مقاله درباره اکوتوریسم، حفاظت، توریسم، شغل، آمایش، سرزمین، هـای، اجتماعی

دفتر آمایش سرزمین (برنامه ریزی منطقه ای) سـازمان مـدیریت و برنامه ریزی, آمایش سرزمین در ایران شامل سه مرحله است:
مرحله اول: تهیه طرح پایه آمایش سرزمین که طی آن فعالیت های موجود چهار بخـش کـشاورزی, صنعت, بازرگانی و خدمات کشور شناسایی شده, خط مشی های آینده برای توسعه در این چهـار بخش در چارچوب کلیات و اصول توسعه در فضای ملی مشخص می گردند.
مرحله دوم: تهیه طرح آمایش مناطق که شامل شناسـایی و ارزیـابی تـوان اکولـوﮊیکی و اقتـصادی اجتماعی سرزمین ها در مناطق و تهیه طرح آمایش منـاطق بـر اسـاس چـارچوب طـرح شـده در مرحله اول است.
مرحله سوم: تهیه برنامه های توسعه مناطق که در اینجا با توجه به سـهم منطقـه از سـرمایه گـذاری های ملی و خط مشی های تعیین شده در مرحله اول, با تعیین اولویت در مورد دسته فعالیت های کاربردی سرزمین برای مناطق تصمیم گیری می شود.
١-٢-٢- مفهوم اکوتوریسم:
توریسم امروزه در سراسر جهان از رشد پویایی برخوردار است. توریـسم بـه تنهـایی بزرگتـرین صنعت خصوصی در جهان به شمار می رود و پیش بینی می شود در قرن ٢١ بـه بزرگتـرین منبـع درآمد کشور ها تبدیل شود. در بخشی از توریسم که به سرعت در حال رشـد و پیـشی گـرفتن از بقیه بخش های آن می باشد » مسافرت ماجراجویانه « نامیده می شود که شامل توریسم متکـی بـه منــاطق حفاظــت شــده و توریــسم اکولــوﮊیکی یــا اکوتوریــسم مــی گــردد (اتحادیــه جهــانی حفاظت,١٣٨٢).
با رشد و تخصصی شدن صنعت گردشگری, مقوله اکوتوریسم به عنوان راهکـاری بـرای تـأمین منافع زیست محیطی, اجتماعی, اقتصادی و فرهنگی چه در سطح ملی و چه در سـطح محلـی, در سطح گسترده ای مورد استقبال قرار گرفته است.
هتزر١ در سال ١٩۶۵ چهار معیار زیر را برای توصیف اکوتوریسم ارائه کرد: ١- حداقل تأثیر منفی بر محیط زیست
٢- حداقل تأثیر منفی بر فرهنگ و حداکثر مسئولیت پذیری نسبت به فرهنگ جامعه میزبان ٣- حداکثر سود اقتصادی برای جامعه میزبان ۴- حداکثر رضایت تفریحی برای گردشگران

Hetzer ١
۶
بر اساس آخرین تعاریف موجود سازمان جهانی گردشگری و سـایر سـازمان هـای بـین المللـی مرتبط, مفهوم اکوتوریسم را برای انعکاس تمامی انواع گردشگری که در آن انگیـزه اصـلی و مهـم گردشگران مشاهده طبیعت و ادراک ارزش هـای واقعـی آن بـوده و در خـلال ایـن فعالیـت هـا, گردشگران به نوعی در حفاظت محیط زیست مشارکت می نمایند به گونه ای که این فعالیـت هـا کمترین میزان اثرات منفی را بر محیط طبیعی و میراث فرهنگی داشته باشد, به کار می برند.
مطابق تعریف دیگری هر برنامه گردشگری را که شامل ۴ بخش عمده زیر باشد می تـوان تحـت عنوان اکوتوریسم بیان نمود:
١- وابسته به طبیعت باشد.
٢- از نظر اکولوﮊیک پایدار باشد.
٣- آموزش و تفسیر ارزش های مکان مهمترین بخش آن باشد.
۴- جوامــع محلــی و میزبــان در آن مــشارکت داشــته باشــند (شــاکری,١٣٨٣ بــه نقــل از نیازمند,١٣٨٢).
اکوتوریسم را شاید بتوان توریسم طبیعت تعریف کرد. این نوع فعالیت از طریـق در آمـد زایـی برای حفظ مناطق حفاظت شده, ایجاد فرصت های اشتغال برای جوامـع محلـی و ارائـه آمـوزش زیست محیطی در امر حفاظت سهم به سزایی ایفاﺀ می کند. برای ارتقاﺀ و ترویج این اهداف بایـد پیامد های منفی تخریب زیست محیطی, بی ثبـاتی اقتـصادی و تغییـرات اجتمـاعی- فرهنگـی بـه حداقل خود تقلیل یابد. اکوتوریسم ایده ای است برخاسته از تلاقی دو رونـد مـستقل حفاظـت از یکسو و صنعت گردشگری از سوی دیگر(مجنونیان و میراب زاده, ١٣٨١).
١-٢-٢-١- هم پیوندی اکوتوریسم با حفاظت و توسعه (اتحادیه جهانی حفاظت,١٣٨٢): فواید یا فرصت ها:
١- افزایش بودجه پارکها و دخیره گاه ها از طریق توریسم: درآمدزایی پارکها از طریق توریسم به وسیله پرداخت ورودیه بازدیدکننـدگان تـأمین مـی شـود. خودآگـاهی زیـست محیطـی بازدیدکنندگان, رغبت زیادی در آنها برای حفاظت از مناطقی کـه بازدیـد مـی کننـد برمـی انگیزد و نیروی محرکه عظیمی برای مشارکت در امر حفاظت به شمار می رود.
٢- شغل های جدید برای جوامع: اکوتوریسم باعث می شود تعداد زیادی از شغل های جدید به وجود آید. برخی از این شغل ها به قرار زیرند:
راهنمای توریستی
گارد پارک
٧
صاحبان اقامتگاه ها
دست اندرکاران صنایع دستی
نیروی انسانی فروشگاه های عرضه مواد غذایی و …
از بعد اجتماعی بسیاری از این شغل ها از سایر گزینه ها پر درآمدترنـد. از بعـد حفاظـت ایـن شغل ها نسبت به گزینه های روستایی بهترند (نظیر قطع و استحصال, کان کنی و …) زیرا شـغل های پایدار هستند. شغل های مربوط به اکوتوریسم بر اساس حفظ و حراست و اسـتفاده پایـدار از منابع طبیعی قرار دارند.
٣- آموزش زیست محیطی برای بازدیدکنندگان: یک برنامه گردش در طبیعت یـا بـه اصـطلاح تور طبیعت فرصت بسیار استثنایی برای بازدیدکنندگان فـراهم مـی کنـد تـا توریـست هـا بتوانند دانش خود را نسبت به طبیعت تکمیل کرده و آگاهی و علایـق خـود را نـسبت بـه مسائل زیست محیطی ارتقاﺀ دهند. فراهم آوری زمینه لازم برای تجربه اندوزی هیچ تفاوتی با تربیت یک حامی نیرومند برای حفاظت محیط زیست ندارد.
هزینه ها یا مشکلات:
١- تخریب محیط زیست: تخریب محیط زیست به سادگی قابل رؤیت است و از روی نـشانه های زیادی می توان آن را حس کرد, مانند مواد زائد, فرسایش پیاده روها (تریل), آلـودگی آب, تغییر در تجدید حیات جوامع گیاهی. مشکل اصلی در تعیین این پیامد ها آن است که ابزار علمی محدودی در برآورد این تغییرات به ویژه پیامد های ظریفی نظیـر تغییـر رفتـار, تولید مثل یا تجدید حیات وجود دارد و دانش ما درباره پیامد هـای زیـست محیطـی بلنـد مدت توریسم بر منابع طبیعی همچنان در حداقل خود می باشد.
