بررسی تطبیقی شیوه داستان پردازی در مثنوی مولانا، مصیبت نامه عطار و حدیقه سنایی (با رویکرد داستانهای هم مضمون)- قسمت ۶

3D gold capricorn astrology sign is standing above a colorfull planet in space with blue light rays from below.

در داستان مرغ و دام ، لحن مرغ ندامت آمیز و لحن دام، منافقانه و فریبکارانه است. در داستان احول، لحن پسراحول با پدر، اعتراضی است. در داستان زنگی و آینه، لحن زنگی، سرزنش آمیز است. لحن ملاقات‌کنندگان در داستان فیل تعجبی است. در داستان ابرا هیم و جبرئیل لحن جبرئیل دلسوزانه و خیرخواهانه و لحن ابراهیم نسبت به جبرئیل جدی وقاطع ا‌ست و در داستان ابله و بقال، لحن ابله با عطارمعمولی و لحن عطار با ابله دلسوزانه است. عنصر دیدگاه در تمامی داستانهای دو اثر٬ سوم شخص مفرد است.
دیگرعنصر‏ی که در این داستانها مورد بررسی قرار گرفته‌است عنصر تک‌گویی است. درسه داستان از داستانهای مثنوی تک‌گویی مشاهده می‏شود که تک گویی داستان گل‌خوار از نوع حدیث نفس است. داستان فیل تک‌گویی درونی و داستان “مرغ و دام “هم تک‌گویی‌درونی و هم تک‌گویی نمایشی دارد. از میان داستانهای مورد قیاس حدیقه فقط دو داستان زنگی وآینه و ابله وبقال تک‌گویی از نوع حدیث‌نفس دارند.
عنصر مورد بررسی دیگر، عنصرگفتگو است. تمامی شش داستان مورد مقایسه مثنوی با حدیقه، دارای عنصرگفتگو هستند و از میان داستانهای مورد نظر حدیقه، فقط داستان زنگی و آینه گفتگو ندارد.
دیگر عنصری که در داستانهای هم مضمون مثنوی وحدیقه مورد بررسی قرار گرفته‌است، عنصر صحنه است که در کنار توصیف، گفتگو و تک‌گویی در ساخت فضا موثراست. در این عنصر، محل جغرافیایی در چهار داستان از داستانهای مثنوی مشخص است، نظیر داستانهای”مرغ و دام” و داستان “احول. دو داستان محل جغرافیایی ندارد که شامل داستان “جبرئیل و ابراهیم”و داستان” گل خوار وعطار”می‌شود. زمان و دوره‌ی وقوع حادثه، فقط در داستان “جبرئیل وابراهیم” ذکر شده است ودر پنچ داستان به زمان و دوره‌ی وقوع حادثه اشاره‏ای نشده است، نظیر داستان “گل‌خوارو عطار” و داستان “هندو و آینه”. کار وپیشه سه شخصیت در داستان‌های مثنوی ذکر گردیده است که به عنوان نمونه می‌توان به داستان “مرغ و دام “و” احول”اشاره کرد و در سه داستان برای هیچک از شخصیتها کار وپیشه‏ای ذکر نشده است، نظیر داستان “جبرئیل وابراهیم”.
از میان داستانهای مورد مقایسه حدیقه محل جغرافیایی سه داستان، مشخص است، مثل داستان “ابله وبقال”ودر یک داستان محل جغرافیایی به صورت مبهم ذکر گردیده است نظیر داستان فیل. فقط داستان ابراهیم وجبرئیل زمان مشخص دارد ودرپنج داستان زمان ذکر نگردیده است. نظیر داستان “مرغ و دام”.
کاروپیشه‌ی دو شخصیت در دو داستان ذکر گردیده‌است که به عنوان نمونه می‏توان به داستان” ابله وبقال” اشاره کرد و در چهار داستان برای هیچکدام از شخصیتها کار وپیشه‏ای ذکر نگردیده است، نظیر داستان ابراهیم وجبرئیل و داستان احول.
در هرشش داستان مثنوی، توصیف، هم از زبان راوی و هم اززبان شخصیتها به صورت گفتگو محور‌ آمده است نظیرداستان ابراهیم وجبرئیل و داستان احول انجام گرفته‌است. در پنج داستان توصیف از زبان شخصیتها به صورت کنش‌محور انجام گرفته‌است نظیر داستان هندو و آینه. درپنج داستان حدیقه توصیف از زبان راوی دیده می‏شود نظیر داستان زنگی و آینه. توصیف در هر شش داستان از زبان شخصیتها به صورت گفتگو‌محور ودر پنج داستان به صورت‌کنش محورانجام گرفته است نظیر داستان مرغ و دام.
بخش داستانی تمامی داستانهای مورد مقایسه‌ی مثنوی وحدیقه، ساده و روان وبه‌دور از آرایشهای کلامی زائد است. بخش غیرداستانی که فقط در مثنوی دیده می‏شود، درچهار داستان کاربرد مفاهیم، لغات، تعبیرات و مفردات قرآنی، قرآن، احادیث دیده می‏شود نظیر داستانهای “مرغ و دام” و “گل‌خوار و عطار”. در پنج داستان اصطلاحات ، ابیات، امثال ومفردات عربی به‌کار رفته‌است نظیر داستان فیل. در دو داستان “مرغ و دام”و “فیل”پاره‏ای الفاظ غریب و نا‌مأنوس دیده می‏شودو در هیچک از داستانهای مثنوی، اصطلاحات دانش‏های گوناگون، نظیر نجوم، طب وفلسفه دیده نمی‏شود. از آنجا که، داستان می‏تواند با توصیف، تک گویی، گفت‌وگو ویا حادثه شروع شود، از داستانهای مثنوی داستان احول با گفتگو، چهار داستان نظیرداستان “جبرئیل و ابراهیم” با توصیف وداستان” هندو و آینه”با حادثه شروع شده است. در داستانهای مورد قیاس حدیقه داستان احول با گفتگو و پنج داستان با توصیف شروع شده‌است نظیر داستان زنگی و آینه.
مطابق با شیوه‏های شخصیت‌پردازی، شخصیت‌پردازی چهار داستان فقط از طریق عمل است نظیر داستان “مرغ و دام ” ودر دو داستان “فیل” و “گل‌خوار” شخصیت‌پردازی هم از طریق عمل و هم ازطریق ارائه درون شخصیتها بدون تفسیر و تعبیر، انجام گرفته‌است درحالیکه در داستانهای حدیقه سه داستان هم” با عمل و هم با ارائه درون شخصیتها بدون تفسیر و تعبیر” شخصیت پردازی شده‌است نظیر داستان “مرغ و دام”. داستان “جبرئیل و خلیل” فقط از طریق عمل شخصیت‌پردازی شده‌است و دو داستان “گل خوار ” و”زنگی وآینه”هم با توضیح، هم با عمل و هم با ارائه درون شخصیتها بدون تفسیر و تعبیر، شخصیت‌پردازی شده‌ا‌ند.
در تمامی شش داستان مورد مقایسه مثنوی و حدیقه ، هر شش داستان مورد مقایسه درزمان گذشته اتفاق افتاده‌است. سه داستان از داستانهای مثنوی دارای مکان موثر در فضا هستند، در حالیکه مکان چهار داستان حدیقه در ساخت فضا مؤثر بوده‏اند. عنصر دیگری که در این داستانها مورد مورد بررسی قرار گرفته، دیدگاه یا زاویه دید است که در پنج داستان مثنوی نظیر داستان” فیل” ثابت است و درداستان ” مرغ و دام” زاویه دید متغییر است. در حدیقه تمامی داستانهای مورد مقایسه دارای زاویه دید ثابت هستند.
نقل‌قول گفتگوها در سه داستان مثنوی به صورت مستقیم است، نظیر داستان فیل و درسه داستان به صورت غیرمستقیم آمده است نظیر داستان هندو و آینه، در حالیکه گفتگوی شخصیتهای حدیقه در دو داستان به صورت نقل قول غیرمستقیم است نظیر داستان مرغ و دام ودر دو داستان به صورت نقل‌قول مستقیم است نظیر داستان گل خوار، نقل‌قول گفتگوها در دو داستان باقیمانده، هم به‌صورت مستقیم و هم غیر‌مستقیم آمده است نظیر”زنگی وآینه.

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت fotka.ir مراجعه نمایید.

 

 

۲-۲٫مقایسه‏ی عناصر داستان در مثنوی ومصیبت نامه

 

جدول۲- ۲٫ مقایسه موضو ع و مضمون

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد


*