سامانه پژوهشی – جایگاه سیاست های پولی و مالی با تاکید بر بخش نفت در یک …

در نمودار فوق توابع ضربه- واکنش مخارج و درآمدهای مالیاتی دولت به عنوان متغیرهای مالی و صادرات و واردات کالاها و خدمات به عنوان متغیرهای بخش خارجی نیز نشان داده شده است. بر پایه این نمودارها، مخارج دولتی و درآمدهای مالیاتی دولت نسبت به شوک قیمت نفت خام واکنش مثبت نشان میدهند و اثر این شوک طی بیش از چهارده دوره زمانی تعدیل میشود و از آن پس مخارج و درآمدهای مالیاتی دولت به مسیر تعادلی پایدار خود باز میگردند. در توضیح این نتایج میتوان گفت که یک شوک مثبت قیمت نفت با ایجاد انبساط بودجهای سبب افزایش مخارج دولت میگردد و با توجه به ارتباط مستقیم مالیاتها با درآمد ملی، شوک مثبت قیمت نفت خام سبب افزایش تولید و در نتیجه افزایش درآمدهای مالیاتی دولت میشود.
همچنین در نتیجه شوک مثبت قیمت نفت خام، واردات کالاها و خدمات افزایش و صادرات کالاها و خدمات کاهش مییابد.
وابستگی شدید اقتصاد کشور به نفت و درآمدهای حاصل از آن سبب شده است که اقتصاد ایران صرفاً به درآمدهای حاصل از نفت توجه داشته باشد، به نحوی که سیاستگذاران بخش اقتصادی کشور به منظور تقویت پول ملی همزمان با افزایش درآمد نفت، دلارهای نفتی را مستقیماً به بازار عرضه کرده و بدون ایجاد فرصت‌های شغلی مناسب یا تقویت زیرساخت‌های بخش تولیدی و ارتقای ظرفیت‌های صادرات غیرنفتی، نرخ برابری ارز را پایین نگاه داشته تا پول ملی تقویت شود. در نتیجه شاهد افزایش بیرویه واردات کالاها و خدمات و کاهش صادرات غیرنفتی میباشیم.
تخلیه اثر شوک قیمت نفت بر صادرات و واردات کالاها و خدمات نیز به حدود بیست و پانزده دوره زمانی به ترتیب به منظور رسیدن به مسیر تعادلی بلندمدت نیاز دارد.
در ادامه این بخش، توابع ضربه-واکنش برای شوکهای مارک آپ قیمتهای داخلی و مارک آپ قیمت کالاهای صادراتی به عنوان شاخص مهمی از قدرت بازاری بنگاه‌های فعال در این دو بخش مورد تحلیل قرار میگیرد. نمودار (۵-۳) توابع ضربه-واکنش شوک مارک آپ قیمت کالاهای داخلی را برای متغیرهای کلیدی کلان اقتصادی و برای پانزده دوره زمانی آتی به نمایش میگذارد.
هم چنان که ملاحظه میگردد، بر پایه توابع ضربه-واکنش وقوع یک شوک مثبت مارک آپ قیمتهای داخلی سبب افزایش تولید در کوتاهمدت میشود. با توجه به اینکه در نتیجه افزایش قیمت کالاهای داخلی، سودآوری تولیدکننده بیشتر میشود لذا تولید، سرمایه و سرمایهگذاری در نتیجه شوک مارک آپ واکنش مثبت نشان میدهند. در نتیجه شوک مارک آپ داخلی، متغیرهای سرمایه و سرمایهگذاری به منظور رسیدن به مسیر تعادلی بلندمدت خود به بیش از پانزده دوره زمان نیاز دارند. هزینه نهایی تولید کالاهای داخلی نیز از شوک مثبت مارک آپ تأثیر منفی میپذیرد که با توجه به رابطه معکوس بین این دو متغیر، این نتیجه بدیهی است. از طرفی دیگر، مصرف خصوصی به شوک مثبت مارک آپ قیمت داخلی واکنش منفی نشان میدهد. در واقع، شوک مثبت مارک آپ داخلی، قدرت خرید مصرف کنندگان را کاهش میدهد و از این کانال مصرف را به عنوان یک شاخص رفاه کاهش میدهد.
همچنین در نمودار (۵-۳) توابع ضربه واکنش مربوط به متغیرهای صادرات و واردات کالاها و خدمات نیز رسم شده است. بر پایه توابع ضربه-واکنش، صادرات کالاها و خدمات به شوک مارک آپ قیمتهای داخلی واکنش آنی مثبت (حدود شش دوره زمانی) نشان میدهد. همچنین واردات کالاها و خدمات در نتیجه شوک مثبت مارک آپ واکنش مثبت نشان میدهد و این اثر به پانزده دوره به منظور رسیدن به مسیر تعادلی بلندمدت زمان نیاز دارد.
نمودار ۵- ۳٫ توابع ضربه-واکنش متغیرهای اقتصادی نسبت به شوک مارک آپ قیمتهای داخلی در سناریوی پایه
 