٢- نابرابری و بی ثباتی اقتصادی: هر شکلی از توریسم ممکن است منبع درآمد ناپایداری باشد زیرا عوامل بیرونی زیادی نظیر بلایای طبیعی, تعارضات سیاسی و … می توانند بر تقاضای توریسم اثرات سنگینی داشته باشند. این عوامل مستقل از اراده افراد و خارج از کنترل مردم هستند بنابراین اکوتوریسم نباید به تنها منبع درآمد مردم تبدیل شـود بلکـه آن را بایـد بـه عنوان بخشی از منابع مالی تأمین کننده بودجه پارک و یا اقتصاد متنوع مردم تلقی نمود.
٣- تغییرات فرهنگـی- اجتمـاعی: تغییـر جامعـه و فرهنـگ همیـشه بـد نیـست. مـشارکت در اکوتوریسم و وارد شدن در این فعالیت می تواند تغییرات اجتماعی- فرهنگی مثبتی در بـر داشته باشد. مشکل اینجاست که در بسیاری از موارد این فرصت به جوامع داده نمی شـود که بخواهند در زمینه وارد شدن به صنعت توریسم و نحوه ورود به آن تصمیم گیری کننـد.
٨
اغلب توریست ها خود را به رخ جوامع محلی می کشند و جوامـع محلـی را در مـوقعیتی ترک می کنند که باید پیامد های این وضعیت را تحمل کنند. ایـن ظـاهر سـازی و نمـایش کاذب می تواند اثرات فرهنگی- اجتماعی بسیار منفی در بر داشته باشد.
١-٢-٢-٢- مفهوم ظرفیت برد:
ظرفیت برد یک منطقه بر پایه اطلاعات علمی و قابلیت نگهداری کلی منطقـه از طریـق دخالـت های انسانی برای تأمین سلامت اکولوﮊیکی و موجودیت آن تعیین می شود چرا که هر اکوسیـستم یا چشم اندازی از نظر سطح استفاده، تحمل پذیری بهینه ای دارد (مجنونیان, ١٣٧۶).
مخدوم و همکاران (١٣۶۶), ظرفیت برد را حداکثر اندازه جمعیتی می دانند کـه یـک اکوسیـستم تحت شرایط خاص زیست محیطی به طور نامحدود می تواند تأمین کند. چنین انـدازه ای توسـط مقدار منابع مورد احتیاج جمعیت, شرایط موجود زیست محیطی و اندازه بالا و پایین حد بردباری جمعیت نسبت به عوامل مختلف تعیین می گردد.
مجنونیان (١٣٧۶) به نقل از اتحادیه جهانی حفاظت از محیط زیست١ , ظرفیت بـرد اجتمـاعی را چنین بیان می کند که فراتـر از آن باعـث کـاهش سـطح کیفـی گردشـگری مـی شـود. هـر نـوع گردشگری از نظر ظرفیت برد اجتماعی دارای حد بهینه ای است. حد قابل تحمـل شـمار اسـتفاده کنندگان نسبت به انواع فعالیت هایی که می توانند انجام دهند و انواع اشکال توسعه ای که در هر واحد از چشم اندازهای پارک می تواند سازگاری داشته باشد حـد بهینـه ظرفیـت بـرد اجتمـاعی است.

I.U.C.N ١
٩
١-٢-٣- سامانه اطلاعات جغرافیایی:
١-٢-٣-١- تعریف:
سامانه اطلاعات جغرافیایی عبارت از یک نظام منسجم از سخت افزار, نرم افزار و داده هاست که امکان می دهد داده های وارد شده به رایانه, ذخیره, تجزیه و تحلیل, انتقال, ارزیـابی و بازیـابی شده و به صورت اطلاعات نقشه ای, جدولی و مدلی از پهنه های جغرافیایی منتشر شوند (مخدوم و همکاران,١٣٨٠). در تعریف فوق بر ویژگی این چنین سامانه هـا یعنـی پـرداختن بـه داده هـای مکاندار تأکید شده است, ضمن آنکه در کنار ارکان برپایی یک جـی.آی.اس١ بـه وظـایف آن نیـز اشاره گردیده است. ارکان چهارگانه برپایی یک جی.آی.اس عبارتند از سـخت افـزار, نـرم افـزار, داده و

متن کامل در سایت homatez.com