مقاله درباره تکافل، مسلمان، اندیشمندان، تطبیقی، بیمهی، جمعبندی، اسلام، متعارف

اين تعاريف بر آن تاكيد دارند، وجود نوعي عدم اطمينان نسبت به اتفاقات آتي است و در حقيقت ريسك نوعي عدم اطمينان است كه قابليت محاسبه را داشته باشد (ويليامز و هاينز، 2002) اما باید گفت که ریسک معادل نااطميناني نيست زیرا در موقعیت ریسکدار رسیدن به نتیجه و تحقق بازده انتظاری، احتمالی است اما نتیجه مشخص است در حالیکه نااطمینانی ضرب احتمال در احتمال است به عبارت دیگر در نااطمینانی هم بازده مطلوب احتمالی است و هم رسیدن به آن.
هر فرد یا بنگاه اقتصادی عملاً برای کسب اطمینان خاطر و ثبات در صحنهی فعالیت و رقابت نیازمند حمایت میباشد و وضعیتی که حامل پیامدهای محتمل متعدد است و احتمال تحقق زیان و پیامد ناخواسته در آن بین وجود دارد، باید مدیریت شود. حسب معیار روحیهی مواجهه با ریسک در افراد مختلف و نیز با توجه به نوع ریسک، استراتژیهای مختلفی از مکانیزم مدیریت توسط تصمیمگیرنده اتخاذ میشود. انتقال ریسک به بخش دیگر که در زمینهی مدیریت ریسکها متخصص است یکی از این روشها است. در زمینهی انتقال میتوان به قراردادهای کار، اوراق تضمین مالی و قراردادهای بیمه اشاره کرد. انتقال ریسک در قالب بیمه یکی از راهبردهای پرکاربرد و بسیار کارآمد است که از دیرباز تحت قوانین و قراردادهای حمایتی به صورت تعاونی و خصوصی و سپس طرحهای حمایت اجتماعی جهت اداره ریسکهای اجتماعی مورد استفاده قرار گرفته و روز به روز همگام با افزایش انواع ریسک و پیچیدگی فعالیتهای زندگی پیشرفت دارد. مؤسسات بیمهای با تبدیل عدم اطمینان ناشی از احتمال خسارت به اطمینان و امنیت، به عنوان یکی از عوامل و شرایط مؤثر در توسعهی اقتصادی و مالی، ایجاد منابع مالی جدید، حفظ ثروتهای ملی، جلوگیری از خطرهای تهدید کننده در امر سرمایهگذاری از نظر تضمین خسارت و پرداخت غرامت، هستند (گروه نویسندگان، 1381، ص 118).
طرحهای حمایتی و بیمهای در قالب سیستم اقتصادی سرمایهداری تهیه شدهاند و گاهاً با استانداردها و اصول شرعی و اسلامی منافات دارند. از ابتدای دههی 1970 میلادی اندیشمندان مسلمان توجه ویژهای به طراحی خدمات مالی بر مبنای اصول اسلامی نمودند. در خلال این تکاپوها نهاد مالی بیمه مورد توجه فقها و اندیشمندان مسلمان واقع شد. و درباره اینکه اصل بیمه و الگوهای آن اصالت شرعی دارند یا نه، بین دانشمندان مسلمان اختلاف نظرهایی بوجود آمد (جمالیزاده ، 1380، ص 85). این اختلافات به سه رویکرد منتهی شد: عدهای موافق مشروعیت