منبع: محاسبات تحقیق
نمودار (۵-۴) توابع ضربه-واکنش شوک مارک آپ قیمت کالاهای صادراتی را به نمایش میگذارد. این توابع برای متغیرهای کلیدی کلان اقتصادی و برای پانزده دوره زمانی آتی ترسیم شدهاند.
نمودار ۵- ۴٫ توابع ضربه-واکنش متغیرهای اقتصادی نسبت به شوک مارک آپ قیمت کالاهای صادراتی در سناریوی پایه
 
منبع: محاسبات تحقیق
بر پایه توابع ضربه-واکنش، شوک مثبت مارک آپ کالاهای صادراتی با کاهش تقاضا در بازار این کالاها، واکنش منفی را از سوی سرمایهگذاری و به تبع آن تولید به دنبال دارد. اثر شوک تولید در کمتر از نه دوره به صورت کامل تسویه میشود. سرمایه و سرمایهگذاری نیز واکنش آنی نسبت به شوک مارک آپ قیمت کالاهای صادراتی نشان میدهند. از طرفی، هزینه نهایی تولید کالاهای صادراتی نیز نسبت به شوک مارک آپ قیمت کالاهای صادراتی واکنش منفی و آنی نشان میدهد و در کمتر از چهار دوره اثر شوک از بین میرود که با توجه به رابطه معکوس بین مارک آپ و هزینه نهایی منطقی است. ضمن آنکه در کوتاهمدت، شوک مثبت مارک آپ قیمت کالاهای صادراتی تأثیر مثبت بر مصرف داخلی دارد. همچنین، واکنش واردات نسبت به شوک مارک آپ قیمت کالاهای صادراتی ناچیز میباشد. در نهایت مطابق با انتظار با بروز یک شوک مثبت مارک آپ کالاهای صادراتی، صادرات واکنش منفی نشان میدهد و با گذشت هشت دوره این اثر به صورت کامل تعدیل می‌گردد.
۵-۷-۲- سناریوی دوم
در سناریوی دوم سیستم ارزی از نوع میخکوب نرم است. همچنین در این حالت فرض شده است که قاعده هدفگذاری تورم وجود دارد و ۸۰ درصد از درآمدهای حاصل از صادرات نفت تبدیل به داراییهای خارجی بانک مرکزی میشود؛ به عبارت دیگر در معادله (۵-۶۷) ضریب  برابر با ۴-،  برابر با صفر و  برابر با ۸/۰ در نظر گرفته شده است.
توابع ضربه- واکنش حاصل از شوک مثبت قیمت نفت خام بر روی متغیرهای تولید کل و تورم در نمودار (۵-۵) آورده شده است.
با مقایسه نمودارهای (۵-۲) (حالتی که در آن هدف گذاری تورم وجود ندارد) با نمودارهای (۵-۵) (حالتی که در آن هدف گذاری تورم وجود دارد) نتایج بدست آمده به صورت زیر میباشد:
با قرار دادن قاعده هدفگذاری تورم، تولید کل نسبت به حالتی که هدفگذاری تورم وجود ندارد، واکنش کمتری از خود نشان میدهد (۱۸/۰ در مقایسه با ۲۳/۰).
تورم نسبت به شوک قیمت نفت در مقایسه با حالتی که قاعده هدفگذاری تورم وجود ندارد، واکنش کمتری نشان میدهد (۴۴/۰ در مقایسه با ۵/۰).
نمودار ۵- ۵٫ توابع ضربه-واکنش متغیرهای اقتصادی نسبت به شوک قیمت نفت در سناریوی دوم
 
منبع: محاسبات تحقیق
۵-۷-۴- سناریوی سوم
در سناریوی سوم سیستم ارزی میانه در نظر گرفته شده است. در این سیستم سیاستگذار پولی به طور فعال در بازار ارز برای شناسایی مسیر نرخ ارز دخالت میکند. همچنین به طور مستقیم و غیرمستقیم از طریق در نرخهای سود و غیره در بازار دخالت میکند. سیاست پولی در این نظام به صورت نسبتاً آزادانه جهت هدایت اقتصاد داخلی به کار گرفته میشود. همچنین در این حالت فرض شده است که قاعده هدفگذاری تورم وجود ندارد و ۸۰ درصد از درآمدهای حاصل از صادرات نفت تبدیل به داراییهای خارجی بانک مرکزی میشود؛ به عبارت دیگر در معادله (۵-۶۷) ضریب  برابر با ۲-،  برابر با ۱/۰ و  برابر با ۸/۰ در نظر گرفته شده است. توابع ضربه- واکنش حاصل از شوک مثبت قیمت نفت خام بر روی متغیرهای تورم، حجم پول، داراییهای خارجی بانک مرکزی، نرخ ارز حقیقی، تولید کل و صادرات و واردات کالاها و خدمات در نمودار (۵-۶) آورده شده است.
همانگونه که در نمودار (۵-۶) مشاهده میشود با بروز شوک مثبت نفتی در سیستم ارزی شناور متغیر تورم، داراییهای خارجی بانک مرکزی، حجم نقدینگی، تولید کل و واردات کالاها و خدمات به ترتیب به اندازه ۴/۰، ۸/۰، ۰۵/۰، ۱۸/۰ و ۰۴/۰ واکنش مثبت نشان میدهند. در نتیجه شوک مثبت قیمت نفت تورم بعد از ۸ دوره، داراییهای خارجی بانک مرکزی بعد از ۲۰ دوره، حجم نقدینگی بعد از هشت دوره، تولید کل بعد از شش دوره و واردات کالاها و خدمات بعد از پنج دوره به تعادل میرسد.
همچنین نرخ ارز حقیقی و صادرات کالاها و خدمات در سیستم ارزی شناور به ترتیب به اندازه ۰۱۶/۰ و ۸۶/۰ واکنش منفی از خود نشان میدهد و به ترتیب بعد از حدود ۲۰ و ۱۶ دوره به تعادل میرسد.
افزایش درآمدهای نفتی در کوتاهمدت به سیاستگذاران اقتصادی کمک میکند که نرخ ارز اسمی را کاهش دهند که این موضوع باعث میشود که نرخ ارز حقیقی نیز کاهش یابد. همچنین شوک افزایش قیمت نفت و در نتیجه افزایش درآمدهای نفتی منجر به افزایش شاخص قیمتها و تورم میشود که در بلندمدت شوک افزایش قیمت نفت همواره یک اثر منفی بر نرخ ارز حقیقی دارد.
نمودار ۵- ۶٫ توابع ضربه-واکنش متغیرهای اقتصادی نسبت به شوک قیمت نفت در سناریوی سوم
 
منبع: محاسبات تحقیق
۵-۷-۵- سناریوی چهارم
در سناریوی چهارم سیستم ارزی شناور در نظر گرفته شده است. در این سیستم ارزی، نرخ ارز در بازار توسط عرضه و تقاضای بازار تعیین میشود. در این نظام ارزی سیاستگذار پولی در بازار ارز دخالتی نمیکند. سیاست پولی مستقل از نظام ارزی بوده و میتواند به طور آزادانه برای هدایت اقتصاد داخلی مورد استفاده قرار بگیرد. همچنین در این حالت فرض شده است که قاعده هدفگذاری تورم وجود ندارد و ۸۰ درصد از درآمدهای حاصل از صادرات نفت تبدیل به داراییهای خارجی بانک مرکزی میشود؛ به عبارت دیگر در معادله (۵-۶۷) ضریب  برابر با صفر،  برابر با ۱/۰ و  برابر با ۸/۰ در نظر گرفته شده است.
در سیستم نرخ ارز شناور با توجه به منحصر بودن جریان درآمدهای نفتی و انحصار دولت بر این درآمدها، با افزایش قیمت نفت و درآمدهای نفتی، عرضه ارز (در جریان تبدیل دلارهای نفتی به پول داخلی) در بازار افزایش یافته و پول ملی تقویت میشود. بر عکس، در صورت کاهش درآمدهای نفتی با توجه به محدود شدن عرضه، نرخ ارز افزایش یافته و ارزش پول ملی سقوط میکند. در چنین شرایطی اگر اقتصاد کشور توانایی تامین منابع ارزی دیگری به جز درآمدهای نفتی و عرضه آن به بازار را نداشته باشد، اقتصاد کشور به شدت در معرض نوسانات ارزی و اقتصادی قرار گرفته و عملاً با سقوط ارزش پول ملی مواجه خواهد شد. از این رو انتخاب نظامهای ارزی شناور برای اکثر اقتصادهای نفتی نظیر ایران، اقتصاد را با معضلات جدی مواجه نموده و هزینه چنین نظام ارزی بیش از منافع آن خواهد بود. همچنین از آنجا که درآمدهای نفتی دولت با قیمتهای شناور ارز حاکم بر بازار به ریال تبدیل خواهد شد، علاوه بر نااطمینانی که نوسانات قیمت جهانی نفت در خصوص میزان درآمدهای تحقق یافته نفتی دولت بر بودجه تحمیل میکند، نااطمینانی دیگری از محل قیمت ارز و تبدیل درآمد ارزی به ریال بر بودجه تحمیل خواهد شد که برنامهریزی در خصوص میزان مخارج را به شدت مبهم کرده و در معرض نوسان قرار خواهد داد. تبدیل درآمدهای نفتی به قیمت شناور ارز به پول داخلی میتواند انگیزه قوی در سیاستگذار مالی برای حمایت از قیمتهای بالا در بازار ارز ایجاد کند، چرا که قیمتهای بالای ارز به مفهوم افزایش بودجه ریالی خواهد بود.
توابع ضربه- واکنش حاصل از شوک مثبت قیمت نفت خام بر روی متغیرهای تورم، حجم پول، داراییهای خارجی بانک مرکزی، تولید کل، صادرات و واردات کالاها و خدمات و نرخ ارز حقیقی در نمودار (۵-۷) آورده شده است.
همانگونه که در نمودار (۵-۷) مشاهده میشود با بروز شوک مثبت نفتی در سیستم ارزی شناور متغیر تورم، داراییهای خارجی بانک مرکزی، حجم نقدینگی، واردات کالاها و خدمات و تولید کل به ترتیب به اندازه ۳۵/۰، ۰۶/۰، ۰۴۲/۰، ۰۱/۰ و ۱۴/۰ در نتیجه شوک قیمت نفت واکنش مثبت نشان میدهند. در نتیجه شوک مثبت قیمت نفت تورم بعد از ۷ دوره، داراییهای خارجی بانک مرکزی بعد از ۲۰ دوره، حجم نقدینگی بعد از سیزده دوره، واردات کالاها و خدمات بعد از ۴ دوره و تولید کل بعد از ۱۲ دوره به تعادل میرسد.
همچنین نرخ ارز حقیقی و صادرات کالاها و خدمات در سیستم ارزی شناور به اندازه ۰۲۳/۰ و ۲۳/۱ واکنش منفی از خود نشان میدهد و به ترتیب بعد از حدود ۲۰ و ۱۵ دوره به تعادل میرسد.

این مطلب را هم بخوانید:   سامانه پژوهشی - جایگاه سیاست های پولی و مالی با تاکید بر بخش نفت در یک ...

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  ۴۰y.ir  مراجعه نمایید.