کودکانی هستند که بهرۀ هوشی بالایی دارند ولی در خلاّقیت ضعیف هستند. بر طبق این مطالعه، کودک خلاق (نمونه) چنین تعریف می­شود.

او در مدرسه به هر طرف سرک می­کشد، از یاد گرفتن (و نه ضرورتاً در مدرسه) لذت می­برد، اهل تخیل و کشف و شهود است، انعطاف پذیر، کاوشگر و به مسائل حساس است (تورنس، ترجمه قاسم زاده، 1372).

رابطه بین خلاّقیت و ویژگی­های شخصیتی را می­توان از زمان افلاطون مورد بررسی قرار­داد. ولی در کتاب جمهوریت، گزینش کودکان پر استعداد را تجویز نمود.

معروف­ترین تحقیق تطبیقی که درباره­ی ارتباط ویژگی­های فردی و خلاّقیت انجام گرفت متعلق به «ترمن[76]» است. وی، از طریق آزمون­های خود گزارشی و رتبه­بندی­های والدین و مربیان نشان داد که نوجوانان خلاق سازگاری روانی – اجتماعی بالاتر از حد متوسط به خود نسبت می­دهند. براساس تحقیقات «والاچ» ، دالاس و گایر[77]» (1970) مشخص شد که خلاّقیت به ویژگی­های شخصیت و به میزان کمتر، به برخی ویژگی­هایی که تا حدی سازگار و دراز مدت به نظر می­رسند مربوط می­شود (نلر، ترجمه مسدد، 1369).

کودکان خلاق دارای ویژگی­هایی همچون قابلیت انعطاف؛  حساسیت؛ تحّمل؛ احساس مسئولیت؛ احساس همدلی؛ استقلال؛ خودپندارۀ مثبت؛ نیاز به تماس­های اجتماعی و علاقه به پیشرفت هستند (شعاع کاظمی، 1385).

«اشتاین[78]»  (1974) مطالعات انجام­شده درباره­ی ویژگی­های افراد آفریننده را مورد بررسی قرار داد و به این نتیجه رسید که افراد آفریننده دارای ویژگی­های زیر هستند:

  • انگیزه پیشرفت بالا
  • کنجکاوی فراوان
  • علاقه­مندی زیاد به نظر و ترتیب در کارها
  • قدرت ابراز وجود، خود کفایی
  • شخصیت غیر متعارف غیر رسمی و کامروا
  • پشتکار و انضباط در کارها
  • استقلال
  • طرز تفکر اقتصادی
  • انگیزه­های زیاد و دانش وسیع
  • اشتیاق و احساس سرشار
  • زیباپسندی و علاقه­مندی به آثار هنری
  • تفکر شهودی
  • علاقه کم به روابط اجتماعی و حساسیت زیاد
  • قدرت تأثیر­گذاری بر دیگران (اشتاین، 1974، سیف ، 1382).

 

 

 

خصوصیات افراد خلاّق
 

1-تیز هوشی

2-اندیشه عمیق

3-علاقه به مسائل علمی و فرهنگی

4-غوطه ور در تفکر و تخیلات خود

5-حساس به مسائل سیاسی و اجتماعی

6-متکی به قضاوت خویش

7-شجاعت در ابراز عقیده

8-انعطاف پذیر

9-علاقه به پرسش

10- ریسک کننده

11-عدم خودخواهی

12-اهمیت به سرنوشت دیگران

 

 

نمودار 2-2 : ویژگی­ها و خصوصیات افراد خلاّق

منبع : (حقیقی 1380 ، نقل از ایمانی و همکاران، 1389)

 

 

 

 

2-2-7پرورش خلاّقیت و ایده­پردازی در دانش­آموزان

صاحب نظران در زمینه روش­های آموزشی و پرورشی خلاّقیت نظریاتی را ابراز کرده­اند. به عنوان نمونه، «تورنس» (1961) دانشمند معروف، برای رشد و پرورش خلاّقیت توصیه­هایی را به والدین و مربیان می­نماید تا از این طریق بتوانند زمینه را برای بروز خلاّقیت فرزندان و مربیان خود آماده نمایند.

1-تجسم قوی : توانایی تصور و تجسم اشیاء مفاهیم و فرآیندها امکان بروز خلاّقیت را بیشتر می­کند. بهتر است تصویرها زنده، متنوع، روشن و قوی باشند. تحریک کنجکاوی، انواع بازی­های فکری، نقاشی، تجسم آنچه بیان یا خواند می­شود و دستکاری تصاویر روش­های مفیدی برای این مهارت می­باشد.

2-درک مطلب : در این زمینه باید مطلب اصلی فهمیده شود و موارد غیر اساسی و بی­مورد را کنار گذاشت. برای آموزش این مهارت به عنوان نمونه می­توان داستانی را برای کودکان خواند و از آنها خواست تا اصل مطلب را به تصویر بکشند و یا آن را به شعر در آورند و یا خلاصه نمایند. هر چه مطلب ساده و روشن باشد. دریافت اصل مطلب راحت­تر است.

3-توجه به عواطف : در نظر گرفتن احساسات

متن کامل در سایت homatez.com