قرارداد بیمه بوده و به دو شیوه به توجیه شرعی آن پرداختهاند. از این عده گروهی از جمله امام خمینی (ره) بیمه را عقدی مستحدث و البته عاقلانه و ضروری برای زندگی امروزی و مشمول اطلاق آیه “أوفوا بالعقود” و روایت نبوی “المؤمنون عند شروطهم” تشخیص دادهاند و گروهی دیگر سعی کردهاند با تطبیق و جای دادن عقد بیمه در چارچوب یکی از عقود معهود شرعی، یا نهادهای حقوقی صدر اسلام که به مشروعیت امضائی رسیدهاند، صحت شرعی بیمه را توجیه کنند. در یک رویکرد بینابین بعضی از انواع بیمه به ویژه بیمهی عمر آلوده به عناصر غیرشرعی و حرام اعلام شد. اما در رویکرد سوم یکسری اشکال شرعی که مشهودترین و مهمترین آنها ربا، غرر و میسر هستند به قرارداد بیمه گرفته شد که در نتیجه این گونه تشخیصها بیمهی متعارف حرام اعلام گردید. صاحبان این دیدگاه اکثراً از علما و فقهای اهل سنّت هستند که در پاسخ به نیاز جامعهی اسلامی طرح تکافل را به عنوان جایگزین برای بیمهی متعارف، با پشتوانهی شرعی مطرح و معرفی نمودند (عرفانی ،1371، ص 41)؛ که این طرح امروزه به صورت یک صنعت به عنوان یک خرده نظام مالی اسلامی هم در کشورهای مسلمان و هم در کشورهای دیگر اجرا میشود. اصطلاح “صنعت تکافل” شامل همة متصديان كسب و كار ارائة خدمات و محصولات تکافل است. اين صنعت شركت هاي بيمهی مستقيم كه براي ارائهی طيف گستردهاي از محصولات تكافل پذيرهنويسي ميكنند، شركتهاي بيمهی رايج كه تعداد محدودي محصولات تكافل را ارائه می کنند و شركتهاي بيمهی اتكايي و تكافل اتكايي را در بر میگیرد (جعفر، 2007، ص 24). با وجود اینکه الگوی تکافل در چارچوب فقه اهل سنّت معرفی، طراحی و اجرا شده است؛ در سالهای اخیر فقهاء و اقتصاددانان شیعی نیز به این موضوع علاقهمند شده و در حرکتی فعال نسبت به طراحی مدلهایی از تکافل اقدام نمودهاند.
با این تفاسیر پژوهش حاضر، در جهت تبیین مفهوم ریسک به معنای نظری و معرفی انواع بیمه به عنوان یک دانش مدیریتی به منظور پوشش ریسک میکوشد، همچنین در این تحقیق به بررسی مبانی پوشش ریسک و بیمه در نظریهی اقتصاد اسلامی مبتنی بر دیدگاههای اندیشمندان اسلامی و نیز جایگاه آن در نظام مالی اسلامی پرداخته میشود. اما مسئلهی اصلی این است که بیمه در اقتصاد اسلامی چه مفهوم و به لحاظ نظری چه پشتوانهای دارد تا یک جمعبندی از اختلافنظرهای فقهی در مورد مبانی و اصل موضوع، فرآیند و سازوکار الگوهای بیمهای اعم از بیمه متعارف و تکافل ضمن یک تحلیل منطقی و تطبیقی بین آراء مختلف اندیشمندان اسلامی ارائه گردد.
1-3. سؤالات تحقیق
با توجه به اینکه این تحقیق به صورت اکتشافی انجام میشود در آن فرضیهای مطرح نمیشود؛ اما سؤالات اصلی تحقیق در راستای هدف نهایی و متناظر با اهداف جزئی تحقیق به شرح ذیل بیان میشوند:
1). بیمه و مدیریت ریسک در نظام مالی اسلامی چه مفهومی دارد؟
2). اختلاف نظرهای موجود بین اندیشمندان اسلامی در این حوزه چیست؟
3). آخرین دستاوردها و دیدگاههای ابراز شده از سوی صاحبنظران مسلمان در باره بیمه و مدیریت ریسک کدامند؟
1-4. اهمیت مسأله
بیمه و مدیریت ریسک از ضروریات زندگی و فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی نوین است و امروزه با افزایش انواع و سطح فعالیتهای بشری و بروز انواع ریسک و پیچیدگی شرایط، مدیریت ریسک و تحت حمایت بیمه قرار گرفتن بیش از گذشته ضروری به نظر میرسد. از آنجا که مسلمانان معتقد به کامل بودن دین مقدس اسلام میباشند لذا در جهت هدف متعالی جهانی شدن این دین مبین، لازم است اجزاء نظام بررسی شوند. مسلماً دین کامل اسلام نیازهای ضروری و مشروع جامعه مسلمین را بیپاسخ رها نکرده و شامل کلیاتی است که در همهی زمانها و مکانها میتواند پشتوانه و پاسخگوی مسائل مبتلابه و مستحدث جامعه باشد. از جملهی اجزای دین، نظام مالی اسلامی است که نهاد بیمه را هم شامل میشود لذا ضروری است مبانی بیمه از لحاظ فقهی و تئوری و نیز مکانیزم پوشش ریسک در اقتصاد اسلامی مورد توجه و تبیین قرار گیرد و در این خصوص مطالعهای تطبیقی بین آراء دانشمندان مسلمان در مورد بیمه و مدیریت ریسک صورت گرفته تا محل اختلاف روشن شود. در واقع بررسی و ارائه تحلیلی مقایسهای از نظرات اندیشمندان جهان اسلام گامی مهم در راستای اجرایی نمودن تکافل خواهد بود و بدین ترتیب با معرفی آخرین دستاوردهای فکری صاحبنظران مسلمان راجع به ریسک و بیمه خلأهای نظری در این مبحث شناسایی و زمینهی مطالعات بعدی قرار خواهد گرفت.
1-5. اهداف تحقیق
مهمترین هدف این تحقیق را میتوان تبیین مفهوم، مبانی و ساختار نظریهی بیمه و پوشش ریسک در اقتصاد اسلامی عنوان نمود. در این راستا اهداف فرعی به شرح زیر مورد نظر محقق میباشد:
1). تبیین اختلاف نظرها در خصوص الگوی پوشش ریسک و بیمه در اقتصاد اسلامی؛
2). تبیین مرز دانش در پوشش ریسک و تکافل؛
1-6. روش پژوهش
این تحقیق از نظر مکانی کتابخانهای و اینترنتی است و از نظر روش توصیفی و تطبیقی میباشد. کار اصلی در این تحقیق مطالعهی اسناد علمی مرتبط با موضوع تحقیق و سپس تحلیل و جمعبندی محتوا و در نهایت انجام یک تحلیل تطبیقی بر حسب هدف که روشن شدن محل اختلاف آراء اندیشمندان در خصوص پوشش ریسک و بیمه است. اسناد علمی مورد استفاده اعم از کتب فارسی، عربی و لاتین و نیز مقالات فارسی و لاتین و نیز جستجو در پایگاههای اینترنتی مرتبط با موضوع میباشد. به طور کلی متدولوژی تحقیق به این صورت است:
در مرحلهی اول انجام مطالعه مربوط به شناخت مبانی نظری تحقیق جهت تبیین ابعاد موضوع؛
در مرحلهی دوم شناسایی و مطالعهی منابع؛
در مرحلهی بعد جمعبندی و تحلیل نتایج حاصل از مطالعات صورت میپذیرد؛
در نهایت، جمعبندی تحلیلها و نتایج آنها مورد مطالعهی تطبیقی قرار میگیرد و نتایج حاصل از آن به صورت گزارش نهایی ارائه میگردد.
1-7. پیشینه تحقیق
در مورد بیمه و مدیریت ریسک در مالیه اسلامی و همچنین معرفی تکافل از لحاظ مبانی فقهی، ساختار، الگوها، تفاوتها و شباهتهایش با بیمهی متعارف مطالعاتی صورت گرفته که در اینجا به طور مختصر به تعدادی از آنها اشاره میکنیم:
در بخش داخلی: مطهری (1358) در کتاب “مسئله ربا به ضمیمه بیمه ” معتقد است در بیمههای اشخاص (بیمه عمر) که محصولی از بیمهی متعارف میباشد، بیمه به شرط فوت و بیمه به شرط حیات مبتلا به ربا و غیر شرعی است. این همان

متن کامل در سایت homatez.com

About: admin