تحقیق درمورد گسلهای، شرقی، طاقدیس، کیلومتر

دارد که می توان برونزد آن را در شمال غربی دشت دهلران و بصورت لکه هائی در یال شمال شرقی طاقدیس کوه گوتبه مشاهده نمود.
تشخیص آن از کنگلومرای بختیاری، وجود اجزاء رادیولاریتی و سیلیسی در کنگلومرای بختیاری است و به علاوه در کنگلومرای دوران چهارم لایه های ماسه سنگ و سیلتستون وجود ندارد.
۲- آبرفتهای قدیمی : این رسوبات ضخیم ترین آبرفتهای منطقه را تشکیل می دهد و عمدتاً در دشت ها وجود دارد، ضخامت آنها در برخی نقاط از جمله : در دشت عباس، موسیان، مهران و دهلران، حتی به بیش از ۲۰۰ متر نیز می رسد. این ضخامت زیاد، رسوبات حاکی از تخریب و فرسایش شدید ارتفاعات حاشیه دشتهای مذکور در عهد حاضر است.
این آبرفتها معمولاً از انواع مختلف رسوبات از جنس رس و ریگ بوجود آمده اند و اغلب بصورت لایه های مجزا رویهم قرار گرفته اند. دلیل عدم یکنواختی آبرفتها ناشی از دوره های آب و هوائی مرطوب و خشک گذشته منطقه می باشد، بدین ترتیب که بارندگیهای شدید سبب بوجود آمدن سیلابهای شدید و در نتیجه باعث حمل و رسوب گذاری مواد دانه درشت شده است، در حالیکه در دوره های خشک، حمل و ته نشست مواد دانه ریز، به خاطر کم انرژی بودن محیط رسوب گذاری، انجام گرفته است. عمده ترین منابع کانی خاک رس منطقه در این نوع آبرفتها وجود دارد.
۳- واریزه های دامنه ای و مخروط افکنه : این رسوبات که عمدتاً دانه درشت می باشند، توسط نیروی مکانیکی آب(مخروط افکنه ها) و نیروی جاذبه زمین(واریزه ها) در حاشیه ارتفاعات و بر روی آبرفتهای قدیمی تر قرار گرفته است.
۴- تراسها و آبرفتهای رودخانه ای : این رسوبات که اغلب از جنس قلوه سنگ گرد شده و ریگ و شن و ماسه است در بستر و ناحیه اطراف( بستر قدیمی) رودخانه قرار دارد و ضخامت و پهنای آبرفتهای رودخانه ای در بعضی رودخانه ها چون گاوی بسیار زیاد است.
تراسهای آبرفتی که جزو رسوبات قدیمی تر رودخانه محسوب می شود در ارتفاع بالاتر از بستر فعلی رودخانه قرار گرفته اند ، مثل تراسهای محل سد گاوی، در بعضی موارد تراسهای آبرفتی بصورت دگرشیب بر روی سازندهای قدیمی تر قرار گرفته اند، مثل تراسهای رودخانه کنجیانچم(بین گلان و سد کنجیانچم) که روی سازند گچساران و آغاجاری قرار داشته و تراسهای رودخانه چنگوله(حوالی پل چنگوله) که روی سازند آغاجاری قرار دارد.
۶-۲- گسل های منطقه
با توجه به اینکه گسلهای منطقه ایلام بدون ارتباط و جدا از گسل های حوزه زاگرس نیست، لذا علاوه بر گسلهای منطقه مذکور گسلهای اصلی و فرعی حوزه زاگرس نیز به اجمال مورد بررسی قرار گرفته است.

۷-۲- روراندگی اصلی زاگرس( تراست زاگرس)
این روراندگی دارای ساز و کار تراستی است و در واقع از یک گروه گسلهائی با امتداد شمال غربی- جنوب شرقی تشکیل گردیده است. طول این گسل رورانده در حدود ۱۳۵۰ کیلومتر است که از میناب تا جنوب شهر مریوان امتداد دارد و از شمال غرب ایران وارد خاک عراق می شود. مشاهدات زمین شناسی حرکت راستگرد گسل را تأئید می کند. این گسل تراستی مهمترین واقعه تکتونیکی است که در اواخر دوره کرتاسه روی داده است.

۸-۲- گسل اصلی جدید زاگرس:
این گسل بصورت عمودی و از نوع نرمال است که در واقع از یک گروه گسلهائی با امتداد شمال غربی- جنوب شرقی تشکیل شده است و شامل گسلهای دورود، نهاوند، کارون، صحنه، مروارید و پیرانشهر می باشد.
از نظر سنی این گسل مربوط به دوران چهارم زمین شناسی است و از نظر لرزه خیزی بسیار فعال است، بطوریکه زمین لرزه های متعددی در قرن حاضر در پیوند با فعالیت های جنبائی این گسل روی داده است که از آن جمله می توان به زمین لرزه های ۲۳ ژانویه سال ۱۹۰۹ سیلاخور، ۱۳ دسامبر سال ۱۹۵۷ فارسینج کرمانشاه و ۲۴ مارس سال ۱۹۶۲ کنگاور اشاره کرد.
گسل های جدید زاگرس شامل گسلهای زیر است :
۱- گسل پیرانشهر : گسلی است نرمال و راستگرد به طول ۳۲۵ کیلومتر.
۲- گسل صحنه : گسلی است نرمال و به طول ۶۵ کیلومتر.
۳- گسل گارون : گسلی است نرمال به طول ۹۰ کیلومتر. این گسل در قرن حاضر دارای فعالیت لرزه خیزی نسبتا زیادی بوده است.
۴- گسل نهاوند : گسلی است نرمال به طول ۶۵ کیلومتر که در قرن حاضر همراه با فعالیت لرزه خیزی بوده است.
۵- گسل دورود : این گسل از نوع نرمال و راستگرد بوده و طول آن بالغ بر ۱۰۰ کیلومتر است.زمین لرزه مخرب ۲۳ ژانویه سال ۱۹۰۹ سیلاخور در ارتباط با فعالیت این گسل گزارش شده است.
۶- گسل جنوب کرمانشاه : این گسل از نوع معکوس و تراستی است و طول آن به ۱۶۵ کیلومتر بالغ می شود. در قرن حاضر فعالیت لرزه خیزی در ارتباط با این گسل مشاهده نشده است.
۷- گسل جنوب غرب کرند : این گسل از نوع معکوس بوده، دارای طولی حدود ۳۵ کیلومتر است.
گسلهای کوچکتری نیز در گستره مورد نظر یعنی منطقه ایلام وجود دارد که به شرح زیر است :
۱- گسل زالوآباد : این گسل دارای امتداد شمال غربی- جنوب شرقی است و در شمال مهران قرار دارد. انتهای شمال غربی آن وارد خاک عراق می گردد. این گسل دارای ساز و کار تراستی است و سازند گچساران را بر روی سازند آغاجاری قرار داده است.
طول این گسل حدود ۲۵ کیلومتر و شیب آن به سمت شمال شرق است. در شمال شرقی گسل زالوآباد یک گسل تراستی به طول ۵/۵ کیلومتر وجود دارد که تحت تأثیر سازند پابده بر روی سازندهای آسماری و گچساران قرار گرفته است.
۲- گسل گردلان : این گسل از ۲۰۰ متری پایین دست محل احداث سد مخزنی چم گردلان عبور می نماید. طول آن به حدود ۵/۶ کیلومتر می رسد و از نوع نرمال است. گسل مذکور بخش جنوب شرقی سازند گورپی و پاب
ده را در محل مجاورت آبرفتهای عهد حاضر قرار داده است و بخش شمال غربی آن در سازند ایلام قرار گفته است.
۳- گسل ابوقریب : گسلی است رورانده با شیبی به طرف شمال شرق و با طولی بیش از ۴۰ کیلومتر در حد دشت ابوقریب با سازند آغاجاری واقع شده است.
۴- گسل دالپری : این گسل دارای ساز و کار تراستی است و به طول ۷ کیلومتر و با شیبی به طرف شمال شرق سازند آغاجاری واقع شده است.
۵- خرد گسل های طاقدیس سیاه کوه : گسل خوردگیهای ریز و درشت متعددی از این طاقدیس رخ داده است که جهت غالب آنها شمال غربی- جنوب شرقی است، با این وجود چندین گسل بر امتداد محور طاقدیس به چشم می خورد. گسلهای مذکور جابجائی های قابل ملاحظه ای در سازندهای دوران دوم ایجاد نموده اند.
۶- خردگسل های طاقدیس اناران : این طاقدیس دارای محوری با انحنای زیاد است و گسل خوردگی قابل توجهی را متحمل شده است. جهت گسل های طوری است که غالبا با محور طاقدیس زاویه می سازند. جابجائی های حاصله، باعث شده که سازندهای لولای طاقدیس شکسته شوند. طول طویلترین گسل در این طاقدیس به حدود ۱۰ کیلومتر می رسد.
۷- خرد گسلهای طاقدیس سمند : این گسلها از چندین گسل نرمال با امتداد شمال غربی- جنوب شرقی تشکیل شده اند. بزرگترین آنها دارای طولی برابر با ۴ کیلومتر است. علاوه بر آن، یک گسل با شیبی به سمت شمال و طولی در حدود ۳ کیلومتر دیده می شود که باعث شده است سازند آسماری روی سازند گچساران قرار گیرد.
۸- گسل های جنوب شرق طاقدیس کبیرکوه : در این بخش از کبیرکوه گسلهای نرمال نسبتاً زیادی وجود دارد که امتداد غالب آنها شمالی- جنوبی است. این گسلها در آهکهای آسماری وجود دارند و طویلترین آنها حدود ۴ کیلومتر است.
۹- در طاقدیس لانه، وردلان، پیران واقع در شیروان و چرداول، گسلهای متعددی وجود دارند که غالباً در آهکهای آسماری دیده می شوند.
۱۰- گسلهای کوچکتر از جمله در شمال شهر ایلام در مسیر جاده قلندر وجود دارد که باعث شده سازند گچساران بصورت گوه ای ما بین آهکهای آسماری قرار گیرد و یا گسل تنگ قوچعلی که باعث شده امتداد لایه های آسماری به طرف تنگ قوچعلی شیب دار گردد. همچنین گسل گلان که با امتداد شمالی- جنوبی باعث فروافتادگی دشت گلان نسبت به دشت صالح آباد گردیده است.

۹-۲-لزره خیزی منطقه
حوزه زاگرس شاهد رویداد زمین لرزه های مخرب و ویرانگریست که معمولاً با خسارت مالی و تلفات جانی فراوانی همراه بوده است. قسمت عمده این زمین لرزه ها در منطقه جنوبی زاگرس و بخصوص در ناحیه ای که چینها از شیب ملایم تری برخوردار هستند، حادث شده اند.
اکثر زمین لرزه های رخ داده در این ناحیه بر اثر شکستگیهائی است که در پی سنگ زاگرس ایجاد شده است و رابطه منطقی با ساختارهای پی سنگ دارد.
علیرغم فعالیت شدید لرزه ای جنوب زاگرس، رویداد زمین لرزه ای مخرب و ویرانگر نادر است. زمین لرزه هائی نظیر ۱۰ آوریل ۱۹۷۲ قیر، ۱۱ مارس ۱۹۷۷ خورگو بندرعباس و ۲۲ آوریل ۱۹۷۷ ناغان به ترتیب با بزرگی ۷،۹/۶ و ۶ درجه ریشتر از زمین لرزه های مخرب قرن حاضرند که در منطقه جنوبی زاگرس روی داده اند و بدون اینکه در ارتباط با آنها گسلشی در سطح زمین نمایان شده باشد، نشانگر تجدید فعالیت جنبائی گسلهای عمقی در پی سنگ پرکامبرین منطقه است که پیوند زمین لرزه ها با ساختارهای زیرین را نشان می دهد.
به لحاظ ارتباط و تأثیرپذیری عوامل زمین شناختی و زلزله ای در اینجا مجموعه زاگرس را در محدوده ایلام مورد بررسی قرار می دهیم :
محدوده مورد نظر در قسمت شمال شرقی بخشی از زاگرس رورانده را نیز در بر می گیرد که در آن گسلهای متعددی شناخته شده اند. بعضی از این گسلها در قرن حاضر از فعالیت لرزه زائی برخوردار بوده اند که از آن جمله می توان به رویداد زمین لرزه های سیلاخور در ارتباط با گسل دورود و زمین لرزه فارسنج کرمانشاه در ارتباط با گسل کارون اشاره نمود.
زون زاگرس مرتفع(رورانده) در اثر نیروهای فشاری زمین ساختی به شدت شکسته شده و گسلهای مربوطه دارای ساز و کار تراستی است، به طوری که جوانترین آنها منطبق بر گسل اصلی زاگرس می باشد. از آن جمله می توان به گسل دورود، گسل کارون، گسل مروارید، گسل صحنه و گسل پیرانشهر اشاره نمود.
به دلیل دوری نسبی زون تراستی زاگرس( زاگرس رورانده) با استان ایلام لرزشهای احتمالی درارتباط با گسلهای زاگرس رورانده در پهنه استان کاهش می یابد. در بخش جنوبی استان به مجموعه ای از شکستگیها و گسلهای ریز و درشت در رشته کوه پشمینه برمی خوریم که طاقدیس اناران بر آن منطبق است.
این مجموعه گسلها بصورت زنجیره ای دارای امتداد شمال غربی- جنوب شرقی بوده و هم امتداد با گسل اصلی زاگرس است.
امتداد خرده گسلها شمال غربی- جنوب شرقی و نیز عمود بر آن یعنی شمال شرقی- جنوب غربی است. این طاقدیس در شمال شرقی مهران قرار دارد و تجمع زمین لرزهائی در حوالی آن در قرن حاضر، نشانگر فعالیت لرزه زائی این منطقه است. لرزشهای این منطقه از بزرگی کمتر از ۵/۵ ریشتر برخوردار بوده است.
غرب استان در کشور عراق به صورت منطقه ای هموار است که از نظر زمین ساختی، زیاد فعال نبوده و گسل خوردگی عمده ای در آن منطقه شناخته نشده است. به جز چندین زمین لرزه قبل از سال ۱۹۰۰ میلادی در قرن حاضر، رویداد زمین لرزه مخربی در این قسمت از خاک عراق گزارش نگردیده است
منطقه ایلام در جنوب غربی تراست زاگرس تا مرزهای غربی ایران و عراق( شهرهای مهران و دهلران) و مشرف بر جلگه عراق قرار دارد. در شرق و شمال غربی منطقه، شواهدی از وقوع زلزله
های تاریخی وجود دارد. توزیع زلزله های ثبت شده از سال ۱۹۰۰ میلادی تاکنون نشان می دهد که بزرگی این زلزله ها بین ۵/۵ و ۶ درجه ریشتر می باشد، با وجود این، همین زلزله ها قادر به اعمال شدتی معادل ۷ درجه مرکالی و شتابی هم ارز ۱۳% شتاب ثقل در محل حادثه می باشند.
برآوردی که برای دوره برگشت قطعه سایزموتکتونیکی که ایلام را نیز در بر می گیرد، انجام گرفته است، برای زلزله هایی با بزرگی ۶، ۵/۶ و ۷ درجه ریشتر، زمان برگشتی برابر ۸، ۲۶ و ۷۸ سال تخمین زده شده است.
گرچه در استان ایلام، زلزله ای با بزرگی ۷ درجه ریشتر عملاً از سال ۱۹۰۰ میلادی تاکنون واقع نشده است، با وجود این، امکان آن وجود دارد. چنین زلزله ای در خود محل وقوع شدتی تا ۹ درجه مرکالی اعمال می نماید و با پیروی از آن، ایجاد شتابی افقی هم ارز ۵/۰ شتاب ثقل در محل میسر می شود. در محدوده شدت ۸ این شتاب تا ۲۶/۰ هم ارز شتاب ثقل پیدا می کند.
در سطح منطقه گسل های کوچک که با ماهواره ها تعیین محل می شوند، مشاهده می شود. وجود این گسل ها احتمالاً در وقوع زلزله های محلی قابل تأمل است.
با وجود این، گسل های عمده ای در محدوده مورد نظر مشاهده نمی شود. گسل هائی چون گسل مروارید در شمال شرقی شهر کرمانشاه و گسل پیرانشهر در شمال غربی مریوان و گسل نفت شهر در منطقه نفت شهر و ادامه گسل عمده زاگرس در شمال شرقی منطقه از نظر بیان موقعیت منطقه قابل ذکر است.

۱۰-۲ – فهرست زمین لرزه های تاریخی زاگرس واستان ایلام تا سال ۱۹۰۰میلادی بشرح زیر می باشد .

۱- در سال ۸۵۹ میلادی مطابق با سال ۲۴۵ قمری زمین لرزه ای مدائن و بغدادرا لرزاند و احتمالا آسیب هایی رساند .
۲ – در۲۲ژوئن سال ۸۷۲ میلادی مطابق با۱۱ شعبان سال ۲۵۸ قمری زمین لرزه ای به دنبال پیشلرزه آسیب رسانی که روز پیش روی داده بود ، منطقه سیمره را ویران کرد . بزرگترین بخش شهر ویران شد . باروی شهر فرو ریخت و حدود ۲۰.۰۰۰ نفر کشته شدند . احتمال دارد که شهر سیروان نیز آسیب دیده باشد . لرزه احتمالا در عراق و در واسط و بصره حس شده و نیز سبب زمین لغزه های بزرگی در دره سیمره بوده است .
۳- درژوئن سال ۹۰۲ میلادی مطابق با رجب سال ۲۸۹ قمری رشته ای از تکانهای زمین لرزه و توفانهای تندری نگرانیهایی را در بغدادبرانگیخت .
۴- در مه سال ۹۱۲ میلادی مطابق با رمضان سال ۲۹۹ قمری توفان تگرگی شدیدی به همراه یک زمین لرزه خانه های بسیاری را در کوفه ویران کرد و کشته های بسیاری به جا گذاشت .
۵- در سال ۹۵۶ میلادی مطابق با سال ۳۴۵ قمری اسدآباد وهمدان در اثر زمین لرزه ای در این منطقه به سختی آسیب دیدند .خانه های بسیاری و نیز اداره حکومتی در همدان ودران شد و شمار بسیاری از مردم کشته شدند .
۶- در نوامبر سال ۹۷۷ میلادی مطابق باربیع الاول سال ۳۶۷ در بغداد چندین لرزه حس شد بی آنکه آسیبی به بار آید .
۷- در ۲۷ آوریل سال ۱۰۰۸ میلادی مطابق با۱۶ شعبان سال ۳۹۸ قمری زمین لرزه ویرانگری در زاگرس مرکزی روی داد. تمرکز آسیب ها در شهر مهم دینور بود که بکلی ویران شد و بیش از ۱۶.۰۰۰ نفر افزون برآنانکه در زیر زمین لغزه ها ماندند ، جان خود را از دست دادند . بازماندگان در بیرون شهر سر پناههایی برای خود ساختند . در شهر زیان های رسیده به دارایی های مردم بیش از آن بود که بتوان برآورد کرد .
۸- در۸ دسامبر سال ۱۰۵۸ میلادی

متن کامل در سایت homatez.com

You may also like

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *