لیپوپروتئینهای با چگالی کم هستند. مقدار این لیپوپروتئینها در زرده تخم مرغ میتواند متغیر باشد و عواملی همچون وراثت، تغذیه، تعداد روزهای تخمگذاری مرغ و شرایط نگهداری تخم مرغ، مقدار آنها را تحت تاثیر قرار بدهد. این امر سبب شده است که تهیه غلظتهای استانداردی از زرده تخم مرغ در رقیق کنندههای انجماد منی با مشکل روبرو شود و رقیق کنندههایحاوی زرده تخم مرغ به عنوان یک رقیق کننده غیر استاندارد شناخته شوند(موکه و همکاران، ۲۰۰۸). بالارفتن غلظت زرده تخم مرغ در رقیق کننده اگر چه باعث افزایش درصد اسپرمهای زنده و متحرک میشود، ولی درصد اسپرمهای با آکروزوم سالم را کاهش میدهد. ناحیه آکروزم در اسپرم، مهمترین بخش شرکت کننده اسپرم در لقاح۳۸ است. بنابراین اسپرمهایی که ناحیه آکروزم آنها آسیب دیده است، به عنوان اسپرمهای غیر بارور تلقی میشوند. کاهش سلامت آکروزم در اسپرم در اثر افزایش غلظت زرده تخم مرغ در گونههای بز، قوچ و بوفالو گزارش شده است(امیرات و همکاران، ۲۰۰۴).
همچنین زرده تخم مرغ به طور طبیعی حاوی آلودگیهایی است که میتواند از طریق رقیق کنندههای منی باعث انتفال آن به صورت درون گونهای و بین گونهای شود. این آلودگیها نه تنها به مناطق اطراف منتفل می شوند، بلکه از طریق صادرات اسپرم به کشورهای دیگر هم قابل انتقال هستند و میتوانند باعث شیوع انواع بیماریها شوند (ایرس و همکاران، ۲۰۰۳). بوسهآ گزارش که این آلودگیها علاوه براین که میتواند باعث انتقال یک بیماری شود، میکروارگانیسمهای موجود با تولید سمومی میتواند روی اسپرمها تاثیر گذاشته و باعث مرگ آنها شود. موسا و همکاران در سال ۲۰۰۲ نشان دادند که حضور یک سری مواد در زرده تخم مرغ که میتواند باعث جلوگیری از تنفس اسپرم شود، جنبایی و زنده مانی اسپرم را کاهش می‌دهد. این امر سبب شده است که تقاضا برای جایگزین کردن زرده با بخش موثر آن یا دیگر مواد جایگزین افزایش یابد که در ادامه به آن اشاره شده است.
ب: استخراج شیمیایی بخش موثر زرده تخم مرغ
پژوهشهای بسیاری برای یافتن بخش موثر زرده تخم مرغ با هدف جداسازی و استخراج آن انجام شده است(امیرات و همکاران، ۲۰۰۴). پک۳۹ و همکاران زرده تخم مرغ را با استفاده از اولتراسانتریفیوژ۴۰ خالص سازی کردند و مشاهده نمودند که لیپوپروتئینهای با چگالی کم داری اثر محفاظتی بر روی غشای اسپرم میباشد(پکه و همکاران، ۱۹۷۴) بسیاری از محققین این واقعیت را که لیپوپروتئینهای با چگالی کم دارای عملکرد محافظتی بر روی غشای اسپرم در طی فرآیند انجماد- ذوب میباشد، تایید کردهاند. لیپوپروتئین‌های با چگالی کم به خصوص بخشهای فسفولپیدی قادر هستند که با اتصال به غشای اسپرم، آسیب به فسفولپیدهای غشا را در طی شوک سرمایی به تاخیر انداخته و در نتیجه باعث افزایش مقاومت آنها در برابر این شوک میشوند. به هر حال نقش دقیق پروتئینها و لپیدهای موجود در LDL در برقراری پیوند و ارتباط با غشای اسپرم، هنوز به طور کامل شناسایی نشده است. لیپوپروتئینهای با چگالی کم که حدود ۶۰% ماده جامد زرده تخم مرغ را تشکیل میدهند، در بخش محلول زرده به نام پلاسما قرار دارند. چگالیLDL 982/0 گرم در میلی لیتر است و ساختار آن کروی شکل به شعاع ۶۰-۱۷ نانومتر است. بخش لپیدی LDL که شامل تری گلیسرید، فسفولپید و کلسترول میباشد، حدود ۸۹-۸۳% LDL را تشکیل می‌دهد و مابقی آن بخش پروتئینی است. فسفولپیدها به خصوص فسفاتیدل کولین و فسفاتیدل سرین نقش مهمی در استحکام ساختار LDL داشته و نقش محافظتی برای اسپرم ایفا میکنند(گیلان و همکاران، ۲۰۰۵). همچنین جذب و ژلاتینه شدن آپوپروتئینهای LDL در اطراف غشای اسپرم باعث تشکیل یک لایه محافظتی در مقابل کریستالهای یخ در اطراف غشای اسپرم میشود. حضور یک سری مواد در زرده تخم مرغ با ایجاد اختلال در تنفس سلولی، جنبایی اسپرم را کاهش میدهند. استخراج بخش موثر زرده و اضافه کردن آن به رقیق کننده سبب می شود که مواد ممانعت کننده تنفس سلولی حذف شوند(موکه و همکاران، ۲۰۰۸).
اثرات محافظتی LDL بر روی اسپرم گاو در طی دوره انجماد- ذوب، با بکارگیری سطوح مختلفی از LDL از ۵/۲ تا ۲۰ درصد در رقیق کنندهها بررسی شده است. جنبایی و خصوصیات حرکتی اسپرم در رقیق کنندههای حاوی LDL به طور معنی داری نسبت به رقیق کننده تجاری تریلادیل۴۱ (رقیق کننده تجاری بر پایه زرده تخم مرغ) بالاتر بود. اگر چه هر یک از غلظتهای LDL پاسخهای متفاوتی را ایجاد کردند، ولی غلظتهای بین ۵ تا ۱۰ درصد بهترین نتایج در مقایسه با گروه کنترل نشان دادند. دمیانوویچ و همکاران در سال ۱۹۹۶ با جدا سازی پلاسمای زرده تخم مرغ به دو بخش LDL و ۴۲HDL نشان دادند که LDL محافظت بهتری را نسبت زرده کامل برای اسپرم ایجاد میکند، ولی در مقایسه با زرده، HDL باعث کاهش معنی دار جنبایی اسپرم نسبت به زرده میشود. افزایش غلظت LDL بیش از حد مورد نیاز باعث کاهش تحرک اسپرم میگردد. علت دقیق آن هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما احتمالاً افزایش غلظت LDL باعث کاهش فشار اسمزی رقیق کننده میشود که با رسوب دادن فروکتوز و نمکهای موجود این اتفاق میافتد. فرضیه دیگر این است که افزایش غلظت LDL، تجمع و گردآمدگی۴۳ آنها را به دور هم افزایش میدهد و اثرات حفاظتی آنها را کاهش میدهد.
پ: مزایای زرده تخم مرغ
با اولین گزارش فیلیپس و لاردی مبنی بر اینکه زرده تخم مرغ، سلول اسپرم را از اثرات تخریبی شوک سرمایی حفظ میکند، استفاده از آن جهت حفاظت اسپرم پستانداران در دماهای پایین شایع شده و در ترکیب اصلی رقیق کنندههای حفاظت از انجماد منی حیوانات اهلی قرارگرفت، بطوریکه اثر سودمند آن به عنوان محافظ غشای پلاسمایی(انزار و همکاران، ۲۰۰۲) و آکروزومی در برابر تخریب دمایی و انجماد و یخ گشایی بوده، و به این دلیل زرده تخم مرغ بطور روتین در اکثر پروتکلهای حفاظت انجمادی منی دامهای بومی و نیز گونههای غیر بومی به همراه دیگر ترکیبات، استفاده شده است. بارباس (۲۰۰۸) گزارش کردکه زرده تخم مرغ به صورت یک محافظت کننده غیر نفوذی، روی غشای سلول عمل کرده و اثرش وابسته به ترکیب دیگر رقیق کنندهها می‌باشد.
فسفولیپیدهای زرده تخم مرغ با مصرف اکسیژن، به عنوان سوخت در حفظ جنبایی اسپرم گاوی موثر بوده(فیزر و همکاران، ۱۹۸۷) و ماسودا و همکاران (۲۰۰۴) نیز گزارش کردند که لیویتین (نوعی گلیکوپروتئین) زرده تخم مرغ، در حفظ جنبایی اسپرم بز سودمند بوده است. شوک سرمایی باعث کاهش فسفولیپیدهای غشای اسپرم شده و اضافه کردن زرده تخم مرغ، مانع کاهش آن در برابر شوک سرمایی میگردد(فریزر و همکاران، ۲۰۱۰).
بخشهای غیرقابل تجزیه زرده تخم مرغ مانند لیپیدها و لیپوپروتئین، تنفس سلولی و قابلیت باروری اسپرم را حفظ کرده ولی بخشهای قابل تجزیه آن حاوی مواد بازدارنده تنفس سلولی میباشد.
مکانیسم عملکرد حفاظتی زرده تخم مرغ روی لیپیدهای غشای اسپرم میتواند به دلیل خاصیت پوششی زرده تخم مرغ بوده که بدین ترتیب سلامت و عملکرد غشای سلول اسپرم را حفظ میکند.
توجه به تفاوتهای موجود بین ترکیبات زرده تخم مرغ نژادهای مختلف طیور، میتواند یکی از فاکتورهای موفقیت در استفاده از رقیق کنندههای دارای زرده تخم مرغ باشد، بطوریکه زرده تخم مرغ بدست آمده از نژاد های سنگین نسبت به نژاد های سبک طیور، بیشتر در استفاده جهت رقیق سازی اسپرم، مورد توجه بوده است(اریچ و همکاران، ۲۰۰۷).
ریتار و سالامون(۱۹۸۲)، هولتز و تولی(۱۹۹۲)، آموا و آبوگلا(۱۹۹۶)، پوردی(۲۰۰۶) و فرشاد(۲۰۰۸) به ترتیب ۵/۱، ۸/۱۶، ۲۰-۱۰ ،۲۰-۲ و ۵ درصد زرده تخم مرغ را سطح قابل استفاده و مطلوب برای حفاظت اسپرم در منی بز گزارش کردند.
فرشاد وهمکاران(۲۰۰۸) در بررسی اثر غلظتهای مختلف زرده تخم مرغ(۵/۲، ۵، ۵/۷، ۱۰، ۱۵و ۲۰ درصد) روی اسپرم منجمد و یخگشایی شده بز مرخز، نشان دادند که بالاترین زندهمانی، جنبایی و جنبایی پیشرونده، با غلظت ۵ درصد زرده تخم مرغ مشاهده شده و گزارش کردند که با افزایش غلظت زرده تخم مرغ (از ۵/۲ تا ۲۰ درصد) جنبایی و زنده مانی اسپرم بز به طور معنیداری کاهش می یابد.
جولیان سانتیاگو (۲۰۰۶) نیز گزارش نمودند که، باروری اسپرمهای اپیدیدم بزهای اسپانیایی منجمد شده در رقیقکننده بر پایه تریس، حاوی ۶ درصد زرده تخم مرغ نسبت به رقیقکنندههای دارای۲۰ درصد زرده تخم مرغ بالاتر بوده، لذا استفاده از ۶ درصد زرده تخم مرغ را در رقیق کنندههای بزهای مذکور پیشنهادکردند. همچنین کابریتا (۲۰۰۵) در آزمایشی جهت بررسی اثر غلظتهای مختلف زرده تخم مرغ، فصل تولید مثلی و برداشتن پلاسمای منی روی قابلیت انجماد اسپرم بز نشان دادندکه اثر غلظتهای مختلف زرده تخم مرغ در رقیق کنندههای انجمادی نسبت به اثر شستن پلاسمای منی و فصل روی زنده مانی اسپرم بز مهمتر و کیفیت منی منجمد و یخ گشایی شده بز (بدون توجه به اثرات شستن منی و فصل) با افزایش غلظتهای زرده تخممرغ رو به بهبود بوده و بیان کردند که شستن پلاسمای منی اثر منفی روی منی منجمد و یخ‌گشایی شده بز رقیق سازی شده با ۶ یا ۱۲ درصد زرده تخم مرغ دارد(واتسون، ۱۹۸۱).
ج: استفاده از منابع جایگزین زرده تخم مرغ
آلبومین سرم گاو۴۴ (BSA) یکی دیگر از منابع حیوانی است که با داشتن خاصیت محافظتی میتواند باعث محافظت از اسپرم در برابر آسیب سرمایی در فرایند انجماد-ذوب شود(فریزر و همکاران، ۲۰۱۰). جایگزین کردن زرده تخم مرغ با آلبومین سرم گاو در رقیق کنندهها، یکی دیگر از راهکارهای محققین برای حذف زرده تخم مرغ بوده است. ماتسوکا و همکاران در سال ۲۰۰۶ در یک مطالعه به منظور بررسی اثرات حفاظتی آلبومین سرم گاو برای رقیق سازی و انجماد منی قوچ نشان دادند که جنبایی و زنده مانی اسپرم در رقیق کنندههای حاوی ۱۰ و ۱۵% BSA، به طور معنی داری در مقایسه با رقیق کننده بر پایه زرده تخم مرغ بالاتر بود. فوکویی و همکاران با تلقیح میشهای فحل با اسپرم منجمد شده در دو نوع رقیق کننده بر پایه ۱۰% آلبومین سرم گاوی و ۲۰% زرده تخم مرغ نشان دادند که اختلاف معنی داری در درصد آبستنی و بره زایی در میشهای تلقیح شده با اسپرم منجمد شده در دو نوع رقیق کننده وجود نداشت. اگرچه آلبومین سرم گاوی اثرات محفاظتی قابل قبولی در مقایسه با زرده تخم مرغ از خود نشان داد، ولی خود به عنوان یک منبع حیوانی هم چنان میتواند به عنوان یک منبع آلودگی عمل کند و برای کاهش و یا حذف منبع آلودگی به یک محافظت کننده گیاهی نیاز است.
آنل و همکاران در سال ۲۰۰۶ گزارش دادند که سویا حاوی مقدار بالایی از فسفولپیدهای شبیه زرده تخم مرغ است. لسیتین در حدود ۱۰% از فسفولپیدهای زرده را تشکیل میدهد و با توجه به حضور فسفولپیدهای مشابه زرده در سویا، میتوان از آن به عنوان یک جایگزین گیاهی مناسب استفاده نمود. استفاده از منابع جایگزین گیاهی این امکان را به وجود میآورد که حذف منابع آلودگی به طور کامل صورت بگیرد. بنابراین در طی سالهای اخیر یک جایگزین اصلی برای زرده تخم مرغ در رقیق کننده منی اگثر گونه ها، لسیتین سویا بوده است که در ذیل به طور کامل شرح داده شده است.
استفاده از رقیق کنندههای گیاهی به جای حیوانی در دهه اخیر گسترش زیادی پیدا کرده است، به طوری که میتوان گفت برای محافظت منی اکثر گونهها مانند انسان، گاو، گوسفند، بز، خوک، سگ، گربه و اسب استفاده شده است. بوسهآ و همکاران(۱۹۹۸) آنالیزهای کیفی و کمی روی رقیق کنندههای بر پایهی منابع حیوانی انجام داده و آلودگیهای میکروبی آنها را با رقیق کنندههای بر پایهی لسیتین سویا در گاو مقایسه کردند و نشان دادند که رقیق کننده بر پایه‌ی لسیتین سویا عاری از آلودگیهای باکتریایی و مایکوپلاسمایی است. پرز-گارنلو از دو نوع رقیقکننده (یکی حاوی زرده تخم مرغ و دیگری حاوی لپیدهای با

دسته‌ها: No category

0 دیدگاه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *